10. Sınıf Yeni Fizik - Elektrik Devreleri 6. Adım / Üreteçlerin Bağlanması ve Tükenme Süreleri

Selamlar. Ne haber? Nasılsın? İyi misin? Umarım iyisindir. Keyifler de yerindedir. Nasıl gidiyor? Bence fena gitmiyoruz ya. 6 adıma kadar geldik. Elektrik devreleri ile ilgili bayağı şey konuştuk. Bayağı bilgileri ne yaptık? Anlamaya çalıştık. Tabii daha pratik yapacağız. Anlamadığın yerler varsa tekrar üzerinden geçeceğiz. Ben de burada bazı örneklerle olayı ne yapmaya çalıştıracağım? Sana anlamlaştırmaya çalışacağım.

Bak şunu söyleyeyim sana. Bu konu zor bir konu. Hatta kitaplarda çok karışık devreler de olabilir ama sınav anlamında ve konu anlamında çok zor değil. Ama hemen oturması pek kolay olmuyor. Yani son 2 günde halledilecek bir iş değil. Onu baştan söyleyeyim.

İkincisi, harflendirme yöntemi dediğiniz şeyle voltaj dağıtma yöntemi dediğimiz şey aslında ne? Aynı. Şundan bahsediyorum. Yani şuraya ben bir K harfi attım. Şuraya da gittim bir L harfi attım. Aynı şey. Ben buraya gidiyorum 30 yazıyorum. Buraya 0 yazıyorum. Harf yerine ne yazıyorum aslında? Sayı yazıyorum. Fark eden bir şey olmuyor. Sen böylelikle bir lambanın uçları arasındaki potansiyel farkı direkt görebiliyorsun. Şimdi K ve L arasında ne kadar potansiyel var anlayamazsın. Harf atıyorsun. Çünkü eğer bir sayı atarsan bunların uçları arasındaki potansiyeli anlarsın. Buradan üzerinden geçen akımı anlarsın. Buradan o lambanın parlaklığını ne yapabilirsin? Aslında anlayabilirsin. Zaten harflendirme yöntemi dediğin şeyle voltaj dağıtma yöntemi tamamen aynı. Birinde harf atıyorsan birinde attığın şey ne? Aslında sayı olmuş oluyor. Tamam mı? Güzel.

Şimdi ne yapacağız? Üreteçlerin bağlanma ve tükenme süresi hakkında konuşacağız. Kolaydır. O kadar zor değildir. Beni dikkatli dinle. Zaten gene voltaj dağıtma yöntemi kullanacağım. Yine detayları zaten ne yapacağız? Paylaşacağız. O zaman ne diyelim? Sen hazırsın. Ben hazırım. Ekim tutar bizi. Haydi gel başlayalım.

Şimdi üreteçlerin bağlanması ve tükenme süresi diyor ki elektrik devrelerinde bazı durumlarda tek bir pil yeterli gelmeyebilir. Biz şu ana kadar ne kullandık? Hep tek bir pil kullandık. Bir üreteç kullandık. Üreteç dediğimiz şey aslında ne oluyor bizim için? Pil oluyor. Ne yapıyor? Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürebildiğin hayat, günlük hayatta kullandığın pillerden bahsediyoruz burada. Bu nedenle bazen işte birden fazla üreteç, pil ya da batarya diyoruz biz buna. Kullanılabilir. Durumlara göre bazen seri bağlarız bu arkadaşları, bazen paralel bağlarız. Neden seri bağlıyoruz? Neden paralel bağlıyoruz? Bunu zaten anlayacağız.

Şimdi seri bağlama. Bunun iki yöntemi vardır. İki çeşidi vardır. Bir düz bağlarlar, bir de ters bağlayabilirler. Bu arkadaşlar aslında düz bağlantıdır. Hocam ben düz olduğunu nereden anlayacağım? Bak şöyle gelecek. Artı eksi artı eksi bu şekilde dediğinde bu arkadaşlar düzdür aslında. Şimdi tek bir tane üreteç düşündüğünde şöyle düşündüğünde şöyle ne yaptım? Bir üreteç çizdim sana ve buraya da ne dedim? 10 volt dedim. Şimdi şurası eksi şurası artı mı? Evet. Sen şuraya bak ne diyebilirsin? 0 diyebilirsin. Neden? Çünkü bu iki nokta arasında senin ne yapman lazım? 10 voltajı, potansiyel farkı koyman lazım. Eksinin olduğu tarafa ne koydum? Bir tane 0 koydum. Yaklaşıyorsun, yaklaşıyorsun. Eksiden artıya nedir? Bir artış demektir, değil mi? Evet hocam. O zaman buraya da ne diyebilirsin? 10 diyebilirsin. Bak ne oldu? Bu arkadaşın uçları arasındaki potansiyel fark direkt ne oldu bak? 10 volt olmuş oldu.

