3. Yeşil Enerji Zirvesi - Regülasyon 360 Oturumu

Evet, böylece açılış konuşmalarının ardından gelelim önemli konularımızı bugün masaya yatırmaya. Şimdi ilk panelimizle başlayacağız. İlk panelimiz çok kıymetli konuklarımızdan oluşacak. Çünkü tabii ki bu süreç içerisinde eee emisyonların azaltılması noktasında ve ekonominin sürdürülebilir bir şekilde işlemesi için yeşil ekonomi noktasında, yeşil enerji noktasında değerli konuklarımız olacak burada. Çünkü Avrupa Birliği tarafında yeni gelişmeler var, yeni kanunlar var. Ülkemize baktığımız zaman az önce Sayın Cinal'in de söylediği gibi yeni kanunlar var ve bunların uygulama noktaları var. Şimdi uygulama noktasında nasıl ilerleyeceğiz? İşte tam da bunun uzmanları konuşacaklar ve bu soruların yanıtlarını bize tam olarak aktaracaklar. Yani bir tarafta aslında kamu, diğer tarafta özel sektör ve bu işbirliği nasıl işleyecek, nasıl devam edecek? İşte bu soruların yanıtını alacağız. Kimlerden alacağız? Öncelikle moderatörümüz ATP Greenx birim başkanı Sayın Tuğba Sarı geliyorlar. Buyursunlar ve regülasyon 360'ı masaya yatırmaya başlayacağız birazdan. Hoş geldiniz Tuğba Hanım. Buyursunlar size hemen koltuğumuzu alalım. Moderatör koltuğumuza ve konuklarımızı hemen davet edelim. Ticaret Bakanlığı Avrupa Birliği Tek Pazar ve Yeşil Mütabakat Dairesi Başkanımız Sayın Elif Taş Yürek'i sahneye arz ederim efendim. Buyursunlar. İklim Değişikliği Bakanlığımız, İklim Değişikliği uzmanı Sayın Ezgi AKGedik. Buyursunlar efendim. TSE Çevresel Gözetim ve Doğrulama Müdürü Sayın Mehmet Ergün buyursunlar. EP ETS ve Çevresel Piyasalar Birim Müdürü Sayın Mustafa Aydın, EPDK Çevresel Piyasalar ve Alternatif Kayıtlar Grup Başkanı Doktor Sayın Okan Yardımcı sahnemizde yerlerini alıyorlar. Kendilerine de hoş geldiniz diyerek sözü Sayın Tuğba Sarıya bırakalım hemen. Bizler merakla bekliyoruz. Buyursunlar. Hoş geldiniz. Buyurun.

>> Evet, merhabalar. Öncelikle eee herkese hoş geldiniz diyorum. Eee 3. Yeşil Enerji eee zirvemizi bu sene de eee yine aynı yerde, aynı eee tarihte gerçekleştiriyor olduk. Eee öncelikle şunu belirtmek isterim. Eee biraz aramızda da konuştuk. eee üçüncüsünü gerçekleştirdiğimiz zirvenin eee ilkini 2023 senesinde yapmıştık. Dedik ki ne kadar eee kısa bir zaman görünüyor ama eee aslına bakarsanız açılış konuşmalarında da dile getirildi. İklim kanunumuz çıktı. İklim kanunu yoktu. Eee gönüllü piyasalarda karbon kredilerini konuşuyorduk. Eee YKG AEX sertifikalarının ne olduğunu eee anlatmaya çalışıyorduk piyasada. eee bugün farkındalığın çok daha yüksek eee kanunla beraber bu piyasa işleyişini nasıl eee kuracağımız eee diğer ülkelerde eee TS sistemlerinin eee neler olduğunu eee kendi ülkemizde sistemi nasıl kuracağımızı eee konuştuğumuz bir eee güne geldik. Eee bu açıdan eee kendi adıma ve şirketim adından eee çok mutluyum. Eee bugün de aramızda çok değerli paydaşlarımız var. eee tamamen aslında iklim kanunu çıkmasıyla beraber eee Türkiye Emisyon Ticaret Sisteminin kurulmasında eee bu kurguyu yönetecek, bu kurguyu kuracak tüm değerli paydaşlarımız burada. Eee sizler adına eee çok verimli bir zirve geçmesini diliyorum. Eee kendileriyle birebir eee bir iletişim içerisinde olduğum için de şunu rahatlıkla söyleyebilirim. çok açık iletişim içerisinde olan eee bir eee bakanlıklarla eee bakanlıklarla çalışıyoruz ve lütfen molalarda eee ne aklınıza takılırsa eee her türlü eee soruyu kendilerine eee yönlendirebilirsiniz. Eee şimdi ilk eee aslında sorumla eee Elif Hanım'la başlamak istiyorum. Eee şimdi 2026 ben birazcık bir yol haritası çizerek ilerlemek istiyorum. İlk etapta eee 2026 Ocak ayı itibariyle bir eee SKDM eee sisteminin eee başlayacağı bir eee döneme giriyoruz. Eee dolayısıyla aslında eee Ticaret eee Bakanlığı'na ilk eee sorumu yönlendirmek istiyorum ki eee bu yol haritası çerçevesinde sizlerin de kafanızdaki eee soruların eee belli bir eee hizada eee oturmasını sağlamak isterim. Eee, Elif Hanım, eee, öncelikle 1 Ocak 2026 tarihi itibariyle, eee, SKDM sistemi Türkiye'de faaliyet, eee, gösterecek. Özellikle aslında, eee, bize piyasadan da, eee, çok farklı taraflarda, eee, sektörlerde müşterilerimiz var. E, gerek hava yolları, gerek deniz, eee, gerek, eee, alüminyum, demir çelik, çok farklı aslında SKDM'nin tam da göbeğinde olan sektörler diyelim. birçok soru yöneltiliyor. Bu soruların özellikle gelen kısmı işletmelere getireceği mali yükümlülük ve zorunluluklar neler olacak? Eee, bakanlığımız bu konuda nasıl çalışmalar yapıyor? Biraz sizden bilgi eee, alabilir miyiz bu konuda? Teşekkür ediyorum.

>> Ben teşekkür ederim. Öncelikle eee, davetiniz için eee, ayrıca teşekkür ediyorum. Hem şahsım hem de bakanlığım adına bizim için de bu gibi etkinliklere kıp bilgi vermek çok kıymetli. Eee, evet. eee sınıra karbon düzenleme mekanizması yeşil mutabakatın önemli unsurlarından bir tanesi ve eee biliyorsunuz Ekim 2023 itibariyle başlayan raporlama dönemi eee 1 Ocak 2026 itibariyle uygulama dönemi eee dönüşecek ve raporlama aslında mali yükümlülük olarak kendini gösterecek. Tabii eee bu sürece çok az bir zaman kaldı. Eee, ancak eee AB tarafında da raporlama dönemindeki hususlar dikkate alınarak biliyorsunuz bir eee basitleştirme eee mevzuatı da yayınlandı. Daha doğrusu onay süreci tamamlanmak üzere yayınlanmasını bekliyoruz. Eee şimdi tabii burada özellikle SKDM kapsamı eee ürünlerde AB ihracatımız %44'ü buluyor. Yaklaşık 11 milyar euroluk bir ihracattan eee dolardan dolarlık bir ihracattan bahsediyoruz. Dolayısıyla bu ihracatçılarımızın AB pazarına girişinde artık mali yükümlülük söz konusu olacak. Tabii bu basitleştirme kapsamında eee öncelikli olarak bazı e yenilikler geliyor. İşte eee Avrupa Birliği eee 50 tonun eee işte demir çelik, alüminyum, çimento ve gübre eee kümülatif olarak 50 tonun üzerinde eee ithalat yapan AB'deki ithalatçıların SKADM yükümlülükten muaf tutulması yönelik bir düzenleme getirdi. Bu tabii bizim sektörümüze nasıl yansıyacak? Bizim KOBİR doğrudan yansıyacak mı bunlar? ayrı tartışma eee konuları. Ancak tabii eee yine de çok küçük eee oranda eee eee ithalat yapılması durumunda mali yükümlülüğün daha az olacağını öngörüyoruz ya da bu yükümlülükten muaf tutulacağını öngörüyoruz. Tabii şimdi eee 1 Ocak 2026 diyoruz ama hani SKDM beyanının verileceği tarih esasen 2026 yılı için eee Eylül 2027. Dolayısıyla bu SKDM beyanı dediğimizde işte ithal edilen eee tonaj eee emisyon tutarı eee buradaki ödenen, ödenmiş olan karbon vergileri de varsa eee beyanı eee eee verilecek olan eee SKDM sertifik alınması gereken SKDM sertifika sayısı eee ve aslında bu raporların da bu beyan edilmiş olan eee emisyonların da doğrulanması gerekecek. Dolayısıyla aslında eee 2026 yılı için yapılacak olan eee ihracatta doğrulama yükümlülüğün 30 Eylül 2027'ye kadar eee yerine getirilmesi eee söz konusu olacak. Eee bu zaten oldukça önemli bir konu. Çünkü halihazırda eee Avrupa Komisyonu eee emisyonların doğrulanması ve doğrulayıcının akreditasyonu ile ilgili ikincil mevzuat hazırlığı da tamamlanmış değil. Eee burada da çok ciddi soru işaretleri söz konusu. Eee, tabii burada SKDM sertifikalarının satın alınması e başka bir boyutu. Onun da Şubat 202 itibariyle başlamasını bekliyoruz. Eee burada da, eee, çeyrek dönemler itibariyle satın alınması gereken sertifikanın %50'sinin eee, alınması gerekiyor ithalatçı tarafından. Burada tabii ki bütün aslında yükümlülük AB ithalatçısının üzerinde gibi görünmekle beraber eee tabii ki ihracatçılarımızın üzerine de bu mali yükümlülükler nasıl yansıyacak? Eee sözleşmelere mi yansıtılacak? Nasıl bir eee düzenleme olacak? Bu konuda da hala belirsizlikler var. Eee burada tabii önemli olan konu bizim SKDM kapsamı ürün ihracatçılarımızın emisyonlarını ilgili mevzuata uygun bir şekilde, eee, hesaplayıp doğrulayıp, eee, raporlamaları bekleniyor. Eee bu anlamda oldukça önemli. Tabii eee bir tarafta da eee, hala eee, belirsiz olan konular var. eee biraz önce bahsettiğim gibi işte eee doğrulayıcıların akreditasyonu, doğrulayıcıların eee eee nasıl akredite edilecek ilgili hususlar var. öte yandan hala uygulama dönemindeki emisyon hesaplaması ile ilgili bir eee mevzuat yayınlanmadı. Avrupa Komisyonu şu anda 3 adet mevzuat hazırlığında. Eee bunlardan e bir tanesi işte bu uygulama döneminde ekii emisyonların hem doğrudan hem eee dolaylı emisyonların nasıl hesaplanacağıyla ilgili eee hem eee yenilenebilir enerji eee eee ile ilgili konuların nasıl ele alınacağıyla ilgili. Biliyorsunuz Avrupa Birliği'nde halihazırda SKDM kapsamında varsayılan değerlerin e kullanılması söz konusu. Gerçek değerlerin kullanılabilmesi için ya doğrudan bir bağlantı olması gerekiyor ya da bir enerji satın alım anlaşması imzalanmış olması gerekiyor. Ancak bu Avrupa Birliği eee düzenine göre dizayn edilmiş bir durum. üçüncü ülkelerde eeei idari düzenlemeler buna uymuyor. Dolayısıyla Avrupa Komisyonu şu anda aslında bu e dolaylı emisyonların gerçek değerleri esas alınarak yenilebilir enerji yatırımları da dikkate alınarak eee hesaplanması ile ilgili bir mevzuat çalışması da eee yürütüyor. eee yine 3üncü ülkelerde ödenen eee karbon vergilerinin eee ETS serbest tahsisatlarının eee SKDM mali yükümlülüğünden düşmesi ile ilgili eee çalışmalar eee söz konusu. eee bunun yanında tabii eee bu sene sonunda da yine SKDM mevzuatının yeniden bir gözden geçirilmesini bekliyoruz. eee SKDM sektör kapsamının genişletilmesi, SKDM eee kullanıcı eee şey yükümlülüğünün kullanıcı sektörlere genişletilmesi, özellikle demir, çelik, alüminyum gibi eee sektörlerde bunları girdi olarak kullanılan sektörlere de genişletilmesi ile ilgili bir çalışma eee da söz konusu. Bir de SKDM'nin eee yükümlülüğünden sapma ile ilgili eee eee engellerin eee yönelik bir çalışma söz konusu. Eee burada tabii dolaylı emisyonların halihazırda biliyorsunuz raporlama döneminde sadece, eee, tamamen, eee, hem dolaylı hem, eee, doğrudan emisyonlar raporlanıyordu. Uygulama dönemi eee, başladığı itibaren eee, sadece gübre, eee, çimento ve agromara demir için eee, dolaylı emisyonlar raporlanacak. Yani elektrik eee, üretim prosesinde kullanılan elektrik için eee, emisyonlar eee, doğrulanacak ve raporlanacak. Eee, burada tabii bunun diğer sektörlere geniş genişletilmeyeceği ile ilgili de bir çalışma yürütülüyor Avrupa Komisyonunda. Hani bizim son aldığımız bilgilere göre bu çalışmanın 2026 eee yılında devam edeceği ve 2027 yılından önce, 2027 sonundan önce hatta eee bu dolaylı emisyonların diğer sektörlere genişletilmeyeceği eee yönelik bir ön şifai bilgiye de sahibiz şu aşamada. eee diyerek ben genel bir toparlama yapmış olayım.

>> Teşekkür ederiz. Aslında şunu anlıyoruz. Birçok belirsizlik var. Daha önümüzde yapılacak çok işimiz var ama sanayicinin ilk yapması gereken kısım aslında mevzuata uygun karbon ayak isini hesaplıyor ve ilgili dönemlerde raporluyor olmak.

