Transcription
[Müzik] Türkiye'nin akarsuları ile ilgili bir tane soru var ve çok önemli bilgiler var. Tüm akarsularla ilgili tek bir harita üzerinden yorumlar yapacağız sizle birlikte ama önemli bazı kavramlarla hazırsanız başlıyoruz. Hazır mıyız?
Evet. Evet. Deli stüdyo siz hazır mısınız? Hazırmışsınız. Güzel. Ve başladık.
Akarsuyun doğduğu yer. Bu kavramları duymuş olalım. Testlerde karşımıza çıkarsın. Nereden geldi demeyelim istiyorum. Akarsuyun doğduğu yere kaynak adı verilir. Kaynak doğdu. Belli yerlerden geçti ve denize ya da göle ulaştı. Orası yani bakın şurası akarsu gelmiş ve buraya dökülüyor. Şu kısım ağız kısmını ortaya çıkarır. Kaynak doğduğu yer. Ağız tam denize ya da göle şurada ulaştığı alan. Problem var mı? Kaynak ve ağız kısmı arasında işte akarsu aşındırma yapar. Üzerine taşıma yapılır yapılamaz gibi kavramlarla karşınıza belki çıkabilir.
Bir de debi akım diye bir olay var. Bir tane akarsu buluyorsunuz. Karşıdan karşıya mesafe belirliyorsunuz. Oradan bir saniyede geçen su potansiyeli debi kavramını ortaya çıkarıyor. Debinin hikayesi buna bağlı. Eğer eğim varsa, bol su varsa bir saniyede çok su geçer mi acaba? Evet. O zaman debi yüksek olur mu? Evet. Debi yüksek akarsu o zaman yağışın fazla, eğimin fazla olduğu yerde arayabiliriz sanki. Nerede arayalım? İç Anadolu mu, Karadeniz mi? Karadeniz. Karadeniz'deki akarsuların debileri yüksektir genellemesini yaparız. Akdeniz'de de mesela Antalya'da işte Köprülü Kanyon'dan vesaire bahsedeceğiz. Köprü çayından debi yüksek olunca bu güzel etkinliği rafting faaliyetini yapabiliyorsunuz. Yaptınız mı hiç rafting? Eğer sporları seviyorsanız rafting mutlaka deneyin. Gerçi ekstreme değil aslında. Böyle çok büyük botlar olduğu için geçen gün hani bizimkiler yeğenlerle birlikte gitmişler. Böyle ailecek bir etkinlik olarak Antalya Köprü Çayına gidip bu faaliyeti yapabilirsiniz. Çok güzel etkinliklerden bir tanesi olduğunu söyleyeyim ama rafting faaliyetine giderken yanınıza mutlaka yoğurt kovası alın. Yoğurt kovası ne işe yarıyor olabilir? Oraya gittiğiniz zaman su inanılmaz soğuk olduğu için su savaşları oluyor diğer botlarla. Herkes küreklerle bile birbirine su atmaya çalışırken siz yoğurt kovasını çıkarıp oranın kralı olabilirsiniz. Fark yaratabilirsiniz. Çok önemli bir ipucu verdim size.
Akarsuyun rejimi. Akarsu bu gördüğünüz suyu 12 ay boyunca taşıyorsa rejimi düzenlidir. Ama akarsuyun kendisi bu suyu işte ilkbahar ya da kışın taşıyor, yazın az akıyorsa rejimi düzensizdir genellemesi yaparız. Sizce Türkiye'nin akarsuların genelleme yapıyorum. Rejimi düzenli mi, düzensiz mi? Düzensiz. Düzensiz olarak karşımıza çıkar. Düzenliymiş gibi görünenler büyük kollarla beslenen akarsulardır. Düzenliymiş gibi görünür. Ya da beslenme kaynağına göre işte karstik kaynaklarla beslenenler diyoruz mesela. Onlar daha düzenliye yakın genellemeleri yaparız. Ama genel hikaye Türkiye'nin akarsan rejimleri düzenli mi düzensiz mi? Düzensiz genellemesini yapabiliriz aslında. Bu da bizim için önemli oluyor.
Şimdi Türkiye'nin akarsuları karşımızda. Akarsularla ilgili ne yapacağız sorusunun cevabı harita üzerinde hangi akarsuyun nerede olduğunu bileceğiz. Bunlarla ilgili bağlantı kurmaya çalışacağız diğer konularla ilgili. Ama ilk önce ben hikaye şuradan başlayayım. Anadolu'nun kendisi düz mü dağlık mı? Dağlık. Ortalama yükseltisi az mı fazla mı? Fazla. Çok güzel. 2200 metrenin üstüne yüksek olan yerlerde dağların üstünde var mı buzul? Var. Buzulların olduğu yere geldim. Bir tane buzul yakaladım ve baktım buzullar bizim için çok önemli demiştim. Neden sorusunun cevabı? Çünkü bizim su depolarımız. Doğru mu? Ben bir akarsuyum ve kaynağımı buradan aldım. Akıyorum. Akıyorum. Bakın vadiyi yaptım. Şu da vadi oluyor. Akıyorum. Akıyorum. Akıyorum. Aktım. Aktım ve denize ulaştım. Türkiye'nin akarsuları kıyının hemen gerisinde yüksek uzanan dağlardan doğup kaynağını alıp daha doğrusu hemen denize ulaştıkları için bakar mısınız? Bakın buradan doğdu hemen denize ulaştı. O zaman Türkiye'nin akarsuların boyları genelde uzun mu kısa mı? Kısa. Kısa. Neden Türkiye'nin akarsularımızın boyları kısa sorusunun cevabı kıyının gerisine en yüksek o zaman dağlar. Bir de yarımadayız. Denizler var. O zaman ne oluyor? Kaynağını aldı. Ağız kısım burada. Hemen denize ulaştı. Serüveni bitmiş oluyor. Türkiye'nin akarsarın boyları kısa genellemesini yapıyoruz. Bir daha söyleyeyim. İlk kez uyanlar not alabilir. Neden Türkiye'nin akarsarın boyları kısa sorusunun cevabı 1. Yer şekilleri. 