Transcription
In all of my 40 years as a journalist, walong presidente na ang aking na-cover. With the exception of President Ferdinand Marcos who I covered one year before he was overthrown and also while in exile in Hawaii. Lahat sila na-interview ko. Yun lang. Naranasan ko ring ma-walkoutan, mapahiya, mapagalitan, madabugan at ma-bash.
Totoo, ngayong ga-graduate na kayo bukod kay Mang Larry, kilala niyo man lang ba kung sino si manong fish ball o si manang bananaue? Baka lang ibalik niyo sa akin yung tanong. Eh ikaw Jessica, sinong naaalala mo? Si Mang Eren yung nagtitinda ng prutas sa lumang SC o shopping center bago ito nasunog at naging mall.
Mahirap nga ba talaga ang Pilipinas? Gayong limpak-limpak ang nananakaw ng kupon? 20% of the national budget according to estimates and that easily translates into billions or worse trillions. sa pang tanong ang mga magkakaapilyido sa mga billboard o tarpulin sa kampanya. Bakit proud pa yata sila na ang mga nasa pwesto sa gobyerno ba ay namamana o para na nilang napatituluhan? O pa. Bakit kulang na kulang pa rin ang mga oportunidad sa ating bansa? Para sana hindi na kailangang mag-abroad ni tatay, ni nanay, ni ate o ni kuya at sa malamang pati ang ilan o marami sa inyo.
Pasensya na kayo sa ano ha ulan at init chairperson of the board of regents and ched shirley agrupis up president angelo jimenz the board of regor edgardo carellow alumga teacher Sir K mag-aaral at personel ng UP graduates parents. Good morning po. [Palakpakan]
Eh ano ngayon kung up ka? Tandang-tanda ko pa ang pambungad sa akin ang aking cameraman nung bago pa lang akong reporter. 40 years ago to be exact. Sabi pa niya, "Magbuhat ka nga ng gamit at tripod, matuto kang magilaw at magsaksak ng mikropono. Work is an equalizer. Sa trabaho, pantay-pantay tayong lahat. Saan ka man nag-aral? Eh ano nga ba kung up kayo, I throw that same question to our graduates now. Ano ba ang ibig sabihin ng inyong UP education? Look no further. The answer is right here. In the community within and around the campus. Hindi vaum ang UP at mas lalong hindi ito ivory tower. Hindi mahirap i-connect ang ating mga pinag-aralan sa mga realidad ng buhay dahil ng ating academic buildings o tambayan ang mga tahanan at munting negosyo ng mga naghahanap buhay dito.
Yung totoo. Yung totoo ngayong ga-graduate na kayo bukod kay Mang Lari, kilala niyo man lang ba kung sino si manong fish ball o si manang banana? Baka lang ibalik niyo sa akin yung tanong. Eh ikaw Jessica sinong naaalala mo? Si Mang Een yung nagtitinda ng prutas sa lumang SC o shopping center bago ito nasunog at naging mall. At syempre Aty walang nagdaan sa IMC o CMC o sa shoutout o sa institute o College of Mass Communications o communication noong time namin na hindi minahal si Aling Suing Eh ang dami kong shoutout ah.
Napakahirap pong sumulat ng speech lalo na para sa university graduation ng UP de Liiman. Para akong gumawa ulit ng thesis kaya kinaanganin ng advisor ang dati kong kasama sa GMA na si Jobart Bartolome ng UPsychology Department at ng CMC ng College of Media and Communication ngayon ayon readings mga babasahin na ibinigayung [Musika] loob at kapwa ni shoutout ulit ni Dr. Virgilio Enriquez at ng at ng iba pang mga pag-aaral tungkol sa siksikolohiyang Pilipino. Shoutout! Ang sense of self nating mga Pilipino naiba sa kanluranin o western concept. Ang loob ay kasama ng kapwa. Hindi hiwalay katulad ng kagandahan ng loob. Kapag sinabing maganda o mabuti ang iyong loob, ibig sabihin ganun ka rin sa iyong kapwa. Hindi mo pwedeng sabihing maganda o mabuti ang iyong loob kung hindi mo naman pinagmamalasakitan ang iyong kapwa. Konektado o magkaugnay ang loob at kapwa. Parang UP kadugtong ng komunidad o lipunan. ramdam ang bawat kibot o sigalot nito. Siguro medyo aligned dito yung sinabi ng kaibigan kong doctor na ang reseta of prescription for happiness is to stop thinking about yourself to get out of yourself and help others.