>> Eee doğrulama kısmı için ise eee anladığımız kadarıyla o tarafta da bir belirsizlik var. Onları da bekliyor olacağız. Eee teşekkür ediyorum. Eee Elif Hanım. Şimdi eee Ezgi Hanım'a dönmek istiyorum. Biraz böyle hanımefendilerden başladım. Beyefendileri de sona attım gibi oldu ama eee dediğim gibi bir sıralamayla aslında devam etmeye çalışıyorum. Eee şimdi iklim kanunuyla eee beraber Türkiye'de ETS eee sisteminin kurulmasına karar verildi. ETS sistemi de aslında emisyon ticaret sistemi yani eee tassisat miktarlarının alınıp satıldığı bir eee ticaret alını diyebiliriz. eee Türkiye ETS sistemi ile eee beraber eee sistemin eee kurulumu ve her türlü aslında ilk ana temel eee taşların atılımı İklim Değişikliği Başkanlığıyla eee başlıyor. Arkasından EPDK eee EPŞ eee TSE gibi eee birçok da eee aslında kurulda yer alan eee birçok da eee şeyler var. Eee kurum ve kuruluşlarımız var. Eee, bu çerçevede eee Türkiye ETS sistemi nasıl bir kurguyla kurulacak? Eee, önümüzde gördüğümüz Avrupa Birliği ETS sistemini çok yakından takip etme şansımız oldu. Eee, Avrupa Birliği'ne mi yakın? Eee, hangi ülkeler örnek alındı? Eee, ya da bize kendi ülkemize özgü bir e, emisyon ticaret sistemi mi kurulacak? Eee, bu konu hakkında sizlerden temel bilgiler alabilir miyiz Ezgi Hanım? Teşekkür ederim.

>> Eee, ben çok teşekkür ediyorum. Herkese merhaba diyorum. Kendim ve bakanlığım adına da saygıyla selamlıyorum herkesi. Eee, İklim Kanunu tabii ki, eee, çok gündemde olan, eee, bizim de aslında çok merakla beklediğimiz bir kanundu. Önce geri çekildi, sonra nihayet 2 Temmuz'da yürürlüğe girdi. Eee, İklim Kanunu aslında 2053 N0 emisyonuna hizmet eden ve eşil büyüme, yeşil dönüşümü destekleyen aslında çerçeve bir kanun. Eee, burada bazı araçlar var. Eee, buradaki iklim değişikliğle mücadeledeki planlama araçlarından bir tanesi aslında ülkemizde eee, bir karbon fiyatlamasının kurulması. Eee, burada karbon fiyatlama aracı olarak karbon vergisinden ziyade emisyon ticaret sisteminde karar verildi ve eee, madde 9'a göre de eee, Türkiye emisyon ticaret sisteminin kurulma yetkisi de İklim Değişikliği Başkanlığına verildi. Eee, tabii ki tek bu yetki bize ait değil. Eee, kanunda önemli iki tane kurul kuruldu. Bir tanesi karbon piyasası kurulu, bir tanesi danışma kurulu. Karbon piyasası kurulu aslında ETS ile ilgili temel bütün eee emisyon ticaret sisteminin kaybını oluşturabilecek bütün kararları alacak bir eee Çevre Bakanı Bakanlığında ve ilgili bakanlıkların bakan yardımları oluşan bir önemli bir kurul ve eee bu kurulun senede birkaç defa toplanıp önemli kararlar almasını bekliyoruz. Hatta ilk toplantısında eee önümüzdeki ayın eee sonunda yapmasını planlıyoruz ki biz de ikincil mevzuatı bir an önce yayınlayalım ve usul ve esasları yayınlayalım. Eee önemli diğer bir ayak da aslında danışma kurulu. Bu da özel sektör ayağı. Buraya da top başkanlık ediyor. Eee sekretaryası da Türkiye Odalar Borsalar Birliği yürütecek. Burası da eee sektördeki istişare nitelikteki kararlarını bizlere ve karbon piyası kuruluna sunabilecek. Eee kanunda bir de tabii ki bu emisyon ticaret sistemi günün sonunda bir piyasa olduğu için bu piyasanın işletiminde aslında EP yaşa verilmiş durumda ve buradaki piyasanın eee gözetiminde EPDK almış durumda. Eee, evet. Emisyon ticaret sistemi aslında iklim elşikliği başkanlığı kurulduğundan beri arka planda hep çalışılan konulardan bir tanesi aslında emisyon ticaret sistemi sara gazı emisyonlarını azaltmak için eee piyasa temelli bir mekanizma ve dünyada aslında 38 adet emisyon ticaret sistemi var ve dünya emisyonların %19'u eee ETS'lerle aslında fiyatlanıyor. Eee, biz tabii hep, eee, en yakın, eee, tabii ki aday ülke olmamız neticesiyle ve, eee, en eski geçmişe sahip olduğu için hep Avrupa Birliği emisyon ticaret sistemini görüyoruz. Ancak tek uygulama böyle değil. Her ETS aslında kendi dinamiğine ve kendi ülkedeki makroekonomik koşullara göre dizayn edilebiliyor. Eee, biz şimdi ikincil mevzuatımızı hazırladık, görüşü açtık. Temmuz ayının sonunda, eee, çok fazla görüş geldi, liste dışı görüşler de geldi. Bunları toparlıyoruz. Tabii ki en büyük eleştirilerden bir tanesi şu. Neden Avrupa Birliği ile birebir bir uyum değil? Şimdi Avrupa Birliği ile birebir uyum olması için Avrupa Birliği'nde oluşan bir neredeyse 90 eurolara oluşmuş, dolarlara oluşmuş bir karbon fiyatı var. Bunun ülkemizde fiyat olması demek şu anki enflasyonist durumda inanılmaz bir yani zincirleme bir maliyet oluşturması demek. Eee biz eee Türkiye misyonu ticaret sisteminde temel tasarım unsurları bir cap yöntemini belirledik. ücresatların dağıtımını, kapsamını ve bu yükümlülük şemasının bir ETS'nin yıllık döngüsünü belirledik. Bu döngüyü de ETS yönetmeliğine şu an derç etmiş durumdayız. Eee inşallah bu bir bu ayın sonunda da yürürlüğe gireceğini planlıyoruz. Ama tabii ki bazı üst taraftan gelen aksaklıklarla bu süreç biraz uzayabiliyor. Ama 1 Ocak 2026 yılında Türkiye misyon ticaret sistemini eee başlatmayı planlıyoruz ve bir pilot dönemine başlatmayı planlıyoruz. Burada baz aldığımız CAP yöntemi aslında Avrupa Birliği CAP yönteminden ziyadı. Çünkü Avrupa Birliği e yukarıdan aşağı gelen yani mutlak bir emisyon azaltım hedefi koyuyor ve her dönem lineer azaltım bir faktörle onu azaltıyor. Yani çok bir ambition çok eee sıkı bir iklim politikası hedefliyor. Biz eee Avrupa Birliği bunu 20 yıldır yapıyor. Biz yeni başlayacağız. O yüzden bizdeki eee cap yöntemi aslında eee tam olarak bir eee üst sınır yöntemi olmayacak. Yani biz alt kırılımlı bir hedeften üst kırılımlı bir eee toplam emisyonları toplamış gibi bir cap ilan edeceğiz. Bu şu olacak. Yani bir otoritenin bizim eee tesislerin gerçekleşmiş emisyon verilerine dayanarak, gerçek verilere dayanarak ücretsiz tahsisat dağıtacağız onlara. Bu tabii ki dağıtma noktası bir kıyas değeri olacak. Yani o tesisin eee emisyon yoğunluğuna dayalı olarak ve o tesisin faaliyet seviyesiyle çarpılarak bir ücretsiz tahsisat oluşacak ve tabii ki gerekli olursa da bir ücretli tassisat. Yani bu dağıtılan tahsisatların toplamı bir Türkiye emisyon ticaret sisteminin eee üst sınırını belirleyecek. Aslında bizim eee TR ETS ile amaçladığımız düşük emisyonla üretimi teşvik etmek. Yani hiçbir şekilde biz eee üretimi baskılayacak bir ETS kurmayı planlamadık. Eee ama buradaki emisyonu azaltım hedefimiz de şu olacak. Buradaki emisyon yoğunluğu yani bir birim ürünü üretmek için bir tesis eee emisyon miktarını düşürmeye çalışacak. Yani biz emisyon yoğunluğu üzerinden bir hedef koyduk aslında Türkiye Emisyon Ticaret Sisteminde. Eee CAP yöntemimizi böyle planladık ve CAP yöntemi de bu özellikle şu an Çin'de ve Endonezya'da bu internity based denilen yani emisyon yoğununa tayılı bir cap yöntemi eee Avrupa Birliğien ziyade yine aslında çokça uygulanan bir eee cap yöntemi. eee doğası gereği de bu cap yöntemi tasatlar dağıtıldıktan sonra yani bir sistem yılından sonra gerçekleşmiş verilerden sonra açıklanacak bir CP yöntemi olacak. Eee burada yine demek istediğim çünkü bunu çokça vurguluyoruz. Yani aslında üretim arttıkça genişleyebilen, artabilen bir eee üst sınır olacak. Eee ve önemli başka bir dizayn unsuru da tatsisatların dağıtımı noktası. Tabii ki tahsisatlar ücretli ve ücretsiz dağıtılabiliyor. Biz özellikle pilot dönemde %100 ücretsiz tahsisat olarak kurguladık. Ancak bu şu demek değil. Yani bir tesisi ne kadar emisyon salıyorsa eee o kadar emisyon hakkını hesabında görecek değil. İşte burada baz aldığımız yöntem de aslında Avrupa Birliği'nin birebir uyguladığı benchmark yöntemi, kıyas değer yöntemi. Burada tesisler alt tesislere bölünecek. Yani daha alt bir sınırlar çerçevesinde emisyon yoğunluklarını hesaplayacaklar ve en iyi orada performans gösteren tesisler en iyiden en kötüye doğru sıralanacak. Yani mesela en iyi %10'la üretim yapan bir tesis ya da eee en iyi %50 ile ya da ağırlıklı ortalamayla ilgili üretim yapan bir tesis. Bunun kararına işte karbon piyasası verilecek. Yani böyle bir ortalama oluşacak. Bu ortalamanın altında ve üstünde kalan tesisler eee piyasada ya alıcı konumuna geçecekler ya da satıcı konumuna geçecekler. Böyle bir aslında tassisat dağıtımı olacak. Ancak pilot dönemde bunu olabildiğince esnek tutup yani piyasadaki arz ve talebi dengeleyebilen bir şu an eee maliyet çalışması yapıyoruz. Ancak bu tabii ki 1inci uygulama döneminde eee biraz daha eee nasıl diyeyim? Daraltılabilir. Daha esnek olmayabilir. Eee diğer en önemli husus da kapsam. ETS kapsamı. Bununla ilgili de aslında çok fazla e soru alıyoruz. Bir tesis diyor ki ben işte seregaz emisyonuna eee neden oluyorum? Eee ETS kapsamında mıyım? Eee şöyle ETS kapsamı aslında 2015 yılından beri eee Türkiye'de halihazırda devam eden YED sere gazi emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanma sistemi üzerine kurgulandı. Burada eee kayıtlı olan yaklaşık zaten 800 tesis var ve bunların emisyon toplamı da zaten Türkiye emisyonuun yarısına tekabül ediyor. Biz buradaki kategorizasyonu ve tesisleri baz aldık. Burada B ve C kategori yani burada kayıtlı olan ve yıllık emisyonu 50.000 ton eee karbondioksit eş değeri üzerinde olan tesisler eee ETS kapsamında olacak diyebiliriz. 50.000 ton üzeri olan eee altında olan tesis sayısı çok fazla. Bunlar A kategori diye geçiyor. Bunlar ETS kapsamında değil. Çünkü yönetsel verimliliği sağlamak için eee çok fazla tesis ve düşük emisyonu aynı Avrupa Birliği'nin SKDM uygulamasında yaptığı gibi biz de bunları kapsam dışında bıraktık. eee ve tesisler eee sistem yıl dedik. 1 Ocak 31 Aralık bütün bir yıl emisyonlarından sorumlu olacaklar ve yıl sonunda da yani 30 Kasım'da Avrupa Birliği ile aynı tarih eee emisyonlarını teslim edecekler. Şöyle genel bir süreyi açtım mı bilmiyorum ama genel ETS kurgumuz eee şimdilik bu yönde.

>> Türkiye yani her noktaya değindiniz aslında.

>> Eee bence çok verimli eee güzel bir içerik oldu. Eee aynı zamanda da güzel de bir haber verdiniz. eee kurulunun önümüzdeki hafta eee toplanacağına dair. Çünkü bütün aksiyonların gibi sanki öyle bir bilgi aldım.