Şimdi buraya baktığında bunlar neye düz? Aynı şeyi burada da yap. Buraya mesela 0 dediğinde ilerliyorsun, ilerliyorsun, ilerliyorsun. Bak eksi var. Tamam. Sonra artı olmuş. Demek ki şurası neymiş aslında? 10'muş. Bak ilerlemeye devam ediyorsun. Yine eksi var. Eksiden artıya nedir? Bir artıştır. Demek ki ne yapman lazım? Bunu arttırman lazım. Ne kadar arttırman lazım? Sana buradaki verdiği değer kadar arttırman lazım. Şimdi ne oldu? Bak burası 20 olmuş oldu. Bak elinde iki tane pil var ve bu pillerin uçları arasındaki potansiyel fark ne kadar oldu? 20. 0 olduğu için farktan bahsettiğimiz için 20 volt olmuş oldu. Yani aslında oradaki durum sanki tek bir tane pil var. Bu pilin uçları arasında 0-20 var. Neden? Çünkü bu arkadaş sanki 20 volt'luk bir pil gibi davranıyor. Ne yaptın? İşte düz bağlamış oldun. Birazdan ters bağlantıyı da göstereceğim. Ne yaptık aslında burada biz? Gerilimleri güzel güzel topladık. Ben aslında hep şu yöntemi kullanıyorum. Eksiden artıya artış var. Eksiden artıya artış var. Bu şekilde gidiyorum. Daha garanti bir çözüm oluyor. Çünkü bazen bazı devreler olacak bunu sana yaptırmayacaklar. Ondan dolayı ben ne yapıyorum? Ha eksi artıya artış varsa 0 arttırdım 10. Eksiden artıya artış var arttırdım 20 diyorum. Şimdi ne yaptık aslında? Gerilimleri, voltajları topladık. Toplam voltaj ne oldu? Artar. Cihazlar daha güçlü ne yapacaktır? Çalışacaktır. Neden? Sen cihaza çok fazla bir voltaj veriyorsun. Bir lamba düşün. Uçlar arasında en başta 10 volt varken gittin bir şekilde 20 volt yaptın. 20 volt yapman demek o lambanın çok daha fazla ışık yayması demek. Aslında akım her üreteçten aynı şekilde çekilir diyor. Şimdi burası önemli olacak birazdan.

Şimdi sana böyle bir devre verdim. Şimdi bak + eksi artı. Bunlar düz bağlı mı? Evet düz bağlı. Bak şuraya bir 0 koy. Sonra şuradan ilerliyorum. İlerliyorum. Eksiden artıya nedir? Artış vardır. Burası 10 oluyor. İlerliyorum. İlerliyorum. Eksiden artıya nedir? Artış vardır. Burası ne oldu? 20 oldu. Harf atmanla sayı atman arasında hiçbir fark yok aslında. Buraları 20 yazdım. Buralara 20 yazdım. Şuralar ne oldu? 0 0. Bak burada 3 tane lamba var. Hepsinin uçları arasındaki potansiyel fark bak ne kadarlık? 20'lik değil mi? Evet. Biz Oh yasasını biliyor muyuz? Evet Oh yasasını biliyoruz. Oh yasası ne der? V = I x R der. Güzel. Burada V ne kadar? 20 volt hocam. Evet. I'yı arıyorsun mesela. R'si kaçmış bak lambanın. Lamba dediğinde içerisinde bir direnç bulundurur sonuçta 5 ohm'dur. Güzel. Demek ki bunun üzerinden geçen akım ne kadarmış bak? 4 amperdir diyebilirsin. E bunun da uçları arasında aynı şey olduğu için 4 amper geçecektir. Aynı şekilde alttaki arkadaşın da üzerinden ne geçecektir? 4 amper geçecektir. Bak toplamda ne kadar akım var burada? Devreye baktığında 4, 8, 12 amper var değil mi? Güzel. Sakın şu hatayı yapma hocam. Bakın işte burada 12 amper var. Hı hı. Bakın bu arkadaş 6 amper akım verir. Bu arkadaş da 6 amper akım verir. Bunları işte bakın topladım ben. 12 amper olur deme. Bunları bir nehir gibi düşüneceksin. Nasıl yani? Bir nehir var su akıyor. Tamam mı? Su şöyle geliyor ve şöyle gidiyor. Sonra ne yapıyor? İşte üç tane kola ayrılıyor. Şimdi sana bir soru. Şuradaki su miktarıyla şuradaki su miktarı aynı değil mi? Aynı sudan bahsediyoruz değil mi? Hani sonuçta aynı yolun yolcusu. Arabalar gibi düşünün. Evet hocam. E düşün şurada 6 amper var. Burada 6 amper var. Şurada işte birleşer 12 amper olmayacaktır. Ne olacaktır biliyor musun? Bu adamdan da 12 amperlik akım çekeceksindir. Bu adamdan da 12 amper çekeceksin. 12, 12 diye gidecektir. 12, 12, 24 olmayacak. Çünkü aynı yolun yolcusu bu arkadaşlar. Sonra 12 amper geldi. 4, 4, 4, 3 kola ayrıldı. Sonra ne yaptı? Bu 4, bu 4, bu 4. Ahan da şurada birleştiler ve 12 amper oldular. Ve ne yaptılar aslında? Devreyi tamamladılar. Bu ne oluyor? İşte düz bağlı oluyor. Ve en önemlisi sen bu pillerden ne çekeceksin? 12 amper çekeceksin ve 12 amper çekeceksin. Sakın 12 ile 12'yi toplayıp şuraya 24 yazma. E buraya 24 yazarsan 3'e böldüğümde ne olacaktır? 8, 8. E mantıklı mı? 8 x 5 40 yapar. E benim zaten uçları arasındaki potansiyel 20 volt. Oh yasasına bak. Uymuyor. Gördüğün gibi bir sıkıntı var. Bu hatayı sakın ne yapmıyorsun? Yapmıyorsun.

