Merhabalar herkese. Eee, hoş geldiniz sizler de. Eee, Profesör Doktor Hakan Kara bugün bizlerle. Bilkent Üniversitesi öğretim üyesi. Endeksimizin inşasını gerçekleştiren eee, iki kıymetli isim de gene bizlerle olacak. Eee, Oğuz Atuk, Saha Analytics kurucu ortağı, eee, ve Doktor Şeref Saygılı, gene Saha Analitics kurucu ortağı. Hoş geldiniz. Hepiniz.

Şimdi öncelikli olarak eee tabii bugünkü maksadımız eee rekabet gücü endeksinin sektörel sonuçlarının tanıtımını yapmak. Yaklaşık bir yıldır eee rekabet gücü endeksi, TÜSİAT rekabet gücü endeksini yayınlıyoruz. Ondan daha geriye gidiyor tabii çalışmamız. 3-3,5,5 yıllık bir çalışma ve o dönemde de Türkiye'nin rekabet gücünün azalmak üzere olduğunu, daha da azalacağını aslında eee tahmin ederek de ve bu alanda bir veri eksikliği olduğunu da bilerek eee aslında eee bu çalışmayı da başlatmıştık. Yaklaşık bir yıldır da manşet endeksi yayınlıyoruz. Eee bugün de daha önce planladığımız gibi bir yıl sonrasında sektörleri paylaşacağımızı duyurmuştuk. Sektörleri paylaşıyor olacağız. Eee, gene hatırlatmak üzere söyleyeyim. Ana datamız her çeyreğin 26'sında çıkıyor ve web sitemizde yayınlanıyor. Bugün tanıtımını gerçekleştireceğiz ama tüm detayları önümüzdeki hafta cuma ayın 26'sında yayınlıyor olacağız. Her çeyreğin sonunda yaptığımız gibi birazcık belki eee endekse dair birkaç eee başlamadan önce eee cümle kurmamda fayda olabilir. Biliyorsunuz en önemli az evvel de konuştuk en önemli sıkıntılarımızdan bir tanesi uluslararası rekabet gücünü kaybediyor olmamız. Bunun bir kısmı Türkiye'deki içsel faktörler kaynaklı, bir kısmı konjonktürel. Enerji bacağının bir kısmını da zaten aslında az evvel eee ipuçlarını alma fırsatımız oldu. Eee geldiğimiz noktada endekse dair 10 ihracatçı imalat sanayi sektörünü biliyorsunuz dahil etmiş kapsıyor durumdayız. Gıda, tekstil, giyimderi, kimya, plastik, kavuçuk, metalik olmayan mineraller, ana metal, fabrikasyon metal, elektrikli teçhizat, makine imalat ve motorlu kara taşıtları. Bu sektörlerin hepsi endeksimizde alt detaylarda mevcut. Eee, özelliği de açıkçası endeksi oluştururken ihracat pazarlarımızdaki rakip ülkelere baz almış durumdayız. Bu anlamda özgün de bir endeks. Çok eee, benzeri olan da, çalışması olan da bir endeks değil. Endekse başlamadan evvel biz global anlamda da bir tarama yapmıştık. Dolayısıyla kıymetli bir data. Maliyet bazlı eee bir endeks. Eee, dört tane ana maliyet bacağı var. İş gücü maliyeti, finansman maliyeti, enerji maliyeti ve aramalı maliyeti olmak üzere eee ve eee yaklaşık eee 35 ülkenin içinde bulunduğu bir endeks. Her sektör içinde ana rakip gördüğümüz, tespit ettiğimiz 15 ülkeyi kapsıyor endeks ve katman katman gidiyor. Yani biz manşet endeksi yayınladık ama alt taraflarda sektör detayları da mevcuttu. Bugün yapacağımız tanıtımda aslında biz o sektör bilgilerini, verilerini paylaşıyor olacağız ve bundan sonrasında da yayınlıyor olacağız.

Tekrar hoş geldiniz diyorum hocam. Öncelikle isterseniz sizle başlayalım. Eee, daha önce de çok konuştuk. Manşet endeksin sağladığı avantajlar. Biz TÜSİYAT olarak databazlı konuşmayı seven bir kurumuz. Dolayısıyla şimdi sektörler açısından da bu tarz bir eee veriyi eee sunuyor olacağız. Ne gibi bir avantajı olabilir bunun makro açıdan bakıldığında kıymeti nedir? Birazcık bir onu konuşabiliriz.

>> Tabii ki öncelikle eee teşekkür ediyorum bu güzel projeye beni dahil ettiğiniz için. E uzun yıllardır düşünüp de ya şöyle bir endeks olsa da ne güzel olurdu dediğimiz yani aslında ihtiyaçtan doğan bir şey. Biliyorsunuz her inovasyon genelde ihtiyaçtan doğuyor. Eee ve Türkiye için genelde son yıllarda bu uygulanan para politikası, kur politikası rejimlerinin getirdiği bir sıkışıklık olduğunu hissediyorduk. Eee yani rekabetçilik konusunda bir problem yaratıyor şu anda Türkiye'nin uyguladığı kur rejimi. Eee ama bunu standart klasik reel kur endeksleriyle ölçmek yeterli olmuyordu. Çünkü reel kur dediğimiz şey eee Türkiye'nin ne kadar pahalı olup olmadığını görevli olarak ölçüyor. Ama bizim şirketler kesimi açısından ihtiyacımız olan asıl bilgi eee bizim şirketlerimizin üretim yaparken rakip ülkelerdeki şirketlere göre benzer sektörlerde üretim maliyetlerinin nasıl değiştiği yani dolar bazında rekabetçiliklerinin artıp artmadığı konusu bu. Bu bence özellikle şirketler kesiminin yani üretim tarafından bakıldığında çok daha kıymetli bir bilgi. O yüzden bu endeks tam olarak onu yapıyor. Yani üretim maliyetleri içerisinde tek tek ayrıştırarak eee girdi çıktı matrisleri üzerinden her sektörün üretim maliyetlerinin gidişatını dolar bazında hesaplıyor ve bunu eee işte 35 değişik pazarda eee 35 değişik ülke için yaklaşık toplamda da 40 küsur pazarda eee ne kadar farklı yönde geliştiğini anlamaya çalışıyor. Eee bu bize çok kıymetli bir veri seti oluşturuyor. Çünkü eee yani şu ana kadar böyle bir problemi Türkiye'de konuşurken hep sektörel bazda anekdotlar üzerinden eee konuşuyorduk ama artık bunu ölçebiliyoruz. Eee neden bu önemli? Çünkü ölçebildiğiniz şeyi ancak yönetebilirsiniz. Yani bence eee yani Türkiye'deki ekonomik tartışmalarında da eksik olan şeylerden bir tanesi bu. Etki analizi de buna dahil. Eee bir şey konuşuyoruz ama bunu niceliksel hale getirip hani problemin ne kadar ciddi olduğunu veya hangi sektörlerde, hangi ülkelerde, hangi bölgelerde Türkiye'nin ciddi anlamda bir rekabetçilik problemi yaşadığına ilişkin artık bir veri setimiz var. Dolayısıyla bu veri setini hem eee politika yapıcılara ki bunun bir sürü paydaşı var. Yani Sanayi Bakanlığı'ndan tutun da Merkez Bankası'na kadar eee herkes bu veriyi kullanacaktır. Eee hem şirketler kendi sektörlerinde yerlerini görebilecekler hem de akademisyenler açısından da kullanabilecekleri son derece eee geniş bir mikro veri seti oluşuyor. Dolayısıyla birçok soruya da yanıt verebileceğiz. E o yönden ben endeksi önemsiyorum. Eee ve eee yani böyle bir endeksin önümüzdeki dönemde ekonomi tartışmalarına da katkıda bulunacağına inanıyorum. Bu yönden eee TÜSİAD'a da teşekkür ediyorum. Çünkü bu tarz bir çalışmayı ancak bu şekilde yapabilirdik. Yani baktığınız zaman dünyada buna benzer detayda bir çalışma yok. Ya bu kadar detayda sektörel bazda, ülke bazında eee şirketlerin rekabet gücünü ölçen bir çalışma daha yok. Niye yok diye düşündüm. Hani bazen insan şimdi bakarken şöyle bir araştırırken niye böyle yapalım? Çünkü iki sebebi var. Akademisyenler bu işi yapmıyor. Çünkü iyi dergilerde yayınlatamıyorlar. Akademisyenler çünkü çok daha böyle TP dergilerde yayın yapmak istiyorlar ve böyle bir ayrıntılı konuyla TAP dergilerle ilgilenmiyor.