>> Evet. Şöyle şimdi yanlış bilgi vermeyim. Danışma kurulu önce toplanacak. Onun bilgisi geldi. Danışma kurulua da istişare bir karar alacak. Belki karbon piyasası kurulu eee muhtemelen Kasım ayı için KOP toplantılarımız olacak. Onun öncesinde mutlaka toplanacak. Biz de dört gözle bekliyoruz. Çalışmalarımızı hazırladık oraya. Eee evet. Eee biz de aynı şekilde bekliyoruz. Oraya sunuyor olacağız. Anladım. Çok teşekkür ederiz verdiğiniz bilgiler için. Ezgi Hanım, eee, aslında şunu anlıyoruz. Yani Türkiye NTS sisteminin kurgusunda, eee, biraz daha enerji, eee, verimliliği belki yeşil enerji kullanımı yani sanayinin eee, üretimini kısman, ona ek yük getirmektense biraz daha dönüşüme yönlendiren, yeşil dönüşüme yönlendiren üretimi kısmı ama eee, yeşil eee, enerji eee, kullanımına yönelik. Aslında Elif Hanım da bir başlıkta değindi. Yani PPA'ler bu power purchase agreement dediğimiz hani kapsam 2 tarafını nötrleyen bugün sertifika olarak kullandığımız ama tabii ki SKDM ve Türkiye ETS'de henüz o taraftaki konulara geleceğiz. Eee şöyle bir bakıyorum herkes heyecanla bekliyor başlıklarını. Onları geleceğiz ama eee bu başlığın önemli olduğunu eee görüyoruz. Yani sanayicimize ek yük getirmektense eee daha farklı dönüşümlere yönlendiren bir eee çerçevede ilerleyeceğimizi görüyorum. Kendi adımızda da eee hep bir örnekler olmuştur. Böyle Avrupa'da eee ne varsa aynısını alıp eee yapalım, dönüştürelim. Bu sefer böyle bir ekip yok. Böyle bir eee böyle bir eee yol haritası da eee yok. Ben de şahsım adından çok e mutluyum. Eee, çünkü her ülkenin dinamikleri eee farklı. Eee, önemli de bir, eee, kurgunun içerisindeyiz. Eee, çok teşekkür ediyorum. Eee, ben şimdi, eee, buradan EPDK'ya eee, geçmek istiyorum. Eee, aslında, eee, kurgunun eee, bir eee, diğer tarafında, eee, dedik ki, eee, İklim eee, Değişikliği Bakanlığı öncülüğünde, eee, bir eee, strateji ve yol haritası çıktı. Ama bunun enerji piyasasına uygun eee bir mevzuat haline e getirilmesi konusunda eee sevgili Okan Bey'e ben sözü vermek istiyorum. Eee Okan Bey öncelikle eee aslında ETS piyasasına ilişkin sistemin nasıl olduğuna dair Ezgi Hanım bize eee belli başlıklarda konuyu özetledi. Ama bu konuda eee EPDK ne gibi düzenlemeler yapacak? bizleri nasıl bir eee mevzuatsal içerikler bekliyor? Hazırlıklarımız ne aşamada? Biraz kurul toplantısı ile ilgili bir hafif de bir olsa bir tarih almış olduk sanki ama eee sizin tarafınızdan dinlemek isteriz bunu.

>> Çok teşekkürler Tuğba Hanım. Ben de eee tüm katılımcıları eee değerli konukları eee şahsım ve kurumum adına saygıyla sevgiyle selamlıyorum. Eee hakikaten başlık çok doğru konulmuş. Oturum başlığı regülasyon 360. Yani tüm paydaşları eee değerli konuklarımızla birlikte hemen hemen tüm paydaşları bir arada gördüğüm aslında eee ilk etkinlik diyebilirim. Yani hep eee daha dağır kapsamlı işte ya TS yoktu yaş yoktu ya PDK yok diye iklim değişikliği başkanlığı burada hakikaten regülasyon 360 eee olmuş. Eee enine boyuna konuşacağız kalan süremizde de eee ETS'yi. Tabii bu paydaşlar arasında hani Ezgi Hanım'ın söylediği gibi karbon piyasası kurulumuz var. 12 üyeden oluşan işte başkanlık, çevre bakanımızın yapacağı e birçok bakanlıktan bakan yardımcısının SP SPK, EPDK başkanıa yer aldı eee bir karbon piyasası kurulu ama ben eee o hani ETS'yi bir eee gemiye benzetirsek aslında geminin kaptanı tabii ki İklim Değişikliği Başkanlığımız yani karbon piyasası kurulu belki o geminin nereye gideceğini hani rotayı belirleyecek işte şuradan şuraya götürmeniz lazım diyecek gemiyi ama kaptan eee konumunda İklim Değişikliği Başkanlığı eee Eee, diğer kuruluşları da ben biraz daha yardımcı kuruluş olarak görüyorum. E, PDK'nın da bu anlamdaki rolü sadece enerji piyasasına yönelik değil, piyasa işleyişine yönelik ya. Dolayısıyla bütün piyasa katılımcılarının alım satım yapacağı emisyon ticaret sistemi piyasasına ilişkin EP'ın işleteceği bu piyasaya ilişkin bir düzenleme eee, piyasanın nasıl işleyeceğine ilişkin bir düzenleme yetkisini aldı kanunla birlikte. eee Mustafa Bey mutlaka detaylarını anlatacaktır. Onun alanına çok girmeksin. Bir eee yansıyla aktarmak isterim ben. Hani çok genel çerçeveyi böyle görsel olarak belki biraz daha eee faydalı olur diye yansıtmamız mümkünse. Dolayısıyla EPDK'nın buradaki rolü eee bu. Bir de piyasa bozucu davranışlar eee varsa eğer eee elektrik ve gaz piyasasının yanı sıra pH'ın altında işleyecek bu piyasada karbon piyasasına ilişkin de piyasa katılımcılarında eee bir piyasa bozucu davranış ya da manipülasyon eee halinde eee bir yine düzenleme yetkisi aldığını görüyoruz. Hem gerçek kişiler için hem eee tüzel kişiler için eee bu şekilde eee bir düzenleme etkisi görüyoruz. eee, Ezgi Hanım'ın bahsettiği emisyon ticaret sistemi yönetmeliği çatı yönetmeliğimiz. Kanun şunu söylüyor. Hani bu işin ana hatlarını İklim Değişikliği Başkanının eee önümüzdeki, eee, günlerde yayınlayacağını planladıkları emisyon ticaret sistemi yönetmeliği belirleyecek. zaten taslağa görüşü açtı iklim değişikliği başkanlığımız ve görüşleri topluyor. Eee, bu ayında da anladığım kadarıyla eee, yavaş yavaş eee, nihai hale gelmesi planlanıyor. Eee, emisyon ticaret sistemi piyasasının işletilmesine ilişkin e yönetmelik tasası işte orada ticaretin nasıl olacağı, PŞ'ın eee, bu piyasayı nasıl düzenleyeceğini anlatan yönetmelik taslağı, henüz görüşü açmadık. eee kanun çünkü ETS yönetmeliği doğrultusunda bir piyasa işleyişi yönetmeliği eee oluşacağını söylüyor. Dolayısıyla eee onun biraz daha nihai hale gelmesini bekliyor EPYDK. Eee ama tabii ki hani %99 oranında işte diğer kamu kuruluşlarıyla bir araya gelerek sektör temsillerinin yapılan bu tarz toplantılarda görüşlerini alarak eee bir şekle ulaştığını söyleyebilirim. %99 oranında nihayetlendiğini söyleyebilirim. Çok yakın zamanda biz de eee ETS yönetmeliğimizin o çatı yönetmeliğinin eee belirgin hale gelmesinden sonra kamuoyu görüşünü açacağız. 2-3 haftalık bir görüş eee alma süreci olacak. Eee akabinde de Ezgi Hanım'ın da söylediği gibi gongun çalması EPH'ta umut ediyoruz ki 1 Ocak 2026'da hepimizin heyecanla beklediği o pilot dönem de olsa bir karbon ticareti artık eee ülkemizde eee başlayacak. şöyle çok genel hatlarıyla hani belki görsel açıdan eee faydası olabilmesi açısından bizim bir de böyle bir kalabalığı yakalamışken hani fırsatı değerlendirmek, yayınlayacağımız o yönetmelik hakkında ön bir bilgi verebilmek açısından eee dayanak eee elektrik piyasası kanunun 11. maddesinden ve iklim kanunu 10. maddesinden geliyor. Ve eee amacımız serga emisyonlarının azaltımını teşv teşvik etmek amacıyla tahsisatların eee ve veya emisyon ticaretine ilişkin uygun görülen diğer sözleşmelerin alım satımının gerçekleştirildiği birincil ve ikincil piyasaların işletilmesine ve işlem kayıt sistemi yine epy altında kurulacak bir işlem kayıt sistemi. Piyasa katılımcılarının kayıt yapacağı işlem kayıt sistemine dair usul ve esasların belirlenmesi. Birincil ve ikincil piyasalar nelerdir? Bunların detaylarını zaten eee konuşacağız. Eee özetle eee genel esaslar ve sorumluluklar ETS piyasasına ve AP'ın piyasa işletimine ilişkin sorumluluklarına yönelik genel esaslar yer alacak bu birinci bölümde. İşlem kayıt sistemi ve piyasa kayıt süreçleri, eee, piyasa katılımcıların İKS'ye ve piyasalara kayıtlarına ilişkin temel kurallar, piyasa işletim esasları ve ikili anlaşma bildirimleri, birincil ve ikincil piyasaların işletimine ilişkin teklif sunma, eşleşme ve fiyat oluşumu ile ikili anlaşma bildirimine ilişkin kurallar, uzlaştırma, faturalama ve ödemeler, teminat tabii ki yine olacak. ticaretin olmazsa olmazı bir teminat mekanizması olacak karbon ticaretinde de ve temerrüt yönetimi, itirazlar, arıza prosedürleri epta olursa çeşitli ve son hükümlerle eee yönetmeliği özetlemek eee mümkün. Eee tanımlara şöyle hızlı geçeyim. Bunu fazla sürenizi almak istemiyorum. Eee zaten Mustafa Bey birtım detaylara girecek. Ön bir görüşme yaptık eee öncesinde. EPH'in genel olarak sorumluluklarını ben, eee, bahsedeyim. veri yayımlama sorumluluğu eee aynı elektrik ve gaz piyasasında olduğu gibi EP verileri yayınlayacak eee raporlama faaliyetlerini yürütecek. ETS piyasasının işletilmesi aslında tabii birinci sorunu belki bunu söylemek gerekirdi. Yansıdığı için ekranda tam göremedim ama ilk sıraya bunu koysam daha iyiydi. Birincil ve ikinci piyasaların işletilmesi. Piyasa işletmecisi görevini kanun eee EP yaşımıza verdi. Bildiğiniz gibi Avrupa örneğine de baktığımızda orada da EX örneği işte European Energy Exchange altında işleyen bir karbon ticareti eee görüyoruz. Dolayısıyla EX'in muadili EPH'ta burada ülkemizde bu faaliyeti yürütecek. eee merkezli karşı taraf hizmetlerinin yürütülmesi görevi epta olacak. İşlem kayıt sistemi dediğim gibi piyasa katılımcılarının e kayıt olacakları işlem kayıt sisteminin kurulması ve yönetilmesi EPH'da olacak. Mali uzlaştırma işlemleri eee ve piyasa gözetimi de eee EPH tarafından yürütülecek. Dediğim gibi EPDK'da bu anlamda elektrik ve gaz piyasası ile birlikte yine kanun değişikliğinde eee yapılan eee iklim kanunuyla getirilen yeni düzenlemeyle eee piyasa bozucu davranışlara yönelik hem elektrik hem gaz hem de karbon piyasalarında eee bir yetki almış durumda. Şimdi ETS piyasasının işleyişini şöyle eee özetlemek mümkün. İkili anlaşmalar eee bunlar epey yaşabildirilecek. Aynı bizim elektrik piyasasında olduğu gibi pilot dönemde uygulanması düşünülmüyor. İklim değişikliği başkanlığı yaptığımız görüşmelerde bu yönde bir değerlendirme var. Ancak sonraki dönemlerde uygulanmasına ilişkin değerlendirmelerimiz devam ediyor. Eee EPAŞ altındaki eee piyasalara bakacak olursak birincil piyasa ve ikincil piyasa dedik. Birincil piyasa tahsisatların ihale yoluyile eee satılması. Eee burada birazdan göstereceğim basit bir örnekle aslında daha net olacak. eee bu ihalelerde nasıl tahsisatların alınacağı ve nasıl fiyata oluşacağı. İkincil piyasalar ise eee sürekli ticaret usulü yani borsadaki gibi. Eee bunu ikiye ayırmamız mümkün. Spot tahsisat yani anlık alım ve satımın olduğu piyasa katılımcıları arasında ve vadeli tahsisat piyasası eeean oluşuyor ikincil piyasalar. Eee birincil piyasadan hızlıca bahsedeyim. İhalede nasıl fiyat oluşumu olacak? Eee ihalelerde piyasa katılımcıları yalnızca alış yönlü teklif sunacaklar. eee ihalelerde asgari teklif büyüklüğü bir lot olacak. Eee bu değişebilir. Şu anki tasarı tabii ki görüşü açacağız ve eee görüşleri değerlendirecek değerlendireceğiz. Ancak her bir lot kalış teklifin değerinin 100 tahsisat olması planlanıyor. Eee piyasa katılımcıları ihallelerde sunacağı teklifleri diğer piyasa katılımcılarının tekliflerini görmeden sunacaklar. Tabii ki olmazsa olmaz kuralımız. Eee aynı elektrik piyasasındaki, doğalgaz piyasasındaki sistem işleyecek. Teklifler en yüksek fiyattan en düşük fiyata doğru sıralanacak. Aynı fiyat için sunulan alış tekliflerinde teklif zamanı baz alınacak. Satışa sunulan tahsisat miktarlarıyile alış teklifleri eşleştirilecek ve satışa sunulan tahsisat miktarlarının tamamen veya kısmen eşleştiği en son alış teklif fiyatı karbon referans fiyatı. Bu isim üzerinde de bir tam mutabakat yok. buna yönelikte görüşler devam ediyor ya da tahsisat referans fiyatı olarak da adlandırılması planlanıyor. Bu şekilde bir eee hani elektrik piyasasından aşinalık varsa eee PTF dediğimiz referans fiyatı burada karbon referans fiyatı ya da tahsisat referans fiyatı olarak belirlenecek ve tüm katılımcılar o eee referans fiyat üzerinden alımlarını gerçekleştirecekler. Ya şöyle çok basit bir örnek ama eee 1 milyon tahsisatın ihaleye sunulduğu bir seans örneğini eee düşünelim. Hani teklif veren de A, B, C, C, D, E katılımcılarımız olsun. İşte teklif fiyatları da 82, 86, 84 T şeklinde sıralansın ve çeşitli teklif miktarlarında işte A katılımcısı 500.000, B katılımcısı 600.000 eee ton eee karbondioksit eee tahsisat alacağını eee değerlendirelim. Eee bu durumda ne yapıyoruz? işte fiyatları yukarıdan aşağı doğru sıralıyor. Epaj 95 86 85 şeklinde ve miktarları sıralıyor. İşte 1 milyon eee tona ulaştığı noktada da referans fiyatı oluşuyor. Dolayısıyla tüm piyasa katılımcıları y bu basit örneğimizde 85 üzerinden eee alımını gerçekleştirmiş oluyor. Birincil piyasa aslında çok eee basit bir anlatımla bu şekilde eee özetlenebilir. Eee, dolayısıyla hem E B hem de Ç eee, katılımcısı burada tahsisat almış oluyor. Ç katılımcısı tabii eee, teklif miktarının bir kısmını almış oluyor. Çünkü 1 milyon metre eee 1 milyon tonluk e bir eee, ihale söz konusuydu. Eee, ancak tüm katılımcılar dediğim gibi E, B, Ç, eee, tüm katılı katılımcılar derken eee, 85 TL'lik referans fiyatı üzerinden alış yapıyorlar. Bu örneğimizde C, A ve D katılımcıları eee, tahsisat alamıyorlar. Eee, ikinci piyasaya bakacak olursak, eee, bunu ikiye ayırmıştık. spot ve vadeli. Eee, spotun genel esasları sürekli ticaret yöntemi. Eee, dolayısıyla burada piyasa katılımcılarımız alış ve satış yönlü eee, teklif sunabilecekler. Eee, yine burada da bir lotluk alış satış tekliflerinin değerinin 100 tahsit olması planlanıyor. Ama dediğim gibi biz bunu önümüzdeki günlerde ETS yönetmeliğinin biraz daha belirgin hale gelmesinin hemen akabinde eee, kamuoyu görüşünü açacağız. Bu tabii ki nihai hali değil. taslak olduğunu belirtmek istiyorum. Eee, spot tahsisat piyasasında da seanslar ayda en az 4 iş günü saat 10 ilile 15 arasında açılması planlanıyor APH tarafından. Bunun takvimi EPH tarafından ilan edilecek zaten piyasa katılımcılara ve eee, seans süresi boyunca işte teklif girişi yapılabilecek. Bu teklifler aktif ve pasif eee hale getirilebilecek, iptal edilebilecek, tekrar pasif hale getirilebilecek gibi düzenlemelerimizi eee görüyoruz biz burada. Vadeli tahsis önümüzdeki dönem için planlanan bir durum şu. O yüzden de yönetmelikte eee yönetmelik taslağında şu an elimizdeki yönetmelik taslağında bunun kurulması ve işletilmesine ilişkin iş ve işlemlere ilişkin usul ve esasların iklim değişikliği başkanlığı görüşü alınarak ilerleyen dönemde EPDK tarafından belirleneceği belirtilmiş durumda. Teminatlar dedik. Olmazsa olmaz dedik. Teminat bir ticarette eee burada bir piyasa işletim teminatı ve ek teminattan oluşacak. eee teklif fiyat e ve miktarına bağlı olarak hesaplanan bir piyasa işletimi teminatı ve KDV ile piyasa işletim ücreti EPŞ'ın alacağı piyasa işletim ücretine ilişkin teminatı oluşturan ek teminat toplamı eee bir piyasa katılımcısının toplam teminatını eee bize verecek. Teminatlar döviz cinsinden elektronik teminat mektubuyla, Eurobond DIPS'le ya da Türk lirası eee üzerinden verilebilecek. Eee ben bu şekilde özetleyebilirim. Aslında süreç hakkında zaten Ezgi Hanım bahsetti. Karbon Piyasası kurulunun birtım kararları alınması bekleniyor. ETS yönetmeliği bizim açımızdan önemli bir mi taşı. Hemen akabinden bizim piyasa görüşünü açmamız, emisyon ticaret sistemi işleyişine ilişkin eee yönetmelik tasğını 2-3 haftalık görüş süresinden sonra da bunu yayınlamayı planlıyoruz ve akabinde dein ilk gonku çalmasına çok teşekkür ediyorum. Ben umarım uzatmadım süreyi fazla.