Şimdi bir tane şuraya bir pil çizdim ve bu pilden dedim ki ben eee 10 amper akım çekiliyor dedim. Güzel. Sonra başka bir pil çizdim. Bu pilden de 20 amper çekiliyor dedim. Bunlar özdeş pil olsun. Güzel. Şimdi bir pilden sen ne kadar çok akım çekiyorsan o pili o kadar kısa sürede tüketirsin. Birinden 10 amper çekiyorum. Birinden 20 amper çekiyorum. Birinden çok daha fazla çekiyorum farkındaysan. Onu çok daha fazla kullanıyorum. Şu arkadaş mesela 1 saat dayanırsa bundan çok daha fazla akım çektiğin için ve bu arkadaşın iki katı olduğu için bu arkadaşın tükenme süresi 30 dakika olacaktır. Neden? Çok daha fazla kullanıyorsun sen o pili. O pilden çok daha fazla akım çektiğin için süre ne olacaktır? Kısalacaktır. Daha hızlı tükenecektir. Şu arkadaştan ben 10 amper çektiğimde sana bir süre verecekler. Diyecekler ki bak bu bir saatte tükeniyor. Hadi bakalım bu kaç saatte tükenir? Ha diyeceksin ki yarım saatte tükenir. 30 dakikada tükenir. Neden? Bundan 20 amper çektiğimiz için en önemli şey burada akımları ayrı ayrı sakın toplamıyorsun. Bir nehrin yolcusu gibi düşünüyorsun. Buradaki su miktarıyla buradaki su miktarı aynıdır. Burada 12, 12 burada 24 falan olmaz. Buradan 12 çekiyorsun. Buradan 12 çekiyorsun 12 aynen devam ediyor. Sonra ne oluyor? 3 tane kola ayrılıyor diyebiliriz.

Şimdi ters bağlı da nasıl oluyor peki? O da aslında kolay zor bir şey değil. Bir tane pili şöyle bağladın. Diğer pil de nasıl bağlayacaksın biliyor musun? Artı eksi eksi artı artı eksi diye bağlayacaksın. Şu şekilde pahalı bağladığında bu arkadaşlar aslında ne oluyor? Ters oluyor. E nasıl olacak mesela? Bak buraya 10 volt de. Buraya 10 volt de. Şimdi şurası 0 değil mi? Evet hocam. Ben oraya bir 0 değerini attım. Eksiden artıya ne vardır? Artış vardır değil mi? Burası 10 mudur? Evet 10'dur. E şimdi ben devam ediyorum şurada. Eksiden artıya artış var mıdır? Vardır. Bak burası da 10 oldu. E şimdi baksana burası da 10 burası da 10. Fark ne? Potansiyel fark ne? Koca bir sıfırdır. Aslında ne yaptın? Bir nevi bunları birbirinden çıkarmış gibi düşünebilirsin. Bu arkadaşların uçlarına bir lamba bağladığında ne olmayacaktır? Herhangi bir şekilde yanmayacaktır. Neden? Çünkü uçları arasında ne yok? Herhangi bir potansiyel fark yok. Buraya bir tane lamba bağladığında bak burası da 10 oldu. Burası da 10 oldu. Potansiyel fark ne? 0. E 0 = I x R dediğinde hani I ne olacaktır? 0 olacaktır. Ve bu lamba ne olmayacaktır? Yanmayacaktır. Buradaki olay ne oluyor? İşte ters bağlı olmuş oluyor.