H >> Sivil toplum örgütleri eee veya şeyler eee tek baktığımızda da küçük kuruluşlar bunu yapamıyor. Çünkü bunun için ciddi bir kaynak ayırmak gerekiyor. >> Bir sene uğraştı arkadaşlar bunun için. Bir değil hocam yıl. Aynı zamanda da bu Merkez Bankası'ndan ayrılmış bu kıymetli arkadaşların oradaki bilgi ve tecrübesini de kullanarak TÜSİAT çok bence önemli bir eee şeye, katkıya da imza atmış oldu. Hayırlı olmasını diliyorum.

>> Evet. Makropolitika yapma kapasitesini arttırıyor tabii bu veriler. Genel itibariyle o anlamda çok kıymetli. Mikro düzeyde veri olması da aslında bizler açısından çok çok kıymetli. Mikroveri biliyorsunuz birazcık zor eee erişilen bir durum. Belki şunun da altını çizmek lazım. Biz aslında beklediğimizden eee daha iyi de bir eee yani reaksiyon aldık. Endeks çok hızlı yayıldı. Pek çok kurum, yabancı kurum kullanıyor, soruyor. Eee büyük kurumlar OECD olsun, IMF olsun. Keza kamudan çok fazla ilgi de olduğunu gördük. Özellikle imalat sanayi, sanayi tarafı, çeşitli bakanlıklardan. Bu anlamda eee amaçlarımızdan bir tanesi politika yapıcıya kıymetli bir veri sunup öneri eee oluşturmaktı. Yavaş yavaş o yönde de ilerliyor endeks. Bu açıdan da kıymetli.

Şimdi hocam, Oğuz hocam, eee, Şeref hocam sizlere gelelim. E sizlerin DPT geçmişi de var, Merkez Bankası geçmişi de var. eee birazcık eee nasıl ayrıştığını sorabilirim ben aslında size. Yani özgünlüğünü reel kur var. Evet. Eee ama bu endeksin bize sunduğu başka avantajlar mevcut. Bir kere zaten eee tek girdilere ayırt edebiliyoruz. Demin bir erken uyarı eee sorusu olmuştu aslında. Hangi ülkelerin hangi sektörler için pay kapmaya başladığını biz bu endekste tespit edebiliyoruz. Birazcık belki endekse bu açıdan yaklaşabiliriz. Ardından da sektörlere geçiyor olacağız. Buyurun Oğuz hocam siz başlayın. Teşekkür ediyoruz biz >> mikrofonunuz. Evet.

>> Çok teşekkür ediyoruz. Biz de böyle bir çalışmanın parçası olmaktan çok büyük bir memnuniyet duyuyoruz. Hakikaten 2022 Kasım ayında eee ilk çalışmaya başladık. Kafamızdaki fikirle geldiğimiz zaman eee yani bu detayda eee ilerleyeceğimizi biz aslında eee kendimize eee bir hedef koymuştuk ama eee hedeflediğimizden de daha ileriye götürebildik. Çok eee kapsamlı bir detay eee data üzerinde çalıştık.

>> [iç çeker] >> Şimdi eee bizim için özgünlüğünü tartışacak olursak konunun yani şu ana kadar hep ülkeler bir reel efektif döviz kuru üzerinden ülkenin rekabet gücü üzerinden yorumlar yapıyor. Ama burada da kullanılan eee şey eee veri enflasyon verisi oluyor. Hem ee hedef pazarı içerisindeki enflasyon farklılaşması, yurtçi, yurt dışı ve kur üzerinden yapılan bir değerlendirme ve bu eee enflasyonun içerisindeki dinamikleri bir ayrıştırma imkanımız eee mevcut sistemde yoktu. Yani biz bunu eee dör tane ana başlık altında işte aramalı, enerji, e, iş gücü ve finansman maliyetleri altında biraz daha ayrıştırma fırsatı bulduk ve ayrıştırma eee yapmış bu ayrıştırmanın sonunda da yani diyoruz ki biz eee rekabet gücünde şu eee gelişmeler var ve bunun kaynağı tamamen e şu kaynaklı ya bu döneme özgü bir rekabet gücünde bir farklılaşmamız var. Bunun kaynağı aslında son dönemde bu ve sadece eee mevcut dönem açısından bir değerlendirme değil bir zaman serisi üzerinden de bir eee değerlendirme yapabilme imkanımız oluyor bu sistemde. Yani diyoruz ki biz son 2 yıllık veriye baktığımız zaman hangi alanlarda eee rekabet gücümüzdeki baskının arttığını eee gözlemleyebiliyoruz. Hangi alanlarda diğer rakip ülkelere göre biraz daha avantajlıyız ya da göreli olarak daha avantajlıyız. Onları ortaya koyabiliyoruz. En önemli farkımız aslında dediğim gibi hedef pazarı üzerindeki analizimiz. Yani şu anda eee çalışmayı ikiye bölecek olsak hedef pazarlarda sadece enflasyon farklaşması üzerine eee hesaplanan bir reel efektif döviz kur yerine biz diyoruz ki bizim yaklaşık 40 ve 50 arasındaki hedef pazarımızda yani bizim ihracat yaptığımız ülkeler içerisinde aktif olarak rekabet içerisinde bulunduğumuz ülkelerle aslında durumumuz nedir? Onu ortaya koyan bir analiz. Yani çalışmanın ilk parçası bu. O yani bizim hedef pazları içerisindeki rakipleri belirlemek. Ya bu rakipleri belirledikten sonra da eee girdi çıktı tabloları kullanarak biz aslında bu dört tane kalem eee kalemi belirliyoruz. Her sektör için bu dört tane eee ana maliyet unsurunun ağırlıkları farklı. Onların eee fiyatsal gelişimlerini eee ortaya çıkartıp ve sonra da sektör olarak toplaştırıyoruz. Yani bizim en büyük şeyimiz, farkımız bu şeyi diyelim, eee, rekabet gücündeki [kahkaha] entifikasyonu, şeyi eee tanımlamayı biraz daha geliştirmek ve sorunun nereden kaynaklandığını ortaya koyabilmeyi eee başardık diye şey yapabilirim. Bilmiyorum. Şeref Bey siz eklemeniz varsa.

>> Birkaç ekleme. Evet, çok sağ olun.

>> Eee, ben de teşekkür ederim öncelikle sizlere bize bu imkanı verdiğiniz için. Eee, şey yani gerçekten de hani baktığımız zaman çok faydalanabilecek bayağı eee emek verilmiş ama altı da çok dolu. Siz içinde de bulunduğunuz için o katmanları >> izleyebiliyorsunuz hesabı. Eee, çok farklı boyutlardan hani konuya yaklaşıp bütüncül bir resim ortaya koymaya çalıştık. Ölçüde de başardık. Tabii her şeyi elbette göstermiyor ama şimdi Oğuz Bey'in de bahsettiği anlamda bu hani ne açından önem dediğiniz zaman şimdi bugün de göreceğiz. Alt sektörel kırılımlardan giderek aslında başından beri öyle yapıyorduk. Eee, ana bir endekse gidiyoruz ama bu normal şey katman katman oluşturulan bir endeks.

