Stikstofdepositie in kustgebieden fors overschat: 'Ik had hartstikke gelijk' l Op z'n Kop! #186

[Muziek] Op k en aflevering 8 in realtime is een feit, en dus ook live iedere woensdagmiddag van 5 tot 6. Welkom bij editie nummer 186 van Op zijn kop, en onze gast van deze week heeft wel als ijs gestelt dat hij om 5:30 toch echt richting de keuken moet om daar de dis voor te bereiden voor vanavond. Dus we moeten Sel zijn en vooral ook eh een klein beetje eh proberen van zijn aanwezigheid gebruik te maken. Marianne, misschien kan jij heel even onze gast van vandaag en tevens een oude bekende van ons even voorstellen aan de luisteraars, want ik heb al een beetje moeite om eh niet te gaan strooien met superlatieven en titels. Dus eh… Hij is helemaal voor jou.

Ja, vriend van de show inderdaad. Overigens, jij zegt onze gast eh ja eh… Professor Han Lindeboom is eh, als ik het goed begrijp, voor de derde keer eh vandaag bij ons. Maar wij hebben ook nog een ongelofelijke hoop andere onderwerpen te bespreken. Dus voor de mensen die denken: “Oh nee, gaat het weer over stikstof?” Nee, nee, nee. Alleen eventjes aan het begin, en daarna gaan we nog op allerlei andere eh onderwerpen onze licht laten schijnen. Maar ehm, Han… Wij hadden… Han… Wij zeggen natuurlijk Han, want ja, je bent vriend van de show. Ik ben ook op Terschelling, hè. Prima zo.

Professor… Ja, ja. Nou, ik vind het toch leuk om nog even Professor Lindeboom te zeggen. Professor… Dok… Wij… wij stelden net vast dat het eh eh ongeveer 2 jaar geleden is dat ik met mijn busje naar Terschelling ben gereden eh en toen heb ik met jou daar in de duinen gezeten. Toen hebben wij eigenlijk nog een soort ja, Stichting Correlaties uitzending gemaakt eh volgend op de eerste keer dat je bij ons was in 2022. We hebben een kleine opfrisser Rik van wat toen ook al aan de orde was. Dat eh… Professor Lindeboom bij ons was. Want daar eh werden daags daarna kamervragen over gesteld, en eh… Er waren nog wat brisante uitspraken van eh van de de professor eh en hij… hij trok voor de eerste keer echt volle bak aan de bel en waarschuwde ons voor de dingen die komen gingen en wat hem was overkomen. Het is dat we praten nu over de tijd nog net voor Corona, dat was in het najaar van 2019. Hadden wij een bijeenkomst eh van die eh werkgroep van D66 in Den Haag eh daar hield Cheer zijn verhaal over kringlooplandbouw en halveren van eh van de veestapel eh ik hield daar mijn verhaal over de pinguïnkolonie en de onjuistheid in het IVM model, en ik kreeg meteen de reactie terug van: “Dat moet je niet verder vertellen, want dat is koren op de molen van Cherry Bouw.” En eh dus eh dat eh dat hebben we hier op dit moment even niet nodig eh Johan Sanders hield daar zijn verhaal ook, emeritus hoogleraar van Wageningen, over dat we ook gewoon door de aanpak van het veevoederresten [Muziek] dat je ook op die manier de zaak kunt aanpakken. Maar ja, D66 zit op de toer van de kringlooplandbouw en eh het verkleinen van de veestapel, en onze boodschap was eh was niet welkom. 22 juni 2022 was dit ehm toen eh was eh Han Lindeboom voor de eerste keer bij ons aanwezig. Ik zei het: daags na werden de kamervragen over gesteld, en ehm eh voor degene die zich dat al vragen: maar hoe zit het dan precies? Professor Lindeboom was op dat moment lid van een werkgroep die de D66 eigenlijk had geformeerd samen met nog wat eh wat collega's van eh van Han Lindeboom, en ehm die spraken eigenlijk op een goed moment niet meer de taal die D66 op dat moment eh naar buiten wilde brengen. Er was eh nou laat ik zo zeggen een een soort van waterscheiding tussen jullie, toch of niet?

