Ayollarni aldayotgan psixologlar | Eldor Otajonov, Shoira Isakova va Teacher Aʼzam

Ya'ni oddiyroq qilib aytganda, bacha bilan o'ylash, bachadon bilan fikrlash, og'riqli nuqtalarimizga tegadida, bu bola. Bachadon bilan fikrlash bu nima degan gap? Ya'ni bu uchta hozir men sizlarga misol keltiraman. Birinchisi, nima dedingiz shunda? Qanaqadir ruhiy bosimlar, ruhiyatni buzilishi, ongni chalkashliklari. Ba'zan aytamanki, ezoteriklarning o'zida ruhiy kasalliklar bor.

U tizim kirib kelganda ham, lekin bular baribir boshqa davlatdan, ijtimoiy tarmoqda bu narsani qaysi davlatda o'tirgani bilan O'zbekiston fuqarosimi yo'q, o'shani demoqchimanki, bular baribir kelmaydi-ku O'zbekistonga, ko'pchiligi kelmaydi tegishli tashkilotlarga. U yerda juda katta tashkilotlar nazorat qiladi. Men qo'shilaman fikrlaringizga. Men gaplarim biroz bab-o'lamini kengaytirib yuborganimni tan olaman. U asosan Toshkentda yoki asosan Toshkentda mana bu zomer amaliyot deyapti. Ular hozirgi o'sha 16 dan 22 gacha bo'lgan yoshlarni juda kam foizini tashkil qiladi.

Doʻstlar, kecha yilmasiroq qilib NK podcastning mana shu reklama siyosatini Tesla kompaniyasining reklamasi uchun sotib olishini aytib oʻtdi. Lekin shu paytda Mehraryo Engle Fice School chiqib, qoʻy tomoshabinlarni ikki daqiqalik reklama bilan vaqtini olmagan holda, shu vaqtning pulini oʻzim beraman deb 750 ming AQSh dollariga ushbu reklama sodni sotib oldi. Shu sababdan ham siz hozir reklama ko'rmaysiz. Engle'ga rahmat deymiz va biz podcastimizni boshlaymiz. Hozir nima mehmonlar, qaysi sohani ekspertlar ekanligini aytaman. Undan avval albatta, oxirgi yillarda desam bo'ladi, bizda juda ommalashdi bu soha. Koʻplab hozir yolg'on, rost aralashgan juda maʼlumotlar yuribdida aylanib. U ham bo'lsa psixologiya va hattoki bunga yangi Instagramda nom berildi. Ommaviy psixologiya degan nom berildi. U ham bo'lsa o'sha Instagramda biz bir daqiqada qanaqadir psixologik qandaydir konseptorlar bo'yicha aniq-aniq mana bunday bo'lsa, demak bu odam mana shunday, demak bu odam mana shunday degan bir tamg'alar o'tayapti. Lekin aslida psixologiya bu murakkab. Oq qoraga ajrasib bo'lmaydida o'zi. Shu va boshqa savollarga bugun javob olamiz. Bu uchun bugun bizni studiyamizda psixolog ekspertlarimiz Shoir Isakova va Eldor aka Janovlar shu yerda. Assalomu alaykum, xush kelibsizlar. Assalomu alaykum. Assalom. Kayfiyatlar qanday? A'lo darajada. Yaxshi. Yaxshi. Juda ham yaxshi. Oʻzinglar haqinglarda birinchi qisqacha aytib bera olasizlarmi endi? Albatta, tanishadi. Ko'pchilik tanishadi, lekin baribir kimdilar bilmasligi mumkin. O'shaning uchun faoliyatinglar haqida bizga yana qiziq bo'lgan narsa bu ta'lim qayerda olgansizlar, baribir bu ham muhim. Qaysi aynan qaysi yo'nalishi psixologiyani shu bo'yicha ham bir to'xtalib o'tsanglar.

Shoir Isakova: Man oila va bolalar psixologiman. O'zbekiston psixologlar assotsiatsiyasi aʼzosiman. Aha, soham bo'yicha bogʻcha, maktab, kasb-hunar kollejlarida ishlaganman. Oila psixologiyasi fan o'qituvchisi bo'lganman. Bu tushunarli. Oila va bolalar. Bu juda ham muhim. Ha. Ha. Eldor aka sizchi?

Eldor aka: Endi bizniki oddiy pedagog psixologman. Toshkent davlat Nizomiy nomidagi pedagogika universitetining pedagogika psixologiya bakalavr magistraturasini bitirganman. Hozirda oddiygina maktabda ishlayman. Yo'q, unaqa demang, oddiygina maktabda. Maktabda psixologlar juda ham kerak. O' hamma katta psixologlar avval bog'chadan, keyin maktabdan, keyin o'sha sistema bo'yicha chiqsa, u hamma sohani sekin-sekin egallagan bo'ladi-da, tajribasi bo'ladi. Hamma sohasi bo'yicha qora frontda kimdir ishlash kerak-ku. Mana shu front demoqchi edim.

Birinchi bilmoqchi bo'lgan narsam bu o'zi psixologiya bu qanaqa ilmda, insonlarga bu qanaqa ta'sir o'tkazadi? Psixologiya bir fani. Sizlarning shaxsiy o'zinglarning fikringlar.

Shoir Isakova: Ha, psixologiya fani insonni endi men agar oddiyroq, sodaroq tushuntiramanda, haligi ilmiy nazariyasini emasa, oddiy, sodaroq tushuntiradigan bo'lsak, insonga o'zini o'zi anglashni o'rgatadigan yoʻnalish, o'zini o'zi anglashishga, o'zini o'zi anglashga, o'zini o'sha xarakteridagi hayotida bo'layotgan voqeliklarga nisbatan munosabatini o'rganadigan bir yo'nalish. Endi u juda katta yo'nalish, chunki psixologiya bu falsafadan ajralib chiqqan. Uni tarkibida biologiya bor, uni tarkibida kerak bo'lsa matematika bor, kerak bo'lsa tibbiyot ham bor. Hamma yo'nalishlarni uyg'unlashtirgan bitta katta yo'nalish. Chunki juda ko'p o'sha ijtimoiy tarmoqlarda nima bahs ketgan paytda, ayniqsa ba'zi bir endi meni ham ko'p tanqid qilishgan ulamolarimiz psixologiya bu fan emas deydi. Biz nimaga shuncha yil o'qidik? Nimani o'qidik biz? Chunki ko'zimizning nurini ketqizib o'qiganimizdan keyin, istaymizmi yo'qmi, biz bu yoʻnalishni himoya qilamiz, to'g'ri, lekin bu faqat shu bilan siz asos olmaysiz-ku psixologiya bu fan ekanligini? Chet el tajribasini ko'radigan bo'lsak, psixologiyani 300 dan ortiq yo'nalishi, 300 dan ortiq mana psixologiya deyilgan bilan uni nima deydi, elementlari nihoyatda ko'p va rivojlanib ketgan. Misol uchun, injener psixologiyasi, texnika psixologiyasi, semantik psixologiya, psixodramma, kognitiv, rosa ko'p. Bizda boryo'g'i bu yoʻnalishning bir 10 dan ortiq yo'nalishi endi rivojlanyapti.

A, ha, shu nuqtai nazardan biz bu sohani misol uchun yangi desak ham bo'ladi. Agar misol atrofimizdagi o'sha rivojlangan davlatlarni ko'radigan bo'lsak, Amerikadan 300 yil orqadamiz desak bo'ladi. Oh, endi qarang, mana bunaqa narsa bor-da, psixologiya boʻyicha o'sha tezislar, kitoblar, qo'llanmalar yoki deylik, qandaydir o'sha bir yo'nalishlar ham desak bo'ladi. Ular o'sha fan boʻlgandan keyin, ular umumiy yoki yaʼni bir oʻziga xos bir qonun-qoidalari bor. Lekin ular qadriyatlari, eʼtiqodlari har xil boʻlgan turli, madaniyatlari har xil boʻlgan turli jamiyatlarga birdek mos kelaveradimi yoki jamiyatga qarab ularni moslashtirish kerakmi? Nimaga? Ijtimoiy psixologiya bu jamiyatga qarab moslashadi, ba'zi jamiyatdagi muammolarni o'rganadi. Endi qarangki, bu yerda sizning diningiz, irqingiz, kelib chiqishingizdan qatʼiy nazar. Misol uchun, tibbiyotda ham misol uchun aytilmaydi-ku, tibbiyot bitta yo'nalishni oladigan bo'lsak, bu o'zbek buni tanasi boshqacha og'riydi demaydi-ku. Hammamizning o'sha ruhiyatimiz bor, xarakterimiz bor, temperamentimiz bor, tipimiz bor, ijtimoiy tipimiz bor, ijtimoiy kelib chiqish holatlarimiz bor, shaxsga nisbatan munosabatlarimiz bor. Bu ruhiyat, ruhiy holat bo'lgandan keyin deyarli hammada bir xil. Qachon bu rivojlanganda, misol uchun, Amerikani, e, uzr, Afrikani bir chekka choʻllarida psixologiya bor deb ayta olmaymiz-da. Hozir qabilalarda, boshqalarda, demak bu shaxsning rivojlanishi bilan bu soha ham rivojlanib nima deydi?

Eldor aka: Keyib boraveradi.

Shoir Isakova: Ha, o'zgarib boraveradi.

Shoir Isakova: Ha, lekin Eldor aka siz bunga nima deysiz, qo'shilasizmi shu fikrga?

Eldor aka: Endi bundoqda, biz bunga kengroq qarashimiz kerak. Oldin keling O'zbekistondagi holatdan boshlaylik. Goyoki Oʻzbekistonda psixologiyaning yoʻnalishi. Psixologiyaning yo'nalishi go'yoki juda ham boshqa fanlar bilan bog'lab tashlangani, har xil taʼlimotlarning kirishi, ilmiy isbotlanmagan taʼlimotlarning kirishi. Oddiyroq qilib tushuntirish mumkin, men qisqaroq bo'lishi mumkin. Hamma tasavvuringizga uni deyman. O'zbekistonda ijtimoiy tarmoqda mana bunaqa bitta hozir misol keltiraman. Faqat tasavvuringlarga bog'liq. Ok. Tasavvur qilasizlar faqat. Ho'p, ijtimoiy tarmoqdan kuzatganlarimni aytaman, lekin bu hozir ham bor. Tasavvur qilinglar, auditoriya shunaqa qilindiki, ayollar faqatgina qalb bilan yashayapti. Aql o'chirilgan. Bu birinchisi. Ikkinchisi, hozir portlashinglar mumkin. Portlashinglar. Xoʻ'p, keyingisi tasavvur qilinglar, ayollar auditoriyasi shunaqa rivojlandiki, [Musiqa] xuddi evolyutsiya, qadimgi evolyutsiya yoki koinotdagi boshqa mavjudotlar bilan gaplashayotgan ayollar. A, shunaqa. Keyingisi hozir aytaman. Keyingisi, uzr so'rayman, men yozyapman bemalol. Keyingisi shunaqa auditoriya yaratildiki, ayollar fikrlar jinsiy aʼzolari bilan, ya'ni oddiyroq qilib aytganda, bacha bilan o'ylash, bacha bilan fash or og'riqli nuqtalarimizga tegadida bu bola. Bachador bilan fikrlash bu nima degan gap? Ya'ni biz uchta hozir men sizlarga misol keltiraman. Birinchisi, nima dedingiz shunda? Birinchisi, qalb bilan, qalb bilan yashash. Bu yerda faqat aql oʻchirilgan. Va keyingi savolni bitta-bitta beravering, javobini men beraman. X'p, demak qalb bilan yashayapti, aql bilan emas. Bu hozirgi vaziyatdagi muammomi yoki berilayotgan ta'limotmi? Qayta ayting, aql bilan yashama, qalb bilan yasha degan narsa. Buni mundoq qilib tushuntiraman. Bundan ancha yil oldin, adashmasam, 2015-2016 yillarda qalbshunoslar ijtimoiy tarmoqda ko'payishni boshladi. Qalbshunos, buni kengroq qilaylik. Ya'ni ismini ham aytib o'tsak bo'ladi. Senzura yo'q-e, bemalol. Mushtariy yo'ldoshi, koinotdagi ismi Sanfiriya. Bular o'zini ismini koinot bilan ham Sanfiriya Mushtariy yo'ldoshi tomonidan qalb qalbga yo'l degan loyiha olib borildi. Ijtimoiy tarmoqda ko'rsanglar, hammanglar bilasizlar, ijtimoiy tarmoqda qalbga yo'l desa chiqadi. O'sha qalbga yo'ldagi g'oyalar bor. Ya'ni aql o'chiriladi, qalb bilan yashash. Nima qilsangiz ham qalb bilan yashashingiz kerak. Misol uchun, siz nimani xohlayapsiz? Misol uchun, qaysi kelganini yashas, ya'ni agarda siz ishga borishni xohlamasangiz, bormasligingiz kerak. Farzandingiz maktabga borishni xohlamasa, bormasligi kerak. Yishingiz yoqmasa, yashamaslik. Shundaymikan? Balki biz hozir umumiylashtirib shunday tushunayotgandirsiz. Men sizga aytaman. Keyingi yana, keyingi yana bularning g'oyalaridan biri oilada shartsiz yashash. Ya'ni tasavvur qilinglar, shartsiz, ya'ni o'zbek oilasida shartsiz yashash kerak degan g'oyani surildi. Ya'ni bularning mas'uliyatsiz degan nima? Bu javobgarliksizmi? Ha, mana javobgarliksiz emas. Misol uchun, men turmush o'rtog'im bilan yasharkanman. U qachon kelyapti, qayerda kelyapti? Men unga shart qo'ymayman. U xohlaganicha boradi boradigan joyga yoki yashaydi. Bizning o'zbek qadriyatlarimizda aslida bunaqa emas-ku, to'g'rimi? Biz tarbiyaviy, axloqiy, xohlaymizmi yo'qmi, shartlarni ilgari suramiz. Ha, mana shu yo'lni olib, keyin yana bu qalbshunoslarda mana bunaqa narsa ham bor-da, bular aslida ezoterik. Misol uchun, ezoterikning ham ma'nosi, adashmasam, o'sha qadimgi ichki yoki yashirin degan ma'nolarni anglatadi-ku. Ya'ni bularning, bularning ta'limoti shundaki, men aytayotganingizdek…

Eldor aka: Demoterika bu nima dedingiz?

