Transcription
พระแต่งงานมีครอบครัว เล่นคอนเสิร์ต เป็นช่างแต่งหน้า ดื่มแอลกอฮอล์ เปิดร้านอาหาร บาร์ และคาเฟ่ พระที่ญี่ปุ่นเป็นมากกว่าพระ จนมาถึงยุค AI จะแปลกอะไรถ้าญี่ปุ่นจะมีพระเป็นหุ่นยนต์
พุทธศาสนามีบทบาทสำคัญในญี่ปุ่นมานับพันปี โดยแพร่ผ่านจากจีนและคาบสมุทรเกาหลีสู่หมู่เกาะญี่ปุ่น ชาวญี่ปุ่นก็โอบรับพระพุทธศาสนาควบคู่ไปกับความเชื่อดั้งเดิมอย่างลัทธิชินโต พุทธแบบญี่ปุ่นมีรายละเอียดปลีกย่อยที่แตกต่างไปจากพุทธในพื้นที่อื่นๆ นอกจากจะถูกผสมผสานไปกับความเชื่ออื่นในท้องถิ่นแล้ว ยังผันแปรไปตามกาลเวลา การเมือง และสภาพสังคมอีกด้วย
จุดเปลี่ยนสำคัญของศาสนาพุทธในญี่ปุ่นเกิดขึ้นในสมัยการปฏิรูปเมจิเมื่อเกือบ 160 ปีก่อน การล่มสลายของระบบโชกุลและภัยคุกคามจากตะวันตกกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ จากระบบชนชั้นเป็นรัฐสมัยใหม่ จากโชกุลผู้ถืออำนาจสูงสุดมาเป็นจักรพรรดิ มีการออกกฎหมายให้พระสงฆ์ใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงฆราวาส ทั้งการแต่งงานมีลูกเมียและการฉันเนื้อสัตว์ พระสงฆ์ต้องปรับตัว ต้องเอาตัวรอดด้วยการทำงานหาเงินเลี้ยงชีพและบำรุงวัดกันเอง เบื้องหลังนโยบายนี้คือการลดบทบาทของศาสนาพุทธที่เฟื่องฟูในสมัยเอโดะ ที่อำนาจอยู่ในมือโชกุล โดยต้องการยก
ลัทธิชินโตให้เป็นความเชื่อหลักในการสร้างความชอบธรรมมั่นคงให้จักรพรรดิ
ปัจจุบันพระญี่ปุ่นเป็นอีกหนึ่งอาชีพในสังคม มีจีวรที่ส่วนใหญ่เป็นสีดำ เทา หรือน้ำเงินเข้มเป็นเครื่องแบบ มีรายได้จากวัด และต้องเสียภาษีรายได้ ของวัดหลักๆ มาจากการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา อย่างงานศพและงานรำลึกถึงผู้ล่วงลับ พระอาจมีอาชีพเสริมอื่นๆ ตามความต้องการ ไม่ว่าจะเป็นครู พนักงานบริษัท หรือศิลปิน
ถึงแม้ว่าชาวญี่ปุ่นเกือบทั้งหมดจะนิยามตนเองว่าเป็นคนไม่มีศาสนา แต่ศาสนากลับมีบทบาทอยู่ในวิถีชีวิตชาวญี่ปุ่นตั้งแต่เกิดจนตาย พิธีกรรม คำสอนต่างๆ ของทั้งชินโตและพุทธ ถูกนำมาปรับใช้ในชีวิตอย่างผสมกลมกลืน กลายมาเป็นรากฐานของความเป็นญี่ปุ่นในทุกวันนี้ หลายครั้งชีวิตของคนญี่ปุ่นถูกนิยามว่า เกิดแบบชินโต แต่งแบบคริสต์ ใช้ชีวิตแบบเซ็น และตายแบบพุทธ
ตอนเกิดเด็กๆ จะถูกอุ้มไปขอพรกับเทพเจ้าชินโตที่ศาลเจ้า เมื่อแต่งงานนิยมประกอบพิธีในโบสถ์คริสต์ แม้ประชากรคริสต์ในญี่ปุ่นคิดเป็นสัดส่วนราว 1% ของทั้งประเทศ แต่การแต่งงานแบบคริสต์ก็เป็นไปด้วยความชื่นชอบเฉพาะตัว ส่วนการดำเนินชีวิตโดยทั่วไปหลายสิ่งหลายอย่างได้อิทธิพลจากนิกายเซ็น และฉากจบของชีวิตชาวญี่ปุ่นมักเลือกที่วัดพุทธ