Professor: Ja, dat klopt eh ik bedoel eh… Wij waren er dus bij dat Cheer zijn uitspraak deed dat de veestapel gehalveerd moest worden. Ja, en eh zowel Johan Sanders als ik waren het daar niet mee eens en hebben toen een eh werkgroepje of een focusgroepje stikstof opgericht eh binnen die eh die werkgroep eh hebben daar ook wat stukken over geschreven en dat aangekaart. Ja. En nou… nou leven we natuurlijk in de gelukkige omstandigheid dat Cheer te groot van het toneel verdwenen is; daar kunnen we misschien zo nog wel even over hebben. Maar even… even… even heel in het kort: Jij bent ooit gepromoveerd op stikstof, dat was die beruchte pinguïnkolonie op dat eiland waar jij onderzoek hebt gedaan, en dan ging het erom eh als die beesten eh eh eh piesen en poepen, gaat dan die stikstof heel ver weg of blijft hij dicht bij huis, hè. Even… ik kort even heel eh helemaal in totaal onwetenschappelijk wat ik nu zeg, maar jij had aan de bel toen getrokken omdat er in het RIVM rekenmodel ehm eh stond dat er heel veel stikstof uit zee kwam. Nou, jij weet van de zee, want daar… daar… daar ben jij… daar ben jij je hele leven al mee bezig, en jij trok toen aan de bel: “Jongens, maar dat kan helemaal niet!” En nu deze week is het nieuws dat het RIVM nu dan toch eindelijk eh die cijfers hebben aangepast, en ehm ik twitterde het gisteren ehm eh uit dat RIVM eh rapport. Waar of hè… Wa… Wa… de… zeg maar de… waar ze nu mee rekenen, de nieuwe cijfers van het RIVM, die zijn 90 keer lager dan waar ze voorheen mee rekenden in het model. 90 keer lager! Dat… dan zaten ze er nogal een beetje naast. En ik weet niet wat Rik allemaal aan het doen is, maar ik word heel nerveus hiervan dat we 28 keer van beeld verschieten ehm… heb jij nou volledig gelijk gekregen van het RIVM eh Han, en en is er daarmee ook sprake van eerherstel? Heeft eh D66 nou eindelijk excuses aangeboden? Is de loper weer voor je uitgerold? Ben je weer welkom daar? Hoe zit het nou van jouw kant van het verhaal?

Nou, van mijn kant van het verhaal: kijk, ze hebben dus nu toegegeven dat die ammoniak uit zee, dat dat eigenlijk dus helemaal niet is eh en en dat ik dus in feite gelijk had. Dat is natuurlijk hartstikke mooi eh dus dat is nu doorgedrongen, alleen nu moet het nog geïmplementeerd worden, want dat betekent dat eh in ieder geval voor de hele kustzone men met teveel stikstof rekent, en dat dus eh ja, zowel de de landbouw in die kustzone als de visserij eh en en ook andere dingen… dingen… Rotterdamse haven, die zijn van die berekenings eh verschillen. En als je dus die eh die stikstof uit zee gewoon weglaat – dat heette vroeger stikstof uit zee, nu heet het meetcorrectie – als je die meetcorrectie weglaat, dan blijkt dat eh we hebben 30 Natura 2000 gebieden in die kustzone liggen. Op dit moment is het zo dat het RIVM er maar acht berekent, dat daar is het wel oké. 16 dus eh even zien… 22 dus niet. En als ik dan eh met mijn berekeningen kom, dan komen er weer acht bij, en dan zijn er dus acht andere gebieden, waaronder bijvoorbeeld Terschelling, Schoorl, Eem, nog maar wat gebieden waar geen probleem meer is of zou moeten zijn. Ja, ja, ja. Dat moet dan aangepast worden. Alleen mijn ervaring tot nu toe is dat men dat dan wel iets van zegt, maar men doet niks. En eh even, want we hebben het nu weer over heel veel cijfertjes, maar om het even concreet te maken: ik ben eh… dat is denk ik ook alweer een jaar of twee, drie geleden denk ik, Rik, bij zo’n garnalenvisser geweest in de Oever. Weet je nog eh Gerard eh… Gerard eh… nou, zijn naam wil achteraan wil even niet te binnenschieten, maar… maar die moest toen in… in zijn kleine garnalenscheepje moest hij geloof ik een ton investeren voor een katalysator en weet ik veel allerlei gedoe om die stikstofuitstoot van dat kleine scheepje terug te dringen. Nou, die garnalenvissers die stoppen er allemaal mee, want dat kan gewoon helemaal niet uit, en dat had allemaal wel hiermee te maken. Dus de gevolgen voor ook die schapenboeren op Terschelling, die garnalenvissers, die zijn nog altijd heel groot, toch?