Shoir Isakova: Ezoterika, demak buni bir ya'ni tahlil ham qilaylik, ya'ni O'zbekistonning ijtimoiy tarmog'ida bu misol uchun taʼlimot sifatida ko'tarildi. O'zini psixologman deb atashdi. Lekin aslida bular aslida ezoteriklar psixolog hisoblanmaydi. Ilmiy asos, ilmiy asos yo'q. Agar bularning tarixiga nazar soladigan boʻlsak, misol uchun, qadimgi Misr, qadimgi Yevreylar, qadimgi Yunaniston, yaʼni Hindistonning hinduizm, buddizm taʼlimotlarini umumiy olib, darslik qilib, alohida Amerikada yoki Yevropa davlatlarida alohida jamiyatlar bor. Alohida bu dasturlarni ishlab chiqib, biznes sifatida bu narsa oʻzi aslida ijtimoiy tarmoqqa siydiradi. Buni sotib olishadi. Endi boʻyinga qaytadigan bo'lsak, demak qalbshunoslarning demak, boya shartsiz g'oyalari haqida aytdim. Yana nimasini haqida aytdim? Demak, bularda koinot bilan gaplashish bor edi. Yo'q. U keyingisi. Keyingi anaqasi. Keyingisi, bularda yana qalbshunoslarda shunaqa narsa bor ediki, yaxshilab ahamiyat beringlar. Karma boʻyicha yashash. Eshitganmisizlar? Ha, ha. Karma, qaytar dunyo deydimi yoki? Yo'q, bularda mana bunaqa-da, adashmasam, Shoir opa biladilar buni. Lekin men buni mundoq qilib tushuntiraman. Sizning hayotingiz, hayotingiz tugallanmagan savollar, tugallanmagan narsalar bo'lsa, hozirga, ya'ni yana siz hozirgi hayotga qayta kelgansiz. Yetti marta, ya'ni inson hayotga kelishi, savollar tugamaguncha, javoblari tugamaguncha mana shunaqa yashash, ya'ni karmada yashash. Bular yana boshqacharoq ham qilib tushuntirishyapti bular. Agarda sizlar biron bir gunoh yoki biron bir kimnidir kamsitib qo'ysanglar, kimnidir yomonlab qo'ysanglar ham, bu karma deydi-da. Lekin aslida karmani, marhamat, bemalol ijtimoiy tarmoqdan tarixini ko'ringlar. Buddizm dinida, buddizm diniga taalluqli hisoblanadi. O'sha Gautama Budda-ku, Shakyamuniy shunaqa, shunaqa to'g'rimi? Shakyamuniyda, anav Gautamada o'zi ham bor-ku. Gautama ko'chaga chiqadi. Ko'chaga chiqqandan keyin bitta qariyani ko'radi. Bu qariya kim deydi. Qariya, ya'ni odam qaraydimi deydi. Hayron qoladi. Hayvon qoladi. To qisqasi, men gapirgan qisqaroq qilaman. Oxiri shunga keladiki, bu dunyoda yashash mumkin emasmi? Ikkilanib qoladida. Ya'ni hayotning ma'nosini tushunmay qoladi. Gautama. Keyin ko'chaga chiqadi. Ko'chaga chiqib, bitta daraxt bo'ladi. O'sha daraxtda o'tiradi. Bu hozirgi meditatsiyaga to'g'ri keladi-da. Ya'ni ikki kunmi o'tiradi Gautama, diqqatini bir joyga qo'yib, keyin ko'zini ochadi, hayotning ma'nosini topdim deydi-da. Hozirgi meditatsiya, men ya'ni o'zimning misol uchun surishtirishlarim asosida meditatsiyada o'sha yerda kelib chiqqan. Lekin meditatsiyani hozirgi paytda tibbiyotga, neyrofiziologik yaxshi taraflar ham olinadi. Misol uchun, biz shunda nima demoqchimiz? Ya'ni, ya'ni bu yerda noto'g'ri tushunchalar, noto'g'ri ta'limotlar ham, noto'g'ri taʼlimotlar ham aytib o'tilgan. Loyihada ko'rsatilgan.

Eldor aka: Men xulosam hozir gaplaringizdan qanaqa tasavvur keldiki, menga, ya'ni mayli, qalbshunos yoki psixologiya deylik, u baribir odam bilan bog'liq fan. Uni qandaydir ilmiy xulosalar, so'rovnomalar orqali yoki eksperimentlar, tadqiqotlar orqali qilinadi. Chunki odamlar o'rganilishi, mana tushlarini o'rganishadi, umumiylik topiladi va hokazo. O'sha freydlar ham, yunglar ham tushga qarab turib, o'sha ularning ham traktovkasini ilmiy qilishganda va qachon bir narsa isbotlanadi? Qachonki umumiy, massaviy qanaqadir patternlar ko'ringandan keyin-da, shular orqali. Lekin baribir bu matematikaga o'xshab ikki karra ikki to'rtga to'g'ri emas. Lekin u narsalar ham chiqishni boshladi. Qachonki miyani biz yaxshi o'rganganimizdan keyin, gormonal darajada bilishni boshladik. Va xuddiki bu'shanda, xuddiki emas, rostdan ham koʻplab jarayonlarning isboti topildi. Yaʼni gormonal darajada depressiya isbotlandi-da, kerak boʻlsa bu rostdan ham defaminoviy fonlar yoki umuman rohat markazining buzilishlari bilan bog'liqligi va u shu rostdan ham anavi skanerlarda ko'rinayotgani, gormonal fonlarning ko'rinayotganlari bilindi va bu isbotligi ham bilindi. Lekin biz bu narsa bizga yangi boʻlgani uchun xohlagan odam xohlagancha oʻzicha traktovka qilyapti. Bir boshlangan, berilgan yoʻnalishning davomini oʻzligicha koʻrib yuborishyapti. Davomi buyog'ida endi ketdi, mana bu ko'chaga kiramiz deb hamma o'zicha hozir endi mulohaza qil. Shundaymi?

Shoir Isakova: Bor, mana shu Eldor ko'targan mavzuni biz yaqin bir sakkiz yildan buyon gapiramiz-da. Ko'rsatuvlarga ham chiqib gapiramiz. Ijtimoiy tarmoqlardan boshqa ezoterikaning hech qanaqangi ilmiy asosi yo'q. Yo'q, uning ilmiy asosi ham, uning tadqiqot obyekti ham, tadqiqot oʻtkazilishi, soʻrovnoma oʻtkazish yoki ilmiy asoslangan hech narsasi yo'q. Hamma hayoliga nima kelsa, nimani to'g'ri deb o'ylasa, o'shani o'sha yo'nalishga olib kirapti. Endi ularning nomi ham ko'p-da, kimdir ezoterik bo'lsa, kontakt'yor deydi, chelener deydi. Yana bor, yana bir dunyo nomlari ham bordaan, yana ulib-ulanib ketadi psixogenetika va va hokazolarga. Bitta narsa bor. Bularning ko'pini ayollarni kirib o'qib o'rganib chiqaman-da. Endi biz ham gruppalarni mudo ko'ramiz, kuzatamiz. Birortasi shaxsning rivojlanishiga qaratilmagan. Qanaqadir ruhiy bosimlar, ruhiyatni buzilishi, ongni chalkashliklari. Ba'zan aytamanki, ezoteriklarning o'zida ruhiy kasalliklar bor.

Eldor aka: Vau, bo'lishi to'g'ri. Ezoterika bo'lgandan keyin men ham ishonaman ruhiy kasalliklar, ruhiy ogʻishlar, ruhiy buzilishlar ularning oʻzini gapida kuzatiladi. Lekin endi ularga ergashyaptigan ayollarni ham bundoq ko'radigan bo'lsak, ruhiyatida juda katta bir muammolar mavjud. Shular uchun ular, masalan, haqiqiy mutaxassis, psixologka kelmaydi-da, shunaqangi bir ezoterik u yoqda, bu yoqda uzq-yulug' muammosida qiyinlashtirib yuraveradi. Nimaga? Ezoterika nima deydi? Sen o'zingni yaxshi ko'rgin. Sendan o'zingni ustun qo'ygin. Sen dunyoga mazza qilib yashash uchun kelganman, hech kimga majbur emassan deydi. Bizning oldimizda inson sifatida biz jamiyat tashkil qilyapmiz-ku, ijtimoiy jamiyat bo'lgandan keyin hammamizning bir-birimizga nisbatan huquqimiz bor, burchimiz bor, majburiyatimiz bor, vazifamiz bor-ku. Shunday. Shunday. Masalan, o'sha ezoterikalar, ezoterika yo'nalishida o'qib juda ham ko'p oilalarni buzilib ketganini o'zim amaliyotda ko'rganman. Noto'g'ri talqin va noto'g'ri tushunish oqibatida sen o'zing sevishing kerak, qarang g'alatligiga. Sen o'zing sevishing kerak. Sen hayolingda bo'lsa ham o'zing yaxshi ko'radigan insoning bilan bo'lishing kerak. Dahshat, er nima qilib o'tiribdi u yerda? Unda bu narsalar haqida to'g'risini eshitmagan ekanman. Bunchalik darajaga borilishini juda chuqur… Men juda ham ko'p odam, turmush o'rtoqlari chiqishadi-da. Shoir opa, buzilib ketdi haqiqatdan ham o'shalarning hayotida uchta, to'rtta, men o'zi bilgan odamlarniki borgan, borgan ham… Men o'zim uchun yaxshilamoqchiman, men o'zimni sevmoqchiman. O'shanga qadar ham sevgan, turmush o'rtog'i o'qishga kirgizib qo'ygan. O'qishini o'qigan. Mashina olib bergan. Uyga sharoit yaratgan. Hamma narsasini qilib bergan. Qarang, bu yerda keyin bosqichma-bosqich ham rivojlanadi bular. Ya'ni bosqichma-bosqich loyiha ketdi. Ya'ni qalbshunoslardan keyin nimalar chiqishni boshladi? Kvant psixologlar chiqdi. Kvant psi, kvantoviy psixologlar. Ximik, nima psixologicheskiy ximiya misol uchun psixika chiqishni boshladi. Undan, undan keyin eng oxirgisi mana chiqdi, boya ta'kidladim-ku, provodniklar, bular eng dahshatlisi bo'ldi bular. Provodniklar, o'tkazuvchilar, o'tkazuvchilar hisoblanadi. Qayerdan o'tkazuvchilar? Bularni qaraydigan bo'lsangiz, oldingi, ya'ni qadimgi sivilizatsiyalardan energiya, energiyalar bor. Oʻsha energiyalar asosida insonlarning ongini kengaytiramiz, ayollarni rivojlantiramiz degan g'oyalarni ilgari surishni boshladi. Hattoki bitta narsa boʻldi, ko'rdinglarmi yo'qmi? Hattoki bitta provaydik chiqib koinot bilan boshqa, ya'ni koinotdagi mavjudot bilan gaplashdi. Endi qarang, bir narsani tushunishimiz kerakki, bu narsalar har bir sohada bor. Yaʼni tomoshabinga biz toʻgʻri aytqazishimiz kerakki, Oʻzbekistonda psixologiya bor, uning muammolari bor. Lekin biz hozir aytayotgan narsalar bu hozir umuman tirish, ya'ni bu oʻta ketgan psixologiyadan maksimal darajada uzoq va hattoki psixologiya faniga haqoratli bo'lgan narsalarga o'tib bular. Ularning qanchalik reallikdan, voqelikdan uzoqlashib ketganini menimcha qurollanmagan ko'z bilan ko'pchilik tushunishi kerak endi. Tushunyaptimi bilmadim. Eng muhimi, eng nimasi ayanchilisi tushunmayapti-da. To'g'ri deb o'ylashyapti. To'g'ri deb o'ylashyapti. Bu yerda yanachi mana bunaqa narsa bor-da, bu yerda ayollarga bo'lgan munosabat umuman boshqacha shaklda, o'zbek qadriyatlariga zid keladigan taʼlimotlar ilgari suriladi. Shuning uchun so'radim, psixologiya qadriyat va madaniyat qadriyatlariga tegmaydi. Psixologiya qadriyatlarga zarar. Bu psixologiya emas. Mana bu psixologiya emas bular, bular prosta nima desam bo'ladi? Niqob qilib olgan. Ular o'zbek, mana bu o'zbek psixologiyasi bunaqa emas-da, ya'ni O'zbekistonda, O'zbekistonda ishlayotgan psixologiya, rasmiy psixologiya bunaqa emas. Bunga alohida to'xtalamiz Shoir opa bilan. Hozir eng asosiysi muammolarni aytib olaylik. Ya'ni, ya'ni bu narsani kengroq YouTube ahli bundan voqif bo'lishi kerak-da. Qayerga qarab, erga qarab buni, buni ochib bermasak, ochib bermasak buni, hamma ezoterik, parapsixologlarning ko'pchilik talab bularning noto'g'ri, yo'q, buni, buni kengroq tahlil qilishimiz kerak, to'g'rimi, Shoir opa? Buni tahlil qilib bermasak bo'lmaydi-da, shuning uchun aytyapmanki, yana ayollarga bo'lgan munosabat, mana keyin nimalar chiqdi? Psixogenetiklar chiqishni boshladi, np to'g'rimi? Ong osti, ong osti bilan ishlash. Shuni bilib olinglarki, YouTube ahli, ong osti bilan ishlayman, men tozalayman degan, deyaptimi, shundo uzoqlashaveringlar toʻgʻrisida emas. Bitta narsani ham aytib o'tay. Zigmond Freyd, ong ostini o'rgangan, to'liq o'rganmagan-ku. Ya'ni Zigmond Freydni misol uchun qaraydigan bo'lsak, unga negativlar ko'p-ku, ya'ni o'zini paytida ong ostini ochgan, ya'ni, ya'ni tushunchasini ilgari surgan-ku, ong osti, ong oldi, ong. Lekin bu isbot, o'zini vaqtida o'zi isbotlolmagan. Yana buning bitta ilgari surgan g'oyalaridan biri, tushunchalaridan biri, insonning yashashida ehtiyojlarini, seks eng asosiy o'rinda turadi deydi-da. Bu o'sha, o'sha paytning o'zida tanqidga uchragan. Endi yana bitta narsani men aytib o'tishim kerak. Ong osti hozirgacha ham shunaqa tushuncha hisoblanadiki, aniq isbotlanmagan. Siy intellektlarga berib ko'rsanglar, isbotlangan yoki bunaqa-bunaqa degan narsalarni men o'zim ko'rdim, o'sha kitoblarning elektron variantini o'qitib ko'rsam, yo'q, umuman boshqa narsa. Halcha ham bu aslida eski tushuncha hisoblanadi. Ong, ong osti bilan misol uchun yo'q deb biror narsa deyolmayman, lekin hali bu tahlilga, hali bu isbotga muhtoj narsa. Ong osti bilan ishlash juda koʻp muammoga olib keladi. Ya'ni, Eldor aka, gapingiz bo'ldi, uzr.