Şimdi paralel bağlamada ne yapacağız? Gene aynı yöntemi kullanacağız. Aslında paralelde bu şekilde oluyor. Yine aynı yöntemi kullanacaksın. Şu pili tek başına düşündüğünde bak şu arkadaşı tek başına düşünüyorsun. Ne yapıyorsun? Şuraya bir tane 0 koyuyorsun. Buraya ne yapıyorsun? Eksiden artıya artış olduğu için 10 koyuyorsun. Burası 0 mı? 0. Bak eksiden artıya artış mı var? 10. He bak K ve L'nin uçları arasındaki potansiyel fark ne kadar oldu? Buraya bir tane lamba bağladığımı düşündüğünde 10 volt oldu. Farkında mısın? Bir tane pilin voltajını geldin. Ne yaptın? Buraya almış gibi düşünebilirsin. Neden? 0, 0 aldım. Eksiden artıya artış var. Eksiden artıya artış var. 10 dedim. 10 oldu. Şu lambanın ucunun bir kısmında 10 var. Burada ne var? 0 var. Bak bu lambanın uçları arasında ne kadarlık bir potansiyel fark var? 10 voltluk bir fark var diyebilirsin. O yüzden ne oldu? Buradaki gerilim tek bir pilin gerilimi kadar olmuş oldu. Gerilim değişmedi. Pilin tükenme süresi artar diyor. Birazdan ne dediğini söyleyeceğim. Altta akım daha uzun süre sağlanır diyor.

Şimdi bu ne demek aslında? Bu şu demek. Şimdi az önceki arkadaşlar ne yapmıştık? Seriyi bağlamıştık. Burada nasıl bağladık? Bak paralel bağladık. Güzel. Şimdi beni burada çok dikkatli dinliyorsun. Şimdi bak burası 0 dedim. Buraya 0 dedim. Buraya 0 dedim. Buraya 0 dedim. Buraya 0 dedim. Buraya 0 dedim. Buraya kaç diyeceksin? 10. Neden? Bak eksiden artıya artış var. Burası 0 ise burası 10 olacaktır. Burası da 10 olacaktır. Burası da 10. Burası da 10. Burası da 10. Burası da 10 oldu. Güzel. Şimdi bu lambaların uçları arasındaki potansiyel farka bakayım. 10 volt mu hepsinde? Evet. Bak hepsinde ne oldu? 10 volt oldu. Zaten paralellerde neydi? Voltajlar hep birbirine eşitti zaten. Onu unutmuyorsun. Güzel. Şimdi 10 volt'tan geçiyoruz. Yani ben ne yapacağım? V = I x R yapacağım. 10 = I x 5 ohm dediğimde şu lambaların üzerinden geçen akım ne kadar oldu? 2 amper. 2 amper, 2 amper oldu. Şimdi bu 2 amper, 2 amper, 2 amper ana koldan yani şuradan geldiğini düşündüğün akım ne kadar olacaktır? Sanki kollara ayrılıyor. 6 tane araç var. Üç yola ayrılmış. Eşit şekilde dersen burada 6 amper olacaktır. Dikkat et. Şu arkadaşlardan ne kadar çekeceğiz peki? Bak burada ne var? Bir kol var. Burada da ne var? Bir kol var. O kollara bak fosforla gösteriyorum. Bir kol buradan geldi. Bir kol buradan geldi. Birleştiler ve öyle gittiler. Sanki yukarıdan üç araba geliyor. Alttan da üç araba geliyor. Ve ne oldu? 6 araba birleşmiş gibi. Bir akarsu var. Bir yatağı burası, bir yatağı burası. Bu yataklar birleşti. 6 amperlik bir akım oldu. O zaman işte bu pillerden çekilen akımlar ne kadar oluyor? Kırmızıyla göstereceğim. 3 amper ve 3 amper oluyor. Farkında mısın? Bak 3 amper yola çıktı. 3 amper yola çıktı. Biraz daha yaklaşayım. 3 amper yola çıktı. 3 amper yola çıktı ve bak ne oldu? 6 amper oldu. 6 amper 3 kola ayrıldı. 2, 2 ayrıldı. Ve ne yaptı? Devreyi tamamladı. Şimdi bir şeyi fark ettin mi? Burada en başta ana kol akımı ne kadardı? 12 amperdi. Ve bu pillerden ben ne kadar akım çekiyordum? 12 amper akım çekiyordum. Burada ne yaptım? Aynı sayıda lamba kullandım. Sol tarafta da 3 lamba, sağ tarafta da 3 lamba var. Bunları nasıl bağladım? Paralel bağladım. Peki neler değişti? Şimdi bu arkadaşların uçlarındaki potansiyel fark 10 volt oldu mu? Oldu. Diğer tarafta ne kadardı? 