Jazeker. Ik bedoel, als je hier gewoon… toen wij hier kwamen wonen in 1986, lag die haven vol met visserschepen eh zowel de Noordzee lood natuurlijk als als als de galjoen vloot, hebben we over oude Schild hè, Terschelling, Schild, Terschelling. Ja, oude schilder Terschelling. En ja, daar ligt bijna niks meer. Dus die zijn weg. Kielboten liggen er ja, maar ja, die vissen niet. En ja, maar geen eh stikstof uit… net als eh straaljagers enzo, die hoeven ook niet aan de… ik toch… ZV doen. Maar… maar betekent het nou, Han, jij had dus gelijk. Het RIVM geeft dat nu dus toe, ze zaten er 90 keer naast, het was 90 keer lager. Betekent het dan dat die garnalenvissers die ermee zijn gestopt en die schapenboer die de handdoek in de ring heeft gegooid, dat dat niet nodig was geweest?

Nou, wat betreft het effect van stikstof op de natuur was dat dus niet nodig geweest eh dat blijkt uit deze getallen eh dat is één ding. Het andere is dat we zijn inmiddels toch weer een paar jaar verder, en ik ben me blijven verdiepen in de problematiek en ben er ook wel achter dat de effecten van die stikstof, als je naar de piekbelasting kijkt, eigenlijk niet veel verder komt dan 500 meter vanaf de piekbelasting, en dat had ik in mijn pinguïnkolonie ook al gevonden eh en dat heb ik dus ook toen vertaald naar Nederland. Maar goed eh dat werd niet geaccepteerd, maar eh ja, we hebben een boekje geschreven, en daar heb ik het nog een keer weer goed… ik heb daar het… dat boek heet “Daarom zijn boeren boos”, en eh in dat boek staat een hoofdstuk over stikstof, en daar heb ik nog een keer uitgelegd van hoe dat werkt in die pinguïnkolonie en wat het dan voor consequenties zou hebben als je dat hier toepast. En dat betekent in concreto dat in ieder geval langs de Nederlandse kustzone eh er eigenlijk geen problemen zijn in die Natura 2000 gebieden. Maar… maar dit is best wel heftig wat jij nu zegt. Want inmiddels mengt via de comments ook eh Wouter de Heij zich in de discussie eh… Hoi Wouter, fijn dat je er ook bij bent, want die weet er ook echt heel veel vanaf, die is ook heel veel bezig met metingen doen, of in ieder geval het interpreteren van metingen. Dit en dat… maar kijk, ik ben sinds vorige week geen haatdragend persoon meer, hè. Ik ben een eh… een… ik ben een hippie geworden. Ik ben vredelievend, ik eh probeer ook elke dag voordat ik naar bed ga doe ik schietgebedjes eh en en eh hoop ik dat iemand mij kan leren om Hugo de Jonge ook te vergeven, dat lukt mij bijvoorbeeld nog niet. Dus ik wil nu niet dan heel haatdragend weer gaan zitten doen, maar je zal die garnalenvissers maar zijn, want vissers… dat zijn niet mensen die hebben vandaag dit baantje en morgen het andere baantje. En dan denk je: “Nou ja, ik was eigenlijk DJ bij de radio, maar ik ga nu wel anders doen.” Zo, nee, nee. Dat… dat is… dat is nog veel meer dan een levensinvulling, hè. En dat is… dat is van vader op zoon en zo, maar… dat… dat is toch super heftig. Blijft dat… blijft dat… gaat dat consequenties krijgen dan?