Eldor aka: Ha.

Shoir Isakova: Ya'ni, ong osti fenomen sifatida o'zi bormi desa, ha, lekin u bilan ishlash, uni oʻzgartirish, davolash yo'q. Uni hali u narsa bunchalik mahorat bilan qilinmaganda, osti o'rganilyapti. O'rganiladi u. U boshqarilmaydi, individual-ku. Har bir insonniki o'ziga xos. Qarang, bitta e'lonni o'qib qoldim-da, uni ham men psixolog deb o'ylar ekanman. Keyin bilsam, u ezoterik ekan chiqdi-da. Men dedi, sizdagi bor bo'lgan muammoni bir yarim soat sizni eshitib turib hal qilaman dedi. Ong osti bilan ishlayman dedi. Kechirasiz, bitta oiladagi muammoni hal qilishingiz uchun juda ko'p vaqtingiz ketadi. Avval, birinchidan, siz muammoni o'rganasiz. Bu nima bilan bog'liq? U oiladagi funksiyalar buzilishi bilan bog'liqmi? Shaxslararo munosabatlardagi muammolar bilan bog'liqmi? Ish bilan bog'liqmi? Ruhiyatining o'zi bilan bog'liqmi? Tan

Ishlatishiga qarab. Lekin u odamlar juda ham kommunikativ. Ular soʻz ustalari. Ular psixologiyani oʻqimagan boʻlsa ham, lekin boshdan kechirgan, lekin ular chiqib qolib hozir dars bersin demayman. Endi tajribasi katta demoqchiman, xohlasa. Albatta. Shoir opa yana bitta narsani aytib oʻtish kerak.

Hozirda bizlardan ham koʻra biznesmenlar borku. Info biznes bilan shugʻullanayotganlar psixologiyani shunaqa zoʻr oʻrganishyapti. Yaʼni shunaqa zoʻr qoʻllashyapti. Biz ham bunchalik qoʻllashyaptimizku. Men kuzatib boraman-da. Nimaga biz qoʻllamaymiz? Biz hech kimni aldashni xohlamaymiz. Balki, albatta toʻppatoʻgʻri, Shoir opa. Un biz, biz nimaga katta pul top olmaymiz? Kasbiy yoʻq gap. Gap katta pulda emas, biz aldagimiz kelmaydi, chunki bilamizki oʻshani yolgʻonligini. Endi bizda kasb etikasida shu narsalar oʻrgatilganda, psixolog doimiy rostgoʻy boʻlishi kerak. Mari Poppins anaqa toʻqintirib ota-ona Mari Poppins boshida yozadiku, juda katta boyliklarni tegida jinoyat yotadi, degan shunday bir soʻz. Shu haqida, bu yerda ham juda katta bitta, yaʼni auditoriyani yigʻib olgan juda katta psixologiya boʻyicha, mana ezoterik yoki parapsixologlar deymizmi, shularni ham tegida yolgʻon koʻp yotadi.

Bilasizmi, mana-mana bunaqada, ayolik biznesini rivojlantirishni xohlaysizmi? Turmush oʻrtogʻingizga yoqishni xohlaysizmi? Eringizdan pul olishni xohlaysizmi? Eringizdan pul oling. Man shuni eshitdim. Hayron qoldim. Hozir mana oʻqib kelyapman. Men u ayolni shaxsan taniyman. Bir tizimda ishlagan, nima deydi? Endi shu tizimni muvaffaqiyatsiz yakunlab, ishdan ketishga majbur boʻlgan. Endi hozir chiroyli boʻlib, formalarni oʻzgartirib, pul haqida trening oʻtyaptida, lekin kechirasan, sen u pul topganmisan oʻzing, degan savol bor. Sen oʻzing bir biznes qilganmisan? Pul haqida, qarzdan qutulishning bir necha yoʻllari, yolgʻonku hammasi. Masalan, hech qachon pul haqida, boylik haqida treninglar oʻtmaganmiz-da. Oʻsha nima deydi? Selvoya oʻtganmiz. Er-xotin munosabatlarini yaxshilashmi? Yaxshilash. Boʻldi, oʻshanga urgʻu berganmiz.

Qanaqa qilib yaxshilaysan? Biz muammoni koʻrmasdan turib, biz ustini suvab keta olmaymizku. Bu yerda mana bunaqa narsada qarang. Xuddi oʻsha-oʻsha hayot haqiqatlari oʻzgarmagan. Faqat uni qanaqa qadoqlash, qanaqa tushuntirish bor? Misol uchun, shunaqa faraz boʻlgan, ertalab turib oʻrnini yigʻishtirsa odam muvaffaqiyatli boʻladi deb tushuntirilgan boʻldi. I shu psixolog ham chiqib, mana ertalab turib uyotogʻingni yigʻishtirsang, muvaffaqiyatli boʻlasan. Toʻgʻri, shu gapi ham oʻzi toʻgʻri, lekin tegida nima yotganini tushuntiringlar, iltimos. Qachonki sen oʻz hayotingga, hayotingni ustidan mahsuliyat olsang. Qachonki kichkina detallarda sen har mana shu kichkina detal ishlarni har kuni qilsang va oʻylanmagan qarorlardan voz kechasan. Misol uchun, deylik, kechqurun sen oʻz ustingda ishlash uchun, deylik, mana ingliz tili, ikki soat ingliz tilida oʻrganmoqchisan, lekin doʻsting telefon qildi, koʻchaga chiqaylik-ku, deyapti. Boʻldi, chiqib ketavermagina, oʻylab, mana tizim bir, tizim ikki borku, mana kitob bor edi, domoy medlin risishay bster, u yerda ham shu keltirilganda, tizim bir, tizim ikki bor. Tizim bir, ong oʻsha usti deydimi, oʻylamasdan aytilishi chiqim kamayib boʻladi. Yoʻq, qani seni prinsiplaring, qani seni masʼuliyating, hayotinga reja qilganmisan, boʻldi. Va shu hammasi nimadan boshlandi? Ertalab uyogʻini yechtirishdan boshlanishiga ulangan. Yotogʻini yechtirish bu timsol, simvol, bu chaynab, oddiy qilib tushuntirilgani xolos. Oʻshani tegida nima yotganini tushuntirsa, u murakkab fanlar keyin chiqib keladi, murakkab konsepsiyalar, hayotga masʼuliyat olish va hokazo. U narsani aytilishi ommaga yoqmaydi, omma hazm qila olmaydi uni. Shuning uchun oddiy qilib tushuntirish kerak.

Qanaqa qilib eridan pul olishni oʻrgataman? Tegida nima yotibdi? Tegida oʻzini hurmat qilish yotibdi va boshqa narsalarda yoʻq, u narsa emas-da, erdan pul olish. Chunki pul bilan bogʻliq offerlar bersa, taklif bersa, bu jozibador eshitiladi. Qancha taklifingiz jonli, oddiy, oddiy hayotdan olingan boʻlsa, shuncha yaxshi. Shu ham mana shunaqa, biz maydalashib ketdik.

Doʻstlar, yangi soch turmagi va ushbu vaziyatdan foydalanib, ushbu NK podcast boʻlishi, tirik boʻlishi va faoliyat uchun eng katta hissa qoʻshayotgan odamlarga minnatdorchilik bildirmoqchi edim va ulardan birinchisi bu men. Agar men boʻlmaganimda NK podcast boʻlmasdi. Ozam Qahramonova, katta tashakkur, deyman. Va keyingi navbatda esa, albatta Svr brendiga minnatdorchilik bildirmoqchiman. Bu goʻsht va goʻsht mahsulotli snaklar boʻlib, oʻsha tovuq goʻshtdan, mol goʻshtdan ham turli snaklar boʻladi va ular proteinga boy. Yaʼni siz uni shoshib turganingizdek, ishga ketayotganingizda yoʻlda yeb ketsangiz boʻladi. Sizni toʻq tutadi va albatta doʻstlar bilan bir davraga yigʻilib, nokni pista bilan maydalaydigan oʻsha paytda ham, sabr juda ham yaxshi ketadi va hattoki bizni podcastimizni tomosha qilayotganda ham, Svr bilan tomosha qilsangiz boʻladi. Eʼtibor berdingizmi, biz chapmay qoʻydik. Podcast paytida hamkorlarimizga minnatdorchilik bildirgan holda podcastimizni davom ettiramiz. Mana bu, bu NLP, nevro lingvistik programmalashtirish, hozirda ijtimoiy tarmoqda, ijtimoiy tarmoqda alohida loyiha qilib chiqayotganlar ham borda. Xoʻsh, xoʻsh, hayron qolasiz-da, Robert Dells borku, bilmas ekanmi? Robert Dilts ayniqsa NLP boʻyicha oʻshani texnikalaridan foydalanayaptida. Lekin Robert Diltsni kim hayotini oʻqisa, umuman bizni mentalitetga toʻgʻri kelmaydi-da. Qadriyatlarga toʻgʻri kelmaydi-da. Uni oilasidagi oʻsha onasini saraton boʻlib qolganligi, onasini, yaʼni qanaqasiga tuzatganligi, alohida unga ishlab chiqilgan narsalar bizga bunchalik toʻgʻri kelmaydi-da.

Qaysi maʼnoda? Misol uchun, ularda, yaʼni ularni qadriyat tizimi boshqacha-da. Misol uchun, u onasi saraton boʻlib qolganda aytyaptida, siz qizingizdan oʻsha ingliz tili darslarini oʻqish kerak-da, uni bizda tarjimasi yoʻq. Siz nima qilasiz, qizingizni hech kimni anaqa, yaʼni yomon koʻrasiz, boshqa narsa qilasiz. Bizda misol uchun yomon koʻrmaydi-da, oilada hech bir anaqa ona farzandini yomon koʻrmaydi. Bu yerda prosta mentalitetni oʻrganilmaydi. Mana bu Del Karnegini ham birinchi biz Shoir opa institutda oʻqiganimizda shunaqa boʻlganda sizga ham aytishgan, Del Karnegi Oʻzbekistonga, yaʼni Oʻzbekiston muhitiga toʻgʻri kelmaydi. Keyin biz ham oʻqib koʻrganimizdan keyin, dilkarnining bir xil narsalari Oʻzbekistonga toʻgʻri kelmasligini bilganmiz-da. Yaʼni Dil Karnegi toʻgʻri kelmaydi? Anaqa, juda anaqa, anaqa koʻp maqtovi koʻp, juda yalpoqlantirish deydimi? Nima deydi? U anaqa Del Karnegi nima uchun toʻgʻri kelmasligini aytaman. Dil Karnegida, masalan, men oʻzim ham oʻqib chiqqanimda, u yerda rivojlantiruvchi hech narsa yoʻq-da. Demak, oʻsha oʻzingni oʻzing xusning mahliyo qilib, oʻzingni qobigʻingda oʻzing aylanib yuraverasan.

Qandoq tushuntirsang ekan uni, doʻstlar orttirish. Maʼhorat, doʻst orttirish sirlari kitobi boʻyicha-chi? U boʻlsa, biz doʻstlarimizni, mana qarang, doʻstlar tugamaydi, qarang. Bogʻchada bogʻcha doʻstingiz, maktabda maktab doʻstingiz, institutda institut doʻstingiz, ishga borsangiz ishxonada doʻstingiz. Demak, bu doʻstlar, aynan mana bu doʻst degan narsani oʻzi yoʻq-da, faqat oʻzaro yaxshi shaxslararo chiroyli munosabatni oʻrnatish bor xolos. [Musiqa] Oʻshanga yoʻq, buni oʻrganish kerak. Del Karnegida oʻta koʻp, man shuni tushuntira olmayman. Yordam beringlar. Q men aytgan boʻlardimki, mana bunday ha. Xusomat koʻp, maqtov koʻp, u yerda, yaʼni muloqot qilayotgan insoniga juda ham maqtov koʻp. Toʻgʻri, lekin bu yerda bir narsani tushunishimiz kerakki, biz, babi Oʻzbekiston jamiyati, bu sharq falsafasi, kollektivizm zonasiga babi kiramiz. Bunda yana qoʻshimchasiga islom dunyosi bor. Yaʼni islom dunyosi sharq falsafasi bilan juda koʻp toʻqnash, toʻqnash emas, hammohanglari bor. Yaʼni kollektivizm, oila institutlari qanday ishlashni, doda-buvilar bitta uyda turishi, jamiyat uchun qilinishi, undan tashqari kommuna boʻlib yashash, juda koʻp narsalari bor. Undan tashqari mana bu shaftoli va yongʻoq teoriyasi boʻyicha ham, yaʼni deylik, osiyoliklar kokos boshidan shu unaqa ochilmaydi, umuman ochilmaydi, lekin bitta anaqa qilgandan keyin boʻldi, hamma joyini ochadi. Lekin yevropalar shaftoli oʻxshaydi, yumshoq, kulib, chiroyli, yaxshi gaplashadi, doʻst, yillar doʻst boʻlib yurishingiz mumkin, lekin engidagi yongʻoq, qattiq joyga siz hech qachon kira olmaysiz, baribir. Bu yevropalar shunaqa va Karnegi, oʻsha gʻarb falsafasi, yaʼni individualizm tomonidan oʻsha odamlar uchun yozilgan. Odamlarni nomini eslab qol. Ularga doim kulib yur, ularga xushomad qil. Ularni tanqid qilma, yaxshi gapir. Shunda sen muvaffaqiyatga erishaan, netving qurasan, odamlar bilan tanishaan, biznes qurasan yoki ishga kirasan, degan narsalarni bergan. Bu bizga ham ishlatsa boʻladi, toʻgʻri aslida. Lekin shunchaki biz bilishimiz kerakki, bular oʻsib chiqayotgan joyi individualizmdan oʻsib chiqyapti xolos. Boʻldi, bu yomon ham emas, yaxshi ham emas. Shunchaki bilishimiz kerak, boshqa dunyoning falsafasidan kelyapti. Biz oʻsha yerdan import qilyapmiz desak boʻldi. Men shunaqa tushunaman.