2. Yarımada özelliği denen dolayı Türkiye'nin akarsorun boyları kısa genellemesi ortaya çıkıyor. Hemen kısa olunun görselinde bir kez daha bu harita üzerinden görebilirsiniz. Bakıyorum genellikle hemen denize ulaşan kısa akarsular buralarda karşımıza çıkmış oluyor. Anlaştık mı? Yer şekilleri. Bir de yarımada özelliğimiz dedik. Problem var mı? Yer şekillerinden kastım dağlar. Kıyının gerisine yüksek bir şekilde uzanması hikayesi. Var mı probleminiz? Neye takılı? Şeye takalım. Eee, yer şekilleri ve yarımada dediniz ya. Onun şeyi mantığını bir daha anlatayım. Şimdi Türkiye'nin akarlarının boyu niye kısa sorusunun cevabı yer şekilleri dedim. Yer şekillerine kastım dağlar. Dağlar şöyle kıyının yerine yüksek uzandığı için buradan doğdum. Aktım, aktım, aktım. Eğim doğrusunda denize ulaştım. Dağlar kıyının gerisinde yüksek olmasaydı, düz olsaydı burası o zaman akarsu gelecekti. Daha uzun akacaktı sonra denize ulaşacaktı. Yer şekillerinden kastım dağlar oluyor. Yarımadan kastım da denize ulaşmalar hikayesi oluyor. Şöyle bakalım. Mesela Türkiye'nin akarsuları kendisi eee kıyının gerisine en yüksek uzanan dağlardan dolu denize ulaştı dedim ama buradakilere bakıyorum mesela bunlar denizi görmüyor. Burada diğer komşularımız var. Ermenistan, İran, Irak, Suriye görüyor musunuz? Buralarda deniz yok. O zaman akarsu buradan doğduktan sonra buraya da gidebilir. Buradan denize gidiyor. Eğim doğrusuna. Burada da bir eğim var sonuçta. Ama burada bu tarafa giden akarsuların kendisi ya da şu tarafa giden akarsanın kendisi direkt denizi görmeyecekleri için boyları bunların bir tık daha uzun oluyor. Aslında şöyle oluyor. Burası yurt dışı olduğu için de Türkiye'de doğup yurt dışında denize dökülen akarsular oluyor. Bakın şöyle bir çizgi çektim. Haritaya çektim. 5 akarsuyun isimlerini söylemiyorum. Yerlerini gösteriyorum. Bu beşin ortak özelliği ne biliyor musunuz? Türkiye'de doğup yurt dışında denize dökülmeleri. Mantığı ne? Denizi görmüyorlar. Başka ülkeler var. Yurt dışına gitmiş oluyor. Mantığı bu. Anlaştık mı? Ama tam tersini düşünürsek mesela dışarıda doğan bir akarsuyun Türkiye'de denize dökülme ihtimali var mı? Bence buralarda çok az. Çünkü Anadolu diğer ülkelere göre daha yüksek. Ama yükseltinin az olduğu yerde bir akarsu dışarıdan içeri gelebilir. Yükseltinin az olduğu yerde akarsu dışarıdan içeri gelebilir. Yani ülkemizden dışarı giden akarsular 5'i buradadır. Dışarıdan içeri gelen iki akarsu var isimlerini telaffuz etmiyorum. Biri burada biri de buradadır. Dikkat ediyor musunuz? Yeşil yeşil yüksel dışarıdan gelebiliyor. Kahverengi içeriden dışarı gidiyor. Çünkü eğim doğrusunu akacak. Problem var mı? Buradakilerde denizi gördükleri için boyları kısa oluyor. Genel özellikler böyle. Problem var mı? Şimdi hepsini tek tek değerlendireceğiz sizle birlikte.
1 numaradan başlayalım. Orası Doğu Karadeniz mi? Evet. Evet. Dağlık mı? Evet. Orada akan bir akarsu var. Sizce eğimli araziden aktığı için akış hızı az mı olur fazla mı? Fazla. Fazla olur. Üzerine baraj yapsam elektrik üretme potansiyeli az mı olur fazla mı? Fazla. Derinerus feli barajlarını duydunuz mu daha önce? Bunun üzerine tesadüfen kurulmadılar. Doğu Karadeniz Hakan Çor nehriin eğimli araziden aklı için akış hızı fazla. Üzerine baraj yapsam elektrik üretme potansiyeli fazla. Ve bu akarsuyun kendisinin bir önemli özelliği var. Türkiye'den doğdu, Artvin'den geçti. Gürcistan'dan, Batum'dan Karadeniz'e dökülüyor. Beş tane akarsu var dedim. İçeriden dışarı giden. Hatırlıyor musunuz acaba? Onlardan bir tanesi kim? Çoruh. İçeriden dışarı gidiyor. Genellemesiyle birlikte karşımıza çıkar. Niye bunları uzun uzun anlatıyorum biliyor musunuz? Çünkü özellikli sorular gelecek. Gürcistan'dan Karadeniz'e dökülür. Üzerine Deriner Yusufeli barajları vardır. Akış iz enerji potansiyeli fazladır. Kim bu Çoruh diye bilmelisiniz der misiniz acaba? Önemli bunlara dikkat edin.
2 numaraya geldim. 2 numarada Harşit çayı varmış. Diğeri de Doğankent. Doğankentmiş. Şimdi burasının Doğu Karadeniz olduğunu bir kez daha anımsadım. Dağlık mı? Evet. Yüksek mi? Evet. Akış hızı fazla. Üzerine baraj kurunca elektrik üretme potansiyeli fazla oluyor. Bunu anlıyorsunuz değil mi bu arada? Üzerine baraj kurunca niye elektrik üretme potansiyeli fazla olur? Eğimli ya. Eğimli olarak geldiği için hızından dolayı reaktörleri daha hızlı çevirir dinamo gibi ve elektrik potansiyeli ortaya çıkar. Atatürk barajı ile ilgili bir video izleteceğim. Orada mantığını daha net anlayacaksınız. Anlaştık mı acaba?
3 numarada kim varmış? Adı Yeşilırmak. Yeşil Irmak. Yeşil Irmak'ın kolları varmış. Kelkit ve Çekerek kollarını gördüm. İçeriden geliyormuş. Materyalleri topluyormuş Yeşil Irmak. Hatırlıyor musunuz? Orta Karadeniz'de bir dağ vardı. İsmi neydi acaba? Canik. Harika. Canik dağlarını geçtikten sonra Canik dağları kıyının gerisinde bu arada içeriden topladığı materyali alıyor. Hani akarsu hızlı akıyor ya. Akarken ne yapıyor? Taşları, toprakları alıyor bünyesine taşıyor eğim doğrultusuna. Ama şöyle düşünün. Canik dağlarını geçti. Eğim azaldı. İtici güç, itici güç yok. O zaman ne olacak? Eğim azalırsa materyalleri oraya biriktirmeye başlayacak. Doğru mu? Denizin içerisine materyal biriktirmeye başlayınca Türkiye'nin en önemli tarım alanlarını ortaya çıkarmaya başlıyor. Ovalar konusunun temelini atıyorum delta ovaları oluşuyor. Akarsuyun yaptığı biriktirme alanları yani. Ve Yeşil Irmak tam burada Çarşamba ovasını oluşturuyor. Şimdiden not alın. Yeşil Irmak'ın kendisi içeriden geldi mi? Evet. Akış hızı fazla mı? Evet. Enerji potansiyeli fazla mı? Evet. Yeşil Irmak'ın kendisi Tokat'ı gördü. Amasya'yı gördü. Canik dağlarını geçti. Geçtikten sonra denizin içerisine biriktirdi ve hangi deltayı yaptı? Çarşamba. Çarşamba deltasını, ovasını ortaya çıkarıyor. Aynı zamanda tarım konusunun da temelini atıyoruz. Çok önemli bilgileri şimdiden öğrenmiş oluyorsunuz. Anlaştık mı acaba? Problem var mı acaba?