Ja, dat weet ik niet. Dat is nu natuurlijk aan de overheid nu. Ik… ik bedoel eh… dit is bekend gemaakt, alleen ik maak me zorgen over dat het RIVM in hetzelfde rapport hetzelfde zegt als 5 jaar geleden: “We gaan nu eerst nog onderzoek doen.” Nou, dat heb ik toen ook meegemaakt, en dan weet je dat ze twee jaar later terugkomen met weer een rapport wat eh waar ze dan vervolgens weinig mee doen. Dus er verandert voorlopig nog niks. Ik bedoel, wat Wouter de Heij net zei van: “Ja, het is nu toegegeven, maar er is nog niets veranderd in dat eh in dat model of de toepassing daarvan.” Nee, en zodra ze dat gaan doen, dan kun je dus uitrekenen dat in ieder geval in die zones – en het geldt voor grotere stukken van Nederland trouwens ook – dat daar niet zoveel meer aan de hand is, en dat je dus best… kijk, want op dit moment… ik hoorde van de week dat de Rotterdamse haven miljarden schade lijdt aan een of ander stikstofprobleem. Nou, Rotterdam ligt ook in die kustzone, dus eh en daar zijn een paar van die natuurgebiedjes… nou ja, ik bedoel eh… als je dan gaat kijken dan zie je ook heel andere dingen. Maar goed, dat is dus eigenlijk helemaal niet nodig. Dus je kunt daar zo die miljarden verdienen als je zegt van: “Nou jongens eh… laten we nou even aannemen of of of… laten we gewoon accepteren dat er voldoende aanwijzingen zijn dat dat soort uitstoten geen grote effecten hebben op de Natura 2000 gebieden die wij willen beschermen, en eh en dan gewoon voor die natuurgebieden, bijvoorbeeld de Veluwe of de Peel, lokaal eh maatregelen nemen. Piek-stikstof kijken of je die kunt helpen met het naar beneden brengen van hun uitstoot. Maar ja, veel verder dan 500 meter vanaf die natuurgebieden hoeft dat niet, want eh ja, dat is niet per se noodzakelijk.”

Maar dat gemak… dat gemak waarmee dit gaat, Han… het… het gemak waarmee zij dus in feite garnalenvissers of of of wie dan ook die getroffen werd door deze maatregelen, die uiteindelijk nu blijken niet genomen te hadden moeten worden, zeker niet daar omdat het op dat moment niet eh opportuun was, en dat heb je ook meermaals aangegeven… waar komt dit vandaan? Waar komt deze stronteigenwijze houding vandaan? Dit… dit wordt uiteindelijk besloten door Den Haag, en dus ook ambtenaren, en misschien mensen die boven hen gesteld zijn, maar waar… komt het vandaan om… om… om tegen de… de… de gedachte en en en ook de… de… de manier waarop… waarop de Professor Dokter uiteindelijk aangeeft dat het niet zo is, om dan toch te zeggen: “Ja, de Professor Dokter kan zoveel willen, maar we gaan er gewoon onverdroten mee verder.” Waar komt die eigenwijsheid vandaan?

Ja, die… die zit in die mensen die daar op een of andere manier agenda’s hebben eh waardoor ze dit door willen zetten. Dus eh… ik bedoel, ik had in de tijd met Gert de Groot te maken, en die kwam natuurlijk uit die Velt, en eh die had inmiddels eh ja, toch bepaalde gevoelens daarover die meespeelde in… in zijn mening, en eh ja, daar liep ik dus ook tegenaan. En eh dus eh… ja… maar… maar nu… nu hebben we een regering met twee BBB mensen op het ministerie van Landbouw. Gert de Groot is vertrokken, is inmiddels in de kamer vervangen door een mevrouw Pot, heet ze geloof ik, Pot met dt, die die er helemaal niets van snapt. De rol van Gert de Groot gek genoeg is overgenomen door die NSC boer, hè. Hoe heet hij ook weer? Die Holman. Ja, heel raar als je naar die debatten kijkt dat je denkt: “Ben jij nou… ben jij nou een oud melkveehouder? Wat is er met jou gebeurd dan?” Maar ik bedoel, zij doen er niet meer toe. Hoe kan het nou? Ik heb jou ook nog een keer opgewacht, weet ik, Han, dat is misschien dan toch de vierde keer dat je in de show eh zit, toen jij samen met eh met Johan Sanders op het ministerie was, dan heb ik jou opgewacht, stond ik voor de deur op jou te wachten.

Oh ja, ja, ja, dat weet ik nog. Ja, dat klopt. Toen hadden we met eh Christian van de Wal gesproken. Dat klopt. En deed jouw hond een… dispositie voor de deur? Ja, ja. Mijn hond… een… stick of… depos… in het perkje… voor… in het perkje voor de… van het ministerie. Goed. Christian van de Wal ook van het toneel inmiddels. Dus alle… alle… alle grote spelers van toen zijn verdwenen, en er zitten nu mensen die het snappen, hè eh… Jeanine Hennis-Plasschaert en en Femke Halsema die begrijpen het echt. Waarom… waarom verandert het niks? Wat is jouw inschatting? Jij liep… jij liep ook binnen op dat ministerie, of doet dat misschien nog steeds wel? Wat… wat… hoe kan het nou dat ze er niet doorheen breken?