>> Eee rica ederim. Gayet yerinde zamanında çok efektif kullandınız. Eee, aslında anlattıklarınızdan, eee, şöyle bir özet çıkarabiliriz. Eee, mevzuat çalışmalarının çoğu sanki tamamlanmış. Eee, eee, sizden haber ve piyasadan haber bekliyor. Eee, da çok hazır duruyor. Eee, şimdi Mustafa Bey'e geçeceğim ama öncesinde şunu söyleyebiliriz. Mevzuat çalışmalarımız kurul toplantısı sonrasında görüşe açılacak. eee görüş açıldıktan sonra yorumlar eee toparlanıp geri bildirimler doğrultusunda nihai hale eee gelecek diye anlıyoruz. Eee, bu doğrultuda, eee, hem katılımcılarımıza hem de buradan daha sonradan eee, videodan dinleyecek taraflara, eee, şunu, eee, söylemem gerekir ki, eee, bu taslak görüşlere özellikle sanayi eee, tarafının eee, yorum vermesini eee, anlayamadığı gerçekten yerleri. Çünkü bizler enerji sektörü tarafından geldiğimiz için eee, mevzuata ve anlatılanlara eee, salonda da çok var. Enerji sektöründen katılanlar oldukça hakim. Eee ama sanayi tarafının da aynı çizgide eşit bilgiye eee sahip olması gerekiyor ki yorumda da bulunabilsin. Eee o doğrultuda bizler de piyasada olan danışmanlar da sizler de her daim kapıza açık olarak yardımcı oluyorsunuz ama bu görüşler önemli eee sanayi tarafında.

>> Eee şimdi tam da aslında eee EPŞ'a dönmek istiyorum. eee sistem kurgusundan Okan Bey e bahsetti. Birincil, ikincil piyasadan, eee, fiyat oluşumundan, tahsisat miktarının nasıl dağıtılacağından eee ilk birincil piyasada tahsisat miktarını alamayan oyuncularımız vardı. Onlar ne olacak? Ben merakla bekliyorum. Eee belki ufak bir değinirsiniz. Eee, şöyle ki eee, EPŞ, eee, enerji piyasasının eee, işletilmesinde ve yönetilmesinde oldukça konusunda uzman. eee gerçekten eee sektörün her eee tarafından geri bildirimleri toplayarak sürecini şeffaf bir şekilde eee yönetiyor. Eee enerji piyasasında yaklaşık 15 senedir ben de eee bulunuyorum ve eee her türlü geri bildirimle eee piyasayı şekillendiren eee yön veren bir kurumumuz. Eee, o nedenle karbon eee piyasasını da eee en eee efektif ve eee güzel şekilde eee yöneteceğini eee düşünüyoruz. Eee şimdi eee bu kapsamda Mustafa Bey size eee biraz ikincil, birincil piyasaya değindik ama asıl kurgu nasıl çalışacak? Eee yani eee birincil piyasada eee alamayan tasat miktarını alamayan eee taraflar oldu. Biraz önce anlatılandı. bir açık arttırma, spot, ikincil piyasa, takas clearing, fiyat sınır mekanizmaları gibi kurgular eee ilk fazla nasıl olacak? 2026'da eee piyasa oyuncularımız neler bekliyor? Eee, bize biraz bahseder misiniz? Teşekkür ederim.

>> Ben de teşekkür ederim. Herkesi saygı ve sevgiyle selamlıyorum.

Ayrıca davetiniz için, eee, şirketim adına çok teşekkür ederim.

Evet, PH sizin de bahsettiğiniz gibi aslında yasa tarafında, düzenleme tarafında gerekli yönlendirmeleri aldıktan sonra piyasa katılımcılarına bu hizmeti daha doğrusu bu düzenlemeleri bir hizmet olarak indiren şirket eee böyle bir pozisyonda duruyor. Dolayısıyla kendimizi düzenlemelerin piyasa katılımcıları nezdinde deneyimlenmesi noktasında çok kritik bir konumda görüyoruz. Eee hep bu pozitif tedirginlikle yaşıyoruz diyebilirim.

Çünkü emisyon ticaret sisteminin kurulmasıyla birlikte aslında eee Türkiye'nin iklimle ilgili politikalarına hizmet eder bir yapının ayakta durması gerekecek sürekli. Yeşil dönüşme, finansman sağlanabilmesi için bu piyasanın gerçekten çok sağlıklı işletilmesi lazım. Eee ihracatçılarımızın uluslararası alanda rekabette geri kalmaması, istemeden önlerine herhangi bir engel çıkartılmaması ve mümkünse pozitif noktada desteklenmeleri açısından emisyon ticaret sistemi çok kritik. Bunlara bakıldığında biz piyasanın işleyişini her gün bu kontrol noktalarını gözümüzün önünde bulundurarak yaşatacağımızı söyleyebilirim. Bütün hazırlıklarımızı bu yönde yapıyoruz.

Aslında yasa her ne kadar bundan bir ik ay önce çıkmış olsa da EP bünyesinde yasa ile ilgili çalışmalar daha doğrusu emisyon ticaret sisteminin ayağa kaldırılması ile ilgili çalışmalar ta yılına dayanıyor. 2023 yılından bugüne kadar bünyesinde emisyon ticaret sisteminin teknolojik altyapısı hazırlanır durumda. Bugün de az önceki değerli katılımcıların da bahsettiği gibi mevzuatlar son halini aldığında biz yeşil ışık yandığında son derece hazır bir şekilde işletmemizi eee hazırladığımız sistemi çalıştırır hale geleceğiz. Bununla ilgili eee sadece son düzenlemeleri yapıp canlıya geçeceğiz diyebilirim.

Eee tabii burada piyasaların startı nasıl verecek? Biz her ne kadar hazır olsak da hangi eee süreçler sonrasında piyasalar hayata geçecek? Az önce Ezgi Hanım'ın verdiği güzel haber aslında ben bir piyasa katılımcısı olsaydım tek bekleyeceğim haber olurdu. Karbon piyasası kurulunun ne zaman toplanacak olduğu. Çünkü karbon piyasası kurulunda piyasa katılımcılarını bekleyen birtakım karar noktaları var alınacak olan. Onlar ücretsiz tahsisatların ne kadar olduğu, miktarı, yüzdesi gibi konular. Eee, tabii ulusal tahsisat planına bu ücretsiz tahsisatlar veya yükümlülük döneminden bahsedecek olursak genel ücretli tahsisatlar ne kadar hizmet ediyor? Bunların hepsi karbon piyasası kurulunun alacak olduğu kararlar. Karbon piyasası kurulu toplanır toplanmaz alınan kararlar çerçevesinde İklim Değişikliği Başkanlığı da bir ihale takvimi açıklayacak. Bu ihale birincil piyasa ihalesi. İhale takvimi eee açıklandıktan sonra aslında biz gerçekten piyasayı o gün başlatacağımızı anlayacağız.

Piyasadan bahsetmek gerekirse birincil piyasa ve ikincil piyasalar. Kısaca yine birincil piyasada aslında eee iki taraf var. Her piyasada olduğu gibi taraflardan bir tanesi İklim Değişikliği Başkanlığı. Neden İklim Değişikliği Başkanlığı? Çünkü tahsisatları piyasaya arz edecek olan taraf İklim Değişikliği Başkanlığı'nın tahsisat hesabı daha teknik konuşmak gerekirse. Sonrasında bu eee arz edilen tahsisatların toplam taleple buluştuğu noktada az önce bahsedildiği gibi ya karbon referans fiyatı diyeceğiz adına ya da tahsisat referans fiyatı diyeceğiz ama işte Türkiye'deki karbon fiyatı o gün ortaya çıkmış olacak. Eee, tabii ki bu karbon piyasası kurulu kararları çerçevesinde az önce bahsedildiği gibi, eee, kıyas değerler baz alınarak verilen tahsisatlar bazı piyasa katılımcılarına yükümlülükleri çerçevesinde yeterli gelmeyebilecek. Bazıları satıcı pozisyonunda ellerinde fazla tahsisat bulunduruyor olabilecek. Bunlar da bunun ticaretini spot piyasalarda yapacaklar. Çünkü bugüne kadar yeşil dönüşüme kendi üretim süreçlerinde gerekli yatırım yapmış olan firmaların artık bunun karşılığını alacakları platform işte emisyon ticaret platformu, ticaret sistemi. Onlar karbon fazlalarını, kirletme haklarının fazlalarını, ürettikleri emisyondan arta kalan kısmı buna ihtiyaç duyan piyasa katılımcılarına satacaklar ve karşılığını alacaklar. Diğer taraftaki alıcı taraftaki piyasa katılımcıları da ödedikleri tahsisat fiyatları çerçevesinde gidecekler SKDM CBEM kapsamında kendi müşterilerine bunları beyan ettikleri zaman kendi müşterileri bunun için ayrı bir maliyet istemiyor olacak. Emisyon ticaret sistemi aslında bu şekilde ihracatçımıza eee fayda sağlıyor olacak.

Eee spot piyasalara paralel olarak tabii ki, eee, karbonun bir diğer el değiştirme yöntemi de var. Bu da ikili anlaşmalar. Eee, ikili anlaşmalar spot piyasada olduğu gibi tarafların birbirini tanımadığı bir durum değil. Taraflar fiyat konusunda, miktar konusunda kendi aralarında ticari koşulları belirleyip ikili anlaşmalarla da az önce bahsettiğimiz eee emisyonları kendi aralarında ticarete konu edebilecekler. İkili anlaşmalarla ilgili tek durum pilot dönemde olmayacağı yönünde bir hazırlık olması.