20'ydi. Voltaj azalırsa parlaklığın azalacağını söyleyebilirsin. Yani bu lambalar ne olacaktır biliyor musun? Daha sönük yanacaktır. Ama sana bir avantaj var. Bak bir şeyden kaybettin. Parlaklıktan kaybettin. Neyden kazanacaksın? Süreden kazanacaksın. Nasıl yani? Burada 12 amper çekiyorsun. Mesela bu devredeki lambalar bir saat sana ışık sağladıysa buradaki arkadaşlardan sen 3 amper çektiğin için akımte birine düştüğü için sen burada 4 saat ne yapacaksın? Bir aydınlanma yaşayacaksın. Tam parlaklıktan kaybettin ama farkında mısın 3 saat daha fazla ne kazandın? Bir süre kazandın. Yani bir yerden veriyorsak bir yerden almasını bileceğiz yani açıkçası. O yüzden burada paralel bağladığımızda aslında neyi uzatıyoruz biz? Süreyi uzatıyoruz. Seri bağladığımızda evet süre kısalıyor ama ne oluyor? Parlaklık artıyor. Mesela şöyle bir şey söyleyeyim. Bir kamp var. Bir kampa gideceksiniz ve o kamp için bir tane devre tasarlayacaksınız. Size ışık lazım. Işığın çok güçlü olmasına gerek yok. Bütün gece yansın yeter. Kampta mesela sen pilleri seri bağlamazsın da bence paralel bağlarsın. Neden? Kamptasın. Dağ başındasın. Hemen şarj aleti bulamazsın. Pil bulamayabilirsin. Elindeki pilleri ne yapman lazım? Ekonomik kullanman lazım. Ekonomik kullanacaksan onları nasıl bağlayacaksın? Bu şekilde paralel bağlayacaksın. Evet, akımın bir önemi var. Ancak önemli olan bir de ne var burada? Süre olmuş oluyor. Mesela radyo dediğin bir arkadaş var. Öyle çok akım istemez çalışmak için ama uzun süre dinlemek istersin, değil mi? Şimdi sen gidip de radyoya çok fazla akım vermene gerek var mı? Hayır. Pilleri paralel bağlaman yeterli olacaktır. Neden? Paralel bağladığında bu sefer 4 saat radyo dinleyebileceksin. Diğer tarafta ise bir saat dinlenecektir. Hani diğer etkenleri falan ben şu anda boş veriyorum. Kafanda biraz canlansın diyelim. Ne zaman paralel kullanırız, ne zaman seri kullanırız dediğimizde bu şekilde yapman gerekiyor. Mesela ormanda gezeceksin. Çok güçlü parlaklığa ihtiyacın var. Evet. Orada pillerin seri bağlandığı bir devre kullanman gerekiyordur. Neden? Çok büyük bir parlaklık lazım. Çünkü ormanda geziyorsun. Gece karanlığına gibi düşün. Ama atıyorum çadırdasın. Çadırda zaten az bir ışık senin için yeterli olacaktır ve uzun süre olmasını istiyorsan nasıl bağlayacaksın? Paralel bağlayacaksın diyebilirsin. Bak burada akımların çıktığı yollara dikkat etmen lazım. Akım buradan geldi. 3 akım buradan geldi. Bunlar kollardan birleşti ve ne yaptı? Gitti. Düşün buradan 12 araba geliyor. 12 araba 12 araba olacaktır. Hani şöyle bir şey yok yani. Bir bunu şey gibi düşün. Bir nasıl diyeyim? Nehir gibi düşün. Buradan 12 ton su geçiyorsa buradan da 12 ton su geçecektir. O yüzden seride sakın ayrı ayrı toplama yapma. Ancak paralelde ne oluyor? Buradan 3 ton su geçiyor. Buradan da 3 ton su geçiyor. Bu 3 ton 3 ton birleşiyor. 6 ton gibi düşünebilirsin. Buna ne yapıyorsun? Çok fazla dikkat ediyorsun. Çünkü üreteçlerin tükenme süresi neyle alakalı bir şeydir? Üreteçlerin tükenme süresi dediğin arkadaş çektiğin akımla ilgilidir ve çektiğin akımı anlaman buradaki ayrımları ne yapman lazım? Çok iyi bir şekilde yapman lazım.