>> Rekabet gücü endekslerinde bu tarz bir şey yok. Daha makro, daha genel bir şey var. Orada bir üretici fiyatları bazında bulabilirsiniz rakamları. Tüketici fiyatları eee bazında bulabilirsiniz rakamları ve gayet de aslında OECD filan böyle çok farklı kurumlar bizim Merkez Bankası çok rahat üretilebiliyor. Çünkü data çok kolay. Yani işte Irak'la ticaret yapıyorsunuz. Hemen Irak'ın enflasyonunu alıp oraya koymak, formülasyon koyup sonuç elde etmek kolay. Ya buranın zorluğu aslında dediğim gibi bunu birazcık daha eee rekabet gücü odaklı hale getirmek için rakipler üzerinden gitmeniz lazım. Pazar değil rakipler üzerinden gitmeniz lazım. Bir eee işte Irak örneğini hep daha önce de verdik. Şimdi tekrar etmekte fayda var. Irak bizim özellikle gıdada en büyük pazarımız, çok önemli pazarımız.

>> Eee, şimdi orada normal endeks otomatikman hani Irak'taki enflasyonu alıyor. Ama biz Irak'ta hani gıda satıyoruz. Orada kimle rekabet ediyoruz dediğimiz zaman karşımıza mesela ilk başta Hindistan çıkıyor.

>> Hindistan alıp Hindistan'daki maliyetler üzerinden Türkiye'nin rakibi haline geliyor. Benzer şekilde mesela şey Meksika örneğim çok ticaret yapmadığımız ama ancak bizim hani bazı pazarlarda Amerikan pazarında rakip olduğumuz bir >> yavaş yavaş karşımıza çıktığını görüyoruz. Mesela endeks boyunca biraz bu anlamda erken uyarı >> görevi de görüyor.

>> Hem somut da işaret edebiliyorsunuz. Bakın şu ülke, şu pazar ve şu kaynak diye somutlamanız mümkün. Dolayısıyla o anlamda çok hani önemli bir [boğazını temizler] eee avantaj sunuyor diye düşünüyorum ben.

>> Bir de belki farklı olarak şu var. Yani diğeri yani şu anda kullanılan geleneksel araçta üretici fiyatları baz alındığı için firmalar maliyetlerinin ne kadarını yansıtmışlarsa o fiyatlar üzerinden bir ölçüm söz konusu. Fakat burası maliyet bazlı. Yani firmanın üzerine maliyet bindiği an diyelim ki hani elektriğe enerji zam geldiği zaman ya da ücret güncellemesi olduğu andan itibaren biz hani bakın diyoruz maliyet firman üzerindeki maliyet artıyor ama diğer tarafta firma bunu yansıtırsa fiyatlarına o ancak endekse yansıyor. Dolayısıyla daha erkenden firmalar üzerindeki baskıyı, rekabet gücü baskısını görmek açısından diğer endekse göre daha öncü bir eee en azından bir çeyrek bir öncü bir eee gösterge olma özelliği var. Evet.

>> Teşekkür ederim. Eee, arzu ederseniz şimdi esas kısma geçelim. İkinci bölüme. Eee, birazcık Hakan Bey belki eee, endeksi nasıl okumamız gerektiğine dair bir değerlendirme yaparsınız. Hocam isterseniz bende kalsın size vereyim ya da eee, birazcık onun üzerinden gideriz ve ilk bu manşet kısmı tabii ki de yavaş yavaş sektörlere giriyor olacağız.

>> E, teşekkür ederim. Eee, tabii benim veri ve grafikler üzerimde anlatmak, anlatmayı sevdiğimi bildiğiniz için bu görevi bana vermişsiniz. Ben de mutlu oldum. Eee, şimdi bu endeksi en temel olarak ya, en basit haliyle nasıl okuyabiliriz derseniz, endeks aşağı doğru gidince rekabet gücünde kayıp, yukarı doğru gidince de rekabet gücünde artış diye düşünebilirsiniz. Yani şöyle bu yukarı doğru gidince bizim maliyetlerimiz dolar bazında rakip ülkelere göre daha az artmış. Aşağı gitmesi ise tam tersi Türkiye'deki maliyetler dolar euro bazında yani yabancı para cinsinden diğer ülkelere göre çok daha hız artmış. Yani fiyat rekabeti üretimde maliyet rekabetimiz ciddi anlamda anlamda ortadan kalkmış. Buna baktığınız zaman ilk göz gözlem şu. Türkiye 2021 yılına kadar aslında daha fiyat rekabeti üzerinden ilerlerken 2021 yılından bu yana zaten hatırlıyorsanız 2022'nin başından itibaren Türkiye döviz kurunu sıkı markaj kontrol etmeye başladı. Eee, yani yaklaşık son 4 senede böyle bir politika uygulanıyor ve o dönemde eee, rekabet gücünde ciddi bir aşınma oluşmuş. E, toplamda bakarsanız bu endeksin oluşturulduğu 2015 yılından bu yana maliyet rekabeti anlamında en kötü dönemleri yaşıyoruz. En zor dönemleri yaşıyoruz. Yani son e 2024 yılından sonra ufak dalgalanmalar var ama endeksin geldiği nokta son 11 senenin en düşük noktası. Öncelikle bu tespiti yaparak başlayalım. Eee, burada da bizim rekabet ettiğimiz eee ülkelerin şirketlerinin maliyetleri nasıl seyrediyor? Bizim maliyetlerimiz yani Türkiye'deki şirketlerin maliyeti nasıl seyrediyor? Bunu daha detaylı olarak görebiliyorsunuz. Bunu dört ara başlıkta inceliyor. Endeks iş gücü, enerji, aramalı ve finansman. Bunları ayrı ayrı görebiliyorsunuz ve şaşırtıcı olmayan bir şekilde tabii ki Türkiye'nin iş gücü ve aramalı maliyetleri dolar bazında çok daha hızlı artmış. Son yıllarda. Finansman kısmında da ciddi anlamda ayrışmışız. Burada ilginç olan bir şey Fatih Bey çıktı galiba ama enerji tarafında eee Türkiye enerji tarafında yani en azından son 11 yıllık sürece baktığımızda bir maliyet eee rekabet dezavantajı yaşamamış. Onu görebiliyoruz. Endekse bu yani yayınladığımız bültene yeni bir grafik ekledik. Şeyi de görebiliyorsunuz. Yani rekabetçilik değişmiş ama hani burada araının, ücretlerin, finansmanın, enerjinin katkısı ne olmuş? Bir örnek. 2026 yılının ilk çeyreğinde eee rekabetçiliğimiz çok ciddi düşmüş. Bu da şaşırtıcı bir şey değil. Çünkü ücret artışları ve yurtçi enflasyonu dikkate alırsanız kur artışçlarının çok daha arkasında altında kaldığı için yılın ilk içeriğinde çok ciddi bir eee endekste bozulma ortaya çıkıyor. Bunun da temel sebebi sadece ücretler değil. Biz ara malını da bir şekilde durduramıyoruz. Hatta ilk çeyrek şey olduğu halde hocam yani ücret zamları olduğu halde aslında aramalı bir önceki çeyreğe kıyasla daha fazla kaybettirmiş bize.

>> Tabii ya buradan çıkan aslında temel eee ders bana göre şu: Türkiye'nin öncelikle enflasyon problemini çözmesi gerekiyor.

>> Yani orayı burayı suçluyoruz ama yani enflasyon problemini çözmedikçe bu tür bir kur rejimi içerisinde rekabet gücü daha da bozulacak gibi görünüyor. Bu peki eee yani hükümet bunun farkında mı? Aslında farkında olduğunu da şuradan görüyorsunuz. Enerji tarafını dikkat ederseniz biraz negatife doğru çekmişler. Yani bu dönemde zaten maliyetler çok fazla artarken Hı hı.

>> Eee, en azından Mart ayında savaşla başlayan süreçte gerek sübüsyonlar gerekse shel mobil sistemi üzerinden bir şekilde enerji tarafını en azından rahatlatmaya çalışmışlar ama yetmemiş.

>> Evet. Zaten aslında onun temel yansımasını ikinci çeyrekte göreceğiz.

>> Evet. Temel orada görecek. Şimdi sektörel tarafa geçiyoruz. İlk defa yayınlıyoruz. İlk sizler görüyorsunuz bu eee kısmı. eee yeni bir bülten yayınlanacak ve bu bülten içerisinde her sektörün eee rekabet gücünü zaman içerisinde nasıl seyrettiği ve bunun ortalamaya göre nasıl seyrettiği. Kırmızıyla gördüğünüz çizgi e ortalama yani endeksin TÜSAT RG'nin kendisi eee koyu renkle gördükleriniz de her sektörün gelişimi.