Biraz da piyasa saatlerinden bahsetmek gerekirse spot piyasayı biz birincil piyasalardan ayrı bir şekilde önden ilan edeceğiz. Eee tam iş günlerinde gerçekleşecek spot piyasalar ve ayda en az eee 4 sefer açık olacak. Hangi saatler arasında? Sabah 10 ile öğleden sonra 3 arasında spot piyasalar eee piyasa katılımcılarının erişimine açık olacak. Ancak ikili anlaşmalarda böyle bir durum söz konusu değil. Tam iş günlerinin tamamında spot piyasadan bağımsız olarak ikili anlaşmalar platformu üzerinde yapılabilecek. Yine spot piyasadan daha esnek bir saat yapısı var burada. Sabah saat 10 ile öğleden sonra 5 arasında ikili anlaşmalar yapılabilecek.

Aslında fiyat en çok merak edilen konulardan bir tanesi. Bunu piyasamızın merak ettiğini biliyorum. Ben olsam tarihi daha çok merak ederdim. Eee ama fiyat eee ne EPDK'nın ne de bir başka kurumun belirleyeceği bir şey değil aslında. Az önce bahsettiğimiz piyasa mimarisi çerçevesinde birincil piyasada zaten gelen tekliflerle fiyat belirlenmiş oluyor. İkincil piyasada da tamamen gönüllü ticaret usulüne göre belirlenmiş bir fiyat seviyesinden bahsedeceğiz. Dolayısıyla aslında karbon piyasası kurulu toplanır toplanmaz e alınan kararlar çerçevesinde ilan edilecek eee piyasa eee açılışıyla birlikte bize PHŞ olarak gerek birincil piyasaları gerekse buna mukabil devamında ikincil piyasaları işletmeye şu an hazırız.

Bir nokta belki şu olabilir. Yine eee karbon piyasası kurulunun alacağı kararlardan bir tanesi en azından olup olmaması ile ilgili ama bir eee avans tahsisat durumu da söz konusu olabilir. Böyle bir durumda piyasalar eee doğrudan işletmeye hazır hale gelmiş oluyor. Çünkü piyasa katılımcılarının hesaplarına aktarılacak olan avans tahsisatlar genel tahsisat haklarından bir kısmı olarak onlara hemen bunu ticarete konu edebilmeleri noktasında önlerini açmış olacak. Dolayısıyla piyasa hızlı bir şekilde işler hale gelmiş olacak.

>> Çok teşekkür ederiz Mustafa Bey değerli bilgiler için.

>> Eee aslında yine karbon kurulunu bekliyoruz. Karbon kurulundan gelecek start herkesi bir anda harekete geçirecek ama ekiplerimiz e her konuda hazır. Eee o içeriği çok net bir şekilde sizlerden alabiliyoruz. Eee ilk etapta eee hani özet geçmek olursa, eee anladığımız ikili anlaşmalar pilot dönemi içerisinde olmayacak. Biraz sistemin oturmasını bekliyoruz.

>> Eee buradaki yine eee konu şu: Geri bildirimler önemli. Sanayi tarafının eee ilk defa bir EPŞ platformunda eee işlem yapıyor olması. Eee bunlar önemli süreçler. Eee enerji sektörü bu konulara oldukça hakim ama sanayi eee tarafında eee ciddi bir bilgilendirme eee eee belki toplantıları belki çalıştaylar bunlar da gerekiyor eee olacaktır. Eee biz de ilk enerji sektörüne girdiğimiz zamanlarda piyasa takas fiyatının oluşumunu anlayana kadar eee bir ömrümüz geçti. Oldukça mevzuat eee derin eee içerik eee daha eee şu anda baktığımız zaman o dönemde daha komplike ama şu anda baktığımız zaman da sistemin eee işleyişi gerek ön yüz ve arayüzlerle çok daha eee farklı noktada. Eee ama yine de ilk eee bu platformlara girecek taraf için böyle bir farkındalık eee gerekecek. İlk ikili anlaşmadan ziyade iki tarafta dönem olarak birincil e piyasaları ve e ikincil piyasada da eşleşemeyen taraf olursa onların arasındaki alım satımları görüyor olacağız diye anlıyoruz. Değerli bilgiler için çok teşekkür ediyorum. İkinci turda tekrar geleceğiz.

Biraz daha zamana bakıyorum. Eee Mehmet Bey size eee dönmek istiyorum. Şimdi eee hepimiz bir eee ufak da olsa eee birincil, ikincil piyasalar nedir? Emisyon ticaret sistemi nasıl çalışıyor? Kurgudaki yöneticiler kimler? Eee bunları bunları biraz dinledik. Biraz böyle bir şeyler oturdu, eee kafamızda ama neyin ticaretinin yapılacağına eee ya da gönüllü e karbon piyasaları da konuşuyoruz bir taraftan. Gönüllü karbon piyasaları bu işin neresinde olacak? Ne neyin aslında ticaretini yapıyoruz? Tahsisat miktarı. Tahsisat miktarını yerine eee geçecek gönüllü piyasadaki krediler ya da birincil eee piyasadaki ticarete yapılan taraf kredi mi? Aslında biraz bunları da bir bir netleştirmek lazım. Biz birincil ikincil piyasa diyoruz ama tam olarak neyin eee ticaretini yapıyoruz? Eee bir bu tarafta sözü size eee vermek istiyorum. Çünkü TS'nin de çok önemli çalışmaları var. Eee bu sistemin çok önemli başka bir paydaşı eee olma yolunda geliyor ve hem ikincil hem de gönüllü piyasalarda işlem görecek olan turkuaz kredilerimiz var. Bu krediler eee ile ilgili bir detaylı bilgi alabilir miyiz? Birincil piyasada dedik ki tahsisat miktarları, ikincil ve gönüllü eee piyasada turkuaz kredisi dediğimiz kredilerimiz var. E bunlarla ilgili Turkaz kredisi ile ilgili, içeriğiyle ilgili sizden biraz bilgi alabilir miyiz? Teşekkür ederim.

>> Teşekkür ediyorum Tuğba Hanım. Eee önce şahsım ve kurulum adına hepinizi saygıyla selamlıyorum ve organizasyona davetiniz için de ayrıca teşekkür ediyorum. Tabii şimdi piyasanın bütün aktörleri konuştu emisyon ticaret sisteminin içerisinde. Bizim TS olarak buradaki rolümüz birazcık da aslında katılımcılara esneklik mekanizması sağlayacak tamamlayıcılık rolü bizde. Eee biliyorsunuz emisyon ticaret sistemleri ilk kurgulanırken eee bu birincil piyasalardaki işte eee ve EPDK ve İklim Değişikliği Başkanlığı'ndaki uzmanlarımız aktardılar. Buradaki tahsisatların aslında ihale veya ikincil piyasayla tedarik edilmesi konusu. Bir de tabii ki bu e tahsisatların içerisinde mevzuata tabi kuruluşlara bir esneklik mekanizması sağlayan karbon kredilerinin kullanılması söz konusu. Ve bu emisyon ticaret sistemlerinin genellikle ilk başlangıç aşamalarında kurgulanan, planlanan, uygulanan bir yöntem. Bizim de buradaki rolümüz Türk Standartları Enstitüsü olarak bu kullanılacak karbon kredilerinin ulusal bir mekanizmadan elde edilerek kredilendirilmesi ve bunun ismini de Tastak yönetmelikte turkuaz kredi olarak tanımlandı. Biliyorsunuz gönüllü eee piyasalardaki bu karbon kredileri daha çok uluslararası ve bağımsız belgelendirme programlarından elde edilen işte uluslararası mekanizmalar dediğimiz CDM gibi, bağımsız mekanizmalar dediğimiz Gold Standart veya GCC gibi programlardan üretiliyor ve buradaki üretilen karbon kredileri bazen gönüllü taahhütlerde işte bazen de kurulacak emisyon ticaret sistemlerinin birinci fazlarında kullanılabiliyor. Bizim de emisyon ticaret sistemimizin pilot dönemi 2026-2028 dönemi olarak geçiyor. 1. faz dönemi de 2028-2035 dönemi. Pilot fazda bu karbon kredilerinin kullanımını öngörmüyor mevzuat. 1. faz dediğimiz 2008, 2028 2035 döneminde yine karbon piyasaları kurulunun belirleyeceği oranda bu yönetmelikte maksimum %10'la sınırlandırılmış durumda. Tahsisatların belli bir yükümlülüğü de işte bu karbon kredileriyle tamamlanacak. Bizim rolümüz de burada devreye giriyor. Dediğim gibi bu bağımsız programların yerine artık ulusal kredilendirme programımızı hayata geçirmek. Buradan üretilecek kredilerin adı da karbon şey turkuaz krediler. Eee, peki biz ne durumdayız şu anda? Çalışmalarımız ne durumda? Onlardan biraz bahsedeyim isterseniz. Eee, uluslararası mekanizmalar, bağımsız programlar ve ulusal ve yerel mekanizmaların tamamının yapısını inceledik. Özellikle ulusal mekanizmalara ilişkin bütün literatür taramalarını tamamladık ve ne tür organlara ihtiyacımız var. İdari ve teknik olarak nasıl bir altyapıya ihtiyacımızın olduğunu, bunların hepsinin belirlemesini yaptık. Hazırlıklarımız devam ediyor. Eee her şey yolunda giderse yönetmelik de bu haliyle hızıyla devam ederse biz de inşallah 2026'nın 3. çeyreği itibariyle bu alanda da başvuruları kabul etmeyi planlıyoruz. Eee, kayıt sistemi ile ilgili çalışmalarımız devam ediyor. Sağ olsun, e, yerel piyasada yerli aktörlerden, eee, YEKKE biliyorsunuz sertifikasyonu benzer bir kayıt sistemiyle yürüyor. Bu konuda arkadaşlarımızla görüşmeler yapıyoruz. İklim Değişikliği Başkanlığımızın koordinasyonunda bağımsız programlar işte Verab GC ile kayıt sistemi ile alakalı ihtiyaçlar temelinde toplantılar organize ediyoruz. Derken aslında genel yapıda yapmak istediğimiz şey uluslararası mekanizmalarla teknik açıdan uyumlu ve bir taraftan da kendi yerli metodolojilerimizi üretme yolunda çalışmalarımızı yapıyoruz. İlk etapta CDM metodolojilerini Türkçeleştirerek ulusal bir metodoloji olarak yayınlamayı ve bu kapsamdaki metodolojilerle karbon kredileri üretmeyi planlıyoruz. Tabii ülkemizde en çok merak edilen hususlar işte mevcut olan bağımsız programlardan üretilmiş karbon kredilerinin durumu ne olacak burada? Tabii bu kararlar yine karbon piyasası kurulunun vereceği kararlar, İklim Değişikliği Başkanlığımızın vereceği kararlar. Bunların e bizim tarafa turkuaz kredi olarak transfer edilme durumu söz konusu. Taslak yönetmelikte de bununla ilgili bir geçici madde de var yönetmeliğin içerisinde. Derken bütünsel açıdan aslında biz de bütün aktörlerle beraber sistemin işlemesine yönelik tam anlamında, tam zamanında faaliyete geçmek üzere çalışmalarımızı yapıyoruz. Eee bu konuda biz de heyecanlıyız. Ben de bu işin içerisindeki 10 küsür seneden beri birisi bir aktör olarak kişisel olarak da takip ettiğim, ilgi duyduğum bir alan. İnşallah ülkemize ulusal bir karbon kredilendirme programı kurmayı başaracağımızı ümit ediyorum diyeyim. Genel bu haliyle bilgilendirme yapmış olayım.

>> Çok teşekkür ederiz Mehmet Bey.

>> Aslında şunu anlıyoruz. Biraz piyasadan gelen talepleri de bu doğrultuda iletmiş olayım. Eee, şimdi şirketlerin çoğu özellikle enerji sektörü tarafında, eee, santrallerini Gold ve Verra gibi kredilere kaydettirerek bir şekilde keşfe dönmesini bekliyorlar.

>> Uzun da bir süredir bekliyorlar. eee ülkemiz adına hem paranın içeride kalması hem de yapılan bu yatırımların nakte bu anlamda alınacak kararlar açısından oldukça önemli. Dileriz ki kuruldan bu kredilerin turkuaz kredisine dönüşümüne ilişkin olumlu yönde bir karar çıkar.

>> Bir diğer taraftan şimdi sanayi tarafına geçelim. eee sanayi tarafında da devamlı olarak bir güneş enerji santral yatırımını görüyoruz. biliyorsunuz ama tabii ki yoğun enerji tüketimini karşılayacak boyutta olmuyor. Güneş santralleri paralelinde dünyada global ölçekte gördükleri karbon projelerini soruyor oluyorlar. Bizde de aslında turkuaz kredisi eşittir tam olarak neye denk gelecek kısmının bir ağaçlandırma mı? Birçok başlık var. Hani bu anlamda içerik eee biz 2026'da pilot dönem diyoruz ama aslında sanayinin ya da genel anlamda iş dünyasının geleceğe yatırım yapacağı bir yıl olacak önlemlerini almak adına. Bu çerçevelerin içeriğinin netleşmesi, oturması oldukça önemli diye düşünüyorum.

Şimdi Elif Hanım tekrar size gelmek istiyorum. Tam da bu bağlamda aslında içeride birtakım düzenlemelerimiz var. Kendimizi, sanayicimizi korumaya çalışıyoruz. Bir taraftan piyasamızı kurmaya çalışıyoruz. Avrupa Komisyonu nezdinde ama bir de gerçeğimiz var ki çok ciddi anlamda bir Avrupa ihracatımız var ve büyük firmalarımızla oturup konuştuğumuzda da kimse yönünü başka bir ülkeye değiştirmeyi de şu aşamada düşünmüyor. Değiştirenler var ama kolay da bir karar değil tabii ki. Bu anlamda Avrupa Komisyonu nezdinde biz ne gibi görüşmeler ilerletiyoruz? Sanayicimiz bu SKDM ile beraber ticaret tarafında olumsuz yönde etkilenmemesi için ne gibi çalışmalar yapıyoruz? Sizden biraz bu konuda da bilgi alabilir miyiz? Teşekkürler.

