วิวัฒนาการศาลปกครองไทยภายหลังการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครอง

[เพลง] มีวิวัฒนาการศาลปกครองไทยภายหลังการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้ประกาศใช้ตั้งแต่ปลายรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สำหรับกฎหมายปกครองนั้นมาเริ่มมีการสอนในโรงเรียนกฎหมายของกระทรวงยุติธรรมตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2474.

[เพลง] โดยท่านปรีดี พนมยงค์ ซึ่งได้เขียนคำอธิบายกฎหมายปกครอง อธิบายแนวคิดที่เรียกว่าสิทธิและหน้าที่จากสภาพธรรมดาแห่งการเป็นมนุษย์ คำอธิบายกฎหมายปกครองภาคที่ 4 เป็นส่วนสำคัญในการวางรากฐานการสอนกฎหมายปกครองในประเทศไทย ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการเมืองการปกครอง รัฐบาลในขณะนั้น โดยดำริของหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ประสงค์ให้มีการจัดตั้งองค์กรขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่พิจารณาวินิจฉัยคดีปกครอง.

[เพลง] [เพลง] [เพลง] นี่คือข้อพิพาททั้งปกครองระหว่างรัฐกับเอกชน ในลักษณะเดียวกันกับสภาแห่งรัฐ หรือเขาซึ่งออฟฟิศของฝรั่งเศสและประเทศในยุโรป ที่มีอำนาจหน้าที่สำคัญ 2 ประการ คือเป็นที่ปรึกษาราชการแผ่นดินของฝ่ายบริหาร และทำหน้าที่เป็นศาลปกครองพิจารณาวินิจฉัยข้อพิพาททางปกครองระหว่างรัฐกับเอกชน.

ปีพุทธศักราช 2476 [เพลง] ได้จัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาตามแบบสภาแห่งรัฐและคล้ายกับที่ปรึกษาราชการแผ่นดินในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 จะมาการแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ สมการกฤษฎีกาและกรรมการร่างกฎหมาย กรรมการทั้งสองประเภทมีหน้าที่จะทำร่างกฎหมายและให้คำปรึกษาทางกฎหมายแก่หน่วยงานของรัฐ สำหรับคณะกรรมการกฤษฎีกานั้นจะมีหน้าที่พิจารณาคดีปกครองที่อยู่ในอำนาจ และแม้ว่าพระราชบัญญัติจะมีผลแล้ว แต่คณะกรรมการกฤษฎีกายังไม่มีอำนาจในการพิจารณาคดีปกครอง เพราะต้องมีกฎหมายกำหนดว่ามีอะไรบ้างเป็นคดีปกครองเสียก่อน การร่างพระราชบัญญัติอำนาจคณะกรรมการกฤษฎีกาในคดีปกครองติดแท็กปัญหาหลายประกาศ.

ในปีพุทธศักราช ๒๔๙๒ รัฐบาลจอมพล ป. ได้ตราพระราชบัญญัติเรื่องราวร้องทุกข์ให้คณะกรรมการเรื่องราวร้องทุกข์มีอำนาจในการพิจารณาวินิจฉัยคดีปกครอง และให้สิทธิ์แก่เอกชนที่จะยืนเรื่องราวร้องทุกข์ กรณีที่ได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากเจ้าหน้าที่หรือเทศบาลที่ปฏิบัติหน้าที่นอกเหนือจากอำนาจหน้าที่ และเลยต่อหน้าที่ที่ปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร ใช้ดุลย์พินิจเกินสมควรกว่าเหตุ หรือกรณีไม่สุจริต.

เมื่อมีการร้องทุกข์และคณะกรรมการได้พิจารณาแล้ว ต้องแจ้ง [เพลง] [เพลง] [เพลง] มีคำวินิจฉัยไปยังนายกรัฐมนตรี และแจ้งไปยังผู้เสนอเรื่องราวร้องทุกข์. นายกรัฐมนตรีเมื่อได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของคณะกรรมการแล้ว มีการจัดการอย่างไรให้แจ้งให้คณะกรรมการทราบ แล้วคณะกรรมการจะแจ้งผู้ร้องทุกข์ต่อไปได้.