>> Bir de hocam 100'ün üzerinde kalmasını da söylersek 100'ün üzerinde kaldığında rekabet avantajı [homurdanır] kazanıyor.

>> Geliyor burada. Az yılı olarak 2017'yi seçtik. Niye 2017'yi seçtik? Çünkü 2017 yılı nispeten Türkiye'nin maliyetler ve dış rekabet anlamında makul diye tanımladığımız bir dönemdi baktığınızda. O döneme göre neredeyiz diye kıyaslamak açısından 100'ün altında veya üstünde olması endeksin 2017'ye göre nerede olduğumuzu gösteriyor. Şu anda hemen hemen her sektörde gördüğünüz gibi 100'ün altındayız. Eee, şimdi son bir yıl, son, son bir çeyrek, son 1 yıl, son 5 yıl ve son 10 yılda sektörlerin rekabet gücünün nasıl değiştiğini kıyaslamalı olarak burada görebiliyorsunuz. Eee, ilginç olan şu. Ben dün bakarken dikkatimi çekti. Son bir senedeki rekabet gücü kaybı aslında düzelmiş gibi görünüyor.

>> Evet. Gözüküyor. Evet.

>> Ve biz de bunu bir yıl önce yayınlamaya başlamıştık. Evet. Acaba etkili oldu mu [kahkaha] endeks diye?

>> Hiç zannetmiyorum ama

>> Düş düşünmüyor değilim. Bence bir farkındalık oluştu.

>> Onu görebiliyorum ben. Yani politika yapıcılar nezdinde bir farkındalık oluşturduk. Somut bir şekilde. Eee, yani o rekabet >> çünkü bu yönde bize çok soru geliyor kamudan. Gerçekten endeksle çok ilgileniyorlar.

>> Tabii. Eee, bir de ben uzun vadeli bakmayı önemsiyorum. Yani şu sağ alt köşedeki 10 yıllık değişim bize daha yapısal bir fikir veriyor. Çünkü kısa vadede bir takım konjonktürel değişimler olabiliyor ama uzun vadede nereye gidiyoruz diye baktığınız zaman sol sağ alt köşedeki 10 yıllık değişimlere bakarsanız o kadar dramatik değil onu söyleyeyim. Yani eee son 5 yılda %30'lara varan, %40'lara varan bir rekabet gücü kaybı varken bazı sektörlerde son 10 yıla baktığımızda aslında %15'ler civarında. Yani çok ölümcül bir durumda yok. Onu da söyleyelim.

>> Ya da giderek kötüleşiyor da olabilir.

>> Ya problem şu yapısal yani 10 yıl içerisinde siz her sektörde bozulma görüyorsanız bu aslında yapısal bir soruna dikkat çekiyor. Bunu birazdan daha detaylı konuşuruz. E bir de tabii sektörleri, kendi içerisindeki sektörler arasındaki ayrışmayı görmek için böyle bir görsel hazırladık. 2022 yılını baz alıyoruz. Çünkü 2022 yılı bu döviz kuru politikalarının yani döviz kuru kontrolünün yoğun olarak yapıldığı dönem 2022 yılı. Eee, ve o 2022 ve 23'teki özellikle eee ani enflasyonun yarattığı ayrışmayı da görebiliyoruz. Hı hı.

>> Yani o enflasyonist dönemde o e her şey birbirine karışmış. Yani maliyetler şirketler arasında da ayrışmış. E daha sonra biraz toparlanma oluşmuş ama 2025 yılında hem küresel ticaret savaşlarının başlamasıyla eee hem de eee bu savaşlarla beraber MTya fiyatlarındaki değişimleri beraber ayrışma artmış. Yani buradaki hikaye de şu. Eee, ya tamam rekabet gücünde bozulma var ama hani sektörler arasında da çok ciddi ayrışmalar var. Bunu görebilmek, hangi sektörün ne düzeyde değiştiğini görebilmek ve hatta bunun da ötesinde hangi pazarda, hangi ülkeye karşı, hangi sektörde, hangi maliyet bazında yani dört farklı eee detayda bu bozulmanın kaynaklarını anlamak açısından eee çok kıymetli. Eee, burada da sektörel bazda, eee, yine maliyetler arasındaki farklılaşmayı görüyoruz. Bu da raporda bu grafikler olacak. Yani yayınlayacağımız raporda. Eee, burada da şunu söyleyebiliriz. Yani şunu görebiliyoruz. Mesela kimyasala bakın, kauçluğa bakın. Ya burada mesela pandemi sonrasında bütün dünyada aslında maliyetler artmış. 2020 2021'deki o pandemi ve sonrası enflasyonist döneme baktığınızda kırmızıyla mavi çizgi beraber hareket ediyor. Yani elle düğün bayram derler. Yani hani şey anlamında söylüyorum. Her yerde maliyet artarken, bizim de maliyet artıyorken o kadar büyük problem yok. Ama 2023 sonrasına baktığınızda dünyada maliyet artışı durmuş 2023 sonrasında. Yani mavi çizgi duruyor ama biz de son birkaç senede içerisinde dolar bazında maliyet artışları hızlı bir şekilde devam etmiş. Zaten asıl sıkıntı da yani iki çizgi arasındaki gerçek ayrışmanın oluştuğu yer 2024 yılı.

>> Bir şey sorabilir miyim?

>> Tabii.

>> Buyurun.

>> Maliyetler içinde ithal girdilerin payını da ayırmamız gerekmez mi?

>> Hı hı. Orada çünkü kur sabit kaldığına göre 22'den bu yana 2022'den bu yana kur sabite yakın kaldığına göre ithal girdileri maliyetin içindeki ithal girdileri de iyi kötü sabit kaldı veya az değişti. Diğer unsur enflasyonu etkiledi. Dolayısıyla ithal payını düşürerek görebilirsek daha gerçekçi bir rekabet endeksi görmüş oluruz diye düşünüyorum.

>> Evet. Yani bu eee bu endeksi bir kez geliştirdikten sonra bu tür analizler yapılabilir. Ama zaten eee şeyde endeksin içerisinde baktığınız zaman bir aramalı eee aramalı kısmını ayrı ayrı bir şekilde görebiliyoruz. Burada mesela sol üst köşede Aramalı maliyetlerindeki ayrışmayı görebiliyoruz. Bu Aramalı'nın içerisinde dediğiniz gibi yurt içinden tedarik edilen Aramalı var. Yurt dışından tedarik edilen hara. Eee, ikisinin bir parası gibi gelebilir. Bir de yurt dışı maliyetleri yine enerji tarafında da yakalıyor aslında. Dolayısıyla bu endeks hepsini kapsıyor. Sadece detaylı bilgi, o detayda bilgi hani elde etmek istiyorsak ekmak gerekiyor. Bu, eee, benim söyleyeceklerim bu kadar aslında. Teşekkür ederim.

>> Evet. Belki birazcık da eee şu değişen konjonktüre atıfta bulunarak eee ilerlememizde fayda var. Serbest ticaret anlaşmaları yapılıyor. Küresel zincirler zaten değişiyor. Rakip eee olarak aslında artık Çin'i her konuda rakibimiz olarak görmemiz doğru değil. Çünkü zaten rekabet edemiyoruz. Dolayısıyla hangi sektörlerde iyiyiz, hangisinde ayrıştırabiliriz? Bunun üzerine eee kafa yorup sistemli bir plan çizmek gerekiyor. Eee Avrupa'nın eee zaten sanayi hızlandırıcı yasası var. Avrupa bambaşka bir süreç içine girdi. Şimdi bu çerçeveden bakıldığında aslında daha da zorlu bir sürece giriyoruz ve aslında hep konuştuğumuz işte dünyanın 4düncü büyük ekonomisi olacak olan bir Hindistan geliyor datada. Belli sektörlerde de bunu görüyoruz. Eee, çok fazla eee, üyemizle bir araya geliyoruz. Farklı farklı sektörlerde. Hindistan'ı gören de var, görmeyen de var. Çok muzdarip.