>> Tabii ki elbette. Eee, tabii biraz önce size bahsettiğim, e, SKDM kapsamındaki Avrupa Komisyonu'nun önümüzdeki dönemde yayınlamayı planladığı ikinci mevzuatlar, SKDM'nin revizyonuyla ilgili öneriler, bütün bunlarla ilgili esasen biz hani, eee, yeşil mutabakat sürecinde genel koordinasyonunu yapan kurum olarak bu kamu istişare süreçlerine aktif katılım sağlamaya çalışıyoruz. Öncelikle bunu belirtmek isterim. Hem kurumlarımızdan hem de özel sektörümüzden aldığımız görüşleri derleyerek Avrupa Komisyonu bir pozisyon belgesi olarak görüşlerimizi iletiyoruz. Eee, keza halihazırda yapmakta olduğumuz teknik ve üst düzey toplantılarda da pek çok defa dile getirdiğimiz SKDM'nin özellikle gümrük birliği kapsamındaki ticari ilişkilerimizi olumsuz etkilememesi yönündeki telkinlerimizi dile getiriyoruz. Tabii bu telkinlere genel olarak bakacak olursak hani en çok dile getirdiğimiz her fırsatta belirttiğimiz bazı hususlar var. İşte bunlardan bir tanesi aslında AB'deki ETS kapsamının bazı eşikliklere tabi olması, her tesisin ETS kapsamında olmaması. Ancak ürün bazlı olan SKDM'de böyle bir uygulamanın olmaması. Dolayısıyla her küçük tesiste üretim yapan üreticinin de SKDM yükümlülüklerine tabi olacak olması. Yine bu son dönemdeki 50 ton eşik değerinin işte KOBİ'leri muaf tutmasıyla ilgili bir düzenleme var. Ancak bu AB'deki ithalatçıları ilgilendiren bir durum. 3. ülkelerdeki KOBİ doğrudan buna tabi olmuyor. Bunu mutlaka dile getiriyoruz. Biraz önce bahsettiğim aslında bütün bu emisyonların doğrulanması gerekecek ve bir mevzuat halihazırda yok. Halihazırda bizim Ezgi Hanım'ın da bahsettiği izleme, raporlama ve doğrulama mevzuatımız aslında Avrupa Birliği'nin işte MRV mevzuatıyla paralel olarak kurgulanmış bir mevzuat ve bizde de faaliyet gösteren 200'ü aşkın hatta 250'ye varan sanıyorum doğrulayıcımız var. Ve bir de tabii Türk Ak faaliyet gösteriyor. Gümrük birliği kapsamında halihazırda AB'ye uyum sağladığımız mevzuatlardaki uygunluk değerlendirme kuru onaylanmış kuruluşların akreditasyonu Türk Ak tarafından yapılıyor ve Avrupa Akreditasyon Birliği'ne de üye bir kuruluş. Dolayısıyla biz aslında bunu vurguluyoruz. Yani Türk Ak'ın Türkiye'de faaliyet gösteren doğrulayıcıların akreditasyonu gerçekleştirebilmesinin ülkemiz adına daha bu süreçteki idari kolaylaştırmayıcı idari süreçleri kolaylaştıracağını vurguluyoruz. Bir de tabii, belki hani zirvenin de konusu itibariyle en önemli konulardan bir tanesi ülkemizdeki lisanssız yenilebilir enerji yatırımlarının gerçek emisyon değeri olarak sayılabilmesi. Yekke sertifikalarının yine keza bu alanda gerçek emisyon değeri olarak sayılabilmesi oldukça önemli bizim için. Sizin de belirttiğiniz gibi halihazırda AB'nin alacağı kararı bekleyen bir enerji yatırımı yapalım mı yapmayalım mı diye soran pek çok sektör yetkilisi var. Dolayısıyla biz bu alanlarda çok ciddi temaslarda bulunuyoruz. En son geçtiğimiz haftalarda İklim Değişikliği Başkanlığımızla beraber Yüksek Düzeyli İklim Diyaloğu toplantısı düzenlendi. Bakan yardımcımız da iştirak etti toplantıya. Tabii ETS ile çok doğrudan bağlantılı bir husus olduğu için çok yakın çalışıyoruz. Önümüzdeki dönemde de yakın istişarelerimize devam edeceğiz. Çünkü bizim ETS kurgumuzun aslında orada tahsis edecek olan ücretlerin SKDM mali yükümlülüğünden muaf tutulabilmesi bizim için çok önemli. Biliyorsunuz ETS yönetmelik kapsamında bir tamamlayıcı karbon vergisinin de alınması söz konusu. Gönüllü olarak SKDM yükümlülüklerinden muafiyet sağlanması adına. Bunun AB tarafından kabul edilmesi adına önümüzdeki dönemde istişarelerimizi sürdüreceğiz. Yine, biliyorsunuz yine iklim kanunu kapsamında ETS'mize paralel olarak bir sınıra karbon düzenleme mekanizması tesis edilmesi de gündemde. Bakanlık olarak biz ETS kapsamında sanayicimizin korunması, 3. ülke ere yönelik rekabetçiliğin korunması ile ilgili SKDM tesis edilmesi söz konusu. Burada da tabii yine benzer bir pilot dönemle başlayacağımızı öngörüyoruz. Bu tabii ülkemizin sanayicilerinin yeşil rekabetçiliğinin de aslında verilerin elde edilebilmesi adına oldukça önemli. Avrupa Birliği tarafında çok ciddi veri toplanıyor. Hangi ülkede ne kadar emisyon var bu veriler toplanabiliyor. Şimdi biz ETS ve İRD kapsamında zaten bunu sahip olacağız. Bir de hani SKDM ile en azından pilot dönemde verileri toplayarak sanayicilerimizin emisyon rekabetçiliğini de anlamak ve bu yönde politikalar geliştirmek adına oldukça önemli olacağını değerlendiriyoruz. Burada tabii 3. ülke verilerine erişimle ilgili bazı hassasiyetlerin olduğunu biliyoruz. Burada Avrupa Birliği'nin halihazırda SKDM portalına AB ithalatçılara erişim sağlayıp 3. erişebilirken bizim erişememiz bir problem. Bunu da sıklıkla aslında dile getirerek bu verilere erişim sağlayabilmemiz konusunda telkinlerimizi iletiyoruz. Biraz önce bahsettiğim aslında yüksek düzey iklim diyaloğu kapsamında da SKDM konusunda bir çalışma grubu tesis edilmesi Avrupa Komisyonuyla düzenli istişarelerin yapılması konusunda mutabakat sağlandı. Yakın dönemde de SKDM çalışma grubunun toplantısını yapmayı planlıyoruz. Buradan hani zaten biz kurumlarımıza ve özel sektörümüze açacağız konuyu. Ancak hani bu vesileyle sizlere de bir kez daha belirtmek isterim. Uygulama dönemi ile ilgili sorularınız, SKDM mevzuatı ile ilgili değişiklik önerileriniz ve bunun gibi bütün hususlar için bakanlığımızla irtibata geçebilirsiniz. Hani arada da mail adresimizi iletebilirim. abtekpazar@ticaret.gov.tr adresine bütün görüşlerinizi iletirseniz biz aslında gündemimizi sanayicimizle beraber oluşturup Avrupa Komisyonuna da bu çerçevede istişarelerimizi sürdürmeyi amaçlıyoruz.

>> Çok teşekkür ederiz. Aslında en önemli iki konuya değindiniz. Sanayi tarafının da enerji sektörünün de beklediği kısım aslında tüm yaptığımız aktivitelerin uluslararası pazarlarda bir karşılığının olması, uluslararası geçerliliğinin olması. Bunda da en büyük aslında başlık enerji kullanımı. Yani sanayinin maliyetlerinin neredeyse %30'undan fazlası büyük bir parçası enerji tüketimi. Enerji tüketimine ilişkinde bir herkesin yatırım yapabilecek alanın ne olduğunu, ne olacağının kapsamını çizebiliyor olmak lazım. Yekke sertifikamızın aynı şekilde kapsam 2 emisyonlarında SKDM tarafında kullanılıp kullanılamayacağı bir PPA anlaşmasının Türkiye'de ne anlama geleceği, uluslararası çapta da kullanım kullanılmayacağı bunlar çok önemli konularımız aslında. En büyük maliyetimiz emisyona da yol açan kısım yine enerji kullanımı. Bu anlamda önemli çalışmalar götürüyorsunuz. Çok teşekkür ederiz bilgiler için.

Ben şimdi bu çerçevede biraz Ezgi Hanım'a dönmek istiyorum. Tam da durum bu bu haldeyken aslında sanayicimizi bu pilot dönemde neler bekliyor? 2026-2028 senesi nasıl bir sene olacak? Ve Avrupa Birliği aslında SKDM karşısında şu anda halihazırda orada kurulan bir kurulu bir sistem var. Buradan e firmalarımızın ihracatı da var. Büyük sanayi şirketlerimizi neler bekliyor? Sizden dinlemek isteriz.

