Transcription
Κύριε, κύριε Νικόλαε, Σεβασμιότατε, είναι γεγονός η υπογεννητικότητα και η γήρανση του ελληνικού πληθυσμού, που καθίσταται ως το μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης Ελλάδας, της χώρας μας. Ποιες είναι οι βαθύτερες αιτίες; Συνδέονται με το γεγονός ότι αμφισβητούμε πλέον τα πάντα; Το θέμα είναι πολύ δύσκολο και να το περιγράψει κανείς, πολύ περισσότερο να το θεραπεύσει. Τα βαθύτερα αίτια που ζητάτε; Θα ήτανε αφελές να πούμε ότι τα ξέρει κάποιος και έρχεται εδώ να τα παρουσιάσει. Απ’ την άλλη μεριά, δεν μπορεί να μην προβληματίζεται. Εγώ, μπορώ. Αυτό που έχω αντιληφθεί είναι ότι μέχρι το 2011 οι γεννήσεις ξεπερνούσαν ελαφρώς τους θανάτους στην πατρίδα μας. Ήταν γύρω στις 100.000, 107, 108, έναντι 102, 103 χιλιάδων των θανάτων. Ενώ τώρα, το 2022, ήτανε 140.000 οι θάνατοι και 76.000 οι γεννήσεις. Η μείωση του πληθυσμού, επί τη βάση αυτού του ισολογισμού γεννήσεων-θανάτων, είναι περίπου 500.000 αυτά τα χρόνια. Αυτό δεν μπορεί να μην είναι ανησυχητικό και δεν μπορεί να μην προβληματίζει.
Εμείς τώρα, ως Εκκλησία, πρέπει ασφαλώς να δούμε το μερίδιο της δικής μας ευθύνης. Εγώ βέβαια θεωρώ ότι είναι πολύ καταλληλότερος ο κύριος Νικολαΐδης, από πλευράς εμπειρίας. Είχε εννιά παιδιά. Εγώ δεν έχω κανένα. Τι να πω; Χρειάζεται ένα εργαστήριο εμπειρίας. Γιατί; Πώς προχώρησε ένας πολύτεκνος πατέρας, ή μια μητέρα, ένα ζευγάρι, να αποκτήσουν πολλά παιδιά; Εκεί πρέπει να ψάξουμε τα κίνητρα. Η έλλειψη των κινήτρων δημιουργεί τα προβλήματα. Αλλά το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο, θα σας πω. Ω, καμία άλλη στατιστική κοίταζα, ότι ο αριθμός των μελών της κυβερνήσεως είναι 61 άτομα. Έχουν 88 παιδιά. Κατά μέσο όρο, είναι 1,44. Στη δική μας Μητρόπολη υπάρχουν 102 έγγαμοι ιερείς. Εξ αυτών, οι 34 έχουν πάνω από τέσσερα παιδιά. Δηλαδή έχουμε 14 με τρία παιδιά, 12 με 5, έξι με τέσσερα, τρεις με επτά και ένας με οκτώ. Σύνολο 169. Και αν βάλουμε και τους τρίτεκνους, που φτάνουν με τους 45, δηλαδή περίπου οι μισοί ιερείς έχουν κατά μέσο όρο 4,5 παιδιά. Αυτό μας δίνει ένα δικαίωμα να μιλήσουμε στην πολιτεία και στην κοινωνία. Και αυτό που συμβαίνει στη δική μας Μητρόπολη, υποθέτω ότι συμβαίνει στις περισσότερες Μητροπόλεις. Άρα υπάρχει ένας πυρήνας που ευνοεί την πολυτεκνία. Αυτό είναι ένα πανεπιστήμιο, το οποίο θα έπρεπε η πολιτεία, με το 1,40 πόσα παιδιά, να ζητήσει τη συμβολή της Εκκλησίας. Ποια είναι η εμπειρία; Γιατί αυτοί οι άνθρωποι κάνουν αυτή την κίνηση; Το ερώτημα είναι πολύ πολύπλοκο, όπως είπαμε προηγουμένως, και δύσκολο.