>> Belki birazcık da eee şu değişen konjonktüre atıfta bulunarak eee ilerlememizde fayda var. Serbest ticaret anlaşmaları yapılıyor. Küresel zincirler zaten değişiyor. Rakip eee olarak aslında artık Çin'i her konuda rakibimiz olarak görmemiz doğru değil. Çünkü zaten rekabet edemiyoruz. Dolayısıyla hangi sektörlerde iyiyiz, hangisinde ayrıştırabiliriz? Bunun üzerine eee kafa yorup sistemli bir plan çizmek gerekiyor. Eee Avrupa'nın eee zaten sanayi hızlandırıcı yasası var. Avrupa bambaşka bir süreç içine girdi. Şimdi bu çerçeveden bakıldığında aslında daha da zorlu bir sürece giriyoruz ve aslında hep konuştuğumuz işte dünyanın 4düncü büyük ekonomisi olacak olan bir Hindistan geliyor datada. Belli sektörlerde de bunu görüyoruz. Eee, çok fazla eee, üyemizle bir araya geliyoruz. Farklı farklı sektörlerde. Hindistan'ı gören de var, görmeyen de var. Çok muzdarip.

>> Belki birazcık da eee şu değişen konjonktüre atıfta bulunarak eee ilerlememizde fayda var. Serbest ticaret anlaşmaları yapılıyor. Küresel zincirler zaten değişiyor.

olan da var. Evet, geliyor diyen de var. Dolayısıyla eee, birazcık da bu anlamda bir uyarı sistemi de geliştiriyor. Onların ayrı bir Hindistan 2047 diye biliyorsunuz bir sanayi stratejisi. Sanayi stratejisi demeyelim ama bir üretim stratejileri var. O yönde farklılaşmaları söz konusu.

Şimdi bu perspektiften bakıldığında bir Avrupa ile olan ilişkilerimiz bacağı var. Orada TÜSİAD olarak zaten eee, çok çalışıyoruz. eee, orada bir avantaj kazanmamız gerekiyor. Bir de içeride yapmamız gereken bir dönüşüm süreci var. Bir de ülke örnekleri var. Bu anlamda bakıldığında eee, ve uzunca da bir süredir net bir rekabet kaybı mevcut. Yani 10 yılda çok kötü değiliz ama 5 yılda giderek kötüleşmişiz. Demin Hakan hocamın söylediği gibi bir yıl son bir yıl aslında çok da aşırı kötü gözükmüyor. Yani hani devamı gelir mi bu yıl? Hakan hocam pek öyle düşünmüyoruz ama bu yıl rakamların biraz daha tersine dönmesini bekliyoruz.

>> Evet, sizin mikrofonunuz açık değilmiş. Evet. Eee, bu perspektiften eee, her birinizden böyle bir kısa cevap alabilirsem ilk başta tabii makro açıdan neler yapılabilir? Mikro açıdan sizin geçmişlerinizdeki deneyimleriniz? Tabii. Eee, yani sonuçta [boğazını temizler] bu endeksi yayınlıyoruz. Bir sürü de verilere baktık. Buradan buralardan ne çıkıyor diye baktığımızda büyük resimle birleştirmek istiyorum ben biraz. Çünkü dünya öyle bir hızla değişiyor ki Fatih Bey biraz önce anlattı. Yani bu değişimin önemli noktalarından bir tanesi de eee, bu kadar komplike bir dünyada tek özel sektörün kendi eee, çabaları ve kendi bilgisi içerisinde bu işin içinden çıkamayacağı yani devletler bu işin içine girmedi. Biraz önce enerji konusunda girmedi ama bence hemen hemen eee, bütün büyük mimari konusunda devletin resmin içine girmesi lazım. Bu da bayağı tartışılan bir konu son dönemde devletin ne kadar yeniden işin içinde olması gerekliliği konusu.

>> İşte orada hani devletin bilfiil işi yapmasından kastetmiyorum. Eski devletçilik anlayışı belki modernize edilmesi gerekiyor.

>> Hatta DPT'nin de mevcut koşullara göre yani DPT tekrar açılsın deniliyor ama şu anda bambaşka bir kuruma ihtiyaç var. Yani PT'nin eee, şeylerini Evet. E öz

>> yani hem özel sektörle kamunun bir araya geldiği bir yapıya ihtiyaç var. Yani politika öğrettiğim ben işte şirketlerle konuşuyorum. Sivil toplum örgütleriyle, sanayicilerle, ticaretçilerle, vatandaşla. E kamuyla da konuşma fırsatım oluyor. Eee, ara ara sohbetler yapıyoruz çeşitli işte bürokrat arkadaşlarla. Herkes kendi içerisinde bir çaba içinde. Yani özel sektör işte bu değişime ayak uydurmaya çalışıyor. Yeni yatırımlar yapıyor. Verimliliğini artırmaya çalışıyor. Kamuya bakıyorsunuz her bakanlık, her birim kendi içinde bir çaba içerisinde. Yani aslında kıymetli bürokratlar da var. Tek konuştuğunuz zaman bunu dinliyorsunuz. Eee, fakat herkes kendi perspektifinden bakıyor. Yani global olarak bütüncül bir perspektiften bakıp bütün bunları birbirine bağlayacak bir yapıya ihtiyaç var ve çok ihtiyaç var. tren hızlı bir şekilde kaçıyor ve bizim o trene atlamamız gerekiyor. Bunun için de eee, yani özel sektör ve kamu işbirliği içerisinde bu değişen küresel konjonktürü ve Türkiye'nin konumlanmasını iyi anlayıp buna göre bir sanayi tasarımı yapmamız gerekiyor. Eee, bu tabii çok kolay bir şey değil ama yani bunu yapamazsak eğer bence tren kaçacak. Eee, Türkiye artık 20.000 000 dolar kişi başı milli geliri 20.000 dolara yakın bir ülke. Eee, o yüzden, eee, biz eee, yani ucuz iş gücüyle artık hani rekabet eden bir ülke olmamalıyız. başka bir skalaya geçmemiz gerekiyor. Ama bunun için de gerçekten Türkiye'nin göreli avantajları nerede nerede rekabet edip nerede edemeyeceği >> tespit etmek gerekiyor.

>> Bunları tespit edip bütün teşvik ve vergi sistemini de buna göre dönüştürmek gerekiyor. Şimdi ben bakıyorum parça parça teşvik sistemleri var veya ekonomi koordinasyon kurulu toplanıyor. Genelde konuştukları şey şu ya KOBİ zor durumda KOBİ'yi kurtaralım. Yani konjonktürel anlamda eee, ekonomiyi tekrar çevirme, zor olan sektörleri destekleme bunlar güzel şeyler. Ama uzun vadeli bir sanayi stratejisinin etrafında şekillenmiş bir etki analizi eee yapan teşvik mekanizmaları yok mevcut durumda. Yani herkes kendi içerisinde bir şeyler yapıyor. İşte KGF var, KOSGE gibi var, nefes kredisi bilmem ne. bakıyorsunuz. Eee, ama genelde temel motivasyon böyle o günü kurtarmak üzerine. Bizim uzun vadeli bir ajandamız eee siyasi belirsizlik ne olursa olsun kim gelirse gelsin yönetime savaş çıksın çok fark etmez. Türkiye'nin bu uzun vadeyi ajandayı devam ettirecek bir yapıya ihtiyacı var. Yani hem eee, özel sektör hem de eee, işte bakanlıklar veya kamu kuruluşları arasındaki koordinasyonu ve etkileşimi kuracak. Bu konuda doğru uzmanlıklardan faydalanarak yol gösterecek. Yani bilfiil işi yapacak demiyorum.

>> Eee, ama bu eee teşvik ve eee, şey politikalarını yani kamu politikalarının tasarımında bunu yapması gerekiyor. Devlet bu işin içinde olmazsa bence eee, biz bunu başaramayız. Hem devlet hem özel sektör >> tabii. Yani özel sektörün nohow'ından ve mikro bilgisinden yararlanıp >> ama kamunun o yukarıdan bakan perspektifini birleştirecek bir yapıya acilen ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum.