Yeşil Irmak'ın hemen yanında çok değerli bir akarsu var. Bu akarsuyun özelliklerine dikkat edin. Sivas Kızıldağ'dan kaynağını alıyor. Belki bunları unutabilirsiniz ama şuna dikkat edin. Doğdu içeriden geçti. Kolları var. Devrez, Delice, Gökırmak üç tane kolunu aldı. O da Canik dağlarını geçti. Canik dağlarını geçtikten sonra o da önünde düz araziyi gördü ve denizin içerisine biriktirme yapmaya başladı ve bir delta ortaya çıkardı. Kim? Kızılırmak Bafra ovasını ortaya çıkarıyor. Karadeniz'in en önemli şehirlerinden bir tanesi Samsun. Tarım adın en önemlisi Samsun olmasını sağlayan Bafra Çarşamba ovalarıdır. Bu ovaları yapan Çarşambayı yapan kimdi? Yeşilırmak. Bafra'yı yapan kimmiş? Kızılırmak. Şöyle kodlayın altını çizin unutmayın. En önemli soru kalıbıdır. Bunlar bilgi yarışması sorusu da olur. Türkiye sınırları içerisinde doğup Türkiye sınırları içerisinde denizde dökülen en uzun akarsu. Devrez, Delice, Gökırmak kolları vardır. Bafra deltasını yapar. Kim bu? diye sorulur. Türkiye sınırları içerisinde doğup Türkiye sınırları içerisinde denize dökülen en uzun akarsu. Sınırlar içerisinde en uzun akarsu. Altını çiziyorum. Sınırları kaldırdığın zaman başka bir yere gideceğiz. Kızılırmak, Gökırmak, Devrez, Delice kollarının altında çizdik. Bunlar önemli soru kalıpları olarak karşımıza çıkar. Lütfen dikkat edin. Anlaşılıyor mu acaba? Güzel. Evet, Yeşil Irmak Kızılırmak kendisini bu şekilde kodladıktan sonra sormak istediğiniz bir şey var mı? Hızınızda problem var mı? Zaten videodaki arkadaş şu anda çoktan 2x aldılar. Size normal olarak söylüyorum bunu.
Devam ediyoruz. 5 numarada Bartın Çayının kendisi var. Bartın çayı 5 numarada karşımıza çıkıyor. Anadolu'nun akarsuları yüksekten akıyor mu? Evet. Akış hızı fazla mı? Evet. Bu şekilde akıyorsa aşındırma gücü fazlaysa bakın bulanık akıyor. Görüyor musunuz? Bir akarsu niye bulanık akar biliyor musunuz? Yandaki toprağı almıştır. Türkiye'nin akarsuları genelde bulanık akar. Çünkü aşındırma güçleri fazladır. Anadolu genç. Anadolu'da hala aşındırma devam ediyor. Bunun göstergesidir bunlar. Mesela sonuç olarak akarsuyun kendisi bu şekilde aktığına göre rafting için çok güzel de bir geminin bu potansiyelden geçme şansı var mı? Taşımacılık yapılamaz. Türkiye'nin akarsuları çünkü hala aşındırmaya devam ediyor. Genel cümle taşımacılık yapılamaz. Bakın şöyle bir profil vardır. Teknik bir detay ama kaynak doğduğu yerde doğru mu? Ağız denize döküldüğü yerde doğru mu? Akarsu akmaya başlayınca yıllar içerisinde böyle akar Anadolu'da. Ama aşındırma yaptıkça yatağını ortmaya başlar. Materyal taşıdıkça belli bir düzende akmaya başlar. Yıllar yıllar sonra eğimi azaltır. Burayı aşındırmaya devam eder. Akarsu artık belli bir denge içerisine akmaya başlar. Aşındırmayı azaltır. Biz buna denge profiline ulaşma deriz. Ama Anadolu genç olduğu için, Anadolu yüksek olduğu için akarsular hala aşındırmaya devam ediyor. Bizimkiler buraları görmedi. Denge profiline birçoğu ulaşmadı. O zaman Türkiye'nin akarsuları denge profiline ulaşmışlar mı? Hayır. Aşındırma devam ediyor mu? Evet. O zaman üzerinde taşımacılık yapılabilir mi? Hayır. Genelleme. Türkiye'nin akarsörü üzerinde taşımacılık yapılamaz. Denge profiline ulaşmamışlar. Hala aşındırma devam ediyor. İki ayır. Ama var mı istisna? Yatağında 10-15 kilometrelik kısımda denizden itibaren ağız kısmından tam kaynak kısmına kadar değil belli bir yere kadar taşımacılık yapılabilen akarsular var. Kim o? Bartın yatağını ikinci jeolojik zamanında oluşturduğu için biraz daha sağlam alanda üzerinde taşımacılık yapılabiliyor. Bartın çayının kargı taşımacılığı da olsa taşımacılık yapılabiliyor. Türkiye'de orman en fazla İç Anadolu'da mı, Karadeniz'de mi? Karadeniz. Doğuda mı, batıda mı? Batıda. Batı Karadeniz'deki ağaçları keselim kıyıya taşıyalım mı eskiden. Nasıl? Bartın çayıyla. Böyle bir hikayesi var eskiden beri. Anlaştık mı? İster kayığı bozuyor yani. Var mı problemimiz?
Geldik 6 numarada kim var? Filyos. Diğeri de Yenice. Bana söyler misiniz? Zonguldak desem birinci zaman desem aklınıza ne gelir? Zonguldak'ta taşkömür var mı? Var. Bu yüzden demir çelik fabrikası var mı? Var. Sanayi var mı? Var. Sanayinin ortasından kim geçiyor? Filyos. O zaman sanayiye bağlı kirlenme olayı fazla. Yani sanayiden bir atık çıkıyor ya. Atığı da bu akarsulara bırakıyorlar. O zaman kirli akarsu oluyor. Kirli akarsu deyince bunu algılayın. Anlaştık mı? O zaman Filyos'un kirlenme oranı az mıdır fazla mı? Fazla. Hikayesi buradan geliyor. Önemli bir soru kalıbına başlıyoruz şu anda. Kirli akar. Hocam şu ana kadar bahsettikleriniz içerisinde sanayileşme çok yoktu. Onlar o zaman Filyos'a göre kirlenme daha az mı? Evet. Anlaştık mı? Ama ben hocam daha kirli bir akarsu merak ediyorum diyenler durmadan 7 numarayı kodlayın. Kim o? Sakarya. Ege'den kaynağını alıyor. Sakarya İç Anadolu'ya geçiyor. Sakarya Eskişehir'e gittiniz mi? Evet. Sevgiler, saygılar Eskişehir'e. Tam ortasından geçen Porsuk kolunu alıyor. Sakarya Karadeniz'e geçiyor Sakarya Marmara'yı da görüyor Sakarya. Bakın 1 2 3 4 tane bölge gördü şimdiden. Çok geziyor yani. Ondan sonra da Marmara'dan denize dökülüyor buradan Sakarya. Sakarya'nın kendisi Karadeniz'e dökülür. Sakarya kirlenme oranı çok fazla alandan geçtiği için fazla genellemesiyle karşımıza çıkar. Kim? Sakarya. Sakarya'nın kendisi bir de şuradan görün bakın. Ege'den kaynağını aldı. İç Anadolu'ya geçti. Eskişehir'in tam ortasından gelen Porsuk kolunu aldı. Karadeniz'i gördü. Üzerinde barajlar da var gördüğünüz gibi. Marmara bölgesine geldi. Adapazarı Sakarya ve oradan da denize döküldü. Tam denize döküldüğü yerde bir de biriktirme yapmış. Bir delta yapmış. Şimdi durun söyleyin bana. Yeşil Irmak hangi delta yapar? Çarşamba. Çarşamba. Çok güzel. Kızılırmak Bafra. Harikasınız. Peki, söyler misiniz bana? Sakarya hangi deltayı yapmış? Karasu. Karasu deltasının kendisini ortaya çıkarıyor. Ovalar konusunu şimdiden öğrenmiş oluyoruz aslında. Bizim için önemli bir detay. Sakarya Karasu deltasını yapıyor. Tam bu gördüğünüz alanda genelimiz size buradan geliyor. Anlaştık mı? Problem var mı? Anlaşılmayan bir durum var mı? Güzel. Şöyle bir soru kalıbı gelebilir mi acaba? Aşağıdaki akarsulardan hangisi Karadeniz'e ulaşmaz, dökülmez? Çoruh, Yeşil Irmak, Kızılırmak, Sakarya ve Susurluk. Şu ana kadar bahsettiklerim Karadeniz'e dökülüyor ama Susurluk nereye gidiyor? Marmara. Ve hazır olun böyle sorulara. Diğerlerinden farklı bir denize ulaşır, Karadeniz'e ulaşmaz gibi sorular. Anlaştık mı?