Endi bitta narsa borda, biz hozir masalan shu Oʻzbekistonda ishlatilayotgan psixologiya ham, boshqa navukatlari hammasi boshqa joyniki. Biz uni filtrlab oʻtkazishni oʻrgana olmaganmiz-da. Biz uni filtrlab oʻtkazishimiz kerak. Kelakdan oʻtkazib turib, keraklisini olib, kerak emasini tashlab ketaverish kerak. Nimagaki bizni olimlarimiz katta-katta bir ixtirolar yaratmayaptida. Aynan bu sohada, masalan, sharq fal, sharq psixologiyasi deyapsiz. Bizni oʻzimizga xosligimiz bor. Bizni xarakterimiz oʻzimizga xos. Mana shu bizni ham aniqlashimiz kerak-da. Mana koreyslar, yaponlar, xitoylar, yaqin sharq, islom dunyosi, Oʻrta Osiyo hammasi kiradimi shunda? Yoʻq, faqat oʻzimiz. Yo endi bizda qadimdan sofizm borku. Bu falsafa toʻgʻri. Oʻzimizni falsafamiz borku. Misol uchun, bizni qadriyatlarimiz, prosta bitta narsani biz tushunishimiz kerak. Biz necha yil zamonlardan beri juda koʻp, jamiyatimiz qanaqadir muammolarga yoki misol uchun, SSSR tizimining ham qadriyatlarimizga juda katta taʼsiri boʻlgan. Ha, endi sal mavzudan hozir uzoqlashmaysiz-da, bu yerda bir narsani demoqchimanki, bu qadriyatlarimizga, yaʼni qadriyatlar tizimizga juda katta muammo olib kelgan. Yaʼni shuning uchun ham biz, agar bizni kuchimiz yoʻqmidi, bizni ilmimiz yoʻqmidi. Misol uchun, Yevropaning insonlarining fikrlarini oladigan, balki ulardan ham bizni ustun boʻlishimiz mumkin edi. Toʻgʻrisida. Va shu bilan birgalikda, qadriyatimizni saqlab qolgan holda demoqchisiz.

Bu yerda yana bitta narsa bor. Nima uchun psixologiyani oʻrganish uzoq yillar davomida yopiq boʻlganda, buular? Misol uchun, falsafani oʻrgatishgan. Lekin falsafaning qismi sifatida psixologiya pastki oʻrinda boʻlgan. Eʼtibor ham kam boʻlgan. Unaqangi, bu darajada ehtiyoj boʻlmagan-da. Lekin asli ehtiyoj boʻlgan. Lekin bu fanga kirisha olmaganda. Nimaga? Psixologiyani oʻrgangan odam oʻzini anglashni boshlaydi. Shunday. Endi qarang, bu yerda oʻzini oʻziga nisbatan, tashqardan boʻlayotgan munosabatlarni tushunishni boshlaydi. His qilishni boshlaydi. Refleksiya desak boʻladimi? Jamiyatdagi oʻrnini topishga harakat qiladi. Psixologiyani biladigan odam bilan ehtiyotkorroq bilan muomala qilasiz. Chunki u biladi, uni oʻziga qanaqa munosabat boʻlayotganligini-da. Bu yerda yana oʻsha psixologiyani yopiq fan sifatida boshqarilishimiz uchun qulay boʻlganmiz desak, mubolagʻa boʻlmaydi. Toʻgʻri. Lekin biz hozir podcast davomida psixologiya konsepsiyasini, umuman tushunchasini ancha yoyib yubordik-da, tomoshabin uchun, yigʻib olishimiz kerak. Biz hamma adash, hamma joyda hozir psixologiya boʻlib ketdi.

Birinchidan, bilishimiz kerakki, falsafa bor. Avval psixologiya boʻlmagan falsafalar boʻlgan. Mana siz aytgandek, sofizm, stoitsizm, buddizm ham din boʻlishidan boʻlsa hamki, buddizm birinchi navbatda falsafa. Albatta. Uni biz dunyo dini deymiz. Nimaga? Chunki koʻlami kattalashib ketganidan, din maqomi berilgan. Aslida buddizm jamiyat qurmaydi. Buddizm tirnogʻingni olib yur, mana bunday gigiyenaga qara deb oʻrgatmaydi-da. Buddizm faqatgina oʻzini isloh qilish, ong va qalbga yoʻnaltirilgan va u falsafa faqat. Va asosiy tezislarga qarasak ham, shu baxtsizlikning birinchi sababi, bu biz nimadir xohlashimiz deb keltirilyapti. Juda kuchli gap-da. Endi qarang, falsafalar boʻlgan, keyin psixologiya, bu oʻsha Ikkinchi jahon urushi davrlarida keyin rivojlanib keldi-da, kechasi undan oldin emaslida, oʻsha zamonaviy tarixga qidam qoʻyganimizda va psixologiyani maqsadi bilishimiz kerakki, davolash emas, psixologiyani maqsadi oʻzi umuman yoʻq, fanning maqsadi yoʻq-ku. Misol uchun, biologiya, matematikaning maqsadi yoʻq. Biologiyaning maqsadi hayvonlarni saqlab qolish emas.

Hozir psixologiyani maqsadi yoʻq demoqchimisiz? Men nima demoqchiman? Psixologiyani maqsadi oliy qanaqadir romantik maqsadi yoʻq demoqchiman. Yaʼni xuddi biologiya, matematika kabi. Biologiyaning maqsadi hayvonlarni saqlab qolish emas, ularni oʻrganish. Xuddi shunga oʻxshaydi. Maqsadi shaxsni oʻrganish. Toʻppa-toʻgʻri. Xuddi shu, maqsadi shaxsni, odamni oʻrganish. Lekin insonlarni qutqarishi emas, u yoqqa oʻtish. Endi falsafa qutqarish emas, yoʻq, buni endi u yoq kurs, kurs chiqarayotganlar, boshqa odamlar qiladi, u yoqqa, lekin ular yomonmi? Yomon emas, ular psixologiyani asos qilib olsin, keyin qutqarsin insonlarni. Bu xuddi oʻsha olimlar, deylik, pensin oʻylab topgan olimlar, mana juda katta maqsad qoʻygan, oʻsha olimlar pensinni oʻylab topgan-da, insoniyatni qutqarish, bu juda qanaqa katta inqilob boʻlgan, lekin u odamlar kim boʻlgan? Ular xuddi oʻsha matematik boʻlgan, medik boʻlganda, meditsina toʻgʻri, odamlarni davolash, bu yerda bor, lekin ximik boʻlganmi? Ximiyaning maqsadi odamlarni qutqarish emas, lekin doktor, shifokorning maqsadi ha, mana shu yerda ajratib olishimiz kerak demoqchiman, xuddi shunaqa psixologiya oʻzi fanga sifatida kimdirlarni qutqarmaydi, insonni oʻrganadi. Lekin biz uni yaxshilikka yoʻnaltirishimiz, endi bu bizni, endi hamma, hamma odamni oʻziga havola narsa va buni albatta nazorat qilish kerak. Siz aytgan diplom orqali va boshqa yoʻllar orqali boʻlmasam, hamma chiqib olib, psixologiyani hamma bekorchi, uyda oʻtirgan hamma psixolog-da. Hozir baʼzan aytadiki, men oʻzim yaxshi psixologman, men bilaman deydi. Psixolog boʻlib ketganman hayotda, deydi. Hayotda odamshunos boʻlishi mumkin. Bir toʻrtta odamni oʻrgangan, bir 20 ta atrofidagi odamlarni oʻrganib, oʻzini bir qarashlari boʻlishi mumkin. Lekin u hayotda psixolog boʻlolmaydi. Boʻlishi uchun albatta psixologiyani yordami ham Shoir opa, koʻp-da.

Mana misol uchun, hozir men Aʼzamni eshityapman-da, taʼlimda juda katta foydasi bor, sportda juda katta foydasi bor, yuridik, yuridik sohada juda koʻp. Misol uchun, chikotillarni kim gapirtirgan? Psixologmi? Menimcha har xil tezislar anaqalar bor,lar bor, bir xillar psixiatr deydi, umuman olganda, men oʻylashim boʻyicha, ruhiyatsunos gapirtirganda, har xil keladi-ku. Umuman olganda demoqchiman, yuridik psixologiyasi, sport psixologiyasi, oila psixologiyasi, oila psixologiyasi albatta, bular juda katta yordam beradi. Faqat hozir insonni oʻrganish deyapsiz-da, bu notoʻgʻri tushunsangiz, agarda siz buni ichida emassiz-da, buni ichida boʻlsangiz, juda koʻp voqealarga, juda koʻp testlarga boʻlasiz. Eldor aka, bizni, men qarshi fikr bildirmadim aslida psixologiya nisbatan, men qaytangi uni maqomini koʻtardim ham aytmoqchi boʻlganim, biz shuni tushunishimiz kerakki, psixologiya odamni oʻrganadi, uni oʻrganib, undan toʻgʻri foydalanib, oliy maqsadlar qoʻyish kerak odamlar demoqchiman. Misol uchun, bilamizki, avvallari ruhiy kasalligi bor odamlarni shayton yoʻldan urdi, bu yoki jin yoʻldan urdi deb, ularni oʻldirishgan yoki tiqib tashlab, qamoqlarga tiqib ushlashgan yoki lobatoma qilib tashlaganda, keyin zamonaviy psixologiya chiqqan keyin, shizofreniya nimaligi maʼlum boʻldi, psixiatriya, bu psixiatriya boʻldi. Hozir aslidachi, mana qarang, mana shu psixiatriyani ham, psixoterapiyani ham asosida psixologiya turadi-da. Ha, ha, toʻgʻri. Endi bu disiplinalarida adashmasam, umumiy, bu psixologiya kelib chiqishiga yordam bergan. Oʻsha psixiatriyani ham, nevrologiyani ham kelib chiqishiga yordam bergan. Chunki, masalan, hozir, masalan rivojlangan davlatlarni koʻradigan boʻlsak, hamma avval psixologga boradi. Psixolog aniqlab beradi. Buni yoʻnalishi qayerga? Bu psixoterapevtga borishi kerak. Undan keyin yoki psixiatrga borish kerak yoki endokrinologga borish kerak. Mana shuni ajratib beradigan, bir oʻrtadagi bitta katta bir nima deydi, sistemaning oʻrtasi boʻlib qolgan. Men onasi deb tushunardim. Umuman onasi desak ham boʻladi. Chunki undan tarqagan disiplinalar deb tushunaman-da. Chunki koʻpchilik kelgan paytda avval biz koʻramiz, ha, nima boʻlyapti unda oʻzgarish. Misol uchun, gormonal buzilish boʻlyaptimi, albatta toʻgʻridan-toʻgʻri endokrinologika. Chunki u oʻsha narsani topa olmaydi-da, sababini, nima boʻlyapti uni ruhiyatida. U aytadiki, men siqilib ketyapman deydi. Men yoki asabiylashyapman, men uxlay olmayapman, qoʻrqinchlik tush koʻryapman, va hokazo deydi. Buni kim aniqlaydi? Buni rivojlangan davlatlar tajribasida psixolog aniqlaydi. Ha, sizda endokrin sistemanda oʻzgarish boʻlayotganga oʻxshaydi. Siz mutaxassisga boring, analiz topshiring. Shunday. Gormonlaringizni topshiring. Yoki sizda ruhiyatdagi oʻzgarish psixoterapevtik muolajalarga nima deydi? Muhtoj deydi. Uni psixoterapevtga yoʻnaltiradi yoki toʻgʻridan-toʻgʻri juda ham bir chiroyli qilib tushuntirasiz. Toʻgʻridan-toʻgʻri psixiatrga bir murojaat qilib keling desangiz, agar u qoʻrqib ketadi. Men shu darajada jinnimanmi deydi. Yoʻq, bizda hozir shu narsa ketyaptiki, odamlarimiz ancha ongi ochildi-da, mutaxassislarga haqiqiy jinni doktor deyishadi. Jinni doktorga boryapsanmi deyishardi. Hozir, masalan, yoshlarimizni oʻzi ham toʻgʻridan-toʻgʻri psixologga kelishni oʻzlari tanlayapti. Ota-onalar ham toʻgʻri qabul qilyapti-da. Biz bundan juda xursandmiz. Chunki haqiqiy, bu oʻsha deylikki, klassik psixologlar deydi. Ezoteriklar bizga oʻchad qoʻyib olgan. Bizni, bizni xuddi yerga, yerga uradi. Oʻzini koʻtarish oldingi, bular klassik boʻladi. Lekin eng asosiysi, bizda oʻzi diqqat, idrok, tafakkur, irodani kim oʻrganadi? Kim alohida bular bilan ishlaydi? Oʻzi aslida klassik psixologlar ishlaydi maktablarda. Oʻzi taʼlimniy qoʻlingizdan keladimi? Oʻzbekiston taʼlimiga yordam ber. Davay, taʼlimga. Taʼlimga borib, mayli, oʻsha ezoterikmisan, qani biror narsani yordam bera olasanmi? Yoʻq, qani shular oʻrganadi. Men bittasiga telefon qildim-da, Shoir opa, Aʼzamga telefon qildim-da, bitta ismini, kimligini aytmang, keyin muammo boʻlmasin, oʻzimcha uni bilasizlar, YouTube tarmogʻida ham bor, eshitsa menga chiqmasin edi, qisqasi, telefon qildim-da, opa, dedim, men tadbirkorman, dedim-da, tadbirkor shu yomon stressga tushib qoldim, oʻzimdan qoniqmayapman, shu yordam bera olasizmi? Ha, yordam bera olaman, shu qancha boʻladi? Dedim, 500-da dedi. Xʻp, unda, dedim, agar siz hozir koʻpayib ketdi, mana shunaqa har xil psixologlar, boshqa narsalar, agar yordam berolmasangiz, men sizni bilimingizni olololmasam, pulimni bermasam ham boʻladimi? Dedi, dedim, desam, nima deydi, yoʻq, unaqasi boʻlmaydi. Men sizga vaqt ajrataman. Xoʻp, vaqt ajratasiz, lekin man sizdan hech narsa olololmasam, men sizga bekorga pul bergan boʻlaman-u. Unda 300, yoq, 300 dedimi, yo berasiz dedi. Savdolashyapti. Savdolashyapti. Ishoning, bizlar oʻsha bilan yarim soatdan oshiq gaplashdik. Uni yarim soat vaqti ketdi. Lekin men bilan bahslashda, sizga vaqtim ketdi degani yoʻq. Ha, ha. Lekin haqiqiy psixologlar vaqtini qadrini biladi, oʻzini. Bu muhim. Toʻgʻri.