ทำให้ในปัจจุบันบทบาทสำคัญของพระคือเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการประกอบพิธีศพ เพราะ 90% ของคนญี่ปุ่นจะจัดงานศพตามแบบพุทธ พระจึงเป็นตำแหน่งหน้าที่ที่มีความจำเป็นและเป็นที่ต้องการอยู่เสมอ ตราบใดที่ยังมีคนเสียชีวิต
แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือวัดพุทธประมาณ 75,000 แห่งในญี่ปุ่นประสบปัญหาขาดแคลนพระสงฆ์อย่างหนัก โดยเฉพาะวัดตามชนบท ประเมินว่าภายในปี 2040 ราว 30% ของวัดในญี่ปุ่นจะถูกปิดลง เพราะนอกจากประชากรในท้องที่จะลดน้อยลงแล้ว จำนวนคนที่บวชเป็นพระก็น้อยลงด้วย
ศาสนาพุทธในญี่ปุ่นเป็นนิกายมหายานที่มีหัวใจสำคัญคือหลักแห่งพระโพธิสัตว์ภูมิ การตั้งปณิธานเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้หลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดไปสู่ นิพพาน ในแง่ของพระธรรมวินัยและพิธีกรรมต่างๆ มหายานเห็นว่าควรปรับเปลี่ยนและยืดหยุ่นได้ตามความเหมาะสม ด้วยจุดประสงค์ที่จะเข้าถึงและช่วยเหลือทุกคน บนหลักการเพื่อทำให้คนเข้าถึงธรรมะให้มากที่สุดนี้ การใช้หุ่นยนต์พระมาทำหน้าที่แทนพระจริงก็ดูจะสอดรับกับแก่นหลักของนิกายได้
นี่คือพุทธรอยหุ่นยนต์พระ AI ที่เพิ่งถูกเปิดตัวเมื่อปี 2026 พุทธรอยถูกพัฒนาโดยมหาวิทยาลัยเกียวโต โดยมีการผสมผสานโมเดลภาษาขั้นสูงกับโครงสร้างหุ่นยนต์ Kimoyui G1 ของจีน พุทธรอยสามารถพูด เดิน สวดมนต์ อธิษฐาน และตอบปัญหาธรรมได้อย่างยืดหยุ่นตามสถานการณ์ โดยสมองกลจาก OpenAI ทำให้พุทธรอยตอบคำถามต่างๆ โต้ตอบและสนทนาธรรมอย่างแตกฉาน คล่องแคล่วและแม่นยำ ผ่านการประมวลผลจากฐานข้อมูลพระไตรปิฎกและคัมภีร์ทางพุทธศาสนาที่ลึกซึ้งและซับซ้อน
เป็นหุ่นยนต์ต้นแบบที่ยังรอการพัฒนาและประเมินเสียงตอบรับ ทีมผู้พัฒนาจากมหาวิทยาลัยเกียวโตระบุว่า ต้องการให้พุทธรอยช่วยตอบคำถามอ่อนไหวที่คนอาจลังเลที่จะแลกเปลี่ยนกับมนุษย์ด้วยกัน และในอนาคตก็หวังว่าพุทธรอยจะเข้ามาช่วยเหลือหรือแทนที่พระสงฆ์ที่เป็นมนุษย์ในพิธีกรรมบางอย่าง ท่ามกลางจำนวนพระสงฆ์ในญี่ปุ่นที่ลดลงเรื่อยๆ