Sa mga unang araw na sinubukan kong isulat itong speech ko ngayon, umulan ng mga missile at bomba sa ilang bahagi ng Middle East. Kaya napaisip ako sa takbo ng mga pangyayari ngayon sa mundo kahit sa ating bansa. Paano ko kaya kayo mabibigyan ng inspirasyon sa simula ng inyong professional life? Hanggang naalala ko na kasama kayo sa mga batch na sinubok ng pandemic. Zoom ang naging classroom kahit nung meron ng hybrid classes. Sabi ng Comelec, marami sa inyo ang bumoto sa katatapos na eleksyon. Bagam't bagam't hindi pa masabi kung meron na bang matatawag na youth vote ang Pilipinas. Gayon man, you guys made the difference. You were significant influencers. You are inspiring with your voice baka men meron n pag-asa. Sana kayo ang matagal ng hinihintay na pagbabago. Swerte rin pala ang inyong batch dahil sa pandemic hindi na kayo nirequire na mag-opcut. Otherwise the data is daunting for 2025 only 13% or only 13 out of 100 students who took theat passed. It cannot be denied that I education is a privilege with the best teachers and learning resources. And may I add lambing lang naman to. At the expense of Filipino taxpayers kahit yung mga hirap sa buhay. Oo sinusumbatan ko kayo kinokensya. Gentle reminder lang naman. Imposibleng hindi niyo sila mapapansin. The faces that you see on the streets struggling to get to work, to make both ends meet or just to make it home. Maing kayo rin mismo at ang inyong mga magulang, day in day out, mga mandirigma sa kalsada at sa buhay. Oo. Mataas ang mataas ang expectation sa bawat isa sa inyo. Hindi para kayo'y mag-feeling entitled o superior but to be humble and thankful. UPI kayo. Huwag maging mayabang. Magpasalamat, maging mapagkumbaba. Stay grounded. Hindi tayo naiba o nakaangat kundi kaisa ng komunidad at ng lipunan. but very sabihin lerally and figura up is a breath of fresh air from my own experience there is always a thing or two that inspires hereung hindi ang mga sunflower that bloom just in time for the graduation it's the husband and wife who feed stray dogs sa likod po ng mga tindahan ng prutas sa may sipig Garcia or some students near Project Noah who feeds tray cats naman or the families that picnic in the grass during weekends. Pag may trabaho na kayo dalawin niyo pa rin sana ang campus.
Tinanong ko si Vice Chancellor for Community Affairs, Jwin Agpawa, kung bakit ako ang napili niyong maging speaker sa inyong graduation. Kung ang hanap niyo kasi ay inspirasyon, kaming mga journalist siguro ang pinaka least inspiring. Madalas nga bad news o mga malungkot na kwento ang hatid namin. Kasi raw interesado kayo sa aking mga balita at kwento na sa akin namang palagay pwede niyo nga ring kapulutan ang aral. Heto na ang storytelling 101. Before March of 1989, chika o kwento sa akin ang isang enlisted man o sundalo sa press office ng Camp Aguinaldo na meron palang lugar sa karagatan ng Palawan na tinatawag na Spratley Islands. Syempre alam niyo na rin yun ngayon pero noon kaunti pa lang ho ang nakakaalam at wala pang Google o chat GPT. Ayon kay Sarge, hindi ko na po siya papangalanan. Itinapon siya sa spratlist bilang parusa nung siya'y nag-misbehave. Those were his own words. Iba na ho yatang patakaran ngayon ng militar. Sumakay kami sa maliit na eroplano ng Philippine Air Force kasama ng mga tigac na mangangasiwa ng pagboto roon ng mga sundalo. Kaso hindi nakita ng aming mga piloto yung isla ng Pag-asa. pagbalik namin ng Puerto Prinsesa City na drift, yun po yung ginamit na term daw kami sa madaling salita nalihis ang daan sa ere o nawala ang problema wala pang modernong navigational device ang eroplano at halos naubusan na rin ito ng gasolina akala po