Şimdi gel bak soru tarzlarına bakalım. İç direnci önemsiz özdeş üreteçler. Yani hepsinin özdeş üreteç olduğunu, özdeş lamba olduğunu, hepsine atıyorum 10 volt, 30 volt patlatabilirsin. Kullanılarak hazırlanmış K, L, M devreleri verilmiş. K devresindeki pilin tükenme süresi 30 dakika olduğuna göre L ve M devresindeki pillerin tükenme süresi toplam kaç dakikadır diyor. Bak bazılarında iki tane lamba var. Dikkat edeceksin. Adım adım yapacaksın. Ben bu arkadaşa 30 volt dedim. Güzel. Burası 0 ise eksiden artıya artış vardır. Burası 30'dur. Burası 30'dur. Burası 30'dur. Güzel. Mesela ben bu lambanın iç direncine R'sine kaç diyorum? 5 ohm diyorum. 5 ohm olarak söyleyelim. E ben uçları arasında şuraya 30 demişim. Şurası 0 olacak. Potansiyel farkı biliyor muyum? Evet, biliyorum. Ne kadar? V = I x R'ye göre zaten 30 volt. Belli. Evinden geçen akımı bulur musun? Evet, bulursun. Ne dersin? 30 = i x 5 ohm'dan i'nin 6 amper olduğunu bulursun. E 6 amperi sen kimden alıyorsun? Buradaki pilden alıyorsun. Yani buradan pilden çektiğin akım 6 ampermiş. Güzel. 6 amperli bu arkadaş ne yapmış? 30 dakika çalışmış. Güzel. Ee, şimdi diğer arkadaşa gelelim. L'ye gelelim. Şimdi ben bu arkadaşa 30 volt dediysem L'de de 30 volt demem lazım. Buraya 30 diyorum. Buraya 30 volt diyorum. Şimdi burası ne? 0. Bak artıya ne var? Artış var. Burası 30 zaten. Burası 0. Burası da otomatikman ne oldu? Zaten 30 oldu. Burası ne? 30. Burası ne? 0. Güzel. Bak şurada 30 ile 0 arasında mı? Evet. Aynı lamba, aynı özdeş lamba olduğu için bunun da üzerinden geçen akım ne kadar olacak? 6 amper olacak. Şimdi dikkat ediyorsun. Bu 6 amper kimden geliyor? Bu arkadaşlardan geliyor ama bundan 6, buradan 6 çekmiyorsun. Neden? Kollar var. Bak buradan bir 3 amper gelecek. Buradan 3 amper gelip birleşip ne olacak? 6 amper olacak. O yüzden ben şöyle gösteriyorum. İki çizgi atıyorum buraya 6 amper diyorum. Tek çizgi atıyorum 3 amper diyorum. Tek çizgi atıyorum 3 amper diyorum. Ve ne oldu? 3 amper şu alt taraftan geldi. 3 amper üst taraftan geldi. Bir nehrin kolları gibi birleştiler ve 6 amper oldu. E 6 amper 30 dakika dayanıyorsa 3 amper çektiğin kaç dakika dayanacaktır? 60 dakika dayanacaktır. Buradaki devrenin tükenme süresi ne kadar olacaktır? 60 dakika olacaktır. Soldaki arkadaş sana 30 dakika ışık sağlarken L'deki arkadaş sana bir saat nasıl sağlayacaktır? Parlaklık, aydınlık sağlayacaktır. Şimdi şurası 30 volt mu? Evet. Şuraya 0. Şuraya 0, şuraya 30 koydum. Şuraya 30 koydum. Güzel. Şimdi burayı bilmiyorum. Neden? Bir devre elemanı var. Ama ben bunların özdeş olduğunu biliyorum. 5 ohm. 5 ohm. E şimdi bunların seri olduğunun farkında mısın? Evet. Yani bunları ben tek bir lamba gibi düşünseydim V = I x R'ye bakarken R'yi ne alırdın sen bana? Hocam 10 ohm alırdım. Güzel. O zaman üzerinden geçen akım ne olacaktır? 3 amper olacaktır. Şöyle de düşünebilirsin. Sonuçta bunlar kardeş kardeş voltajı paylaşmayacaklar mı? Senin şu 30 vol herkese paylaştırman lazım. Evet hocam. Demek ki şu arkadaş 15 volt alacak. Şu arkadaş 15 volt alacak. E bu arkadaş 15 volt alıyorsa şuradan tekrar yazıyorum 15 = I x R'ye göre 15 alıyorsa ve bu arkadaş 5 ohm'sa üzerinden geçen akım ne kadar olacaktır? 3 amper olacaktır. E 3 amper aynı şekilde kimin de üzerinden geçiyor? Şuradaki lambanın da üzerinden geçiyor. 3 x 5'ten direnciyle çarptığımda o da 15 volt alıyor. Neden? 30 volu bu arkadaşların kardeş kardeş paylaşma zorunluluğu var. Sen o zaman bu pilden ne kadar akım çekmiş oldun? Bak 3 amper akım çekmiş oldun. Yani ne olmuş oldu? Bu arkadaşın pilinden çektiğin akım 3 amper oldu. 6 amper çekseydin 30 dakika dayanırdı. Bak bu sistem de ne kadar dayanacak? 60 dakika dayanacak. Sana diyor ki toplam kaç dakikadır pillerin tükenme sırası? 60 değil mi? 60'la 60'ın yani şu L ile M'nin tükenme süresinin toplamını soruyorum. Cevap 120 olacak. Bak bir soruda dünya kadar detay konuştuk seninle. Buradan parlaklığı yorumlarsın. Buradan ana kol akımını yorumlarsın. Buradan pillerin tükenme süresine yorumlarsın. En parlak hangisi mi yanıyor? Uçlar arasında en fazla potansiyeli alan arkadaş yanacaktır. Bak bunlar 15 aldı. Bunlar 15 aldı. Bunlar eşit parlaklıkta yanar. Bu adam babalar gibi 30 volt aldı. Bu adam da babalar gibi 30 volt aldı. Bunlar birbiriyle eşit parlaklıkta ve daha büyük bir parlaklık dayanacaktır. Kimlere göre? Şu iki arkadaşa göre. Güzel.