Ja, dat is een hele goede vraag, denk ik, denk ik, en eh wat dat betreft kan ik nog eenmaal aanbevelen om dat boek over die boze boeren eens goed te lezen. Daar staan bijvoorbeeld twee hoofdstukken in… één of twee stukken in één… gaat over de ijzeren kooi. Men zit gevangen in een een bepaalde frame, ook in dit geval van die stikstof. Men heeft in de tijd zijn nek uitgestoken om stikstof de schuld te geven eh of althans als maat te gebruiken voor de manier waarop onze natuur aan het lijden is. Nou, inmiddels zijn wij er echt wel achter dat dat ontzettend meevalt. En dat het met biodiversiteit eh in eh in Nederland helemaal niet zo slecht gaat als men ons wil doen geloven eh dat ook de effecten van stikstof eh ten opzichte van een paar andere dingen eigenlijk enorm meevallen. En eh als je dat gewoon goed op een rij zet, dan is het voor mij duidelijk van wat je moet doen eh en als je dat doet, dan zul je niet zo heel veel problemen mee hebben. Maar bijvoorbeeld, als je natuur in Nederland wil hebben en excellente natuur, dan heeft dat gewoon onderhoud nodig. Ja, kijk, het voorbeeld van de heidevelden gebruiken we altijd. Ik kan me nog herinneren dat eh Christianne van der Wal op eh op de tv bij een heideveld in… in de Campina… pijpenstrotjes… nou toen zijn… toen zijn wij daar… kijk nou toch… kijk nou toch… ja, vreselijk allemaal stikstof… oh oh oh… toen zijn we daar wezen kijken, en toen eh… nou ja, het klopt hè dat die plek was zo… maar als je dan een kilometer verderop fietste, stond prachtige hei. Ja, en ik vroeg… ik vroeg aan die boswachter: “Wat is het verschil?” En ze zei: “Ja, hier grazen schapen, en daar niet.” Ja, maar hier zeg je iets heel belangrijks, Han, want jij zit op Terschelling, daar is… is de wolf waarschijnlijk nog niet… hoop ik voor jullie als je weer een keer op de boot stapt en je fietst even richting waar Rik woont… daar geen schaap meer hoor. Alle schapen zijn opgevreten, en weet je wat er dan straks gebeurt? De hei is overal overwoekerd, is één groot grasveld. Vooral… en wie krijgen de schuld? De boeren die ook al gewoon hun eigen vee hebben zien sneuvelen door die wolf. Het is echt helemaal gestoord.

Van te worden helemaal mee eens, helemaal mee eens. Ja, ik… ik wil… ik wil toch vragen, want wij maken toch eh deze… deze eh podcast… ons niet voor jammer te korte achternaam… we… we… we hopen toch ergens dat het eh effect gaat sorteren. Nee, dat het nut heeft… dat het nut heeft. Ja, want ik… ik… ik… het was 22 juni 2022 dat je voor de eerste keer bij ons verscheen, Han ehm en er waren heel veel mensen overtuigd van jouw gelijk op dat moment, en daarna is er een soort van vacuüm ontstaan. Ik weet niet wat jij toen in die tussentijd hebt gedaan of wat jij hebt gehoord, maar we komen dus nu uit… het is eh vandaag 19 maart 2025, en een paar dagen hiervoor is bekend geworden door het RIVM, ook mede toegegeven eigenlijk… sloeg het helemaal nergens op. Eigenlijk had meneer Han Lindeboom, Professor Dokter Han Lindeboom, had volledig gelijk. Ja, gek hè? Hij heeft ervoor gestudeerd, misschien niet zo vreemd natuurlijk, maar dit is toch niet normaal, Han, dat je dus eh… want ik… ik… ik was van de week was ik bij mij in de raad van Elburg, en daar… daar… daar… daar handelen ze ook met dit onderwerp, maar ik vraag me af hoe de… nu er nu kan worden gemaakt, want iedereen denkt alleen maar aan één ding: “Oh, stikstof, dat is de grootste ehm vijand van… van… van ons leven… van… van de natuur en noem het maar op.” Het is gekmakend, en ze blijven elkaar als lemmingen volgen totdat ze bij de afgrond komen.