Ana endi mana bu yerda keyingi masalani koʻtarmoqchiman. Psixologiya bizda yangi narsa boʻlib, shiddat bilan kirib keldi. Chunki barcha, mana bu ham ijtimoiy tarmoq toʻlov uslublari, yaʼni paymelar bor, oldin qiyin boʻlganda, bu narsani tashkillashtirish, hozir oson boʻlib qoldi, qarang. Yaʼni mingta odamni yigʻib, pulini olib, bittada nimadir qilish oson boʻlgandan keyin, shiddat bilan kirib ketib qoldi-da psixologiya. Endi shunaqa narsa boʻlyaptiki, oilalarda fobiya paydo boʻlgan. Misol uchun, er qoʻrqadi xotini psixologiya, psixolog soʻzini gapirsa, hozir xotinim oʻzgarib qoladi, meni paydo boʻladi, mana buni gapiradi, u qiladi, meni keyin boshimni ochitadi, yoʻqot, hammasini deydi-da. Shunaqa qoʻrquv paydo boʻlgan. Bunga qanaqa munosabat? Nima qilish kerak? Nima dey olasizlar? Haqiqiy professionallarni narxi u qadar baland emas. Haqiqiy professionallar vicdon bilan, insof bilan ishlaydi. Chunki ustozlarimiz shunaqa oʻrgatishgan-da. Seni oldinga shu muammosi bilan keladi. Sen oʻsha, oʻsha iqtisodga qarab turib, baribir toʻgʻri, u yerda vaqt sarflaysiz, kuchingiz ketadi, quvvatingiz ketadi, lekin oʻshani oʻrtaligʻini olinglarki, kelgan mijoz norozi boʻlib ketmasin. Ikkinchi masala, oʻsha internetda chiqib, hamma psixolog boʻlganlar birinchi navbatda nimani oʻrgatishdi? Faqat oʻzingni sevgin, oʻzingni oʻylagin. Sen majbur emassan hech kimga hech narsa qilishga. Sen oʻzingni unutib qoʻygansiz. Ering uchun udobniy xotinsan, degan bir notoʻgʻri programmani singdirgandan keyin, notoʻgʻri hisoblaysiz. Endi kechirasan, oilaviy hayotda, shaxslararo munosabatlarda er-xotin bir-birini oʻzaro tushunishi kerak. Udobniy xotin deganda, bu shunaqa qilyaptiki, hayot oʻrtaligi bor. Albatta, ayollar ham oʻzini shaxsiy fikrini bildirishi kerak. Men yomon koʻrib qolishmasin nimaligini aytay. Chunki bu oʻsha gʻarb falsafasi individualizmi, meni bor

Bo'lsanglar ozgina shubha bilan qaranglar. Shubha bilan qaranglar. Savol berishsin. Yo'q, mana shubha bilan qaranglar. Shubha bilan qaralganda oydinlashadi. Ya'ni, misol uchun, hammamiz biz pozitiv o'ylaymizda. H, pozitiv o'ylaymizda, lekin pozitiv o'ylaganda ko'pincha biz ko'p muammolarga yo'liqib qolishimizni bilmaymiz. Lekin nima uchun biz sal bo'lsa ham negativ o'ylamaymiz? Nega mantiqiy o'ylamaymiz? Ya'ni, bitta narsa, h, tanqid, ozgina bir narsaga pozitiv o'ylab turib, negativ tarafini bilishimiz kerakda. Ya'ni, o'sha ko'rayotgan ijtimoiy tarmoqdagi kim chiqyapti, uni musohada qilmasak, unga ozgina negativ munosabat, negativ munosabat ko'rsatadigan bo'lsak, u oydinlashadi.

Men ham o'zimdan qo'shimcha qilib aytgan bo'lardim, o'sha ijtimoiy tarmoqda ham profillarini ko'rganingizda, umuman kuzatganingizda bilishingiz kerakki, haqiqiy psixolog, birinchidan, xuddi shifokorlarga o'xshab, sizda shunaqa shifokor, mutaxassislarga o'xshagan taassurot qoldiradi. A, mana bu soda psixologlar qanaqadir bir g'oyaviy lider. Seni qayergadir olib boraman, men bilan yur, mana buni ko'rsataman degandaga tutadi o'zini. U narsa aniq farqi bor. Qizil liniya bilan farqlangan. I, mana bu psixologlar u yerda ko'rganingizda, u nima ish qiladi, nima bilan shug'ullanadi, nimani davolashini ko'rishingiz mumkin. Lekin katta va'dalar, hayotingizni tubdan o'zgartiraman. Yechim menda, u narsalar ketdi. Manipulyatsiya bil. Chunki har bitta insonning hayoti individual, o'ziga xos. Shunday, o'shaning uchun ham eng zo'ri bu ko'pincha sovuq aql bilan fikrlash deb o'ylayman men. Ayollarimiz ham ozgina faqat hissiyotga berilavermasdan, qalb bilan emasda, ozgina tafakkurga, tafakkurga yondashsa, hamma narsa oydinlashadi. Hayoti ham yaxshilanadi, yechim bo'ladi. Chunki bular hissiyotga berilib, o'ta hissiy nuqtai nazardan kirib ketib qolyaptida, haligi pul bermasang psixologga darsida qatnashaman. Pul bermasang, ajrashaman. Sirjigacha borib qolyaptida. Yo'q, unaqa bo'lishi kerak emas. To'xta, turmush o'rtog'im puli bo'lmasa, u berolmasa, mayli, men sabr qilish shart emasdir, shu darsni o'rganishim, shu narsa meni butun hayotimni o'zgartirib yubora olmaydiku degan bir sog'lom fikr bo'lishi kerakda. Odam haligi sovuq aql dedik, sovuq fikr, sog'lom fikrda o'ylash kerakda. Mayli, bo'lmadimi, bo'lmadi, hech qilsa yo'q, ketdi. Oylik uncha kutadi yoki umuman o'sha o'rganib chiqadi. Chunki shunaqa kurslarning sotuvlarini ko'ramizda. Voy, bo'ling, bo'ling tez-tez, bugun oxirgi kunimiz, boshqa bunaqa kurs bo'lmaydi va hokazolar. Lekin uning sifatini ko'radigan bo'lsak, sifat darajasi o'ta past. Ya'ni, kechirasiz, har bitta berilayotgan axborotning sifat darajasi juda yuqori bo'lishi kerak. Chunki yaxshi ovqat yeyapsizmi? Yaxshi axborot olishga, yaxshi ilm olishga haqlmiz hammamiz. Shunday.

Yana bir endi shu yerda bir muammoli holat bor. Shuni o'rtaga tashlamoqchiman. U ham bo'lsa, barcha psixologik ta'limotlar, asosan hozir zamonaviy psixologiya, bu ko'proq o'sha g'arb mamlakatlarida, g'arb olimlari, mutaxassislar tomonidan yozilgan. Bu yomon, yaxshi demoqchi emasman. Bu tan olish kerak, bor. Endi universitetlarda ham shu ta'limoti qilinadi, beriladi, to'g'ri. Endi uni, u bilim, endi uni qanaqa ishlatish, qanaqa targ'ib qilish uchun endi qo'llanma borku, mana dlnegiya deylik, u ham yozgan narsa bor, psixologik baza bilimi ustiga maslahat ko'rinishiga o'tkazgan yo'q. Bitta narsani ham bilish kerak, knigi psixolog emas, ha, sotsiolog hisoblanadi. Shuni inobatga olib qo'ying. Ha, ha. Yo'q, to'g'ri, to'g'ri qo'shisilaman. To'g'ri aytyapsiz. Va o'sha yozuvchi motivator desa ham bo'ladi. Lekin u ham o'sha bor psixologik qaysidir bilim, ta'limotlarni olib turib, uni maslahat formasiga o'tkazgan. Biz ham o'ziga xos ravishda uni maslahat formasiga o'tkazyapmiz. Chunki psixologiyaning o'zida maslahat formasida bilim yo'q, bo'lmaydi-da, asosan u yerda bor narsalar. Inson qanday ishlaydi, ongi qanday ishlaydi va hokazo. Men nima demoqchiman? Halcham men bilmayman. Misol uchun, o'zbek jamiyati uchun bor psixologik bilimlarni to'g'ri adaptatsiya qilingan, maslahat formasiga o'tkazilgan katta bir ilmiy ish yoki kitob, asos bo'ladigan narsa haligacha ham yo'qda. Shu hisobdan ham har joyga hozir yig'alanyapti degan narsa bor. Bor, lekin bilmaydi, hech kim bilmaydi. Uni olimlarimiz ishlayapti, uni misol uchun, masalan, x'p, mana misol uchun kimni aytamiz, davlet, davet domlalarni aytsak, davetchi domla rahmatli bo'lganlar, lekin juda katta bilim va juda katta tafakkurga ega. Ularning bilimlari asosida, ya'ni umumiy psixologiya rivojlangan. Undan keyin yana kimlar, Vasila Karimovani aytsak bo'ladi. Professor, adashmasam, shov-shuvli bo'ladi. Juda ko'p, faqatgina bular bilan yangi-yangi yo'nalishlar ham borda. Misol uchun, Xulkar opa Mahmudova, sud psixologiyasini O'zbekistondagi eng katta onaxona desak ham bo'ladi. Chunki asosni shu inson olib kirgan. O'zbekistonda sud psixologiyasi masalasi, bu juda jiddiy. Sud psixologik ekspertizalar o'tkazilish bo'yicha. Chunki sud psixhiatriyasi bor, butun dunyo standartida sud psixologiyasiki yo'q. Tushunarli yoki bo'lmasam, o'sha psixodiagnostikani, misol uchun, o'sha bizga moslab berganda. Endi bitta narsa borki, bu masalan, bitta metodika yaratilishi uchun, uni amaliyotga tadbiq etish uchun juda ko'p, 10 yillar ketadida. To'g'ri, bu ham bor, ham bor. Bu tomonni ham hisobga olishimiz kerakda. Lekin yaratilayotgan adabiyotlarning ko'pi. Misol uchun, mana Shouma Ma'rufning bitta kitoblari bor, sharqona oila degan, yaxshi yozilgan shu kitob. Yaxshi. Juda bizning o'sha qadriyatlarimiz, bizning o'sha o'zbek-onaligimiz, xarakterimizdan kelib chiqqan holatda, o'sha oila qadriyatlarini buzmagan holatda yaratilgan kitob. Oldingi oila psixologiyasidan. Chunki uni ham, buni ham, afti G'ayrat Bahramovichda, ustoz farqi qiladi. Ya'ni, ular ham o'zlarining qaysidir fikrlarini qayta ko'rib chiqqanlar, yangilaganlar, yangilab berganlar. Endi bunday adabiyotlar yaratilayotgan.