>> Hı hı. Buyurun Şeref hocam. Oğuz hocam eee, yavaş yavaş bağlayıp sorulara eee, geçebiliriz salondan sorumuz varsa. Tamam. Güzel.

>> Yani şimdi bir şey ekleyeyim ya. Şu soruyu soruyorum. Türkiye [homurdanır] eee, acaba Asya'nın Türkiye Asya'nın eee, rekabeti bir ucuz iş gücüyle aşan bir ülke mi olmak durumunda? Yani ucuz iş gücü veya ucuz kaynak maliyeti ve desteklerle bu rekabeti mi sağlamalıyız? Yoksa biz Avrupa'nın bir habı olarak teknoloji ve mühendislik avantajlarımızı kullanarak yüksek katma değer üreten bir ülke mi olmalıyız? Türkiye'yi ikincisini seçmeli.

>> Evet. Zaten ucuz iş gücü teması bitti. Kapandı açıkçası yani. Yavaş yavaş kapandı. Bambaşka bir yere doğru gidiyoruz. Bunu başaran ülkelerde var. Ülke örnekleri de var. Yani Çin ucuz iş gücüydü. Şimdi farklı bir devinim içine girdi zaten.

>> Şimdi aslında Türkiye'nin muazzam bir görevi avantajı var.

>> Evet.

>> Yani şu andaki değişen küresel konjonktür ve yapılandırma yapılanmalara baktığımda >> Türkiye'nin kaçmaz eee, bir fırsatı var. çok önemli bir potansiyel olduğunu düşünüyorum. O yönden bu çabaları göstermekte fayda var.

>> Evet. [homurdanır]

>> Sizlerden de eee, bir iki cümle alıp hocam tamamlayıp soru cevaplara geçebiliriz.

>> Tabii ki. Yani Hakan hocamın en son bıraktığı sondan beri evvel bıraktığı noktadan hani devam edersek aslında bu teşvik sisteminin şeyi de aslında hem bonkör ve karışık çok kapsamlı çok çeşitli.

>> Oranın mesela bir değişim Evet. değişim noktasında. Çünkü hani benim kendi kanaatim Türkiye ya belli politikaları çok uyguluyor aslında. Yani orada bir sıkıntı yok ama belki Çin ve Uzakdoğu diye kıyaslarsak sanki biraz daha dinamik planlama gibi, birazcık daha böyle ön alıcı, birazcık daha eee, orta uzun vadeli ufukla hareket eden bir hani teşvik mekanizması noktasında biraz daha eksik kalıyor gibi geliyor bana. bizim sistemimizi daha çok böyle hani daha yaygın herkesin erişebileceği bir eee, teşvik kredi kanalı olsuna daha yatkın bir yapımız var. Ama

>> tabii bu arada Şeref hocam en önce tabii nerelerde öne çıkacağımızı, nerelerde rekabet etmeyi bırakacağımızı eee, veya nerelerden pay kaptırırken önlem alabileceğimizi yani bu sektörler içinde bu tespitleri yapıp ilerleyeceğimiz yönü bir çizmemiz gerekiyor. Ondan sonra o dizaynı yap. İlk başta dinamik derken de biraz onu kastettim. Hani bir teknoloji tarafında ne geliyor, ne getiriyor? hani hangi ürünler, hangi pazarlar yani onları çok yakından takip edip önden eee, bir pozisyon almakta fayda var. Benim hani planlama yıllarım böyle 90 ve 2000'lerin başında geçti ya o zamanlar ne bileyim ben mesela şu andaki gözüyle baktığımız zaman ya oradan [homurdanır] bir ekipleri bazı ekipleri teknik ekipleri mesela Kore'ye gittiğini hatırlıyorum. Kore'deki endüstri bölgelerinin ziyaret edildiğini belli tezlerin Kore üzerine yapıldığını hatırlıyorum. Ama Çin mesela orada nasıl gözden kaçar? O devasa ülke o yapılanırken hani 80'lerde 90'larda dışa açılıp değil mi küresel sisteme entegre olurken bir planlama gibi bir kurumda örneğin hani ben özleşir anımda söylüyorum ya orada bir sürü doktor tezinin çıkması lazım bir sürü tekniklerin gönderilmesi lazım sanki arkasından şey gibi oldu. Sürpriz gibi oldu değil mi? 2000'lerin başında geldiği zaman dünyaya büyük bir sürpriz.

>> İnşallah Hindistan için de aynı şey demek.

>> Bu konumda kalmamamız lazım. Yani o hanım söyleyeyim. Bu konumda kalmamamız lazım. Biraz böyle hani mevcut üzerinde fazla kafa karışıklığı yaşıyoruz. Mevcuta çok takılıyoruz aslında. Ama onun yerine daha ileride ne olabilir? Birkaç yıl eee, birkaç adım sonra ne olabilir? Hindistan yeni çıkan bir büyük oyunca nüfusuyla kapasitesiyle filan ve çok farklı tabii detay elbette. Elbette. Eee, ama ciddi potansiyel şeyler de var. Yani Avrupa'yla stratejik işbirliği anlaşması ne getirecek, ne götürecek? Acaba yabancı sermaye akımlarını değil mi oraya çekme ihtimali var mı yok mu? Eee, çok çayda parametresi var. Bunların yakından takip edilip incelenmesi gerekiyor gibi geliyor bana. Bir de böyle geçenlerde bir makale okudum mesela. Enteresan. Yani Çin'le nasıl baş edebiliriz noktasında Avrupa ne yapmaya çalışıyor diye. Avrupa orijinliydi ya. çok fazla Amerika bir şey yok ama oradan hani biraz yarı akademik ama bir hani şeyde çıkmış popüler bir gazetede çıkmış bir yazı okudum. Bana da makul şey geldi yani. Eee, gerçekten ya ölçek konusunda rekabet etmek çok zor. O bonkör teşvikler konusunda rekabet etmek çok zor. Yani o anlamda belli bir dikkatli bir şeyden geçirip böyle bir stratejik bir akılla belli şeyleri gözden geçirip belki bazı yerlerde de hani girişimler de olduğu yani beyaz eşyada mesela Eskişehir'de bir Çin firması var. Hani BD ile ilgili biliyorsunuz hani bir olumsuz bir deneyim de yaşadık ama bunu biraz daha kompak hale getirip eee, yani sizin çıkmayı düşündüğünüz rekabet edemeyeceğiniz alanda belli şartları getirip teknoloji transfer edeceksin. değerli yen sereniden girdi kullanacaksın. eee, ne bileyim işte ihracat odaklı olacak filan gibi belli kriterleri kullanıp acaba belli sektörlerde oradaki şeyi de Çin'den de bir dışsallıktan da hani ülke faydalanır mı faydalanamaz mı noktasında yani buraya da çok şey yapmadan zarar vermeksizin ya bu tür şeyleri de belki hani

>> bir analiz edip bakıp hani hangisi hangisi tür buna uygun hangisi uygun değil diye eee, bakıp değerlendirmekte fayda var gibi geliyor. Bir de çok küçük bir şey ekleyeyim. Aslında biraz olumsuz bir deneyim ama ya burada bakın hani Oğuz Bey de söyledi yüzde benim hatırladığım değişiyor sektörden sektöre ama aramalı hani ağırlık olarak %75 baden 80'i çıkıyor. En düşük 65 aramalı çok önemli elbette. Diğerleri de önemli çok önemli. Ya orada mesela Çin'in en büyük avantajının oradaki iş modelinin, oradaki kamu müdahale biçiminin farklılığından kaynaklanıyor. Biz yıllar önce hani alana çıkıp da belli bir dokümantasyon yaptığımız zaman şeyi dile getirmiştik. Yani bir ortak alım politikası olabilir mi acaba Türkiye'de diye. Mesela bilmiyorum bir usal şirket gündin global bir şirketten büyük çoğunlu bunu yapar. Bir sürü ülkede farklı ülkede birimleri varken her bir birim kendi badına hani dış alım yapmasın hammadde işte kimyasaldır, plastiktir ya ortak merkez yapar. Çünkü büyük hacimli talep ettiğiniz zaman ciddi fiyat indirimleri alırsınız. O çok daha hani uyguna gelir. Çin'in de yaptığı biraz bu aslında ama Türkiye bu açıdan mesela daha parçalı bir yapı gibi geliyor bana. Yani her bir şey, firma, her bir esnaf kendi başına biraz yurt içinden imkanı varsa yurt dışından parça parça aldığınız zaman yani %10 %15 %20 daha pahalıya alabiliyorsunuz ama bunu bir işbirliği modeli olsa orada bir araya gelebilse hani şeyimiz firmalarımız evet ortak kalıp onun bir dağıtımını olsa kendi arzında paylaşırlar filan böyle bir %1015 belki de şey indirim sağlayacaklar ama bir denendi >> olumsuz oldu bilmiyorum tekrar bir denenmek istenir mi bilemiyorum teşekkürler Oğuz hocam sizden de son bir cümle alalım Hanım ardından böyle bir ikü tane eee soru alabiliriz.