Εγώ όμως θα πω δυο παραμέτρους που υπάρχουν μέσα μου: Είναι η σχέση της κοινωνίας και του ανθρώπου με το τι είναι αγάπη και το τι είναι ζωή. Διότι για να γεννηθεί ένα παιδί, χρειάζεται πολλή αγάπη και πίστη στη ζωή. Η Εκκλησία έχει πολύ ευρύτερη αίσθηση του τι είναι αγάπη και ζωή από ότι έχει η κοινωνία, η οποία καταρρέει, ας πούμε. Όταν μια κοινωνία μιλάει για μια ζωή εντελώς εφήμερη, που είναι λίγα χρόνια, λίγα κιλά και λίγες απολαύσεις, ευημερία επιφανειακή, δεν έχει προοπτική ζωής, θα κάνει ένα παιδί για να περάσουν καλά οι γονείς; 16 από τα μέλη της κυβερνήσεως, συγγνώμη δεν το λέω για κάποιον λόγο, έχουν ένα παιδί. Ένα. Δεν προχωρούν. Πώς θα λυθεί το πρόβλημα; Στην Εκκλησία λοιπόν εμάς υπάρχει και η αίσθηση της αιώνιας ζωής. Παλιά λέγανε: «Πόσα παιδάκια έχετε;» Έλεγαν: «Τέσσερα, πέντε, του Θεού». Η έννοια της αιώνιας ζωής, η οποία αγκαλιάζει και την παρούσα ζωή, κάνει τον άνθρωπο να θέλει να δώσει ζωή. Λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ότι πώς ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και τον άνθρωπο; Ξεχείλισε από την αγάπη του. Ήθελε να μοιραστεί την αγάπη και την μετέφρασε ως ζωή. Αυτό υποθέτω ότι έχει μέσα του ένας γονέας ή ένα ζευγάρι, όταν ξεχειλίζουν από αγάπη, ενωτική αγάπη, όχι κτητική αγάπη, να αποκτήσουν το παιδί που θα είναι μπιμπελό για τη ζωή τους, αλλά να κάνουν, να μεταδώσουν από τη ζωή τους ζωή και από την αγάπη τους αγάπη. Αυτό είναι κάτι πάρα πολύ βασικό. Το γεγονός λοιπόν ότι κατά κάποιον τρόπο περιθωριοποιείται ο ρόλος της Εκκλησίας στο να αναλύσει, να εκφράσει, να καταθέσει αυτό τον πλούτο του τι είναι αγάπη και τι είναι ζωή, θεωρώ ότι είναι κάτι αρκετά βαθύ. Δεν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αλλά επειδή ρωτήσατε για τα βαθύτερα αίτια, εγώ θα το έλεγα αυτό. Και αυτό στηρίζεται σε αυτό που λέμε πίστη. Όταν η κοινωνία έχει κλονισμένη πίστη, πίστη στο Θεό, δηλαδή δεν υπάρχει Θεός στον ορίζοντα, δεν υπάρχει αιώνια προοπτική, δεν υπάρχει αιώνια ζωή, είναι συντετμημένη η ζωή, είναι υλικός ο άνθρωπος, εφήμερος, δεν υπάρχουν προϋποθέσεις για να δημιουργηθεί μια οικογένεια, να μετέχουν οι γονείς στη χαρά, περιορίζονται στην ασφάλεια του ενός και δύο παιδιών. Βέβαια, το τι προβλήματα αυτό δημιουργεί είναι πάρα πολύ μεγάλο. Εγώ δεν ξέρω τι περιθώριο έχω να πω και δεν θα ήθελα να προτείνω εγώ τις σοφές και μεγάλες λύσεις. Αλλά πιστεύω ότι επειδή είπατε για κρίση βαθύτερη, που λείπουν, είναι κρίση αξιών, κρίση ιδανικών. Εγώ θα έλεγα ότι είναι και κρίση πίστεως. Είναι καίριο αυτό το πράγμα. Και αυτό εμείς πρέπει να το λέμε και το λέμε ως Εκκλησία. Εγώ δεν μπορώ, δεν έχω καμιά άλλη ερμηνεία του κόσμου χωρίς την πίστη. Δεν θα λυθεί το πρόβλημα αν δεν υπάρξει αυτό το πράγμα, αν δεν υπάρχει δηλαδή η αξιοποίηση του θησαυρού της πίστης, όπως αυτός φυλάσσεται στην Εκκλησία και διατηρείται όλα τα χρόνια αυτά μέσα από την παράδοσή της. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο και θα έπρεπε να ερωτηθούν, υποθέτω, ο κύριος Νικολαΐδης: «Πώς, κύριε Νικολαΐδη, γιατί κάνατε εννιά παιδιά; Επειδή σας το είπε ο πνευματικός ή σας βγήκε από μέσα;» Και να κλείσει το στόμα του με μεσογειακό και να μιλήσει κάποιος που πραγματικά, είπατε, το έχει κάνει. Τα… πάντως θέσατε πάρα πολλά θέματα για συζήτηση και δώσατε το έναυσμα σε όλους τους συνομιλητές.