Susurluk'un kendisini 8 numarada görüyorum. Güney Marmara'da Balıkesir hattında Nilüfer çayını da aldı. Nilüfer çayı Bursa'ya Balıkesir hattı ve oradan Marmara denizine döküldü. Susurluk'un kendisi Güney Marmara'da karşımıza çıkıyor. Şimdi bana söyler misiniz? Çoruh Nehri'nin kendisi eğimin fazla olduğu yerden akıyordu. Akış hızı az mıydı, fazla mı? Fazla. Üzerine baraj yapsam elektrik üretme potansiyeli az mıdır, fazla mı? Fazla. Sizce Susurluk aynı özellikte midir? Tam tersi mi? Tam tersidir. Yükselti fazla. Yükselti az. O zaman akış hızı az. Enerji potansiyeli az. Üzerine baraj yapsam elektrik üretme potansiyeli az mantığıyla karşımıza çıkar buradakiler. Anlaştık mı? Türkiye'nin büyük barajlarını bu yüzden genelde hep eğimli arazilerde görüyoruz. Bu tarafta görüyoruz. Burada çok göremeyiz. Bunlar sulama amaçlılarıdır genelde.
Devam edelim. Geldik 9 numaraya. Kim var orada sorusunun cevabı? Meriç. Şimdi Bulgaristan'dan kaynağını alır Meriç. Yunanistan'la doğal sınırı ortaya çıkarır Meriç. Doğal sınırdan kastımı algılıyorsunuz değil mi? Doğal sınır yani. Bir ülkeyle sınır yaparken bazen duvar çekersiniz, bazen tel çekersiniz, bazen de doğal sınır hikayesi devreye girer. Yani akarsuyun kendisini sınır kabul edersiniz. Meriç Nehri'ne bir yaklaşalım. Bir bakalım. Baktım. Görüyor musunuz? Sarı çizgi sınırı gösteriyor. Uzaklaştım. Tam Meriç'in üzerinden geçiyor. Gördünüz mü? Meriç Yunanistan'la doğal sınır hikayesi buradan geliyor. İşte burası Yunanistan, burası Türkiye. Doğal sınır. Gördünüz mü? Yunanistan'la doğal sınır yapar Meriç. Ve tam buradan da denize dökülür. Meriç neresi orası? Uzaklaşalım. Ege denizine dökülüyor. Marmara denizi değil, Ege denizine dökülüyor. Meriç'in kendisi. Bu arada Meriç'in kolları da var. Dikkat ettiniz mi? Tunca varmış. Ergene varmış kolları. Gördünüz mü acaba? Güzel. Tunca ve Ergene. O zaman çok güzel bir soru kalıbı olur sanki değil mi? Bulgaristan'dan kaynağını aldı. Tunca ve Ergene kolları da var. Ege Denizi'ne dökülüyor ve Yunanistan'la sınır yapıyor. Kim? Çok güzel bir soru olur. Dikkat edin lütfen. Bana söyler misiniz acaba? Filyos'un kirlenme oranı az mıdır, fazla mı? Fazla. Sakarya'nın kirlenme oranı az mıdır, fazla mı? Fazla. Bunlardan daha da kirli olan kim diye sorarlarsa Ergene not alın. Daha kirli. Yani son verilere göre yıl içerisinde değişiklik olursa yine güncel olarak tekrar söylüyorum hep Instagram üzerinden mutlaka takip edin. Güncelleri orada veririm. Bayram Meral Ofsal daha kirli akar şu anda Ergene'nin kendisi. Önemli detaylar dedim. Bunları sizin için net hale getiriyorum. bizim için önemli bilgiler olduğunun altını bir kez daha çiziyorum ve lütfen bakın bir akarsu Çoruh mesela akış hızı fazla, enerji potansiyeli fazla diyorsam kendine böyle derin mavi yapıyor. Görüyor musunuz? Aşındırıyor yani parçalıyor araziyi. Ama bir arazinin akış hızı, bir akarsuyun akış hızı az, enerji potansiyeli azsa da kendisine şöyle yataklar oluşturuyor daha yüzeyde. Şimdi size bir soru. Sizce bu akarsuyun taşkın yapma ihtimali az mıdır, fazla mı? Fazla. Yani etrafına taşma ihtimali az mıdır, fazla mı? Fazla. Çok güzel. Şu akarsuyun taşma ihtimali buraya burayı dolduracak taşıyacak. Az mıdır fazla mı? Az. Taşkınlara neden olan akarsu nerede diye sorarlarsa o zaman yükseltinin fazla mı az mı? Az olduğu yere bakmam gerekiyor. Kahverengi mi yeşil mi? Yeşil. Tonların olduğu yere bakmam gerekiyor. O zaman söyler misiniz bana? Soru kalıbına geldim. Sizce Çoruh mu Meriç mi taşkın daha rahat yapar? Meriç. Harika. Yüzeyde akıyor. Yükseltinin az olduğu yer ve diğerleri de buradakiler. Anlaştık mı? Yüzeyde akıyor. Taşkın yapar. Ama taşkın yapmasının arzuları da olabilir mi sizce? Olabilir. Bir akarsu taşkın yaparsa, bataklık alanı ortaya çıkarırsa orada çok önemli tarım ürünleri olabilir. Su içerisine yetişen çok değerli bir tarım ürünü var. Kim? Pirinç. Türkiye'de pirinç en fazla nerede? Meriç, Meriç, pirinç. Pirinç. Meriç kodlamamız da buradan geliyor. Duydunuz mu daha önce? Hayatımızın en önemli kodlaması marage frç. Şimdi bir işi yapıyorsunuz ya iş yaptıktan sonra onun size nasıl söyleyeceğini çok kestiremiyorsunuz. Öğretmenlik hayatımda hani birçok anım var ama yani video çektim işte yıllardır çekiyorum haritalarla yaptık işte neden sonuçlarla anlatıyoruz vesaire ama beni insanlar gördüğü zaman hep bir şeyle anımsıyorlar. Ne biliyor musunuz? Meriç pirinç. Meriç pirinç hocam nasılsınız diyor. Türkiye'de pirinç en fazla Meriç'te Meriç pirinç hikayesi de buradan geliyor. Bir şey dikkatinizi çekiyor mu bu arada? Burada bir delta ovası daha var sanki. Şimdi şunları hatırlar mısın acaba? Yeşil Irmak hangi delta yapar? Çarşamba. Çarşamba. Kızılırmak Bafra. Harikasınız. Peki, Sakarya hangi delta yapar? Karasu. Karasu. Çok iyi. Meriç Meri Deltası. Çok güzel. Hangi tarım ürünü var? Pirinç. Pirinç var. Çok güzel. En fazla delta nerede? Bakır, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes'in katkılarıyla bu arada. Peki en büyük delta Çukurova. Hemen yanında kim var? Silifke. Silifke deltası var. Kim yapmış? Göksu. Göksu yapmış. Nereyi sulamış? Konya. Konya'yı nasıl sulamış? Mavi Tünel. Mavi Tünel'in katkılarıyla bu da bizim için önemli ve değerli oluyor. Anlaştık mı acaba?