Ja, nee, ik ben het helemaal met je eens, en ik spreek er vaak over. We hebben gewoon teveel stikstofalarmisten in dit land, of in de regering, of in het parlement, en die roepen voortdurend als ze ergens iets zien: “Miss… oh, dat is stikstof!” Dat… wat… maar als je dan goed gaat kijken, dan blijkt dat die stikstof helemaal niet gemeten is, wordt allemaal gemodelleerd met modellen die dat eigenlijk helemaal kunnen… dat weten we eh en het eerste wat je moet je doen is niet meer met die eh met die modellen werken. Het eerste wat je nu zou moeten of kunnen doen, en dat staat ook in ons boekje, is: “Kijk nou eens gewoon goed naar die natuur in Nederland,” en er zijn… er zijn plekken eh… ik kan ze ook vinden waar inderdaad als je vlak bij de bronnen zit, daar heb je een zichtbaar effect van die stikstof. Dat hoeft niet meteen… hel… moet niet weer over 100 rollen beginnen. Nou, dat is… ik… ik verwijs alleen maar even naar het boekje, daar staat een stukje overin, dus dat is eh… en dan kun je zien wat er aan de hand is. En nogmaals, je mag overal met die hond lopen, maar er moeten een paar plekken zijn in dit land waar die excellente natuur van ons eh is, en dan moet je daar even niet mee… ah, dan schijt die wolf dan wel weer. Dus wij… wij… wij hebben ook honden in de familie, ik gun ze je allemaal, en mag allemaal even… even terug naar het hoofdpunt, want heb jij… heb jij nog contact nu met D66? Want… of nee, laat ik eerst even de vraag die daaraan voorafgaat: het feit dat dit nu erkend wordt door het RIVM, dat weet ik eigenlijk alleen maar omdat ik Wouter de Heij eh volg op Twitter. Hm hm… dat zouden meer mensen moeten doen, want die man… niet twitteren daar de hele dag al… word je ook wel een beetje moe van. Maar goed, dan blijf je een beetje op de hoogte. Dus ik… ik… ik… ik… ik weet dat dan toevallig, en heeft ook een stukje in Trouw gestaan, maar dat is al helemaal gedebunkt door de geweldige Irene van de Marel, dat is die… die ehm… maar ik… we hebben ook een keer in de podcast gehad. Weet je nog, in die boerenstal ergens? Bij… Jouw de buur… nou goed dus… dus het is niet zo dat het opening journaal was ofzo, hè. Heb… heb jij nou… heb jij een volmondige… heb jij eerherstel gekregen?

Nou ja, binnen D66… ik zit nog steeds in die werkgroep. Ik heb voortdurend eh overwogen om eruit te stappen. Maar eh… ik was zelfs door Caroline van der Plas ooit gevraagd van: “Blijf daar maar zitten, want misschien kun je daar nog wat invloed hebben.” Die werkt eh… dus ik zit er nog steeds in, en eh… D66 eraf is gehaald, hè, voor alle duidelijkheid. Je mag geen D66 meer voeren. Nee, nee, nee, nee, niet… niet als groep. Nee, dat klopt, nee. Maar… we zijn wel zo gestart, maar dat is jullie al gewoon ontnomen, dat mag niet meer. Bom. Nee, we mochten geen focusgroep… ding… nee, nee, dat klopt. En dat is ook helemaal niet zo erg eh maar goed, voor de rest eh… ik heb daar dus in één van de laatste vergaderingen eh maand of twee geleden nog een keer gevraagd van: “Zijn jullie bereid om nu eens een keer naar die stukken die wij toen gemaakt hebben nog eens een keer opnieuw te kijken en een open discussie aan te gaan eh binnen die werkgroep?” En dat was men niet. Nou, dan houdt het op. Ja, dus dat is dan gewoon… is nog wel steeds… daarmee… sta je nog wel steeds in contact met de… met de Tweede Kamerfractie van D66?