>> Zaman açısından çok şey yapmayayım. Ben sadece şunu eee, tekrar eee, vurgulayarak bitirmek isterim. Yani biz bu dört tane farklı maliyet kalemini aslında bütün sektörler için yapıyoruz ve bütün sektörler içerisinde de bu ağırlıklarını farklı farklı ağırlıklarda olan ve farklı ülke ağırlıklarından derlediğimiz bir şeyimiz var. Çok ne diyelim kapsamlı bir veri setimiz var. Dolayısıyla yani biraz daha işte hangi sektörün hangi alanda, hangi maliyet kalemlerinde daha çok zorlandığını ve hangi ülkeye, hangi rakibe karşı zorlandığını çok net bir şekilde onun resmini çıkartabiliyoruz. Dolayısıyla bizim burada sunduğumuz bilgi seti aslında stratejik geliştirme açısından yani hangi sektörün hangi şeyde zorlandığını ortaya koymak açısından çok değerli bir bilgi. Ya bunun üzerine aslında bir raporlarla belki de yıllık olarak bunları ortaya koymak mümkün olacak. Hepsini zaten paylaşıyor olacağız ilerleyen dönemde. Eee, buyurun. Eee, isterseniz toplu halde üç soru. Bayağı da sorumuz var aslında ama hızlıca bir ü soru alalım.

>> Teşekkürler. Eee, Gizem Hanım rica etsem ilk sayfayı yansıtabilir miyiz?

>> Ana endeks. Lütfen. Ana endeks componentlarını. Ana endeks componentlarını.

>> Bir sonraki >> pardon ana endeks şu mu?

>> He, bu. Bu şimdi bu çalışma elinize sağlık. Muazzam, geniş bir çalışma. Eee, yalnız bu çalışma sadece girdi maliyetlerine odaklanmış sadece. Halbuki bir şey ürünün maliyetini girdiği eee, maliyetlerin ek olarak processing maliyetleri esas belirler. Yani processing maliyetleri. Processing maliyetleri processing verimi anlamında. Dolayısıyla siz bu girdileri ne kadar bir otomasyondan geçiriyorsunuz? Ne kadar verimli bir eee, üretim sürecinden geçiriyorsunuz? Ne kadar scale ekonomisine tabi tutuyorsunuz sektörlere bağlı olarak? O scale dolayısıyla o component'ı buna eklemek gerekir diye düşünüyorum. O component'ın olmadığı bir analiz bir ayağa eee, kısa kalır diye düşünüyorum. Dolayısıyla o komponent nasıl eklenebilir? Orada da eee, her bir sektör için eee, yaratılan katma değerin işçilik katmanı, işçilik girdisi ne kadar? birim işçilik girdisi, birim eee, enerji girdisi ne kadar, birim finansman girdisi ne kadar bazında katma değerin eee, verimliliği eee, üzerinde bir eksen eklenmesi gerekir diye düşünüyorum. Teşekkür ederim.

>> Evet. Buna zaten teknik açıdan bir cevabımız var ama eee, isterseniz diğer soruları alalım. Eee, buyurun.

>> Eee, ben öncelikle bu çalışma için tüm eee, emeğe geçen herkese çok teşekkür ederim. Eee, ben, eee, TÜSİAD Rekabet Gücü endeksini incelediğim zaman ağırlıklı olarak aramalı, enerji, iş gücü ve finans maliyetlerinden oluştuğunu görüyorum. Ve eee, 35 yıllık sanayi tecrübemle, eee, şöyle bir eklenti yapmak istiyorum. Geçmişte biz bir ürünün satış fiyatını belirlerken öncelikle maliyet ve üzerine kar ekleyerek hesaplarken bugün artık bu biraz değişti. Artık günümüzde birçok sektörde fiyatı belirleyen ana unsur ürünün üretildiği ülkeye yönelik kalite, güven ve prestij olgusu. Yani rekabet gücü yalnızca maliyetle ilgili değil, ülke eee, ülkenin markası ve toplumsal değeriyle eee, ilgili. Bu da eğitim sistemi, hukuk sistemi, mesleki yeterlilikler, standardizasyon, kurumsal güven, üretim kültürü ve etik değerlerle güçleniyor. Bu nedenle ben Türkiye'nin rekabet gücü endeksini değerlendirirken eee, ülke imajı, toplumsal kaliteni getirdiği ve kaybettirdiği bir fiyat primini de bu endeksin bir sonraki modüllerinde eee, eklememiz gerekebilir mi diye sormak isterim. Teşekkür ederim.

>> Eee, bu arada ek yapacağız ama iki soru da çok kıymetli fakat endeksin metodolojisine dair şunu söylememiz gerekiyor. Bunların ölçülebilir olması gerekiyor ve dünya açısından baz aldığımız 35 ülkede de aynı kurumlar tarafından ölçülüp rakamlara dökülmüş olması gerekiyor. Çünkü bu göreli bir endeks ve gene altını çizeyim maliyet bazlı rekabet gücü endeksi bu. Bugün dünyada verimlilik açısından bile baktığımızda tam tüm ülkelerde doğru veriye erişirken problemler yaşanabiliyor. Ama tek tek hocalarım cevap verecektir. Buyurun siz. Buyurun siz.

>> Ben yine bir felaket sorusu sormuş olmak istemiyorum ama galiba yine öyle bir soru soracağım. Yani eee, şu şu dönemde hem Türkiye'nin hem dünyanın şu döneminde neyin dip olduğunu ben artık anlayamıyorum. neyin >> dip olduğunu. O yüzden de şunu merak ediyorum. Bu gördüğümüz rakamlar dip mi? Bunun dibi var mı? Ve ne zaman Türk iş dünyası eyvah alarmdayız diyecek? Yani öyle bir seviye var mı yoksa bu böyle gitti gider mi?

>> Şimdi bu soruya kim cevap verecek? En son soru bir kere öncelikle şunu söyleyeyim. Her datanın yani ben şöyle matematiksel açıdan yaklaşayım. her datanın daha fazla dibi ve daha fazla yüksek seviyesi mevcuttur. Genel itibariyle onu söyleyeyim. Eee, sanayi açısından bakıldığında, eee, vaziyetin farkındayız ve buna çok kafa yoruyoruz TÜSİAD olarak. Ve bu yönde zaten bu yaptığımız çalışmaların hepsi Türkiye'yi rekabet anlamında, sanayi anlamında, iktisadi dönüşüm anlamında nasıl bir sürecin izlemesi gerektiği üzerine. Dolayısıyla eee, evet herkes farkında eee, sıkıntılı süreçlerin. İsterseniz diğer sorulara cevap verelim hocam. Yani soru aslında >> kıymetli çok böyle şey değil.