การดำเนินงานของคณะกรรมการนี้ไม่มีผลงานที่แน่ชัดและไม่เป็นไปตามพระราชบัญญัติคณะกรรมการกฤษฎีกา. ศาสตราจารย์ ดอกเตอร์ อักขราทร ได้มีข้อสังเกตว่าการปฏิบัติงานบางครั้งดูจะสวนทางกับวัตถุประสงค์ของการจัดตั้งคณะกรรมการเรื่องราวร้องทุกข์เสียด้วยซ้ำ. อย่างไรก็ต่าง คณะกรรมการชุดนี้ทำหน้าที่วินิจฉัยคดีปกครองนานถึง 30 ปี แต่เพราะผลการดำเนินงานอิงฝ่ายบริหารมากเกินไป จึงมีความพยายามที่จะใช้อำนาจตุลาการในรูปแบบศาลปกครองที่มีความอิสระจากฝ่ายบริหารอย่างแท้จริง.

ภายหลังเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงทางการเมือง [เพลง] แต่ช่วง 14.00-16.30 น. ถึงการเมืองเปลี่ยนแปลงไป มีความเป็นอิสระในการแสดงความคิดเห็นมาขึ้น เป็นผลให้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยปีพุทธศักราช 2517 ที่บัญญัติขึ้นทำการสถานการณ์ทางการเมืองดังกล่าว แสดงถึงการจำกัดอำนาจรัฐและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนตามคติรัฐธรรมนูญนิยม. แนวคิดดังกล่าวสนับสนุนให้มีการจัดตั้งองค์การเพื่อรองรับสิทธิของประชาชนมากขึ้น เพื่อควบคุมการใช้อำนาจอันมิชอบของรัฐที่เป็นรากฐานของนิติรัฐ. ศาลปกครองจึงได้รับการยอมรับได้ฐานะองค์กรที่เข้ามารองรับการตรวจสอบการใช้อำนาจของรัฐและรองรับสิทธิของประชาชน.

[เพลง] [เพลง] มีการดำเนินการเพื่อจัดตั้งศาลปกครองที่ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง ได้ชะงักลงอีกครั้งหลังจากมีการยึดอำนาจการปกครองประเทศโดยคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดินเมื่อวันที่ 6 ตุลาคมปีพุทธศักราช 2519. ดีและเมื่อมีรัฐธรรมนูญในปีพุทธศักราช 2521 ก็ไม่ได้บัญญัติเรื่องศาลปกครองไว้อย่างไรก็ดี ได้มีการริเริ่มผลักดันให้ปรับปรุงคณะกรรมการกฤษฎีกา โดยมีพระราชบัญญัติคณะกรรมการกฤษฎีกาปีพุทธศักราช 2522. ในกฎหมายฉบับนี้เรียกรวมว่าคณะกรรมการกฤษฎีกาและกำหนดให้มีคณะกรรมการกฤษฎีกาคณะใหม่ชื่อว่าคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์.

[เพลง] คู่มือได้จัดตั้งคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์แล้ว สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้มีความพยายามพัฒนาการดำเนินงานของคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ไปสู่การเป็นศาลปกครองในรูปแบบของสภาที่ปรึกษาแห่งรัฐ โดยกำหนดแนวทางในการดำเนินงานที่สำคัญหลายประกาศ โดยเฉพาะการปรับปรุงการจัดองค์กรและอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการกฤษฎีกาและสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยปีพุทธศักราช 2534.

[เพลง] ของคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาแนวทางแก้ไขรัฐธรรมนูญของสภาผู้แทนราษฎร. คณะกรรมาธิการชุดดังกล่าวเห็นว่าควรมีศาลปกครองที่มีลักษณะชนนั้นพิเศษ. ในปี 2535 เกิดเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ. รัฐบาลนายชวน หลีกภัย ได้แถลงนโยบายต่อรัฐสภาเรื่องการพัฒนาบุคลากร มาแล้วจะลืมความพร้อมสู่การจัดตั้งศาลปกครองให้ท่านภายใน 4 ปี.

ในช่วงรัฐบาลพลเอก ชวลิต ได้มีการเสนอร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง. เมื่อประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยปีพุทธศักราช 2540 แล้ว จึงบัญญัติให้จัดตั้งศาลปกครองแยกต่างหากจากสารอื่น มีหน้าที่วินิจฉัยคดีปกครอง.

[เพลง]