แต่พุทธรอยไม่ใช่หุ่นยนต์พระรูปแรกที่ถูกเปิดตัวในสังคมญี่ปุ่น ย้อนกลับไปเกือบ 10 ปีก่อนหน้านี้ ญี่ปุ่นก็เคยมีหุ่นยนต์ช่วยประกอบพิธีในศาสนาพุทธมาแล้ว เปปเปอร์คือหุ่นยนต์ที่พัฒนาโดย SoftBank มันถูกออกแบบมาให้สามารถอ่านและตอบสนองต่ออารมณ์ของมนุษย์ หุ่นยนต์รุ่นนี้ถูกใช้งานในหลายหน้าที่ ตั้งแต่เป็นพนักงานต้อนรับในโรงแรม ร้านอาหาร ธนาคาร คอยให้ข้อมูล ตอบคำถามและแนะนำสินค้า เป็นเพื่อนพูดคุย หรือช่วยเตือนความจำสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการสมองเสื่อม หรือเป็นผู้ช่วยในการเรียนการสอนวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่เมื่อมาบวชเป็นพระก็สามารถทำหน้าที่ได้อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง
ปี 2017 ภายใต้จีวรสีเทาเข้มที่ปกคลุมผิวโลหะ หุ่นยนต์เปปเปอร์ถูกนำมาสาธิตประกอบพิธีศพอย่างเชี่ยวชาญ เพราะถูกโปรแกรมมาเรียบร้อยทั้งสวดมนต์และเคาะฆ้องประกอบจังหวะ นอกจากจะเป็นการปรับใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนพระสงฆ์แล้ว การใช้บริการหุ่นยนต์พระยังถูกมองว่าจะช่วยลดค่าใช้จ่ายในการจัดงานศพอีก
ค่าใช้จ่ายในงานศพที่ญี่ปุ่นในปัจจุบันเฉลี่ยสูงถึง 1,100,000 เยน หรือราว 260,000 บาท แม้ว่าราคาจะลดลงไปจากช่วงก่อนหน้านี้ แต่ก็ยังนับว่าเป็นรายจ่ายก้อนโตของผู้จัดงาน ครอบครัวที่งบประมาณไม่มากจึงมักจัดพิธีอย่างรวบรัดเพื่อไม่ให้ค่าใช้จ่ายบานปลาย แต่หุ่นยนต์พระสามารถช่วยประหยัดได้ด้วยค่าตัวราว 74,000 เยน แต่หากใช้พระที่เป็นมนุษย์จริงต้องมีค่าใช้จ่ายมากถึง 360,000 เยน
และถึงแม้ว่าบริษัทผู้ผลิตจะหยุดสายการผลิตหุ่นยนต์เปปเปอร์ไปเมื่อปี 2020 แต่ วงการหุ่นยนต์พระยังคงก้าวต่อไป โดยก่อนมหาวิทยาลัยเกียวโตเปิดตัวพุทธรอยในปีนี้ เมื่อปี 2019 มินดา หุ่นยนต์ที่มีรูป
ลักษณ์คล้ายพระแม่กวนอิม พระโพธิสัตว์ สัญลักษณ์แห่งความเมตตากรุณาของนิกายมหายาน ซึ่งได้รับการยกย่องและเคารพบูชาอย่างกว้างขวางที่สุด ก็ปรากฏตัวอยู่ที่วัดโคไดจิ วัดอายุ 400 ปีในเมืองเกียวโต มินดาเป็นหุ่นยนต์ที่มีลำตัวเป็นอะลูมิเนียม ใบหน้าและมือทำจากซิลิโคนที่ให้ความนุ่มนวลยืดหยุ่นเพื่อให้รู้สึกใกล้เคียงผิวมนุษย์ ดวงตาและร่างกายท่อนบนสามารถเคลื่อนไหวได้