namin katapusan na namin kaya nag-iyakan na kami at nagdasal pero ang bait talaga ni Lord o masama kaming mga mo dahil out of the blue may nakita kaming isla with an air strip. Nakaligtas kami. Pero dahil wala pa noong cellphones at satellite phones, medyo natagalan bago yun nalaman sa Manila. Kaya ipinagdasal na raw kami at inihanda na rin ang aming obituaries. Ang headlines nga ng diyaro nung nakabalik kami, Jessica back from the dead. We live to tell the story. Nakapunta rin naman po ako ng ilang beses sa Spratlist na hanggang ngayon nga hot issue. Moral of the story bukod sa may value ang pakikipagmaritest ko sa isang sundalo. Relationships are important. Your lives will be richer if you include people who are not like you. Reach out to more people get out of your own circles or silos and echmers. Sa panahon ngayon na lahat tayo meron ng boses na pwede pang i-amplify o palakasin sa pamagitan ng social media, kailangan din nating makinig. and listen well. Magugulat kayo sa mga pwede niyong malaman. Sa mga papasok sa negosyo o mga kumpanyang naglalako ng produkto o serbisyo. That's your marketing research. Sa mga gustong sumikat diyan, kaway-kaway mga content creator. Uy, kaunti lang. Those are your followers or fan base. Sain media, it's knowing our audience or demographics. Sa ibang mga propes it's knowing your customers or clients and their wants and needs. They are the people you will serve. Matuto tayong makibagay at makisalamuha, makipagkapwa. again loob at kapwa up at ang komunidad o lipunan we are the equation kailangan magkasama minsan may tumawag sa akin na calamity guro raw kasi kalamidad o gulo ang aking mga coverage. Maligalig rin po kasi masyado ang bansa noon from coattempts in the mid80s to the 90s. the most tragic calamities and disasters.
Sa aking coverage ng gyera sa Afghanistan noong 2002 at sa pareho ring taon ng Israeli Palestinian conflict, nakita ko na sa gyera wala talagang panalo. At ang laging talo kung sino pa yung mahina na ng maliit. I interviewed victims with no one and nothing left after the strong earthquake in Baguio in 1990, the devastating floods in Ormo City, Leyte in 1991 and Super Typhoon Yolanda in Tacloban in 2013. Maaga pa lang nagpahiwatig na ang kalikasan. Climate change is real and here sooner than we thought. Sa isang iglap ganun lang pala pwedeng mawala ang lahatlahat lalo na ang pinakamamahal sa buhay. Sabi ko noon, "How could faith be so unkind but people do move on in spite of everything. Survival after all is an instinct. is wired to kapag nasa bingit ka pala ng peligro o kamatayan when your life is on the line you draw strength from other peopleag lang may isang panghinaan ng loob at lahat kayo bibigay i cannot claim soul credit for my body of work for the past four decades that also belongs to every single person I have worked with at sa mga nakasama kong nakaligtas sa pinakamahihirap at pinakadelikadong assignment. Kapag kayo'y nagtatrabaho na, pahalagahan niyo rin po sana ang inyong mga katrabaho mula sa mga maliliit hanggang sa mga bossing and never ever take advantage of the weaker and smaller among us. I would not have stumbled on another story kidne for sale if an old acquaintance did not trust me enough toad me and my team to one of the poest neighborhoods in compound where poor men were selling their kidneys to be translated to patients who have the money including foreigners because of our expose government now regulates kidney donations bawal na umano ang kidne for sale. Update, marami pa rin ho ang nagbebenta ng kanilang kidney. And based on our latest story on the same issue, sa tulong ng mga sindikato napapaikutan na ang batas.