Hatırlarsanız videoların ilk başında bu videoları niye çektim sorusunun cevabı olarak yaşadığım bir olaydan bahsetmiştim size. Hatırlıyor musunuz? Hani Kızılırmak kendisiyle ilgili öğrenci bir soru sormuştu. Sonra videoları çektim amcaoğluyla dedim. Hatırladınız mı? Evet. En güzel anılarımdan bir tanesi. Top 10'da ilk üç'e girecek bir olay aynı zamanda. Yeşil Irmak'ı çekiyoruz. Amasya'dayız. Amasya gerçekten çok güzel bir yer ve hani 2007-2008'den bahsediyorum o zaman işte cep telefonlarının video özelliği falan olmadığı yıllarda insanlar kamera gördüğü zaman heyecanlandığı yıllardan bahsediyorum. Yani düğünlerde görüyor insanlar halk arasına kamerayı ya da işte varsa işte haber spikerleri geldiği zaman ve insanlar kamera karşısına oynarken heyecanlanıyordu o zaman. Düğünde böyle özellikler vardı. Yani bir mesela bizim ekran da heyecanlandı şu anda. Gitti geldi. Şimdi neyi anlatmaya çalışıyorum? Yeşil Irmak'ı Amasya'da görüntülemek için tam Yeşil Irmak kıyısındayım. Çekim yaparken yoldan geçen arkadaşlardan bir tanesi beni o dönemde çok normal bu yani televizyon zannediyor. Yanıma geldi dedi ki şarkı söyleyebilir miyim? Bunu mutlaka her seminerde, her videoda göstereyim. Benim için artık bir coğrafyanın marşı gibi oldu artık bu. Olur dedim ben de. Efsane bir şarkı dinlemeye hazır mısınız? Aynı zamanda kardeşimizi yine anmış olalım ve evet Ahmet Firdevs programın devamında asker arkadaşlarla birlikteyiz ve güzel sesli bir arkadaş bulduk. Amasya için güzel bir hatıra olacak. Neydi hocam? Hasan Tamar Şanlıurfa. Tamam. Evet. Urfa'dan güzel bir arkadaşımız. Hangi türküyü canlandıracaksınız bize? Urfalı güzel. Hangi türküyü canlandıracaksın? O zaman öyleydi. Anonslar böyle yapılıyordu diyebiliriz. Devam. Urfalı güzel. Urfalı güzel yarimle sizleri baş başa bırakıyoruz. Buyurun. Şemsiyeyi de aldım. Gidiyorum. Havayı alıyorum. Sanata sanatçıya hiç saygı yok. Ama kardeşimin sesi efsane. Bakın. Bir gördüm aşık oldum. Gözlerine vuruldum. Alem ne dese desin kız ben sana. Vuruldum. Her şey çok güzel. Sadece kardeşim şarkıyı bana bakarak söylüyor. Onun da sevincini çözdük. Pembe şemsiye, kırmızı mont. Bunlar önemli etkenler ama ses efsane değil mi? Nasıl? Beğendiniz mi? Dinleyelim o zaman. Bir gördüm aşık oldum. Gözlerine vuruldum. Alem ne dese desin kız ben sana vuruldum. Of aman aman. [Müzik] Urfalı güzel yarim inan sana hayranım urfaya feda olsun varlığında bu canım. Şu ana kadar aileniz sizi ders çalışıyor zannediyor. Sonra odaya giriyor. Hani sen ders çalışıyordun. Eleştirileri geliyorsa aileye selam. Suçlu benim. Devam ediyoruz. Urfalı güzel yarim inan sana hayranım uğruna feda olsun varlığında bu canım. Of aman aman. [Müzik] Evler tetirbeli, ceylan gözlü sürmeli. Dünya güzel olsan da şanlı Urfa dilberi. Evler tetirbeli ceylan gözlü sürmeli dünya güzel olsa da şanlı Urfa dilberi. Of aman aman. Urfalı güzel yarim inan sana hayranım uğruna feda olsun varlığında bu canım. Urfalı güzel yarim inan sana hayranım uğruna feda olsun varlığında bu canı. Ezberlediniz mi şarkıyı hadi beraber güzel yar. [Müzik] Yemek yok. Sizin bölüm geliyor bakın. Gelmek üzere. Geldi. [Müzik] Evet. Sınava hazırlananları özetleyen bir kısımda bağlıyoruz. Tabii ondan sonra ben ders için çekim yaptım vesaire söyledim. Kardeşim de izin verdiği için böyle buralarda kullanıyoruz. Allah razı olsun kendisinden diyelim. Ama ilginç olan hikaye şu. Ben bu videoyu çektikten bir 4 yıl sonra Şanlıurfa'ya gidiyorum. Seminer veriyorum. Seminer anında böyle şarkıyı dinlettikten sonra salondaki arkadaşlardan bir tanesi Hasan Temer kardeşimi tanıyor. Amcasının oğlu çıkıyor. Bana haber vermeden gidip buluyorlar. Ben de ders anlatmaya devam ediyorum. Sonra baktım kulüsten yanık türkü sesi geliyor. Dedim ki ben bu sesi bir yerden tanıyorum. Yıllar sonra kral ile ikinci buluşmamız ve benim olaya anlam veremeyişim. Hayat tesadüflerden ibaret. Bakalım. [Müzik] Ben şok. [Alkış] [Müzik] [Alkış] Salon yıkılıyor. Herkesin haberi var. Benim haberim. Bak çok önemli bir yer geliyor bakın. [Müzik] En önemli yer geliyor. Bakın. [Müzik] Gerçekten çok hayat şaşırtır hep hep bazen değil mi? O şarkı tam uydu yerlerden bir tanesi. Şimdi bu tabii ki yıllardır KPSS'ye çalışan bizlerin marşı, coğrafya marşı gibi oldu artık. Yani nasıl Meriç Pirinç varsa bu da bizim şarkımız gibi oldu. Ve gerçekten halk arasında da çok fazla yayıldığını söyleyebilirim. Bunlarla ilgili çok capsler de yapıldı. Yani sınavda çalışırken böyle canı sıkılan, caps yapan çok bazı arkadaşımız da.