Şimdi gel bakalım soru 2'ye. Bak mesela bu soru o kadar kolay bir soru değildir. Şimdi Burak Özdeş üreteçler ve özdeş lambalarla kurulan şekildeki 1, 2, 3 numaralı elektrik devrelerinde üreteçlerin enerjileri bitinceye kadar lambaların ışık verme sürelerini ölçmüş. Buna göre bunlar arasındaki ilişki nedir diyor. Güzel. Bunlar özdeş lamba mı? Evet. Özdeş üreteç mi kullanıyorsun? Evet. O zaman patlatıyorsun şuraya 30 voltu. Şimdi bak burası 0 burası 0. Burası 0. Burası ne olacak? Bak eksiden artı artış olduğu için şurası zaten 30 olacak. Burası ne olacak? 30 olacak. Güzel. Burası ne olacak peki? 30 olacak. Güzel. Ee, ben bu arkadaşların iç direncine de 5 ohm diyebilirim. Bir sıkıntı yok. Çünkü hepsi özdeş zaten. Güzel. E şimdi bak bakalım şu arkadaşın uçları arasındaki potansiyel fark ne kadar? 30. Güzel. Direnci ne kadar? 5 ohm. Güzel. O zaman bunun üzerinden geçen akım ne kadar olacaktır? 6 amper olacaktır. Maviyile şöyle 6 amperi gösterdim. Güzel. Ve akım dediğin arkadaş her zaman yüksek potansiyelden düşük potansiyel ilerler. O yüzden akımın yönü de bu şekilde gösterdim. Bundan da aynı şekilde 6 amper geçmeyecek mi? Aynı lamba, aynı potansiyel. Evet, 6 amper. Bak, bir 6 amper böyle yukarıdan gidiyor. Bir 6 amper böyle aşağıdan gidiyor. O zaman şu pilden sen ne kadarlık akım çekmen lazım ki iki kola ayrılsın? 6. aferin. 12 amper çekmen lazım. Demek ki senin bu pilden çektiğin akım kaçmış? 12 ampermiş. Tükenme süresine bakacağız. Güzel. Şimdi şu arkadaşa bakalım önce. 3. arkadaşta ne diyeceksin bana? Hocam şuraya ben 30 desem şuraya zaten 0 diyeceğim. 30 volt olduğu için eksiden artıya da artış var diye yazdım. Güzel. Burası 30, burası 30, burası 0, burası 0. Şöyle bir şey yok arkadaşlar müfredatta. Hocam şurası eksi şurası artı olursa ne olur? Öyle bir şey yok arkadaşlar ben size söyleyeyim. Hiçbir şekilde karşılaşmazsınız. O işler üniversiteleri birazcık güzel. E bu arkadaşın uçları arasında 30 volt'luk bir potansiyel oldu mu? Oldu. Bu arkadaşın direncine de 5 ohm diyebilir misin? Diyebilirsin. Çünkü neden? Özdeş lambadan bahsediyoruz. Ee bu arkadaşın da üzerinden geçen akımı 6 amper olacak mı? Olacak. Bak iki tane koldan besleniyor bu. Buradan bir akım geliyor. Buradan bir akım geliyor ve bunlar toplanıyor. Hop. Kaç olmuş burada? 6 amper olmuş. E 6 amper olduğuna göre buradan 3 amper çıkıyor demektir. Buradan 3 amper çekiyor demektir. Demek ki senin bu arkadaşlardan çektiğin akım ne kadarmış? 3 ampermiş. Bak bundan çektiğin akım ne kadardı? 12 amperdi. Şöyle söyleyeyim. Bu arkadaşın sen bir saat dayandığını söylüyorsan burada sen akımı 1/4'üne indirdiğin için bu arkadaş 4 saat dayanacaktır ve parlaklıkları eşit farkındaysan. Çünkü bu lambanın uçları arasında ne kadarlık bir potansiyel fark var? 30'luk. E burada ne kadarlık bir potansiyel fark var? 30'luk. Parlaklıklar aynı olmasına rağmen burada iki pil kullandığı için ne yaptı? Süreyi 4 katına çıkarmış oldu. Şimdi ikinciye bakalım. O zaman tek şöyle güzel güzel ne yapacağız? Halledeceğiz. Dikkat et. Burada bir hem serilik var farkındaysan hem de kendi içerisinde ne var? Paralellik var. Adım adım gideceksin. Şuraya bir 0'ı koydun. Eksiden artıya ne vardır? Artış vardır. Hepsinin 30 volt olduğunu görüyorsun. Güzel. Buraya 30 dedim. Eksiden artıya artış vardır. Artık kimi arttırıyorsun? 30'u. Buraya ne gelecek? 