Σεβασμιότατε, και σας ευχαριστώ, αλλά θα ρθω πάλι σε εσάς για αυτόν τον ακήρυχτο πόλεμο, πραγματικά, που αντιμετωπίζει η χώρα μας. Εκκλησία και πολιτεία, κάποια στιγμή πρέπει να συμβαδίζουν μαζί. Η Εκκλησία, είπα και προηγουμένως, είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη από πάρα πολλές πλευρές για την πολιτεία, για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, η οποία μένει αναξιοποίητη και όχι μόνο αυτό, καταστρέφεται. Μπορεί να φταίμε και εμείς ως Εκκλησία, και όχι μπορεί, φταίμε. Θα έπρεπε να βρεθεί μια φόρμουλα στην οποία να αξιοποιηθεί αυτό. Η δική μας Μητρόπολη νομίζω γίνονται οι περισσότεροι γάμοι πανελλαδικά, οι θρησκευτικοί, είναι το 12% πάνω από 3.000 γάμοι γίνονται στη λόγο των κτημάτων κτλπ. Τα διαζύγια είναι περιορισμένα, ανάλογα βέβαια με τις περιοχές. Οι ντόπιοι, που είναι οι Αρβανίτες, δεν χωρίζουν πολύ. Παρά τα αυτά, δεν κάνουν και παιδιά πολλά, μένουν στο ένα και στα δύο. Εμείς, για να αντιμετωπίσουμε κάπως αυτό, κάναμε μια προσπάθεια. Η προσπάθεια ήταν η εξής: Την Κυριακή που ακολουθούσε την γιορτή των Τριών Ιεραρχών, ήταν 4 Φεβρουαρίου, η Εκκλησία τιμά τις μητέρες των Τριών Ιεραρχών και είπαμε να την αφιερώσουμε στην οικογένεια και στις μητέρες και να δώσουμε, πρώτον, να ψάξουμε να δούμε πόσα τέταρτα παιδιά γεννήθηκαν το 2023-24 σε όλη την Ανατολική Αττική. Τέταρτα. Αυτό το κάναμε κυρίως για να δούμε πώς ανταποκρίνονται σε αυτό το θέμα με με καλές οικογένειες. Γενικώς, δεν προχωρούν στα παιδιά. Δώσαμε 1.000€ στο κάθε παιδί. Επίσης, δώσαμε 1.000€, συγγνώμη, 200€ σε κάθε παιδί υπέρ πολύτεκνης οικογένειας. Ήταν 189 νομίζω παιδιά, πήρανε από 200€. Δεν λύνονται έτσι όμως τα προβλήματα. Πώς λύνονται; Τι χρειάζεται άμεσα δηλαδή εδώ; Εμείς έχουμε ανάγκη από δραστικές λύσεις. Ε, όχι, όχι, δεν πρέπει να συμπορευτούν Εκκλησία και πολιτεία; Γι’ αυτό, όπως είπα και πριν, είναι ένας ακήρυχτος πόλεμος το δημογραφικό. Σεβασμιότατε, είπε ατρ… άθυμος ότι είναι πρωτίστως της πολιτείας και επίσης είναι ένα γενικότερο παγκόσμιο φαινόμενο, ή μάλλον φαινόμενο που αφορά στον δυτικό κόσμο, στην ευμάρεια, στην… σε αυτή την ζωή των απολαύσεων και μόνο. Δεν έχει σχέση με τη θυσία. Είναι άλλη κουλτούρα. Δεν είναι ότι αποφεύγουν τα παιδιά για λόγους πρακτικούς και ανάγκης, είναι ότι τα αποφεύγουν τα παιδιά για λόγους γενικότερης επικρατούσας νοοτροπίας. Η Εκκλησία σαφώς και πρέπει να συνεχίσει να δίνει την ομολογία της και να διεκδικεί τον τρόπο να καταθέτει την εμπειρία της, αυτά