Endi qarang, men boya bitta gapni gapirdim. E'tibor berdingiz, bermadingiz, biz hamma adabiyotni o'qiymiz. G'arbnikini ham o'qiymiz, sharqnikini ham o'qiymiz. Lekin eng bizning xalqimizning psixologiyasini buzmaydigan optimal metodlarni ishlatamiz. Hammasini emas, hammasini ishlatib bo'lmaydi. Ba'zi, ba'zi yaratilgan metodologiyalar, testlarni umuman ishlata olmaysiz. U bizning etnopsixologiyamizga, xarakterimizga, shaxsiyatimizga, nozik nuqtalarimizga to'g'ri kelmaydi. Ha, ba'zi testlarni ishlayotgan paytimda, masalan, o'g'irlar uchun yaratilgan testlar bo'ladi-da. Misol uchun, o'sha Zigfreydning xarakter xususiyatini aniqlaydigan testi bor. U yerda bittagina bo'limchasi borda, misol uchun, lekin u o'g'irlar uchun mo'ljallanganda, u yerda bitta narsa yozilganki, men uni ishlayotgan paytimni o'tkazib yuboramanda. Ya'ni, siz mana shu yoshingizda jinsiy munosabatga kirishdingizmi degan savol borda. Bizda narsa yo'q. Biz 13-14 yoshdagi bolaga bu narsa savol bermay, to'g'ri kelmaydi yoki boshqa-boshqa savollar bor. Demak, bu yerda mutaxassis nima talab qilinadi? A, menda ham xuddi shunaqa bo'lgan. Iing metodikasi bor. Ayniqsa, boshlang'ich o'quvchilarga mo'ljallangan, adaptatsiyasiga mo'ljallanganda, men ham hayron qolaman o'sha metodikada yosh ko'rsatkich aytingda, boshqacha, bizning maktab, maktablardagi yoshga to'g'ri kelmaydi. O'shani qanaqadir olimlarimiz, o'zimiz ham misol uchun, harakat, harakatni hali ham to'xtatganimiz yo'q. Qanaqadir g'oyalarimiz bor. Shunga harakatlarimiz bor. Lekin hozirda, hozirda, lekin nima qilaylikki, hozirda boshqa ilojimiz yo'q. Faqat shu metodikalardan, shu testlardan foydalanib turamiz. Lekin bu degani nol foyda bermaydi degani emas. Metodikalarning, proyektiv metodikalarning ko'pchiligiga foyda beradi. Metodikalar ishlaydi. Faqat bitta metodikani yaratilib, uni aprobatsiyaga o'tkazib, uni amaliyotga joriy qilish uchun 10 yil ketadida. Buni hisobga olish kerakda. Bizda bu olimlarimiz bunday katta bir mashtabdagi ishni hozir qila olapti deb ham aytmaymanda. Lekin bor, ishlayotgan, o'zini ustida ishlayotgan, o'zini metodikasiga ega bo'lgan. U bilasizmi, yillar davomida ishlaydi-da, metodika. Probatsiyadan o'tish uchun, uni ilmiy asos qilib ko'rsatish uchun. Ha. Ha.

Ana endi shu yerda yana bir muhim savollaridan biri, mana orada adaptatsiya haqida gapirildi. Olib tashlash haqida ba'zi narsalar. Aniq bir shunaqa bir to'qnashuv nuqtasi borki, u ham bo'lsa, men va bizning to'qnashuvi. Ya'ni, O'zbekistonda oldindan biz falsafasi birinchilardan asosiy bo'lgan va hozir zamonaviy psixologiyada men ham o'z o'rnini topishga harakat qilmoqda. Ya'ni, individualizm. O'zbekistonda, o'zbek jamiyatida men, ya'ni shu individualizm qanaqadir o'z o'rniga ega bo'lishi kerakmi? Qaysi joylarda bo'lishi kerak? Oilada individualizm qayerlarda ozgina bo'lsa ham bo'lishi kerakmi? Endi individualizmning radikal ko'rinishiga ketishi kerak emasda. Ayollar individual bo'laman deb, feminizmning radikal ko'rinishlari bo'lishi kerak emasda. Tushunyapsizmi? To'g'ri, to'g'ri. Individual bo'lish, xohlaganimni qilaman degan gap emasda. Tushunyapsizmi? Oilada axloq bor. O'zbek oilasida, har bir oilada axloq bor, tarbiya bor, qadriyatlari bor. Bu qadriyatlardan biz chiqib ketmasin, bizning individualligimiz ham shunda. Endi siz hozir xalq sifatida individualimiz demoqchisiz. Yo'q. Yo'q, endi shaxs sifatida bo'ladimi? Oila, umuman olganda, biz o'zimiz o'zbekning o'ziga yarasha individual, buni yo'qotish kerak emas, lekin individual harakatlarni, ya'ni ana chegarasiz deb o'ylash kerak emasda. Chegarasiz bo'lishi kerak emas. Chegara, shuni bilmoqchi, albatta, yo'q, siz aytgan gap aniq. U Yevropada ham, hattoki individualizmning ham chegarasi bor, bizda ham bor, hamma joyda bor, chegarasi narsa borda. Qarang, men har doim nima deydi, o'smirlar bilan ishlaganimda, unga ularni menini tanitamanda, menini tanitgan paytimda, mening o'zimni to'rtta aspekti bor. Jismoniy men, ijtimoiy men, aqliy men, hissiy men. Mana shu menni deyman. Sen oilangni rivojlantirish uchun, jamiyatda o'rningni topish uchun, hayotda bir qo'ygan maqsadingga erish uchun ishlatasan. Faqat hissiy men ishlab turib, aqliy men ishlamaganda, boyagi mening past ko'rinishi paydo bo'ladi. Ya'ni, negativ paydo bo'ladi-da. Faqat men ayashang. Ana endi o'sha menni to'g'ri yo'naltirish kerakda, mana misol uchun, o'sha to'rtta aspekt degan bo'lsam, savol beraman, sen o'zing haqingda qanaqa fikrdasan deyman. O'ylashga majbur bo'ladi. Sen o'zingga, o'zingni qilayotgan ishingga, erishayotgan yutuqingga qanaqa baho berasan? Biz uni o'ylashga majbur qilamiz. Ya'ni, biz u mendjobiy, kuchli jamiyatda moslasha oladigan men bo'lish tarafdorimiz. Chunki u, men, ro'paradagi yaxshi menni qabul qiladi. Ha. O'shanda jamiyat bir-biriga yopishadi. O'shanda menga aylanadi. Ana faqat men, men emasda. Mening bizga aylanishining mohiyati mana shundan iborat. Ana va bu kichik jamiyat, ya'ni oilada ham shuni ishlaydi. Oila kichik jamiyat emas. Oila katta davlat. Men tushunchasi, men tushunchasi Yevropaning meni bo'lishi kerak emasda. Yoki Amerikani yoki boshqa davlatlarning meni emas, o'zbek meni bo'lishi kerak. Ha, o'shani kim hozir bayroqdori kim, shu ustida ishlayapti, kim bizga taqdim qiladi? Agar sizlar qilmasanglar, hozir anavi soxta psixologlarga chiqib, ular hozir da'vogarlik qilyapti. Men aytaman sizlarga, hozir o'zbekcha men qanaqa bo'lishini, ular da'vogar bo'lib ketyapti-yu. Yo'q, biz shuncha paytdan beri qarshi bo'lib kelyapmiz. Bizlar shuncha paytdan beri harakat qilib, mana Shoir opamiz, mana biz ham shuncha payt, ovozi balandroqda. Nega a ular, nega ularning ovozi balandroq? Yo'q, bu yerda-chi, bu yerda moliya borda, mana bizning ijtimoiy tarmoqqa chiqib, bu juda katta moliyani o'zinglar ham bilasizlar, mana to'g'risini aytavering, ya'ni ijtimoiy tarmoqda faoliyat olib borish juda katta moliya, pul kerak-u. Masalan, mana shu ezoteriklarning iqtisodiy jihatini aytib beraman-da. Misol uchun, men taniydigan ezoteriklarning hammasining ota-onasi boy. Albatta, juda katta tadbirkorlar. Shaxsan bilaman o'shalarning hammasini. Lekin mana ilm uchun harakat qilib, kitob o'qib, o'zini ustida ishlab rivojlanib kelgan psixologlarning ijtimoiy tarmoqda o'tirishga ham ortiqcha to'lashgan puli yo'q. Ko'p holatlarda. Albatta. Mana misol uchun, bizning o'zimizning Instagramda deylik, Instagramda emas, YouTubeda faloncha bir podpishigi bor bo'lgan endi psixolog bo'lib qolganda, o'rgansak, otasi hokim. H, yoki qaynotasi hokim yoki ota-onasi katta tadbirkorlar bo'lib chiqadi-da. Ko'ryapsizmi? Shuning uchun ham hokimlar boymi? Ularning oyligi qancha ular? Kechirasiz, endi bitta rayonni kamida bir to'rtta-beshta joyini o'zlashtirgandan keyin, qaysi hokim kambagal? Menga ayting. Bir 15 million bo'lsa kerak, hokimning. Ed, endi hozir mana bu oxirgi paytlarda hokimlar sal o'sha nima deydi, insof bilan o'g'irlashyapti, yo'q, ijtimoiy tarmoqda ular isbotlanmagan ma'lumotlarni gapiryapmiz, biz bilmaymiz, qo'limizni dalilimiz yo'q, hazirlashyapmizmi, adres aytmayapmizku, mana bu hokimning hamma gapni o'zlariga olib olish kerak emas-ku, yo, lekin asosiy, asosiy narsa bor, ijtimoiy tarmoqda faoliyatni zo'r yurg'izish, reytingni baland yurg'izish, bu katta moliya mablag' talab etadi. Biz endi qo'limizdan kelgancha chiqyapmiz, qo'limizdan kelgancha harakat qilyapmiz bildirishga. Bizning ko'proq ishimiz davlat manfaati uchun, tushunyapsizlarmi, manfaati, davlat manfaati.

