ความเข้าใจผิด คิดว่าต้องรอให้สมาธิได้ฌานลึก ๆ ก่อน จึงจะเจริญปัญญาได้

ความเข้าใจผิดอย่างหนึ่งของผู้ปฏิบัติคือ คิดว่าต้องรอให้สมาธิแน่นมาก ต้องได้ฌานลึกๆ ก่อน จึงจะเจริญปัญญาได้ พอคิดแบบนี้ หลายคนเลยรอ รอให้ใจนิ่งกว่านี้ รอให้สมาธิดีกว่านี้ รอให้พร้อมกว่านี้ สุดท้ายก็ไม่ได้ดูสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นจริงตรงหน้า

ความจริงคือ การเจริญปัญญาไม่ได้เริ่มจากความพิเศษ แต่เริ่มจากจิตที่ตั้งมั่นพอจะเห็นกายกำลังเคลื่อนไหว เห็นความรู้สึกกำลังเกิด เห็นความคิดกำลังมา เห็นอารมณ์กำลังเปลี่ยน แค่จิตไม่ไหลเข้าไปเป็นสิ่งนั้นทันที แค่พอเห็นว่ามันเกิดขึ้นแล้วก็เปลี่ยนไป ตรงนั้นก็เริ่มเป็นทางของปัญญา

แล้วขณิกสมาธิ หรือสมาธิชั่วขณะ จึงไม่ใช่เรื่องเล็ก ถ้ามันตั้งมั่นพอให้เห็นสภาวะตามจริง แม้เพียงชั่วขณะก็มีค่ามาก เพราะปัญญาไม่ได้เกิดจากการรอให้จิตนิ่งที่สุด แต่เกิดจากการเห็นสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นโดยไม่หลงเข้าไปเป็นมัน

อย่ารอจนสมบูรณ์แบบ ค่อยเริ่มปฏิบัติ เห็นได้เมื่อไหร่เริ่มตรงนั้นเลย กายก็ให้เห็นกาย ใจก็ให้เห็นใจ ความคิดก็ให้เห็นความคิด อารมณ์ก็ให้เห็นอารมณ์ เห็นซ้ำๆ ใจจะค่อยๆ เข้าใจเอง ว่าทุกอย่างเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไป และตรงที่เห็นตามจริงนั่นแหละ ปัญญาก็เริ่มทำงานแล้ว