Var. Onlara da selam olsun. Eee Arda Güler'i biliyor musunuz? Tanıyor musunuz?
>> Evet, tabii ki.
>> Eee, tabii ki. Çok sevenler de var tabii ki. Arda Gürel'in şu anda akrabası stüdyoda. Onu tanıştıracağım. Değil tabii ki. Arda Gürel biliyorsunuz eee İspanya'da şampiyon oldu. Şampiyon olduktan sonra gerçekten bizim temsilcimiz olarak çok önemli bir konuşma yaptı. Onu göstermek istiyorum. Başka bir yere bağlayacağım.
[Müzik]
Bir gördüm. [Müzik] Gözler [Müzik] anladı.
>> Şimdi arkadaşlar, yapmayın böyle şeyler. Çünkü Arda'nın önüne falan düşse ya bunlar kim? Hangi kabileye üyeler? Nasıl bir kafadalar? Biz bize takılıyoruz yani sınava hazırlananlar olarak. Bitti mi? Bitmedi. Biliyorsunuz benim hemşehrim aynı zamanda gerçekten ülkemizin e gururu. E kendisi Mersinli ve uzaya çıkan ilk Türk olarak gerçekten gururlandırdı. Hala tüylerim diken diken oluyor. O da eee uzaya ilk çıktıktan sonra ilk konuşma çok önemli. Ulusal sesleniş gerçekten çok önemli bir konuşma yaptı.
>> Bir gördü gözlerine vuruldu. Alam nir sebes kız ben sana. Of aman. [Müzik]
>> Desene böyle bir giriş yapsaydı sevgili Alper Gezervcıdan çok özür dileriz bu verdiğimiz rahatsızlıktan dolayı ama küçük de olsam moral olduklarını şimdiden söyleyeyim. Böyle güzel capsler var. Eğleniyoruz. Arada eğlenmemiz lazım değil mi? Zaten yeteri kadar stres var. Evet, şimdi geldik diğer önemli akarsuya. 24 numarada kim var sorusunun cevabı Asi. Bana söyler misiniz acaba? Bulgaristan'dan kaynağını alıyor. Yunanistan'la doğal sınır yapıp Ege Denizi'ne dökülen kimdi?
>> Dışarıdan içeri gelen iki akarsu var dedim. Diğeri kim?
>> Lütfen unutmayın. Hangi iki akarsu dışarıdan içeri gelir diye sorulursa Meriç ve Asi. Lübnan Dağları'ndan kaynağını alıyor. Suriye, Hatay ve oradan Akdeniz'e yapıyor. As'in kendisi dışarıdan içeri geliyor. Söyler misiniz bana? Meriç Nehri'nin kendisi Yunanistan'la doğal sınır yapıyor mu acaba?
>> Evet deyin.
>> Çok güzel. Aside çok küçük kısımda da olsa kendisi burada Suriye ile doğal sınır yapar. AS de doğal sınır yapıyor. Çok detay ama bakın görüyor musunuz? Asi Nehri Türkiye sınırı. Suriye e ve Türkiye doğal sınırın kendisini ortaya çıkaran akarsularımız varmış. Yani bu detaya çok fazla inmiyorlar ama Meriç Asi için bir iki örnek daha vereceğim size. Önemli detaylar var diyoruz. Anlaştık mı acaba?
>> Geldik Türkiye'nin en önemlisine. Hatta dünya için çok önemli. Hatta dünya için iki önemli akarsudan bahsedeceğim. Neden? Çünkü Fırat ve Dicle'nin başka bir hikayesi var. 25 numarada Fırat'ı görüyorum ilk önce. Karasu, Murat kolları var. Karasu, Murat kolları var. Üzerinde Keban, Karakaya, Atatürk barajları var diye başlıyor genelde sorular. Üzerindeki barajlar anlatacağım merak etmeyin. Ve Fırat Nehri'nin kendisi buradan Türkiye'yi terk ediyor. Ve Atatürk Barajı da üzerine olduğunu hatırlatayım. Dicle'nin kendisi de yine Türkiye'den kaynağını aldı. Botan Çayı ve Zap Suyu kolları var. Türkiye'den kaynağını alıyor ve Fırat, Dicle nereye gidiyor bir takip edelim. Bir bakalım isterseniz niye dünya için çok önemli dedim. Fırat burada, Dicle burada. Türkiye'den kaynağını aldı geldi. Mezopotamya'yı ortaya çıkardı. Mezopotamya'yı ortaya çıkaran nikah karşı kim?
>> Fırat ve Dicle.
Ve Fırat ve Dicle'nin kendisi Mezopotamya'yı ortaya çıkardıktan sonra birleşiyor. Genel kültür bilgisi. Şattü'l Arap adını alıyor. Şattü'l Arap. Bakın burada da yazıyor. Hatta Şattü'l Arap adını aldıktan sonra buradan nereye dökülüyor? Basra Körfezi'ne. Basra Körfezi'ne dökülür. Karasu, Murat kolları var. Üzerinde Atatürk Barajı var. Kim? Fırat.
>> Botan Çayı, Zap Suyu kolları var. Basra Körfezi'ne dökülür. Kim?