>> Teşekkür ediyorum tekrar Tuğba Hanım. Eee evet emisyon ticaret sistemi aslında kurulma amacımız baştaki en büyük amacımız 2053 net sıfır emisyon hedefi diyoruz ama altında yatan önemli stratejik amacımız bir kere Avrupa Birliği SKDM'nin 2026 yılında operasyonel olarak başlıyor olması. Biz de zaten dolayısıyla 2026 yılında pilot dönem kapsamını 5 tane SKDM sektöründen oluşturduk. Eee bu şimdi SKDM tüzüğü açıkça şunu söylüyor madde 9'da. Bir açık karbon fiyatı olması gerekiyor ülkenizde. Diyor o SKDM sertifikasında ihracatçınızın mahsuplaşabilmesi için. Bu açık karbon fiyatı da ya karbon vergisi ya da ETS mekanizması diyor. Biz de zaten ETS'yi kurguladık. Ancak bununla ilgili Avrupa Komisyonu'nun, Avrupa Birliği'nin yayınladığı hala tüzükte bir netlik yok. Yani burada 3. ülkelerde ödenecek karbon fiyatının nasıl kurgulanacağına dair hala bir netlik yok. Elif Başkanım söyledi. Bu yıl sonuna kadar biz de inşallah o netliği bekliyoruz. Çünkü Avrupa Birliği şunu diyebilir. Ben 3. ülkede bir o ülkede oluşan ortalama karbon fiyatını alacağım ya da kendi varsayımsal default değerler yayınlayacağım diyebilir. Ancak bizim özellikle bu yüksek düzeyli iklim diyaloglarında hep dile getirdiğimiz husus şu. Tesis her tesis bazında bir hangi tesis hangi karbon maliyetine katlanıyorsa sınırda o mahsuplaşsın. Yani tesis özelinde bir aslında mahsuplaşmaya gidilmesini hep söylüyoruz. Çünkü her tesis Avrupa Birliği ile hem ihracat yapma EYTS kapsamında hem de aynı maliyete maruz kalmıyor. Bu yüzden tesis bazında olması önemli. Ancak biz hala Avrupa Birliği tarafına bir netleşme sağlanmadığı için biz de şu an ETS'yi kendi olan mevzuat çerçevesinde kurguluyoruz. 2026 yılı yine pilot dönem B ve C kategorileri dedik. Burada 169 tane tesisimiz var şu an. Ve bu 169 tesis yani 5 SKDM sektörü yaklaşık 25 245 milyon ton emisyona tekabül ediyor. Zaten biz 1. uygulama döneminde de bütün B ve C'yi alsak bu da 277 milyon ton. Yani aslında bizim zaten B ve C kategorilerin neredeyse hepsi SKDM sektörü diyebiliriz emisyonların. Aslında pilot dönemde 2026 yılında evet ETS başlayacak ama direkt işte ETS bir ETS piyasasıyla başlayacak demek değil. Yani 1 Ocak 2026 ile 31 Aralık 2026 yılındaki tesis emisyonundan sorumlu olacak. Yani 2027 yılında bize doğrulanmış sera gazı emisyon raporları geliyor. Biz bu raporlara göre ve bu aynı şekilde bir de doğrulanmış ürün faaliyeti seviyesi raporları gelmiş olacak. Biz bu raporlara göre tesislere ücretsiz tahsisat miktarı dağıtmış olacağız. Bundan sonra da aynı şekilde bir ihale takvimi açıklanacak. İşte burada aslında ETS piyasası başlamış olacak. Yani en erken ETS piyasasının şu an başlamasını biz 2027 yılının Haziran'ı diyebiliriz. Ancak e şu söylenebilir, şu konuşuluyor. Eğer yani tesisler bir piyasanın başlamasını ve piyasada küçük de olsa işlem yapmak isterlerse bir yönetmelikte de bunu aslında derç ettik. Geçici maddelerde avans tasat uygulaması yapılabilir. Yani tesisin 2026 yılında gerçekten hak edeceği ücretsiz tahsisatının bir kısmını önceden avans olarak alıp sadece piyasa işlemlerine başlaması ve sadece alışma ve esneklik sağlamak amacıyla bir avans tahsisat uygulaması öngörülebilir. Bu da işte yine Karbon Piyasası Kurulu'nun alacağı aslında kararlarla pilot dönem usul ve esaslara yazacağımız bir karar olacak. Pilot dönemde bir kere şu açık %100 ücretsiz tahsisat. Bu 1. uygulama döneminde değişebilir. Yani muhtemelen %90 %80'lere dönebilir. Ancak yine kıyas değer baz alınarak %100 ücreti tahsisat kurgulanıyor. Burada çokça da bahsedildi. Denkleştirme. Denkleştirme aslında bize çok fazla sektörden soru geliyor. Kanuna göre denkleştirmenin sınırı aslında karbon piyasası kurulunda. Biz bunu yönetmelikte biraz daralttık. %10 dedik. Ancak gelen görüşlerin neredeyse hepsinde bunun arttırılması ya da tamamen karbon piyasasına bırakılması. Biz de sanırım bu önemli görüşü dikkate alıp bunu tamamen karbon piyasası kuruluna bırakacağız. Ama pilot dönemde hiçbir şekilde şu an denkleştirmeye izin verilmiyor. Yani denkleştirme öngörülmüyor. Yani karbon kredileriyle bir yükümlülüğün belli bir yüzdesinin yerine getirilmesi de şu an öngörülmüyor. Pilot dönemde yine önemli bir husus idari yaptırımlar. Bu kanundan gelen bir aslında indirim uygulaması. Tesisler eğer yükümlülüğünü yerine getiremiyor ve bir idari yaptırıma maruz kalıyorsa %80 oranında bir indirim uygulanacak pilot dönem için. Bu da çokça fazla işte bu indirim olayı uzatılabilir mi? Maalesef bu kanunla gelen olduğu için biz bunu yönetmelikte uzatıyoruz. Sadece pilot dönemi için bu indirim söz konusu. Dediğim gibi aslında pilot dönemde biz tesislerden şunu bekliyoruz. Bizler için de yeni bir plan, izleme metodolojisi planı. Tesisler bu benchmark yöntemine göre tesislerini alt tesise bölecekler. Yani aslında bu şu demek daha somut bir anlatımla örneğin bir çimento sektörünün bir tık geriye gittiğimizde alt tesisleri gri klinker ve işte beyaz klinker üretimi aslında çimento sektörünün iki alt tesisi bu olacak ve burada iki tane ayrı alt tesis hesaplanacak ve iki tane kıyas değeri oluşacak burada. İşte aslında kapsamda olan bütün tesislerden ki bu izleme metodolojisi planı diyoruz. Avrupa Birliği'nde de aynı şekilde oldukça da karışık ve karmaşık bir Excel'i var. Ama bazı firmalarımız şu an zaten SKDM için raporlama yapıyorlar. Bazıları bu plana hakim. Ancak 2 yılda aslında biz bu senenin sonuna kadar tesislerden bu planları teslim etmesini bekliyoruz. Ancak elbette ki yanlışlıklar çıkacak. Bunu en doğru bir şekilde tesislerin alt tesise bölünmesi, bütün kaynak akışlarını, veri girişlerini, enerji kaynaklarını hepsini göstereceği bu aslında izleme metodolojisi planlarını doğru bir şekilde sunmasını bekliyoruz tüm tesislerden. Aslında pilot dönem için en beklediğimiz şey bu olacak. Çünkü bizim için de önemli o planların doğrulanması aslında tek kelimeyle geçiliyor. Emisyon ticaret sisteminin şey kalbini oluşturacak. Çünkü ücretsiz tahsisatların dağıtımı da buradaki alt tesisler bazında olacağı için direkt aslında tesisin ücretsiz tahsisat miktarını etkileyecek bu plan. Bir de şundan bahsetmek istiyorum. İşte Elif Başkanım bahsetti. Tamamlayıcı karbon fiyatı. Bu çokça önemli. Biz geçen haftalarda bu yüksek düzeyli iklim diyaloğunda bunu dile getirdik. Bunu da bu düşünceyi de yönetmeliğe derç ettik. Şimdi tamamlayıcı tahsisat fiyatı diye de ismi değişti bu arada. Bu tamamen gönüllülük esasına dayalı ve bizim aslında Avrupa Birliği SKDM'sine karşı böyle en büyük bu aslında oradaki kaynağı ülkede tutabileceğimiz bir mekanizma. Bu tamamen gönüllülük esasına dayanacak. Ve tesis şunu diyecek. Yükümlülüğünü yerine getirdikten sonra ben işte Avrupa Birliği'nde 90 euro bir fiyat ama Türkiye emisyon ticaret sistemine geliyor. 20 euro. Bu aradaki farkı her türlü aslında bir şekilde tesis o maliyete katlanacak. Tesis şunu diyebilir. Ben her türlü bu maliyete katlanıyorum. Ancak benim teslim ettiğim tahsisatlarımı siz 90 eurodan işlem görmüş gibi yapın bize diyebilecek. Buradaki amaç tesis her türlü maliyete katlanıyor. Ancak bu kaynağın Avrupa Birliği'ne gitmesinden ziyade o parayı ülke içinde ödeyecek. Biz de bunu iklim kanununda yer alan zaten madde 12'de biliyorsunuz başkanlığımıza tahsis edilmiş bir özel gelir hesabı var. Buradaki toplanan para da yeni iklim değişikliği mücadele için harcanacak. Biz buradan gelen fazla e parayı da bu başkanlığın özel gelir hesabına kanalize etmeyi düşünüyoruz. Hatta burada da sektör ayrımına gideceğiz. Yani örneğin bir demir çelik sektöründen fazla maliyet çıkıyorsa demir çelik sektörüne yani hangi nacık kodundan çıkış yapıyorsa aynı nacı koduna gelmesini sağlayacağız. Bununla ilgili usul ve esaslar yayınlanacak. Bu aslında şey biz bu toplantılarda çokça dile getiriyoruz. çok da göze çarpan bir mekanizma oldu. Çünkü bunun Avrupa Birliği ile müzakeresini yaptığımızda da aslında olabilitesi olduğunu gördük. Ticaret Bakanlığı, SBB, işte Hazine Maliye Bakanlığı bir araya gelip bunun nasıl bir mekanizmada olacağını kurgulayacağız. Ama bu muhtemelen işleyecek bir sistem olacak. Pilot dönemde olmasa da birinci uygulama döneminde planlıyoruz.

>> Çok teşekkürler Ezgi Hanım. Aslında özetle şunu görüyoruz. Veri yönetiminin çok önemli olduğu firmalar açısından bile döneme giriyoruz. Yani ticaretten önce bahse konu olan miktarın ne olacağını, fiyatlandırmayı belirleyecek, tahsisat miktarlarını, ücretsiz dağıtılacak, tahsisat miktarlarını belirleyecek kısım firmalarımızın doğru bir şekilde karbon ayak izlerini hesaplıyor olmaları olacak ve tabii ki bu verinin de düzgün bir şekilde sizlere aktarılıyor olması olacak. Burada Excel'lerden ben her katıldığım oturumlarda dile getiriyorum. Bir teknoloji firmasının firmasında çalışan taraf olarak da bir Excel'lerden, manuel yönetim süreçlerinden artık çıkmamız gereken bir dönemdeyiz. 10'la 5'in muhasebesini yapabilmemiz için Buyurun. Evet. Benim elimde kayıtlı bu verim var. Lütfen buna göre işlem yapılmasını rica ediyorum diyebileceğimiz bir tutanağımızın olması lazım. Ve geçmişe yönelik de bakıp neredeyiz, nereye gidiyoruz, o stratejik yol haritamızı belirlerken verilerimizi de geçmişten bugüne düzenli bir şekilde görebiliyor olmamız lazım. Bu anlamda da dijital dönüşüm ve teknolojik tool'ların kullanılması önem arz ediyor. Aslında pilot dönemde bizim için en önemli olan kısım karbon ayak izimizi düzgün bir şekilde hesaplayıp verimizi düzgün bir şekilde mevzuatlara uygun göndermek. Bir diğer taraftan da tabii ki sektör için tahsisat miktarlarına ilişkin ufak da olsa PH bünyesinde çünkü PH için de çok yararlı olacaktır diye düşünüyoruz. Bu tür alım satımlarının olması ufak çapla tam da adı üstünde pilot hani ne gibi önlemlerin alınması gerekiyor, ileri dönemlerde neler yapılması gerekiyor? Bunları da bir iş listesi olarak çıkaracaktır diye düşünüyorum.

Okan Bey'e tekrar dönmek istiyorum. Aslında uzunca da bir her taraftan bir Yekke'yi duyduk. Ben de çokça dile getiriyorum her yerde Avrupa Birliği ile Grand of Origin'ın ve SKDM'ye uygun PPA'lerin görüşüldüğü, konuşulduğu düzen içerisinde aslında biz de YKG piyasasının işleminin hacminin artmasını uluslararası standartlara uygun bir şekilde raporlamaların içerisinde yer alması ki bizim müşterilerimizin çoğu halka açık büyük firmalar ve raporlamalarında YK sertifikamızı kullandı. Ama geleceğe yönelik olarak da işlem hacminin artması ve bir BPA yerine geçmesi gibi konularda ne gibi düzenleyici var mı? Öncelikle tabii ne gibi demeden düzenle >> Süper o zaman şahane. >> Eee neler var sizden dinleyebilir miyiz? Teşekkür editli uyarısını oradan alıyorum. Evet. Orada ben de görüyorum ama kısa anlatmaya çalışacağım. Evet. Ya regülasyon 360 bir turda şey demiştim. Hakikaten tüm paydaşlar burada. Ee şunu da gördük ki tüm konuları ele aldık. Yani ee CBEM'den tutun işte zorunlu piyasalara, gönüllü piyasalara, tamamlayıcı karbon fiyatına ee bu videoya alınıyor bildiğim kadarıyla YouTube'da yayınlanacak. Hani bazı videolar çarpı 2 ile izlenir. Ben bunu XP05'le izleyeceğim. E hakikaten ee katılımcılara da ileride bunu izleyeceklere de onu tavsiye ederim. Çok değerli bilgiler var. O yüzden de tabii süremizi açtık.

>> Yekke pilot dönemde olan bir durum değil. Yekke artık işleyen bir piyasa. Kasım 2020'de biz yönetmeliğimizi yayınlamıştık. APH'ımız da 2021 yılında YEG piyasasını işletmeye başladı. Ya Yekke nedir diye hani çok kısa söyleyecek olursak hani tüketicinin tedarik ettiği enerjinin kaynağını yenilenebilir olduğunu garanti ettiği bir belge. Eee bu belgeyi nerelerde kullanabiliyor? İşte uluslararası sürdürülebilirlik raporlamalarında, kurumsal raporlama standartlarında kullanabiliyor bu belgeyi. Tabii ki ama hani ticaret açısından baktığımızda karbon ayak izi hesaplamalarında elektrik tüketimi bağlamında emisyon hesabı yapılırken Yekke belgesinin kullanılması kritik. Elif Hanım da bahsetti. Yani birçok sorunumuz var. Hakikaten Avrupa Birliği'nde çok netleşmemiş konular var ama bizim de sistemimizin de karmaşası, elektrik piyasının zaten karmaşası. Onları aksettirmemiz gereken işte 5ş lisansızların sayılıp sayılmayacağına kadar detayda konulara girmiş olduk.

>> Yekke bunlardan bir tanesi evet faz 1 tamamlandı. Yani faz 1 dediğimiz şey neydi? Bizim ulusal düzeyde lisanslı katılımcıların ticaret yapabildiği işlemdi. EP'in altında bu tamamlandı. Faz 2 aşamasına geçtik aslında biz Yekg'de. Burada biraz daha ABD'de yer alan menşe garanti sistemlerine uyumluluk. Birtakım eksiklerimiz var. Mevzuat eksikleri de var. Bunları önümüzdeki günlerde giderip tam uyumluluğu hedefliyoruz açıkçası. Nelerdir diye çok kısa süremiz de bittiği için ben hani önümüzde iki dönem mevzuat çalışmalarını da vurgulamış olmak isterim. Birincisi lisansız üreticilerin de yani çünkü garanties of origin dediğimizde Avrupa Birliği örneğine baktığımızda sadece lisanslı piyasa katılımcıların değil lisanslı oyuncuların da yer alabildiği yani onların da ürettiği elektriğin artık çünkü oralarda ölçüm ha neden biz bunu bundan 45 sene önce yapamıyorduk? Artık ölçümlerin sağlanabildiği dolayısıyla lisansız üretici üreticilerin de Yekke kapsamında sertifika satabilmeleri birincil hedefimiz. Çok yakın zamanda aslında bu hedeflere geçmeden önce işlem hacminin artırılmasına yönelik elektrikler ve şarj işletmeci lisans sahipleri Yekke mekanizmasını kullanmaya başladılar. Biliyorsunuz elimdeki SAS'a göre %63 oranında yani 55 milyon kW saatlik bir elektrik satışı gerçekleşmiş geçtiğimiz ay elektrikli araçlara ve bunun %65'i ya bu Yekke kaynak garanti belgesiyle satıldı demişler. Bu güzel. Burada Yekke mekanizmasında bir işlem hacminde bir kıpırdama görüyoruz. Lisansız üretim santrallerin de girmesiyle bir miktar artacak. Bu residual mix dediğimiz yani kalan enerji bakiyesi şu an için bizde yok ama yine Avrupa Birliği örneğine baktığımızda Garantiz Overage'inde hani %50 mi 60 mı nedir buradaki yenilenebilir payı? Bu belirgin hale gelmesi gerekiyor. Bizim de önümüzdeki dönemdeki çalışmalarımızdan bir tanesi. EPŞ'la bu konuyu yakın zamanda da çalıştık. Önümüzdeki dönemde bunu mevzuat çalışmasında yapıp işler hale getirmeyi planlıyoruz. Büyük tüketicilerin doğrudan sisteme girmeleri yani elektrik piyasasında olduğu gibi bazı belki

Aracı kuruluşlar vasıtasıyla belki kendileri e YEKKE mekanizmasında yer almaları gibi eee çalışmalarımız var ki uyum tam olarak sağlansın. Dediğim gibi süre çok kısıtlı kaldığı için artık eee daha fazla detay vermek istemiyorum ama arada da zaten konuşacağız diye tahmin ediyorum. Çok teşekkürler.