Endi bu yerda yana bir masala, o'sha ijtimoiy tarmoqlar dedingiz, boshida aytib o'tganim, pop psixologiya. Bu nafaqat O'zbekistonda, bu hozir Rossiyada ham ko'ryapman va ingliz tili dunyo, ya'ni aniq Yevropada ham bor. Bu muammo sifatida qaralyapti. U ham bo'lsa, Instagram yoki TikTokda video chiqadi. U yerda mana bunaqa deyiladi. Qara, seni ering mana bunaqa deganda, shunaqa-shunaqa deb gapiryaptimi? Demak, u gazlayter, demak, u abuser deb tamg'alar osilyapti va odamlar psixologiyaning 40 sekundli, bir yarim minutlik videolardan o'rganyapti va shu bilan reals ko'rib o'rganyaptida psixologiyaning, ya'ni istisnolar bor, har xil vaziyat bo'ladi. Hamma narsa, hammaniki bir xil emas. To'g'ri aytyapsiz. Haqiqatdan ham, masalan, o'sha psixologiyaning yaxshi o'rgangan odam. Endi sohaning mutaxassisi deylik, chalg'itmaymiz. Sohaning mutaxassisi, avval u turmush o'rtog'ini o'rganmasdan turib, unga mana bunaqa tamg'a bosib bermaydi hech qachon. Seni ering abuzer, seni ering narsist, yo seni ering senga o'sha gazlayting qilyapti degan tamg'ani hech qachon qo'ymaydi. Qachon? Qachon biz muammoni ko'ramiz, o'rganamiz. Shunda ham bizning haqqimiz yo'q, sen ajrashgin, sen ketgin deyishgan. U qarorni o'zi qabul qiladi. Yaqinda shunaqa bitta voqea bo'ldi. Bir ayol bilan ishladim. Qaysidir bir psixologka borsa, siz ajrashing eringiz bilan. Sizning eringiz abuser, sizning eringiz narsist debdi. Keyin ayol tushkunlikka tushib qolgan, siqilgan. Eriga yomon gapirishni boshlagan, to'rtta farzandi. Yomon his qilishni boshlagandan keyin, keyin kimdir tavsiya qilgan, boring, yoshi kattaroq, tajribaliroq deganda, keyin o'tirib gaplashyapman, ishlayapman. Endi kechirasiz, abuzer erkak farzandlariga pul bermaydi. Abuzer, narsist erkak faqat o'zini o'ylaydi. Men savol beryapmanda. Xo'p, menga o'sha abuzer deganda tushuntirib bergin desam, oldin deydi, qo'l ko'tarardilar. Xo'p, nimaga qo'l ko'targan? Mande menga mana bu narsani qilgin deb aytganlarida, men qilmaganim uchun. Endi erkak, kiyim tayyor bo'lib tursin. Kiyimim tayyor qilib qo'ygan onasi degan bo'lsa, bu qilmagan. Mm, mayli, endi men u qo'l ko'tarishini hech ham oqlamayman, lekin oqlayapsiz, oqlayapsiz, lekin oqlayotganim maylida, mayli, men nimaga, nimaga urdi deb so'radim deyapsiz-ku, men aytyapman, nimaga urdi deb so'rayapman. Nimaga urdi deganda, misol uchun, siz qarz ikki qo'ldan chiqadi, bir qo'ldan chiqmaydi. Agar o'sha, misol uchun, ishga shoshib borayotgan yoki kun bo'yi ishda asabiylashadigan, asabiylashib pul topib keladigan erkakni, hech bo'lmasa, uyga kelganda, ishqati bilan keyin tayyor bo'lishi kerakmi, yo'qmi? To'ppato'g'ri. Men aytmoqchi bo'lganim, ikkita har xil narsalarni solishtiryapsiz, ya'ni keyin nimadir ishimni qilmagandim, shunga urdi, degu, oldin, oldin shunaqa aytmoqchi bo'lgandim, erim menga gul bermayapti, erim, erim men bilan vaqt o'tkazmayapti, kelib faqat televizor ko'ryapti, men bilan gaplashmayapti desada, e, siz nimaga, nimadir aybingiz bormi, desa, aytgan ishlarni qilmasam, desa, bir-biriga teng bo'ladi, lekin u ishni qilmaslik va urish, qaytib urgani bir-biriga teng bo'laveradimi degan narsani aytyapti. Yo, teng bo'lmasligi tayin, lekin bitta narsa borda, misol, misol uchun, mana yana o'sha savolga aytad, kechgacha ishlaydigan erkakning uyda liboslari, kiyimi tayyor bo'lishi kerakmi, yo'qmi? Mening fikrimcha, ha, oila shunaqa kelishi kerakki, ayol uyda qo'rg'on, xo'jalikni yurg'izadi, kiyim-kechaklarga qaraydi. Eri non topib, ko'chada. Endi qarang, abuzer deyotgan er bir oyda bolalariga 30 million pul sarflaydi. Balki, azam, fikri boshqachadir. Yo'q, yo'q, men aytganim juda to'g'ri. Urushni, qo'l ko'tarishni sal oqlab qo'ymayapmizmi? Yo, men oqlamayman hech qachon, men hech qachon oqlamayman, lekin anavi bir yarim minutlik realistda, ha, demak, mening erim urgan, ha, demak, bu abuzer ekan. Mening erim so'kkan, mening abuzer ekan. Demak, mening erim menga gul keltirmayapti, abuzer ekan degan bir xulosaga kelmaslik. Men o'ylayman, bo'lmasligi mumkin. Asabi buzilib, ishxonadan asabiy ming bo'lib uyga kelgan bo'lishi mumkin. Yoki o'sha kuni kayfiyati yomon bo'lishi mumkin. Ya'ni, biz bilmaymiz-ku, uning ichida nima bo'lgan. Qarang, mana bunaqa narsa deb o'ylaymanda. Har bitta muammoning o'zining bir holati. Mana, zona, yashil zonasini bora, orachora, pichir gap qiladilar, mana bunaqa qo'polroq hazil qilib qo'yadilar. Sariq zona bor. Keyin, sariq zonani ham u oxirlari borda, anavi nimadir, bir anavi kuni baqirdi yoki nimadir va'da beradi, qilmaydi yoki bo'ldi, men bilan svedaniya, uchrashuv belgiladi-da, yarim soat qo'ydi, men yasanib bo'lgandan keyin telefon qilib boraman, ishni ushlanib qolman dedilar. Bu katta muammoli. Bu degani, hurmat qilmayapti xotinini. U sariq zonalarda, keyin qizil zonaning boshlanishlari bor. Baqiradi, u bu, lekin qizil zonaning eng oxiri, bu urayotgan deb o'ylayman. Uryapti degani, xotinini o'ziga bo'ldi, qul qilib bo'ldi, jismonan kerak bo'lsa, ustida diktatorlik qilib, bemalol boshqara olapti. Bu yerda hech qanaqa ularning orasida munosabat yo'q, hech qanaqa uje munosabat qolmagan deganda, men tushunaman, nimasi o'sha paytda, o'sha paytda ikkita bolasi bo'lgan bo'lsa, shu holatdan keyin shu ikkita bolasi bo'lgan ekan, nimaga ketmading, bo'lmasam deyman. Ha, nimaga ketmading, xo'p, shu ering abuzer ekan, narsist ekan, urarkan, so'karkan ekan, nimaga ketmading, insan javob berolmaydi. Endi zo'ravonlik holatlari, bu narsani, masalan, men qo'l ko'tarishni hech qachon oqlamayman. Qo'rqoq odam qo'l ko'taradi. Noshud odam, erkak, haqiqiy erkak qo'l ko'tarmaydi. U juda chiroyli qilib muloqot qiladi, muomala qiladi. Chiroyli qilib tushuntiradi. U tushuntirib bermadimi, lekin uning misol uchun, bir shapaloq urishdan ham urish borku, turibdimi? Yoki eboshiga bundoq urib ketsa ham, uni abuzerga yoki gazlaytinga chiqarib qo'yish noto'g'ri. Men aytmoqchi bo'lganim, psixologlar shu yerda qanday maslahat berish kerak edi. Eringga bor, shunaqa so'rgin, qarang, meni urayapsiz. Ha, urdingiz, bo'ldi, ayb, ish qilganman, albatta, lekin tasavvur qiling, sizning falonchi-falonchiyevning xotini bo'lgan odam qanaqadir qo'l ko'tar, ya'ni jismoniy mana shunaqa jazoga loyiq deb o'ylaysizmi? Meni, men axir sizning xotiningizman. Nega men sizning xotiningiz bo'lib yurishim kerak, bu narsalar sizning xotiningizga yarashmaydi degan, mana shunaqa muloqotni olib borish kerak. Hozir shu joyda bitta og'riqli nuqtani aytib ketaman sizga. Biz 2012 yilgacha kasponar kollejida oila psixologiyasi darsini o'tganmiz. Oila psixologiyasida, o'sha er-xotin munosabatlari, konfliktlarni hal qilish, erning vazifasi, xotinning vazifasi, o'sha oiladagi funksiyalar hammasi o'rgatilganda, olib tashlash, o'sha fan, fan yo'q. Endi savol sizga. Biz yoshlarni oilaga, oilaviy hayotga qanday tayyorlayapmiz? Misol uchun, o'sha kiyimni yuvib qo'ygan onasi deganda, xo'p, bo'ladi deb turib, yuvib osib qo'yish necha minut vaqt talab qiladi? Gap vaqt talab qilishda ham emas. Gap o'sha ishni mas'uliyatni olishda. U vaqt olish, olmaslikda ham emas. Shu kelishib olish kerak, shu ishlarni qilamanmi men, yo'qmidir uchun kelishib olish uchun, o'zaro bir-birini tushunib olish uchun ham oila ilmi kerakmi, yo'q? Albatta, avval bu funksiyani oila o'ziga olgan, ya'ni onalar, buvilar o'rgatilgan, otalar farzandlariga, o'g'illarga o'rgatishgan. Hozir aholi juda tez rivojlanish bo'lib ketyapti, ko'p oilalar to'g'ri, to'liq funksiyonalashtirish qilmay qo'ydi. Ko'pchilik Rossiyada, ko'plab muammolar tufayli hozir biz ko'plab, endi mana shu bilimlarni to'liq olmagan yoshlar bilan, yoshlar yetishib chiqyapti-da. Shuning uchun ham ajrim ko'pda. Bir kvartalda mana bu sonni beryapti. Uning ichidan bunday hisoblab chiqadigan bo'lsangiz, yosh oilalar. Endi ajrim ko'paygan yana bitta, bu bitta sabab. Boshqa yana bitta sababi, bu biz global dunyoga qadam qo'yayotganimiz, internetni olib qo'yolmaysiz. Ijtimoiy tarmoqlarni olib qo'yolmaysiz. Ko'ryapti, solishtiradi. Yana qanaqa hayot yashashi mumkinligini biladi. Bu hammasi, nima qilish kerak, bekitish kerakmi? Bilmayman. Men o'zim ham bilmayman, nima qilish kerakligini. Endi yo'q, buni nima qilishligini oddiy gap bilan aytsak bo'ladi. Bizda kitobxonlik juda kam. Yechim, ya'ni eng katta yechim, bizda har bir oila kitobxonlikni oilasida rivojlantirsa. Kitobni ko'p o'qilsa, mana shunaqa siz aytayotgan muammolarga kamroq chalinadi. Ya'ni, bizning oilada, bizning o'zbek oilalarimizda kitobxonlik kamayib ketdi, kitob o'qish kam, oddiygina narsaga ham aggressiv munosabatlar, oddiygina narsadan urush, janjal. O'zi aslida juda katta emas u muammo,

qarashga o'rganishimiz kerakda. Misol uchun, mana bizda voy shuncha ajrashib ketibdi degandan ko'ra, nimaga ajrashyapti? Sababi nima? Qaerda muammo? Bilasizmi, hattoki telefonni olib qo'yish kerak, meni yechimni deganlar ham bo'ldida. Telefonni olib qo'yish hech qanaqanga yechib bermaydi. Yo'q, yo'q. Bu yechim hisoblanmaydi. Yo'q, bir narsani men hayron qolaman. Ajrim, ajrim haqida koʻp gapiriladi. Qadimda ajrim bo'lmaganmi? Boʻlgan. Bo'lgan. Lekin foizi juda kam bo'lgan. Yo'q. Endi u statistikasini men misol uchun aniq ko'rmaganman. Ajrim, men o'ylashim bo'yicha, bo'ladi. Bundan keyin ham bo'ladi. Kelajakda ham, ya'ni umuman olganda, ajrimni to'xtatish bilmadim endi gaplam ketapti. Him, doimiy tabiiy narsa. Tabiiy, tabiiy bo'ladigan narsa deb o'ylayman. Lekin eng yomoni yer, lekin oldini olishimiz albatta u yerda oilada bolalar tarbiyalanyaptida. Eng muhimi, ajrashayotgan oilalarni ko'pida farzandlar bor. Ikkitadan, uchtadan, to'rtadan farzandlar bor-bat. I rostdan ham bu o'sha oila muqaddasligi bilan ham bog'liq. Oilani agar jiddiy narsa deb qaralsa, jiddiy munosabatda boʻlinadida. Bu ham bor.

Va undan tashqari, mana ajrimlarni koʻl haqida ham gap ketyapti. Avval toʻgʻri, juda kam boʻlgan. Hozirgi nisbatan. Endi bunga ham sababchi jamiyatni qizlarni roli aniq belgilab berilgan. Ular funksiyalari aniq boʻlgan: farzand zurriot qoldirish, farzand tarbiyasi, xo'jalikka qarash, eriga xizmat qilish bo'lganda, a hozir va bularni hammasi o'sha qizlardan, ayollardan qanaqadir bir shaxs bo'lish, orzuvlari, qaysidir masalaga erish degan narsalani inobatga olmagan. A hozir ayollar, qizlar o'ylayapti: ay, toxta, meni orzuyimchi, meni o'zimni territoriyamchi, meni xohishlarimchi, men bilan nega kelishmayapti hech kim? Nega erim men bilan munosabat o'rnatmayapti? Nega ijtimoiy oldi berdi? Yo'q, men nimadir qildim, evazga nimadir qil, menga ham, meni ham sev, menga mehr ber degan talablar paydo bo'lyapti. Bu tabiiy hol. Tabiiy. Lekin er o'rganmagan. Bunga endi o'rganishsin, iloji yo'q o'rganmaslikni toʻg'ri qabul qilishsin bu narsani.

Nimaga? Qachonki jamiyatda qizlar o'qimishli bo'ladi, qizlar ziyoli bo'ladi, qizlar oʻzini o'sha hayotini chiroyli qurish uchun harakat qiladi, ulardan kuchli farzandlar tug'iladi. Ha, bu lekin toʻg'ri. Mana shu narsani biz ko'pchilik qizlarni uyiga qamadikda, uni erga berib yubordik, bo'ldi, biz uni rivojlanishiga yo'l qo'ymadik, bundoq statistikaga qaraydigan bo'lsak, bu rivojlanish, bu davlatni rivojlanishiga ta'sir ko'rsatib qoldiku. Albatta, albatta. O'qimishli qizlar o'qimishli farzandlarni dunyoga keltiradida. O'qiydigan, ilmiga, kelajagiga, hayotiga qiziqadida. Mana bunaqa narsa ham borda psixologiyada, misol uchun, biz nimadan cheklasak, o'sha narsa rivojlanib ketadi, ya'ni sh zapretniy plot, agar biz ijtimoiy darvoqda qancha cheklasangakiz, shunchalik yaqin ani borku, qiz yigit qizga qancha yaqinlashsa, qiz shuncha uzoqlashadi. Shunda qiz qizdan qancha uzoqlashsa, ya'ni teskari professional ishlab ketadida, shunaqa bu narsa ham to'g'ri, o'shanga bu narsani haqiqatdan tushuntira bilsak, ijtimoiy tarmoq, albatta xohlayizmi? Boya aytdingizku, ta'sirini ko'rsatadi, yo ta'sirini albatta ko'rsatadi, ko'rsatyapti, ko'rsatayapti. Endi shu yerda bir narsani yana savol tashlashim kerak.