>> gibi sorular üretilebilir. Anlaştık mı? Ama Mezopotamya dünya için niye önemli sorusunun cevabı ilk yaşam alanlarından bir tanesi. Mardin'e mutlaka gidin. Söylemiştim. Bir kez daha söylüyorum. Mardin'nin o eski evlerinden kahvenizi içerken bir düzlüğe doğru bakacaksınız. Aslında bir platoya bakıyorsunuz ama onun ucunda Mezopotamya'ya doğru bakıyorsunuz. Aslında göremediğiniz o düz kısım eee çok değerli. İnsanlık tarihi için çok değerli. Göbeklitepe'de eee ki bulunan kanıtlar yani tarihi eserler gerçekten dünya medeniyetlerine eee ışık açıyor. Şu anda dünya için çok önemli topraklar olduğunu söyleyeyim. Eee o yüzden zaten her gün böyle bir karmaşa, bir kargaşa içerisindeyiz. Çünkü gerçekten dünyanın en değerli topraklarında yaşıyoruz. Mezopotamya dedik. Fırat dedik. Basra'ya gidiyor dedik. Ve Fırat Nehri üzerinde Türkiye'nin en önemli barajı var dedim. Söyleyin bana neymiş adı? Atatürk Barajı'nın kendisini gördüm. Atatürk Barajı'na doğru yaklaştım. Yaklaştım. Yaklaştım. Yaklaştım. Yaklaştım. Atatürk Barajı'nın kendisi şöyle karşıma çıkıyor. Görüyor musunuz? Dersin başında söylemiştim. Hidroelektrik enerji potansiyeli fazla ne demek? Su burada biriktiriliyor. Şu borulardan bırakılıyor. Düşey elde ediliyor ve elektrik üretiliyor. Hocam ben bilmem. Görmeden inanmam diyenler için Atatürk Barajı'nın tam yakınına kadar sizin için gittim. Atatürk Baraj Gölü'nün Tolgu Gödesi'nin tam üzerindeyiz. Hemen sol tarafta Atatürk Baraj Gölü var. Fırat, Dicle'nin tam üzerinde ve sağ tarafta da diğer tarafta da suyun bırakıldığı alandan itibaren Fırat Nehri'nin Suriye tarafına doğru giden kısmını görüyoruz. Görüyor musunuz? Bakın buradan bırakılıyor. Normal bir akarsu. Diğer tarafta suyu biriktirmişiz. Tam o boruların olduğu yerden de daha yakın bir görüntümüz var. Yani ne kadar devasal olduğunu görün diye böyle kocaman devasa su eee buradan borulardan düşey elde ediliyor. Eğimle birlikte bırakılıyor. Niye? Bunun hızı buradaki alttaki odalara giriyor. Özel izinlerle girilebiliyor tabii ki. Eee ve oraya da girdik arkadaşlar. Şu sesi dinlemenizi istiyorum. Kulaklık taktık biz girerken. Bu ses suyun buradaki reaktörleri çevirme sesi. İnanılmaz bir şekilde reaktörler çevriliyor. Elektrik bu şekilde elde ediliyor. Eğimin fazla olması, Anadolu'nun genç olması, enerji potansiyel yüksek. Akarsu olmasının mantığı buna bağlı. İşte ve Türkiye'nin en büyük barajının içerisinden çok özel görüntüler bunlar. Tekrar söyleyeyim. Eee, sağ olsunlar izin verdikleri için de kendilerine teşekkür ediyoruz. Genelde izin vermiyorlar ama hani ben ders için video çekiyorum vesaire dedikten sonra da gerçekten bilgilendirici olduğunu bilince sağ olsunlar izin veriyorlar. Sonuç Atatürk Barajı'nın hikayesini ona bağladım. Atatürk Barajı'nın kendisini görmüş oldum ama benim için önemli cümle Fırat Nehri'nin kendisiydi ve Fırat Nehri için de değerlendirme yaptım. Bana söyler misiniz? Karasu, Murat kolları var üzerinde. Keban, Karakaya, Atatürk barajları var. Basra'ya gider kim?
>> Botan Çayı, Zap Suyu kolları var. Ve Basra'ya gider kim?
>> Dicle.
>> diye sorulabilir belki. Meriç hangi ülkeyle doğal sınır yapar?
>> Yunanistan.
>> Asi.
>> Suriye.
>> Suriye kanadında. Dicle'nin kendisi Suriye katında şurada biraz karışık ama doğal sınır yapıyor ve Aras'ın kendisi kolu Arpaçayı ile birlikte Ermenistan'la, Arpaçayı ile Ermenistan'la ama sonra Nahçıvan, İran hattında böyle birden fazla ülkeyle doğal sınır yaparak devam ediyor. Eee hattına diyebiliriz. Hocam ben bilmem görmeden inanmam diyorsanız ben sizin için gittim oralara bakalım. Arpaçay'dan bir görüntü gelsin. Aras Nehri üzerine kuşlarla doğal sınırı yapar mı sorusunun cevabı için neredeyiz? Iğdır, Tuzluca'dayız. Hemen arkamızda Aras Nehri'nin kendisi var. Kollarıyla birlikte Ermenistan hattında doğal sınır yapıyor. Meriç Nehri'nin Yunanistan'la doğal sınır yaptığı gibi ya da Asi Nehri'ni Suriye ile ya da Dicle'nin koluyla birlikte Irak'la, Çoruh Nehri'nin çok küçük alanı Gürcistan'la doğal sınır yaptığı gibi. Doğal sınırın kendisi bu. Bu Telergörgü'nün hemen karşısında neresi var? Ermenistan var. Kendilerini görüyorsunuz.
>> Karşı taraf Ermenistan.
Arpaçay üzerindeyiz arkadaşlar. Eee, burası Türkiye. Burası Ermenistan. Gördüğünüz gibi yüksek güvenlikli. Şu teller biz çok önemli yani geçiş. Şaka bir yana her gün eee tabii ki askerimiz devreye atıyor orada. Biz de orada böyle çaktırmadan çekim yapmış olduk. Eee ama eee güzel alanlardan bir tanesi buralara atandığınız zaman aynı zamanda bunun hemen yanında bir çay bahçesi var. Eee memur arkadaşlarının hafta sonu gelip piknik yaptığı yer orası. Eee bunu bir kenara yazın. Yakın zamanda atılırsa oraları da görün. Oradan bizi izleyenlere de sevgiler, selamlar. Dikkat etmeniz gereken tek şey var. Top oynarken topu >> Ermenistan'a kaçırmayın. Yoksa bir memurun hafta sonu arkadaşlarıyla birlikte gazete haberi gibi düşünsenize top oynarken topunu Ermenistan'a kaçırmasıyla birlikte başlayan olaylar. Trump'ın araya girip Ermenistan'la Azerbaycan barıştırdıktan sonraki yeni bir krizi ortaya çıkardığı gibi haber dünya buna hazır değil. O yüzden topumuza >> sahip çıkalım arkadaşlar.
>> Evet, önemli detaylar dedik. Cümleleri bu şekilde net hale getirmiş oluyoruz. Eee, videoda dikkat ediyorsanız Çoruh Nehri'nin çok küçük bir alanda böyle doğal sınırı yaptığını da söyledim. Görüyor musunuz? O kastettiğim yer aslında tam şurası ama çok geniş bir alanda değil. Yani doğal sınır hikayesi ile ilgili soru detay olarak gelir mi bilmiyorum ama bu detayda buradan Çoruh Nehri içinde eee görmüş olun diyelim. Önemli cümleler dedik. Ben sizin için toparlayacağım ama bir şey daha bağlamamız gerekiyor. Bir akarsu tüm kollarıyla birlikte akıyor ve denize ulaşıyor. Akarsuyun kollarıyla birlikte aktığı alana havzası deniyor. Havza yani kapladığı alan gibi düşünün. Mesela Yeşilırmak'ın havzası şurası. Kızılırmak'ın havzası şöyle. gibi devam ediyor. Eğer akarsu kollarıyla birlikte suyunu denize ulaştırırsa açık havza, ulaştıramazsa kapalı havza oluyor. Genelleme yapalım. Türkiye'nin akarsuları genelde yarımadada olduğumuz için denize ulaşıyor ya açık havza olur. Doğru mu?
>> Genelleme bu. Ama su denize gitmezse de kapalı havza olur mu acaba?
>> Olur. O zaman söyler misiniz? Türkiye'nin kapalı havzaları varsa kıyıda mı, içeride mi?