ผู้ผลิตตั้งใจให้มินดาเผยแผ่คำสอนทางศาสนาในรูปแบบทันสมัย และดึงดูดคนรุ่นใหม่เข้าวัด มินดาสามารถแสดงธรรมเทศนาที่เกี่ยวกับปรัชญาปารมิตาหฤทัยสูตรแบบย่นย่อ เพื่อให้คนทั่วไปเข้าถึงและเข้าใจได้มากขึ้น แม้ไม่สามารถตอบโต้กับผู้ฟังได้ พระหฤทัยสูตรนี้เป็นพระสูตรที่สั้นและทรงพลังที่สุดในคัมภีร์มหายาน แก่นของพระสูตรเน้นที่สุญญตา หรือความว่าง นิกายมหายานเชื่อว่าทุกชีวิตมีความเป็นพุทธะอยู่ในตัว มีศักยภาพที่จะตื่นรู้และเข้าถึงนิพพานได้ การเรียนรู้ธรรมและการปฏิบัติคือเครื่องมือในการปลดปล่อยศักยภาพนี้ ส่วนพระโพธิสัตว์กวนอิมรวมถึงพระโพธิสัตว์อื่นๆ แม้จะบรรลุธรรมแล้ว แต่ก็ยังรอการเข้าสู่นิพพานเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้ไปถึงนิพพานเช่นกัน นี่เป็นแนวคิดสำคัญของมหายานที่มุ่งช่วยทุกชีวิตด้วยวิธีการต่างๆ มากกว่าที่จะหลุดพ้นไปโดยลำพัง
พระเทนโชโกโตะแห่งวัดโคไดจิบอกว่าสิ่งที่แตกต่างกันระหว่างพระที่เป็นมนุษย์กับพระที่เป็นหุ่นยนต์คือ ในวันหนึ่งพระสงฆ์ที่เป็นคนจะต้องจากโลกนี้ไป แต่หุ่นยนต์พระไม่ใช่ และยังจะถูกพัฒนาต่อไปเรื่อยๆ แม้มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์อยู่บ้างที่เอาหุ่นยนต์เข้ามาในพื้นที่ศาสนา แต่พระโกโตบอกว่าหากย้อนไปดูที่แก่นของศาสนาพุทธจะพบว่านี่ไม่ใช่ศาสนาที่เชื่อในพระเจ้า แต่เป็นการเดินตามวิถีของพระพุทธเจ้า ดังนั้นไม่ว่าคำสอนในพระธรรมจะออกมาจากปากมนุษย์หรือเครื่องจักรหุ่นยนต์ นั่นก็ไม่ใช่เรื่องสำคัญเท่ากับสาระของพระธรรมคำสอน
แม้สังคมญี่ปุ่นคุ้นเคยกับการใช้หุ่นยนต์และเทคโนโลยีเข้ามาช่วยเหลือในชีวิตประจำวันหรือแก้ปัญหาขาดแคลนแรงงาน และหุ่นยนต์พระก็ถูกมองเป็นเครื่องมือในการแก้ปัญหาขาดแคลนพระสงฆ์ แต่ก็มีประเด็นถกเถียงในเรื่องของจิตใจและความศรัทธาว่าหุ่นยนต์สามารถเข้าถึงแก่นแท้ของศาสนาได้จริงหรือไม่ และยังถูกมองว่ามีความน่าเชื่อถือน้อยกว่าพระที่เป็นมนุษย์ อาจเป็นเพราะความไม่มีเลือดเนื้อและไร้ชีวิตจิตใจ ทำให้ความเชื่อมโยงทางอารมณ์เป็นไปได้ยาก
แต่ร่างโลหะที่ขับเคลื่อนด้วยสมองกล เทคโนโลยีปัจจุบันที่กำลังประกอบพิธีกรรมและสาธยายปรัชญาโบราณกว่า 2500 ปี ก็คือตัวสะท้อนการบรรจบกันของวิทยาศาสตร์และศรัทธา ที่ซึ่งเทคโนโลยีอันก้าวหน้ากำลังถูกใช้เพื่อสืบทอดศาสนาให้ยังคงอยู่ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
หากชื่นชอบคอนเทนต์ของเรา ฝากแฟนๆ กดไลค์ กดติดตาม กดกระดิ่งเพื่อรับแจ้งเตือนสำหรับคอนเทนต์ใหม่นะคะ และหากต้องการสนับสนุนช่อง เราสามารถกด Super Thanks ด้านล่างคลิป หรือว่ากดสมัครเป็นสมาชิกที่หน้าช่อง YouTube ของช่อง "รอบโลก by กรุณา วัวคำศรี" เพื่อรับสิทธิประโยชน์เพิ่มเติมแบบ Exclusive ขอบคุณทุกคนที่ร่วมเดินทางไปด้วยกันค่ะ