40 years and counting, what have I learned? Paulit-ulit, parang nare-recycle lang ang ating mga problema. Hindi nalulutas, nadadagdagan pa nga. That's why we should not stop asking questions. Hag matakot o mahiyang magtanong. In all of my 40 years as a journalist, walong presidente na ang aking na-cover. with the exception of President Ferdinand Marcosor who I covered one year before he was overthrown and also while in exile in Hawaii lahat sila nainterview ko yun lang naranasan ko ring ma-walkoutan mapahiya mapagalitan madabugan at ma-bash please don't get me wrong I'm lucky to have been given access to power and a chance to ask our leaders the hard questions na tinatanong din ng bayan. Kayo rin huwag kayong titigil na magtanong. Dumami raw ang mga bilyonaryo at milyonaryo sa Pilipinas. Pero bakit marami pa rin ang mga mahihirap at malawak ang agwat sa pagitan nila sa mga mayayaman? Mahirap nga ba talaga ang Pilipinas gayong limpak-limpak ang nananakaw ng kupon? 20% of the national budget according to estimates and thatlates billions or worse trillions. Isa pang tanong, ang mga magkakaapelyido sa mga billboard o tarpolin sa kampanya, bakit proud pa yata sila na ang mga nasa pwesto sa gobyerno ba ay namamana o para na nilang napatituluhan? O pa. Bakit kulang na kulang pa rin ang mga oportunidad sa ating bansa? Para sana hindi na kailangang mag-abroad ni tatay, ni nanay, ni ate o ni kuya at sa malamang pati ang ilan o marami sa inyo. Shoutout lang po sa ating OFW parents and families diyan. Saksi po ako sa kagandahan ng inyong loob. saan mang bansa kahit hindi magkakilala basta mukhang nopey agag nagkasalubong magbabatian ng kabayan at alam niyo ho tuwing meron kaming ipine-feature sa aming programa na mga nangangailangan ang dakilang mga OFW o Global Pino ang nangungunang magbigay ng tulong kaya ikmjs natin Gusto niyo ulitin? Kaya iMJS natin yan. Yey! Mabiyayaan man kayo, sana all ng komportableng buhay balang araw, magtanong pa rin sa iba o para sa iba lalo na ang mga nangangailangan. Hindi ngayon kailan kung hindi tayo sino be disruptors for good the status is not okay the system is broken we need to keep asking the hard question kungreang mangarap dapat malaya rin tayong makapagtanong Hindi ba? Wala na po yung mga nagpoprotesta tuwing graduation. Inaantay ko kayo. Yun na yung queue niyo. Sayang. Honor, excellence at ngayon nadagdagan ng service. Special shoutout at thank you President Gigil. Nakabawi na ba ako? President Gigil. Natawa si para madaling tandaan. Hes honor excellence service. Pwede rin namang she [Palakpakan] for service, honor, excellence. Basta't dapat mauna ang honor before excellence. Hindi pwedeng excellence before honor. Sabi ni Maring Winnie o ni Professor Emeritus Winnie Monsod ng School of Economics. Kaway-kaway na naging teacher ko rin sa Econ 11. Honor and integrity. sa paghahanap ng katotohanan o sa pagtupad sa trabaho o tungkulin, never ever compromise your integrity be honest in all that you do.
To our dear graduates, sorry sa pressure, but we put our hopes on you. Be like the sunflowers blooming now. Follow the sun. Do not be afraid to start from scratch or nothing. Nung ako'y nagsisimula, para lang daw akong pinabili ng suka, no one becomes an expert overnight. And to learn is to fail. So keep trying. Don't crumble or don't get crumpled katulad ng nangyari sa mga una kong isinulat na scripts o kwento. Daming hugot no? Sabi po nila fragile daw kayong mga genzy. Sabi ko naman woke sila connected 247. Sigurado ako they know more than us. You have the skills, the tools, and the technology use those for good. But yes, toughen up. Persevere and endure. Great. Maging matatag. Walang madali pero wala imposible sa buhay. Like many of you, my journey to UP was not easy. Hindi bet ng tatay ko nung una dahil ay nagtangkulo na. That's Ilocano for Napakatigas daw po ng ulo ko. When apo? For a big part of my life, I felt short change. Having lost my mom to cancer when I was only 8 years old. But my thought me life is to fleeting and much toell on what I don't have where I came from a smallwn girl who have much UP was a level playing field I hope the university will continue giving students from the provinces and also public schools [Palakpakan] Eh ano ngayon kung up kayo, kapag may nagsabi sa inyo nito, hwag ma-trigger. Don't take it as an insult or a shade but a gentlege, challenge or reminder na yes up tayo. What a blessing. But it is also a responsibility maging karapatdapat na scholar ng bayan. It is my hor and privil to speak and be with you today. Conratulations graduates and parents. Go rock the world. [Palakpakan]
Maihihirit lang ako. Pagkatapos ng programa natin, pwede ho ba akong makipag-selfie o gry sa inyo [Palakpakan] after ng program para hindi naman ma-volate yung tradition. Let's do it orderly and per college. Lapit lang po kayo sa stage. Okay ba sa inyo yon? Tapos yun pong mga kuha ng camera namin, ipo-post po namin sa KMJS page. Sama niyo yung parents niyo ha. kunin yes from our FB page and feel free to post and share. Thank you po. [Palakpakan]