>> Evet. yanıt verilmeyecek bir soru değil. Ben kişisel kimi söyleyeyim >> yani. Eee, sonuçta şöyle bir dönem yaşanıyor. Türkiye enflasyonla mücadele ediyor, değil mi? Bu enflasyonla mücadelede eee, işin beklenti ve güven bacağı eksik kalınca ve talep yönetimi anlamında yani büyümede de çok fazla ödün verilmeye verilmeyince bütün yük faiz ve kur politikasının üzerine kalıyor. Asıl sorun bu yani şey anlamında. Çünkü enflasyonu düşürmek istiyorsanız bunu bütüncül bir politika çerçevesinde yapmanız gerekiyor. Eğer eee, o bütüncül politika eksik kalırsa o zaman döviz kurunu baskılayarak bu iş devam ettiriliyor. Bir süre böyle gidildi. Ardından rekabetçilik problemi artınca yani fiyat rekabetinden bahsediyorum. Çünkü rekabetçilik çok daha genel bir şey. Yani sorular bence çok yerinde. Ama fiyat rekabeti kısmında bile baktığınızda bir sıkışma ortaya çıkınca bu sefer eee, insanlar bunun farkına varmaya başladı ve bizim endeks geçen sene çıktıktan sonra eee, kamu kesiminde de çok fazla şey buldu, yankı buldu. Eee, ve bu farkındalıkla da beraber bence son bir yıl içerisinde, 1 bu5 yıl içerisinde artık bundan daha da fazla hani fiyat rekabetini bozacak bir politika uygulamayalım. Eee, en azından işte finansman tarafında desteklerle, enerji tarafında desteklerle biraz destekleyerek bu işi götürelim ve reel kuruda artık bundan sonra çok daha fazla değerlendirmeyelim. Yani Türk Lirası'nın eee, bu döviz makasıyla enflasyon makası arasındaki farkı bu kadar açmayalım ki rekabetçiliği bozulmasın diye bir yaklaşım ortaya çıktı. Dolayısıyla ben buraların dibe yakın olduğunu görüyorum. Yani en kötüsünün geride kaldığını düşünüyorum. Hoca söyledikler birkaç olabilir. Birincisi aslında hani herhangi bir ülkenin böyle çok uzun vadeli bizim burada bir 2015'ten geliyor ama çok daha uzun imkan olsa da çok daha uzun geriye doğru gitsek 1950'lerden 40'lardan başlayıp böyle bir Almanya'ya baksak İngiltere'ye falan baksak aslında yani gelişme sürecinin bir parçası aslında bir yerde de ülkelerin daha maliyetli olması. Ülke geliştikçe değil mi? üretim yani işçilik artıyor. Ne bileyim işte kamunun o vergi yükleri falan artar. Eee, dolayısıyla hani beklenen bir şey ama Türkiye'deki sıkıntı bu çok hızlı bir sürece yani bir 2 yıla 3 yıla böyle bir bir de şeyle bir U-turn'le değil mi hocam? Yukarı giden bir eğilimden aşağı doğru bir eğilime eee, ve hızlı bir şekilde kısa vadede geçmesinden kaynaklanıyor. Yoksa bunun kademe kademe verimlilikle absorbe edilecek şekilde bu maliyet artışları hani götürebilse yani orta uzun vadede aslında beklenen trend aslında yine yukarı yönlüdür. herhangi bir şeye İngiltere'nin ya da Almanya'nın maliyetlerine baksanız da hani oralarda da başka bir ülkeye göre hani kendinden eee, zenginleştikçe hep arttığını görürsün. Görecek pahalıla gelir. O beklenen bir durum ama sıkıntı bizim çok kısa vadede ve şeyle farklı bir politika setiyle hani devam etmesinden kaynaklanıyor. İlk soruyla ilgili de aslında hocam bizim o verimlilik şeyimiz var ya bizim ana indeks koyduğumuz aslında olabildiği kadar biz verimliliğe dahil etmeye çalışıyoruz. Yani o bahsettiğiniz proses verimliliği diye dediğimiz unsurun hani ölçülebilir kısmı. Çünkü bizim analizimizde Bangladeş de var, Pakistan var. Yani veri sıkıntısının olduğu ve alt sektör detayından gidiyorsunuz. Dolayısıyla elimizden >> onun datayı haber bültenini çıktığında aslında arkasında görebilirsiniz. Verimlilikle düzeltilmiş grafiklerimiz mevcut.

>> Şu anda o geliyor. En ölçülebilir endeks o gibi. Elimizden gelen çabayı gösteriyoruz ama metreye adapte edilebilir ölçüde elbette öneriler kabulümüz.

>> Evet. İsterseniz artık yavaş yavaş e toparlayalım. Eee, çok teşekkür ediyorum. Şurada biz galiba Sami Bey bir >> pardon göremedim ben. >> Son bir soruyu alalım.

>> Tabii. Buyurun buyurun.

>> Ondan sonra da bitirelim.

>> Tamam.

>> Teşekkür ederim Ömer Bey. Sağ olun.

>> Eee, şöyle şimdi biraz evvel Gizem Hanım siz şeyden bahsettiniz. Dünyadaki global değişimlerden bahsettiniz. Ben de bu perspektiften bir şey sormak istiyorum ama soru biraz makro. olabilir diye düşünüyorum. Şimdi Çin'in korkunç istilasını bütün ülkelere biliyoruz. Aynı zamanda globalleşmenin de eee, bundan sonra kolay kolay mümkün olmayacağını da biliyoruz. Aynı zamanda ihracatla büyümenin sadece ucuz işçilik ihracatıyla değil ihracatla büyümenin de çok zorlaştırabiliyoruz. Bütün bunları düşündüğümüz zaman acaba iç tüketim, iç tüketimi arttırmak, iç tüketimi kaliteli bir şekilde arttırmak mümkün mü? Ya da bunu bir eee, yol olarak önermek mümkün mü? Tabii ki enflasyonu arttırmadan eee, ve artık dünyanın da bu yöne gittiğini de düşündüğümüz takdirde bu rekabet meselesine bu perspektiften de yaklaşmak mümkün mü diye benim de çok fazla cevaplayamadığım bir soruyu açmak istiyorum.

>> Buyurun hocam.

>> Bu soruyu kendi içerisinde ekonominin geneliyle birleştirmek lazım. Çünkü eee, sadece hani diyelim ki bir Türkiye iş tüketimi biraz daha genişletmeye çalıştı. Direkt cari açık problemiyle karşı karşıya kalıyorsunuz ve o cari açık problemi de bir gün geliyor. Sürdürülemez bir hale getiriyor sizi. Dolayısıyla Türkiye'nin öncelikle enflasyonu düşürmesi gerekiyor. Çünkü bunu niye yapması gerekiyor? Daha uzun vadeli sürdürülebilir finansman açısından. Ya bizim muazzam bir finansmana ihtiyacımız var bu dönüşümü gerçekleştirmek için. O yüzden enflasyonu verir risk birimini aşağı çekeceğiz ki dış denge açısından finansman problem olmasın. Yani uzun vadeli kaliteli finansman çekmemiz lazım. Bu bir. İkincisi de dışa bağımlılığı bazı sektörlerde azaltmamız lazım. Buna enerji sektörü güzel bir örnek değil mi? Yani son yenileneberide neredeyse eee, elektrik üretiminin %60'ı yani yerli kaynaklarla sağlanmaya başladı. Bu y olumlu şeyler de oluyor o tarafta. Bunları yapabilirsek yani eee, dışa bağımlılığı, ithal girdi bağımlılığını stratejik bir şekilde azaltarak eee, ülkede öngörülebilirlik sadece makro öngörülebilirlik değil düzenlemelerde ve hukuki öngörülebilirlik de sağlayarak dış finansman problemini de büyük ölçüde stabilize edersek o zaman işte içerideki tüketime rahatça odaklanabiliriz. Yani hepsini bir arada düşünmek gerekiyor.

>> Ön koşulları var yani.

>> Peki o zaman çok teşekkür ediyorum sabrınız için. Eee, [alkış] güzel bir program oldu. Sağ olun. Ev.

Get Our Mobile App

TÜSİAD Yüksek İstişare Konseyi Toplantısı 2026 - "TÜSİAD Maliyet Bazlı Rekabet Gücü Endeksi" Paneli

Transcription