που είπε προηγουμένως. Εγώ νομίζω το καλύτερο που θα έπρεπε να κάνουμε σε τέτοιου τύπου φόρα είναι να καλούμε πολύτεκνους να δώσουν την έμπνευση, να μεταγγίσουν τη χαρά, το όραμα, την εμπειρία των παιδιών. Πόσο διαφέρει ένα παιδάκι; Άρχουν υπάρχουν αρκετοί και πολύτεκνοι και εδώ στη Στερεά και στη Φθιώτιδα, που έχουν βήμα εδώ μέσα από το συνέδριό μας. Μακάρι. Αυτό το πράγμα είναι πολύ πιο δυνατό από τον… να γίνει ένα συνέδριο. Είναι μετάγγιση εμπειρίας. Διαμορφώνεται μια νέα κουλτούρα. Χωρίς κουλτούρα τέτοια, δεν αλλάζει και είναι παντοδύναμη η εξωτερική επίδραση που υφιστάμεθα. Διαπιστώσεις όσο έτσι και από καρδιο…τισσα μας για την πατρίδα μας, που πληθυσμιακά έχουμε… είμαστε μια μικρή χώρα με ένα λαμπρό επιστημονικό δυναμικό, μακριά από την πατρίδα, αλλά και με την ίδια την κοινωνία να νοσεί, πραγματικά, όπως μας τα περιέγραψε η κυρία Ποντίκη με βάση την εμπειρία της. Αυτό συμβαίνει, βλέπουμε, πο… έχουμε οδηγηθεί. Άρα, κάποια στιγμή πρέπει να αφυπνιστούμε ως κοινωνία. Θέσατε στην αρχή της συζήτησης και το θέμα της Εκκλησίας, που η περισσότερες πολύτεκνες οικογένειες είναι εντός της Εκκλησίας, με τους ιερείς, και τι συμβαίνει στην πολιτική. Είπατε για την κυβέρνηση. Εγώ θα έλεγα ότι είναι μικρογραφία της κοινωνίας. Οπότε, τι χρειάζεται; Τι μας λείπει; Τι πρέπει να κάνουμε όλοι μαζί, να συμπορευτούμε; Είπα, όσο και απαισιόδοξα να είναι τα πράγματα, να προσπαθήσουμε, γιατί αξίζει και για την πατρίδα και για τη νέα γενιά, για τα παιδιά μας, Σεβασμιότατε, και για τα πνευματικά σας παιδιά. Ο καθένας να κάνει αυτό που μπορεί. Η Εκκλησία τη δουλειά της, η πολιτεία τη δική της, οι οικογένειες να κάνουν τον αγώνα τους. Και δεν είναι συνταγές, όπως είπα προηγουμένως. Εγώ θα σας πω: Η αγάπη, όπως την περιέγραψαν για μένα, μεταφράζεται σε αγάπη στη ζωή. Το να αγαπήσουμε τη ζωή. Αυτό είναι πάρα πολύ βασικό. Η… θα κάνω μια αναλογία και θα τελειώσω. Δεν έχω να λύσω το πρόβλημα. Η ζωή μας είναι τώρα σαν αυτά τα πορτοκάλια που είναι πολύ νόστιμα αλλά δεν έχουν κουκούτσι. Τα υπόξινα έχουν κουκούτσι και μεταδίδουν ζωή. Την ομορφαίνουμε εξωτερικά, την ψευτο…στιλ…άουμε και δεν έχει δυνατότητα να μεταγγίσεις ζωή. Δεν θα λυθεί το πρόβλημα της υπογεννητικότητας με κανένα τρόπο αν δεν αγαπήσουμε τη ζωή τόσο που να θέλουμε να την μεταδώσουμε, να τη δώσουμε και στους άλλους. Δεν έχω κάτι άλλο να πω. Αυτό ήθελα να σας πω και να σας ευχαριστήσω. Πολύ σημαντικό το μήνυμά σας. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.