Tab çok teşekkürler. Sağ olun. Çok da aslında net bilgiler verdiniz. Yani tüketicilerin daha belki eee doğrudan eee PI sistemler ya da araca kurumlarla belirli ticari platformlarla bağlanıp hacmi artırmasına yönelik eee heyecanla eee bekliyoruz. Güzel eee haberler oldu eee hepimiz için. Eee hemen süremiz bitti ama eee EPİAŞ'a tekrar söz vermek istiyorum. Eee iklim çalıştayında çokça konuşulan bir şeffaflık e veriye ulaşma kısmı vardı. eee gerek SPK'dan gerek MKK'dan karbon piyasası önemli bir piyasa. Türkiye ETS'si için eee aracı kurumlarında, finansal piyasaların da bu verilere ulaşması yani aslında EPİAŞ'ın çok da uzman olduğu bir alan. Eee bir şeffaflık platformundan hepimiz enerji piyasası verilerine kolayca üstelik ücretsiz bir eee şekilde ulaşabiliyoruz. Ama bu alanda sizden yeni kurulacak eee sistemimizle ilgili eee şeffaflık adına yani endeks işlem verisi eee ticaret platformlarının API bağlantıları eee gibi eee ne gibi bir kurgu eee düşünülüyor? Eee biraz bilgi alabilir miyiz?

Tabii teşekkür ederim. Ücretsiz kısmı önemli çünkü yurt dışında tam tersi örneklerle sıkça karşılaşıyoruz.

Evet. EPİAŞ burada eee hiçbir kaynağını ne piyasa katılımcılarıyla ne de bu piyasada oluşan bilgiler neticesinde analizlerinde kullanmak isteyen kamuoyu paydaşlarıyla paylaşmaktan çekinmiyor. Bugüne kadar enerji piyasalarında bu şekilde ola geldi. Karbon piyasalarında da aynı şekilde olacak. Eee tabii bir izlediğimiz süreç var burada. Kısaca ondan bahsedeyim ben de süreye sadık kalmaya çalışarak. Çünkü birinci turda oldukça piyasanın yapısından bahsetmiş olduk. Ben kısaca veri paylaşımı ile ilgili neler planlıyoruz, ne gibi adımlar planlıyoruz? Ondan bahsedeceğim. Şimdi eee tabii ki karbon piyasasında en önemli iki faktör hacim ve fiyat olacak. Yani tahsisat miktarları, ton, karbondioksit cinsi, eş değeri cinsinden oluşan miktar ve fiyat olacak. Bu iki temel ayak e üzerinden biz önce kendi içimizde bütün analizlerimizi gerçekleştirerek bir veri seti belirleyeceğiz. eee bu veri setindeki detayları yapısal bir şekilde eee paylaşmayı düşüneceğiz. Ama öncelikle bu hazırladığımız veri setinin taslağını tabii ki EPDK ile paylaşıyor olacağız. Çünkü EPDK'nın bu konuda bu verilerin değerlendirilmesi ile ilgili eee ne gibi eee yorumları olur? Bunlar bizim için çok önemli. EPDK'dan gerekli onayları aldıktan sonra bu sefer döneceğiz. Eee piyasa katılımcılarına veya ilgili paydaşlara bu veri setlerini açıyor olacağız. Ama nasıl? Doğrudan biz bunları hazırladık. Beğenseniz de budur, beğenmeseniz de budur şeklinde değil. Bir çalıştay metodolojisi ile eee bu verileri kullanacak olan partilerle bu verileri paylaşıyor olacağız ve geri bildirimleri merak edeceğiz. Gelin beraber bu durumu yıpratalım. eee eksiğini gediğini beraber görelim veya takdirlerinizi alalım ama son halini vermeden önce sizin görüşleriniz nelerdir sorusunu doğrudan yönelteceğiz ve oradan aldığımız geri bildirimler neticesinde veri setlerini tekrar bir revize ettikten sonra tekrar EPDK onayını alıp bu sefer bunları yayına hazır hale getireceğiz. Yayına hazır hale getirdiğimizde de platformumuzu reaktif olarak tasarlamıyoruz. eee verileri hem platformumuz bugünkü zaten yayında olan şeffaflık platformu üzerinden yayınlayacağımız gibi aynı elektrik piyasasında olduğu gibi piyasa katılımcılarının veya bu bilgiye ihtiyaç duyan paydaşların eee API'ler veya web servisleri üzerinden eee erişebilmesi için de gerekli teknik altyapıyı hazırlamış olacağız. Veri paylaşımımız bu şekilde ama tabii bu eee sistem çalıştığı zaman veriler üremiş olacak ama sisteme girişle ilgili de bilgi eşiğini olabildiği kadar aşağı çekmekle ilgili eee piyasa katılımcılarına gereken eğitimleri, bilgilendirme toplantılarını piyasa eee takvimine bağlı olarak eee yine diğer piyasalarımızda olduğu gibi EPİAŞ bünyesinde açacağız. Çeşitli toplantılar, eğitimler düzenleyerek eee emisyon ticaret sisteminin başarısına bilgi anlamında katkı sunmak üzere bütün hazırlıklarımızı yapıyoruz. Hepsini sırayla devreye alacağız.

Çok teşekkür ederim Mustafa Bey. Eee çok net ve aslında çalışmaların sırasıyla ne zaman, eee, hangi çalışma yapılacak onların da bilgisini vermiş oldunuz. Eee, sektör adına şunu söyleyebilirim aslında bir planımız var. önceliklendirilmiş bir listemiz var ve o listeye uygun da eee sektörden gelen geri bildirimlerle beraber izleyeceğimiz bir yol haritamız var. Eee ne mutlu bizlere diyorum. Umarım söylediğiniz gibi eee işler eee tüm süreçler. Eee son soruma gelmek istiyorum. Eee epey de bir zamanınızı aldık. Eee gerçekten sabrınız için eee teşekkürler. Eee Mehmet Bey bir eee öncelikle Turkas kredilerini konuştuk. Gönüllü piyasamızı eee konuştuk ama tabii şu anda firmalarımız eee hırıl hırıl sürdürülebilirlik raporlarını hazırlıyorlar. ISO 14064 ve GHG protokol ortak eee bir takım çalışmalar yapılıyor. Eee ne zaman müşterilerimizle bir araya gelsek eee sürekli bir karbon hesabı ve raporlama dönemindeler. Eee hiçbir şekilde başlarını kaldıramıyorlar. Epey de yoğun bir gündemleri var. Ama hepimizin de merak ettiği bir konu var ki eee bütün bu çalışmaların neticesinde eee TS'nin ulusal eee standartlara uygunluğu ve bir rehber doküman eee çalışmalarını ya da böyle bir yol haritası güncellemeler eee çünkü hep bir konuşuyoruz ya eee genel olarak bizim evet burada bir takım işler yapıyoruz ama global piyasayla piyasayla da uyum içerisinde olmamız, entegre olmamız ve hani buradaki yaptıklarımızın bir karşılığının olması gerekiyor. Bu konuda TS'nin görüşmeleri, çalışmaları eee var mı? Bizi biraz bilgilendirebilir misiniz? Teşekkürler.

Peki eee güzel bir konuya değindiniz. Son zamanlarda eee kamuoyunun da eee bilgisine sunuldu. Çok aslında çok alışık olmadığımız bir eee kurguyla karşı karşıyayız. Normal şartlarda Uluslararası Standardizasyon Örgütü ISO herhangi bir kurum veya kuruluşta ortak bir standart çalışmasına bugüne kadar iş girmedi. Ama e sahada bizler de bir akredite doğrulayıcı kuruluş ve aynı zamanda bir baş doğrulayıcı ve teknik uzman olarak da sahada karşılaştığımız sıkıntılardan bir tanesi de aslında 14064-1 dediğimiz ISO'nun çıkartmış olduğu bir kurumsal sera gazı raporlamasıyla işte GHG protokol dediğimiz işte bu protokolün çıkartmış olduğu kurumsal sera gazı raporlamasının temelde birbirine çok benzemesine rağmen raporlamada ve kapsam kategori ayrımlarında ayrışması ve bazı maddeleri elektrik hep konuşuyoruz. Kendi özelinde de eee farklı ele alması elektrik emisyonlarının hepimize aslında yoran bir süreçti. İşte kuruluşlarla doğrulama gerçekleştiriyoruz 14064-1 kapsamında. Sonra işte CDP raporlaması yapacağız. Orada GHG protokol lazım. Eee bunu nasıl buraya entegre edebiliriz gibi bazı taleplerle de karşı karşıya kalıyorduk. Dolayısıyla aslında bu yapılan çalışma piyasadaki bu kargaşanın da önüne geçecek. 9 Eylül 2025 tarihi itibariyle Uluslararası Standardizasyon Örgütü ISO e bütün standart ulusal standart örgütlerine kuruluşlarına böyle bir çalışma yapıldığı ile ilgili böyle bir protokol yapıldığı ile ilgili bir resmi duyuru yaptı. Bu duyuruda 14064-1 standardıyla GHG protokolün artık çift logolu, tek bir standart olarak yayınlanacağı ile ilgili bir eee bildiri yaptı ve bunun çalışma gruplarının eee oluşturulduğunu duyurdu. Eee aslında 14064-1 standardı ne yapacağımızı çok güzel anlatan bir standart. GHG protokol de aslında bunun nasıl yapılacağını çok güzel kılavuzluk eden bir dokümandı. Bu ikisi birleştiği zaman aslında artık neyi nasıl yapacağımız tek bir standartla tanımlanmış olacak. O yüzden bu çalışmayı çok önemsiyoruz. Eee bu çalışmanın içerisinde hem kurumsal sera gazı standardı olacak hem de az önce bahsettiğiniz gibi gerçekten ürün veya hizmetlere yönelik 14067 standardı dediğimiz gerçek ürün veya hizmetlere yönelik karbon ayak izi standardı. Burada da bir eee farklı çalışma eee grupları oluşturuldu. Burada da GHG protokol kurumsal sera gazı raporlamasına daha hakim olduğu için e 14064-1 ve GHG protokolün birleştirilmesi çalışması GHG protokol tarafından yapılacak. Onun sekretaryası çalışma komitesi o taraftan yapılacak. 14067 ile ilgili teknik çalışmalar da e ISO tarafından yapılacak ve sonrasında ikisi de çift logolu bir standart olarak eee kamuoyuna duyurulacak. Bizler de ulusal standardizasyon kuruluşları biliyorsunuz uluslararası standardizasyon kuruluşları veya Avrupa standardizasyon teşkilatı, ve ISO gibi kuruluşlar ilk önce bu standartları bütün ulusal standardizasyon kuruluşlarının görüşlerini alarak yayınlıyorlar. Daha sonrasında da bu ulusal standardizasyon kuruluşları yayınlanmış bu uluslararası standartları kendi ülkelerinde millileştirerek milli standart olarak yayınlıyorlar. Biz de TS olarak ilk önce ISO'nun ve GHG protokolün bu standardı yayınlamasını büyük ihtimalle ISO platformunda yayınlanacak. Yayınlandıktan sonra da iş planını alarak milli bir standart haline, Türk standardı haline getirip yayınlamayı iş planına dahil edilecektir. Genel süreç böyle süreç çok daha yeni olduğu için herhangi bir takvim eee verilmiyor ama çalışma grupları hızlı bir şekilde başladı. Ben de e ve benim arkadaşlarım da ISO'nun TC207 komitesinde, teknik komitede eee yer alıyoruz. Bu çalışmalara da aktif olarak katılmayı planlıyoruz. İnşallah hem yerinde hem uzaktan toplantılarda ülkemizin de sözlerini, görüşlerini bu standartlara dercih edilmesi konusunda da elimizden gelen katkıyı sunacağımızı belirtmek isterim. Çok teşekkür ediyorum.

Çok teşekkür ederiz. Sağ olun. Aslında çok güzel bir bilgi verdiniz. Yani sektörün yakından takip ettiği, eee, bir taraftan da, eee, kaynakların ne yazık ki etkin kullanamadığı, çünkü birçok standart ve mevzuatın içerisinde boğulmuş, eee, vaziyetteler ve bu tür kümelerin birleşiyor olması, tek bir çatı altında eee, toplanıyor olması, kaynaklarımızı da böyle bir dönemde çok önemli bir sürecin içerisine giriyoruz. Efektif kullanmamızı sağlayacaktır. Eee, ben eee, çok teşekkür ediyorum değerli bilgiler için. eee katılımcılarımıza da sabrı için e teşekkür ediyorum. Sağ olun. Eee zirvemize bundan sonrasına sorularınız eee olursa dışarıda ufak bir ara veriyor olacağız. Eee kendilerini yönlendirebilirsiniz. Çok teşekkürler. Sağ olun.

Teşekkür edeceğiz sizlere. Hemen plaket takdimlerini rica edelim. Sayın Tuğba Sarı'dan moderatörümüzden öncelikle Ticaret Bakanlığı Avrupa Birliği Tek Pazar ve Yeşil Mutabakat Dairesi Başkanımız Sayın Elif Taş Ürek'e takdim edecekler. İklim Değişikliği Bakanlığı İklim Değişikliği uzmanı Sayın Ezgi Agedik, TT Çevresel Gözetim ve Doğrulama Müdürü Sayın Mehmet Ergün'e daha sonra takdimde bulunacaklar. [Müzik] EPİAŞ, ETS ve Çevresel Piyasalar Birim Müdürü Sayın Mustafa Aydın'a daha sonra takdimde bulunacaklar. Teşekkürler. Ayağın kaldı ve EPDK Çevresel Piyasalar ve Alternatif Yakıtlar Grup Başkanı Doktor Sayın Okan Yardımcı'ya da teşekkürlerimizi sunacaklar ve hep birlikte bir fotoğraf karesi alıp hemen ikinci panelimize geçeceğiz. Yeah.