>> İçeride. Bakın lütfen Türkiye'nin sizin için ayrı ayrı böyle detaylı dört kapalı havzasından bahsedeceğim. Van Gölü kapalı havzası deriz. Yani suyunu denize ulaştırma şansı yok. Her ne kadar Vanlı kardeşlerimiz buraya Van Denizi dese de okyanusa bağlantısı yok. Selamlar Van'a. Hazar Gölü kapalı Havzası. Niye Hazar Gölü dediğimi anladınız mı? Aras, Kura nereye gidiyor?
>> Hazar'a.
Buraya dikkat edin. En önemli soru kalıbı Aras, Kura Hazar'a gidiyor. Hazar Denizi diyoruz ama göl, okyanusa bağlantısı yok. Problem var mı? En önemli cümle. Tuz Gölü İç Anadolu ya da İç Anadolu Kapalı Havzası. En büyük kapalı havza dediğimiz yer İç Anadolu kapalı havzası. Tuz Gölü çevresi de diyebilirsiniz buna. Ve Göller Yöresi kapalı Havzası. Buradaki göller sularını denize ulaştıramıyorlar. Bakın burada Eğirdir Gölü'nü almışım. Ayırt etmişiz. Görüyor musun? Çünkü Eğirdir suyunu denize ulaştırıyor. Ayrı konu. Siz ona odaklanmayın. Siz kapalı havaya odaklanın. Suyun denize gidememesi kapalı havza mı?
>> Bana söyler misiniz? Türkiye'nin dağları doğu-batı yönüne uzanıyor muydu? Evet.
>> O zaman yer şekilleri suyun denize gitmesini engeller mi?
>> Evet.
>> O zaman Türkiye'de içeride kapalı havzaların olmasında yer şekillerinin etkisi var mı diye sorarlarsa?
>> Var. Yorum yapalım. Var mı? Var. Peki içerisi denizel miydi? Karasal mı?
>> Karasal.
>> Yağış fazla mı, az mı?
>> Az.
>> Karasalsa bu suların gücü olmazsa gidebilir mi? Aşabilir mi dağları? Aşamaz. O zaman iklimin sizce kapalı havza olmada etkisi var mı? Var. Yer şekilleri iklim kapalı havza olmanın temel noktalarını ortaya çıkarıyor. Ama soru böyle değil. Bunlar test sorusu olur. Soru nasıl gelir? Aras, Kura'ya bakın. Aras, Kura'yı unutmayın. Aras, Kura nereye gidiyor?
>> Hazar'a.
>> Hazar dediğimiz yer deniz mi, göl mü?
>> Göl.
>> Göl.
>> Aras, Kura açık mı, kapalı mı?
>> Kapalı.
>> 2023 KPSS olarak geldi arkadaşlar. Bu Gediz Nehri'nin kendisi. Bakarak söyleyeyim bakın. Gediz Nehri'nin kendisi. Haritaya bakayım. Kapalı mı, açık mı?
>> Açık.
>> Denize gidiyor. Problem var mı? Kızılırmak kapalı mı, açık mı?
>> Açık.
>> Açık.
>> Peki Aras.
>> Kapalı.
>> Kapalı.
>> Bunu bulmanızı istediler. 2023 KPSS'de yani Aras, Kura kapalı deyin. Gerisi açık zaten. Anlaştık mı?
>> Anlaştık mı?
>> Evet.
>> Detay sorular olarak karşımıza çıkabiliyor. Bunu da bilin. Mantığıyla birlikte anlatmış olalım. Hangi kapalı havzalar var sorusunun cevabı Van Gölü, Hazar yani Aras, Kura, İç Anadolu yani Tuz Gölü çevresi ve Göller Yöresi kapalı havzaları var. Niye kapalı havza? Yer şekilleri ve iklim özelliklerinden dolayı kapalı havlar olarak karşımıza çıkar. Anlaştık mı?
>> Problem var mı?
>> Bir tekrar edelim. Ondan sonra burayı bitirmiş olalım. 5 tane akarsu var diyorum. İçeriden dışarı gidiyor. Bakarak söyleyeyim. Hangi akarsular içeriden dışarı gider sorusunun cevabı birinci cevabı Çoruh olur mu?
>> Aras, Kura olur mu?
>> Aras, Kura Karadeniz'e mi? Hazar'a mı?
>> Hazar'a.
>> Çok güzel. Fırat, Dicle olur mu?
>> Fırat, Dicle Hazar'a mı? Basra'ya mı?
>> Basra.
>> Basra'ya gider. Çok güzel. Peki Keban, Karakaya, Atatürk hangi akarsu üzerinde?
>> Fırat.
>> Fırat. Mezopotamya'yı ortaya çıkaran iki akarsu kim? Fırat,
>> Dicle.
Şattü'l Arap yapan ikisi kim? Fırat, Dicle. Basra'ya giden iki akarsu kim? Fırat, Dicle. Dışarıdan içeri gelen iki akarsu kim? Meriç,
>> Asi.
>> Asi. Karstik kaynaklarla veselin akarsuları nerede arayalım? Güneydoğu Anadolu'da mı, Antalya'da mı?
>> Antalya.
>> Çok güzel. Taşkın yapan akarsuları nerede arayalım? Doğu Anadolu'da mı? Marmara, Ege mi?
>> Marmara, Ege.
>> Harikasınız. Marmara, Ege. Şu deltaları da anımsayalım ve bitirelim. Yeşilırmak hangi deltayı yapmıştı?
>> Çarşamba.
>> Çarşamba. Kızılırmak.
>> Bafra.
>> Bafra. Çok güzel. Sakarya'nın kendisi.
>> Karasu.
>> Karasu. Harikasınız. Meriç.
>> Meriç.
>> Meriç. Hangi tarım ürünü var?
>> Pirinç.
>> Pirinç var. Türkiye'den fazla delta nerede?
>> Bakırçay, Küçük ve Büyük Menderes'in katkılarıyla en büyük delta kim?
>> Çukurova.
>> Çukurova. Hemen yanında kim var?
>> Silifke.
>> Silifke var. Kim yapmış?
>> Göksu.
>> Göksu. Nereyi sulamış?
>> Konya.
>> Konya. Nasıl?
>> Mavi Tünel.
>> Mavi Tünel. Hangi proje kapsamında?
>> KOP.
>> KOP kapsamındaymış. Ve artık Güneydoğu Anadolu Bölgesi sulanıyor. Nasıl diye sorarsam?
>> GAP'la.
>> GAP'la. Ama yoğurt GAP'ı değil. O köprüde. Kaptınız mı olayı?
>> Kaptık.
>> Çok güzel. İstediğim seviyeye geliyorsunuz. Eee, video serisi sonunda, eee, özellikle şaka kalitenizi çok üst seviye >> çıkaracağım. Bilgi seviyenizin hangi seviyede olacağını bilmiyorum ama şaka seviyenizi, espri kalitenizi yukarılara çekeceğiz. Rica ederim. Var mı sorunuz?
>> O zaman Türkiye'nin akarsu konusu bitti. Hemen soru bankasına gidiyorsunuz. Soruları çözüyorsunuz. Sonra kaldığımız yerden devam ediyoruz. Görüşmek üzere.
[Müzik]