60 gelecek. Burayı anladın mı? Zor bir şey yapmadım. 0, 30 aynı şuradaki gibi. Sonra bakıyorum eksiden artıya artış var demektir. Artı eksi olsaydı azalır diyecektim zaten ve ters bağlanacaktı. Burası ne oldu? 60 oldu. Burası ne olacak? 60 olacak. Burası ne olacak? 0 olacak. Burası da zaten 30. Şu 30'lar kafanı karıştırmasın diye ne yaptım? Sildim. E zaten bunlar seri bağlı. Eksi artı artı eksi artı eksi zaten. Güzel. Tamam. Şimdi şurası ne? 60. Şurası ne? 0. Şurası ne? 0. Şurası ne? 60. Güzel. Şimdi şu arkadaşın uçları arasındaki potansiyel fark ikisinde 60 volt mu? Evet. Hepsinde direncine ben 5 ohm demiş miydim? Evet hocam demiştiniz. Bak buradan o zaman 12 amper geçecek. Buradan o zaman ne geçecek? 12 amper geçecek. Güzel. Bu benim için yeterli değil. Ben pillerden çekilen akıma bakmam lazım. Güzel. Şimdi şöyle bir durum var. Bak düşün şuradan bir akım geliyor. Ne kadarlık bu akım? 24 amper olmak zorunda. Neden? İki kola ayrılmış. Güzel. Şimdi bak çok dikkat et. Burada da bir kol var. Aşağıdan bir akım geliyor. Buradan da akım geliyor. Ve birleşiyorlar. Fark ettin mi? Akan bir nehri düşün. Buradan 12 ton su geliyor. Buradan da 12 ton su geliyor. 24 ton oluyor. Sonra dallara ayrılıyor. 12 ton olarak tekrar ne oluyor? Pillere geri dönüyor. O zaman şuradan çekilen akımlar ne kadar olacaktır? 12 amper olacaktır. Şuradan çekilen akımlar da 12 amper olacaktır. Bak ne oldu? 12 üstten 12 alttan birleşti 24 oldu. İki kola ayrıldı 12 oldu. Şimdi senin dediğini veya düştüğün hatayı yaparsak hocam buradan 6 çekilir. Buradan 6 çekilir. Buradan 6 çekilir. Buradan 6 çekilir dersen e 6 hemen toplayamazsın. Böyle bir şey yok demiştim zaten. 6, 6, 12, 6, 12 olurdu bak. 6, 6, 6, 12 olurdu. Burası 12 olurdu. Buralara 6 bölüşürdü. Saçma çıkacak. Bunu akan bir nehrin suyu gibi düşünürsen çok daha kafanda belirginleşecektir. Buradan o zaman 12 amperlik akımlar çekiliyor. Güzel. Tamam mı? Bak tekrar üzerinden göstereceğim. Anlı diye. Şu mavi çizgiyi görüyor musun? Bu mavi çizgi boyunca 12 amper geliyor demektir. Şuradaki mavi çizgi boyunca da 12 amper geliyordur. Bu iki mavi çizgi birleştiği an 12, 12 hop şuradaki sarı 24 oldu. Sonra o ne oldu? İki tane buradaki yeşil kola ayrılabilirsin. O yüzden buradaki çektiğin akımlar neyle alakalı? 12 amperle alakalı. Farkındaysan ilk devrede 12 amper çekiyorduk. Burada da 12 amper çekiyoruz. Demek ki bunun da tükenme süresi ne olacakmış? 1 saat olacakmış diyebilirsin. Bana tükenme süreleri arasındaki ilişkiyi soruyordu. T3 en büyük oldu. 4 saatti. E T1 ile de T2 birbirine eşit oldu. O yüzden doğru cevap ne oldu bak? D seçeneği oldu. 1E 2D bir hata yok. Geçmiş olsun. Bu soruları anlarsan ben sana söyleyeyim. Üreteçlerin tükenme süresi ile ilgili bir sıkıntı çekmezsin. En zor soru tipleri zaten şu ikisidir. Bundan farklı pek bir şey ne yapılmaz sana? Sorulmaz. Burayı olmazsa tekrar dinle. İleride çok işimize yarayacak. Hangi pilden ne kadar akım çekiliyor? Bu akımlar toplanıyor mu? Aynen mı gidiyor? Bunu ne yapmamız lazım? İyi bir şekilde anlamamız lazım. Burası da böyleydi. O zaman ne diyelim? 7. adımda görüşelim. Dediğim gibi hemen anlamak kolay değil. Biraz pratik yapmak lazım. Zaten ileride sorularda çözümlerini de yapacağız ama benim için şu anda bu kısmı anlaman çok önemli. O zaman ne diyelim? Gelecek ders görüşmek üzere diyelim. Kendinize çok iyi bakın. Hoşça kal.