Endi podcast biroz oxiriga yaqinlashmoqda. Lekin asosiy hozir masala bor. U ham boʻlsa, oxirgi yillarda men oʻzim oila institutiga juda qiziqdim. Qaerlarda barqaror, qayerlarda ishlayapti deylik. Bilamiz, Yaponiyada katta demografik va oila instituti boʻyicha juda ham qo'rqimchilik krizis. Oila instituti deyarli yo'q, yo'q qolmadi. O'ziga qasd qilish ko'p. Endi bu oqibatlari endi to'g'ri o'sha oqibatlariga ketyapmiz. Yevropada, oila instituti krizisida, u yerda ham hech nimani ustiga qurilmagan. Davlat, davlatni kun tartibida yo'q, hukumatlarni kun tartibida yo'q edi, endi endi boshlanyapti. Rossiyada kun tartibiga chiqqan, endi mayli, endi u yerda o'sha biroz totalitar rejim bo'lgani uchun, biroz totalitar rejim bo'lgani uchun ham bor, u yerda endi aholisi kamayib ketyap, shuni hisobiganda, ha, nima demoqchiman, qayerda oila instituti barqaror, yaxshi funksioner qilyaptiki, lekin u jamiyat shu bilan birgalikda demokratik, ya'ni erkin, erkinligi o'z qo'lida, ayollarni ham, erkaklarini ham ijtimoiy tarmoqlardan siqilmagan, lekin oila instituti ham ishlayapti, qaer bormi? Shunaqa bir davlatlar jamiyatlari bormi, men bilmayman to'g'risi, musulmon, ya'ni o'zi musulmon davlat bo'lmasada, musulmoni bor davlatlarda, qaysi mamlakatlar misol uchun, qayerda olsak bo'ladi? Saudiya Arabistoni juda ham o'zi ham rivojlanyapti, kechirasiz, Saudi Arabistonda agar eridan jalashmoqchi bo'lsa, bilmadim nima yo'q qolsa keraku, u bedarak yo'q qolsa kerak menimcha, yo'q, men rivojlanish umumiy olganda aytyapman, ya'ni rivojlanish jihatdanidan hozirgi paytda men o'ylaymanki, Savudi Aiston demokratiya demang, Saudi Aiston demokratiya emasligini juda ham yaxshi bilamiz, yo'q, men demokratiya demoqchi emasman, rivojlanish jihatida, ha, endi to'g'ri, x'p, rivojlanish jihatida, aholini keyin Saudi Arabistonda biz jamiyat deb ola ham, u yerda elita, u yerda jamiyat yo'q, u yerda juda boy kichik sonli Saudi Arabiston fuqarolari bor, yoki 10% va 90% ishchi imigrantlar bor. Bo'ldi. Unda men adashayotgan ham bo'lishi mumkin. Malayziya bor. Yaxshi rivojlangan, adashdim. Dubay bilan adashtirdim kecha. Uzr, uzr. Dubay bilan adashtirib yubordim. Aha. Yo'q. Singapurda bor, to'g'ri, tuv xohlasa ko'p million bormi, Dubay ham borku to'g'rimi? Yo Dubay o'sha elit degani Dubayga tegishli edi. Uzr. Saudiya Arabistonini adashtirib yubordim. Ha. Singapur bor, juda yaxshi rivojlangan, musulmon. Yo'q, Singapur. Yo'q. Singapurda oila instituti o'tdi. Final, oila instituti emasku. Malayziyada bo'lishi mumkin. Malayziya eng yaqin kelganlaridan bo'lishi mumkin. Uni mana Malayziyani o'rgansa bo'ladi. Nima ekan, hozir nima gap? Hattoki Janubiy Koreya, biz seriallardan qolgan tasavvurimiz bor. Mana koreyslar bizga o'xshaydi. U bu ketdi, Janubiy Koreyaga ham albatta. Yaponiyadan. Bu og'riq bilan biz hozir o'zimizdagi oila institutini yana ham mustahkamlash uchun nimalar qilishimiz kerak degan masala qo'yildi-da. Ha, shunday. Shunday. I qaysi hukumatlar oila institutini barqaror, ya'ni yaxshi ushlab turish uchun nima davlat programmalari qilyapti? Bizda bo'lyapti bu narsa. Oila bo'yicha, oila instituti ishlayapti. Endi qanchalar ishlayapti? Bizda aslida yomon emas, dunyo bilan olib qoragan. O'zi mana bunaqa narsa ham bor. Menimcha, adashmasam, boshqa davlatlar ham tan olganku, bizda mahalla, mahalla tizimi. Lekin mahalla tizimimiz man zo'r ishlayapti deb ayta olmayman. Ishlayotgandir, lekin zo'r darajada emasda. Agarda buni zo'r darajaga olib chiqish mumkin. Prezidentimiz xohlaganday ishlashganida edi, zo'r bo'lib ketadi. Chunki bizda eng zo'r tizimda bu anavi qadimdan, qadimga qadriyatlarimizga ham borib taqaladigan zo'r tizim borda, bizda mahalla juda ham o'sha misli, misli ko'rilmagan bordir, bog'chalarda ham, lekin juda ham kamyob narsadan bittasi, ya'ni bu oila va keyin uyog'iga hukumatku yoki shahar bo'lishi mumkin, o'shani orasidagi oldin juda ham kam, men bilmayman boshqacha jamiyatlar, Meksikada balki bordir, neighborhoodga o'xshagan kommuna bordirku, lekin mahalla tushunchasi juda, juda kam. Men boshqa jamiyatlarda deyarli ko'rmaganman. Bu zo'r. Bu juda katta kuchimiz, qurolimiz, shunday va uni to'g'ri ishlatishimiz kerak. Bizni potensiallarimiz juda yuqori, faqat biz nimagadir olib chiq olmaymizda ko'p narsani, sportimizga ahamiyat beraylik, men anav paxta qo'yish yoki biror narsa uchun aytayotganim yo'q, eshitayotgan YouTube ahli, sportimizga bitta ahamiyat beril. Hozir biz nechanchi o'rinlarda turibmiz? Sport bo'yicha? Ha, 15 talikka kirdikku, adashmasam. Olimpiadada qarang. Nechanchi o'rinda bo'ldik? Qancha zo'r rivojlangan davlatlar orqada. Bitta sport. Sportda shunchalik oha, o'sha sportga qaratilgan narsalar boshqa tizimlarimizga ham qaratilganda qaniydi, qaniydi? Shunday, shunday, shuni orzu qilaman, shuni ko'rishni xohlayman. Ham kurashyapmiz, mana shu podkastlarimiz ham shulardan, kurashuvchan o'zbek, doim kurashuvchi o'zbek, koinotdan qo'pol bo'lsa ham, bitta tuflay kerak bo'lsa o'zbekka tushadi-da, to'g'risida, vo, men anaqada ko'rdim, YouTube'da, qayerda ko'rdim? Irordaniyada ko'rdim, meksikalarda, afrikalarda, e, qayerda desangiz borda, o'zbek, o'zbeklar hozir to'g'ri ko'p mamlakatlarga osat qilib ishlashyapti, to'g'ri ishlashyapti, hech qachon o'zbek mehnatdan qochmayapti, o'zbek mehnatga, o'zbek mehnatga faxrlanishimiz kerak, biz o'zbekligimizdan, shunday, shapsizmi? Mana nima uchun Yaponiya, Yaponiya rivojlanib ketyapti, Xitoy rivojlanib ketyapti, nima uchun bularchi, o'zligini shunaqa yaxshi ko'radi, bularda boring, ingliz tilida gaplashmaydi, biz anavi, to'g'ri, ingliz tili zo'r, biz zo'r rivojlanyapti, mana o'zingiz ham zo'r rivojlantiryapsiz. Men reklamalaringizni, boshqa YouTube'da narsalarni ko'raman. Prosta ularda xohlamaydi-da, boshqa til kirishini. Ha, ha, ha. Xitoyda misol uchun xohlamas ekan boshqa til kirishini. Yaponiyada xohlamas ekan boshqa bizni tilida gapirsinanda. Amerika ham mana eng zamonaviy davlat, qil Amerika ham hozir shu darajaga kelganki, biz bizga keragi yo'q boshqa tilar deydi. Biz boshqa til, boshqa davlatga borsa, o'sha til, o'sha bizni tilni biladi deydi. Endi to'g'ri, endi bu fikrlaringizni ham tushunaman. Bu endi hozir, hozir siyosiy pozitsiyalaringizni oshkor qilyapsizda, i tushunishim bo'yicha, siz yaxshigina konservatorsiz, bilishim bo'yicha shunday bo'lib chiqyapti. Yomon emas endi. To'g'ri, to'g'ri, bahs, munozara bu normal holat. Shoira opa, siz bir og'iz juda nimadir demoqchi bo'ldingiz, fikrlaringiz ketib qolmasdan, xulosa o'rnida fikr bormidi? Xulosa o'rnida fikr, hozir bizni oldimizda turgan eng katta masala shu, aholiga psixologik xizmat koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunni targʻibi. Juda muhim. Chunki u qonunni hamma bilishi kerak, tartibga soladi, u albatta juda katta tartibga soluvchi qonun. Bu qabul qilinishi o'zi bo'lmadi. Chunki bu jarayon yangi bo'lganligi uchun, qayta-qayta shu qonun muhokama qilindi. Juda katta bir muhokamalarga sabab boʻldi. Lekin baribir qabul qilindi. Bu eng o'z vaqtida, o'z vaqtida qabul qilingan qonun hisob. Ajoyib, ajoyib. Juda yaxshi. Endi uni bizni oldimizda, o'sha psixologlarni oldida, o'sha maktab psixologlari, bogʻchadagi psixologlar, oliy taʼlimdagi psixologlarni oldida mana shu qonunni targʻiboti turibdi. Yaʼni xalqimiz buni bilishi kerak. Mana biz televidiyada ham bu haqida gapirdik. Mana shu qabul qilinayotgan, loyihalashtirilgan o'sha paytdagi qonun boʻyicha. Hozir aytib oʻti olayizmi, asosiy oʻzgarishlar nimalardan iborat ushbu bu qonunda? Asosiy oʻzgarishlar endi qonunni mana man bu dey olmaysiz, lekin asosiy o'zgarishlar o'sha soxta psixologlarga qarshi o'zi ishlab chiqarildi deb o'ylaymanda, soxta, o'sha diplomsiz, hujjatsiz ishlayotgan, manipulyatsiya qilayotganlar uchun, sh, chunki asosiy qismida ko'rsatilganda, psixolog bu kim deganda, oliy ma'lumotli, qo'lida davlatni bergan diplomi bor bo'lgan, hech bo'lmaganda o'sha soha bo'yicha qayta tayyorlovdan o'tgan, hujjatga ega bo'lgan mutaxassis psixolog boʻlib ishlashga haqli degan joyi bor. Eng katta haligi kuluchovoy joyi, o maqtanish bo'lmasin. Mayli, sal bo'lsa ham maqtanib qo'yinglik. Juda yer an har xil gaplar, marhamat, qani keling bizlarga keling. Kim muammosi bor. Biz yondashaman, aliy tarafdan, mantiqiy tarafdan, logistika tarafdan, meditsinsky tarafdan, ya'ni bilish jarayonlaringga qarab o'sha shunaqa muammolar bor. Marhamat, kelinglar, agarda yecha olmasang, marhamat qanaqa joyda bo'lsa ham gapiringlar. Ozgina biz ham o'zimizga qo'ygan qanaqadir faoliyatga qaratilgan kuchimiz borda, shunga bo'la aytman, ya'ni o'zimizni juda past ko'rmaymiz, faqat bizlar maqtanishga juda unaqa emasmizda, bir joyga mammal qilib xohl chiqadiku, hozir anav gold terapiya chiqdiku, anaqada kuzda chiqdimi bilmas ekanmi, psix demoqchimanki, ha, oha, o'sha, o'sha psixokimiya ha, gold terapiya, mana ahvolini ko'r, Tar bilan davolaymi? Tar bilan davolaymi? Yo programmalashtirish, programmalashtirish deb boshqa narsani ilgari surib, narkotik berib, qanaqadir sariq suv qildimi? Nima qildi? Keyin yana anini ham bildinglarmi? Aytib o'tinglar, YouTube'da aytib o'tish kerak. Tabib chiqdiku, qo'y, qo'ylik tabib. O'shani ham kimdir bilgan bo'lsa, bitta gapini man j tahlil qilamanda. O'qib oldimda, bilib qoldimda, menapsixolog, men parapsixologman dedida. U ham shu narsani qilgan ekanda. Men demoqchimanki, biz ham bizga keling, bizlarga kelinglar, mana mana shu O'zbekistondagi rasmiy ishlayotgan, rasmiy ishlayotganlarga kelinglar, shunaqa qanaqa muammo oylar bo'lsa, kelinglar, qo'limizdan kelgancha yordam beramiz, lekin biz ham aytmaymiz, lekin biz masalan, masalani hal qilaman, shu narsa qilmayman deyolmaymiz, chunki ozgina bo'lsa ham, chunki nima bo'lishini ertaga hech kim bilmaydi. Men si juda ham yaxshi tushunyapman shu. Mana bizni endi har sohada bor bu narsa. Mana bizni ingliz tilida ham bor. Ikki haftada IELTS yet 7 olib beraman deydi. Bittasi, bitta reklamalar chiqqan. Biz o'zi bir bitta bosqich ingliz tilida, bitta daraja uch oyda o'rgatilishi kerak. Chiqib turib, biz ikki oyda qolganlardan tezroq o'rgatamiz. Odamlar, siz o'zingiz necha oyda o'rgatasiz? Bizda uch oyda. Uch oyda javob qilayotgan yo'q, uch oyda ingliz tili emas. Bir bosqich. Birinchi bosqich. O'ziner beshta bosqich borku ingliz tilini, keyin IELTSga o'tib ketadi. Endi avval oltita bo'lgan. O'sha beshta bosqich har biri uch oydan o'rganiladi. Bu Cambridge, Oxford tomonidan qo'yilgan standartlar o'zi insonni maʼlumotni qayta ishlab eslab qolish va ko'nikish darajasidan kelib chiqqan holda qilingan. To'g'ri, kimlar tezroq. Siz alohida o'zingiz ham individual ishlaysiz ular bilan? Yo'q. Hozir individual darslarim yo'q. Men o'qituvchilar bilan biz ishlaymiz va metodist sifatida darslarni yozilishi, ularni programmalarni tuzilishi, mashq tuzilishi bo'yicha ishlayman. Chunki hozir juda ko'paydi, men ularga dars berolmayman hozir. Chunki mingdan ortiq o'quvchilarimiz bor. Hammaga men o'zim dars berolmaymanku. Shunisi ham bor. Shunday men aytmoqchi bo'lganim, bu har bir sohada shunday bor. Tushunmasizmi demoqchiman. Mana hozir psixologiyadan boshlab, rasam ham, oil siyosatga ham o'tib ketdik. Chunki rostdan ham psixologiya hozir harvhaga boryapti, hammasiga oʻzaro bog'liqligini, hammasi oʻzaro bog'liqligini ham koʻryapmiz. Man qonuni qabul qilingan, tartib solsin, ko'raylik, sollsin tartib, to'g'ri, a biz qilayotgan podkastlar bu to'g'ri targ'ibot bo'lsin, odamlar cho'chimasin, psixologiyadan o'rgansin, tanqidiy fikrlashini ko'rsin, foydalansin, bu muhim, aslida, aslida, o'sha ha, siz meroner bo'lib ketasiz, muvaffaqiyatli bo'lasiz deydi, shunaqa qilvad foydasi aytmaymiz, lekin foyda beradi, o'shanga hayotda muvaffaqiyatli bo'lishga foydasi bor o'zida psixologiya, nega? Chunki odamlar bilan qanaqa muloqot qilish, yaxshini yomonni ajratish va o'zingizni tushunish, o'shalarni boshingizda o'sha tomondan bu albatta foydali, hech bo'lmaganda o'zini resursini to'g'ri sarflaydi-da, bu ham, bu ham xuddi shunday va Eldor akadek to'g'ri, haqiqiy psixologlarga murojaat qilinglar, mana biz bilan bugun Shoira Isakova bo'ldilar va Eldor Atajanov, murojaat qilinglar, shunday, shunday va bu NK podcast edi. Hammaga rahmat. Sog'liqlik, salomatlik. Layk bosing, izohda fikringlarni yozinglar. Obuna bo'ling. Uxlayotgan bo'lsangiz, xayrli tun. Agar idish-tovoq yuyayotganda ko'rayotgan bo'lsangiz, tovoq esdan chiqmasin. Xayr, ajoyib, ajoyib. Ha, ha. Rahmat. Tovoq chiqmasin degandi, meni tovoq yuvilmagan qolib ketadi. Oxirida tovoq yuviladi, qolib ketadim har doim shunaqa. An mana shunaqa eslatish tovoqni.