Nou ja, met die werkgroep en en de leden die daarin zitten. Dus eh… nee, want ik ga dus niet meer naar Den Haag ofzo. Ik heb toch wat eh wat reisproblemen. Maar goed, ik eh… ik… ik praat via de computer mee. Maar goed, ze… ze willen… ik bedoel, wat… wat mij triggerde natuurlijk is dat laatst zelfs als Rob Jetten in de Tweede Kamer riep: “Wij moeten de veestapel halveren!” Weer! Hij riep weer… Ja, precies. Wij hadden toen… twee dagen later hadden wij stikstofprofessor Wim de Vries bij ons in de podcast, en die zei: “Jongens, dat is gewoon bezopen om dat te roepen, dat… dan ben je alleen maar aan het polariseren, slaat helemaal nergens op.” En Wim de Vries ook bij ons in de podcast, dat was die dag van de Greenpeace-uitspraak. Weet je nog, Rik? Toen hadden wij Wim de Vries hier live ook om 5 uur, maar niemand, hè. Alleen wij… niemand vroeg… vroeg Wim… was geen talkshow in Wim de Vries geïnteresseerd, want man… weet toch ook wat vanaf, en die vertelde… bij ons heeft gewoon een uur lang verteld wat er met innovatie allemaal op te lossen is. Ik ben met… met jouw collega Johan Sanders nog een keer naar zo’n grasfabriek geweest, heb ik nog gras gegeten samen met hem. Weet je, er zijn allerlei innovaties mogelijk, maar… maar heb je… heb jij… heb jij Gert de Groot nog wel eens gesproken?

Ja, op de dag dat hij uit de Tweede Kamer ging eh want wij hadden een klacht ingediend, en toen hebben we nog een gesprek gehad vanuit eh iemand die dat eh dat geregeld had om eens te kijken. Zowel Johan als ik hebben daar dus eh een intermediair heeft opgetreden, en ik heb met Gert uitgesproken… hij voelde zich zwaar beledigd door de opmerkingen die ik de vorige keer bij jullie had gemaakt. Oh, want… ging… nou ja, dat ging over die… die zure mest die eh… oh, met die wormen… met die wormen enzo. Dus dat eh… ja, nee, dat… precies. Dus dat eh… maar goed, ik had het hardop gezegd bij jullie, en dat mocht eigenlijk niet. Dus eh… tegelijkertijd had hij dus… het is volledig mis, en ook in de Tweede Kamer. Nou, we hebben aan elkaar gezegd: “We hebben dit uitgesproken, hier laten we het bij.” Dus ik moet dat ook eigenlijk niet meer vertellen. Vertellen natuurlijk, maar goed eh… nou ja, het gaat… het gaat hem dus kennelijk meer… het gaat hem dus meer om zijn eergevoel dan om de waarheid, mag ik dat zo even heel simpel platslaan? Ja, of het gaat hem erom van… hij had een bepaald doel met waar hij mee bezig was, en dat doel, dat staat bij hem nog gewoon steeds overeind, en dan moet je aan hem vragen wat zijn doel dan precies was eh maar eh… dus dat… dat… dat heeft de zaak beïnvloed. En ik moet ook eerlijk zeggen dat wij waren dus begonnen met die focusgroep. Wij zouden het congres toespreken, en dat was op het moment dat Corona uitbrak. Ja, dus dat congres is nooit doorgegaan. Dus we hebben het niet… we hebben het alleen maar in de werkgroep kunnen bespreken en nooit in een grote congres. En als… als dat anders was geweest, was misschien wel anders uitgepakt. Dat weet ik niet, maar in ieder geval eh… ja, er zijn natuurlijk veel boeren en en nu ook die vissers zijn de dupe ja, van een beleid waar je een paar hele grote vraagtekens bij moet zetten. Ja, die moeten toch gewoon een schadeclaim gaan indienen ofzo. Maar… maar even… nog even… nog want… oké, dit was dan Gert de Groot, maar… hoe… hoe… kwam jij… heeft het RIVM nog contact met jou opgenomen? Hebben zij nog met jou voordat ze dit dan naar buiten brachten nog even bij jou gecheckt van: “Gohan, we hadden inderdaad een rekenfoutje. Dankjewel dat je ons erop gewezen hebt. Waar kan de fles champagne naartoe? En eh… kijk nog even mee naar hoe we het hersteld hebben.” Eh… ik heb daar niks van gehoord. Nou, moet ik zeggen, ik ben in de tussentijd van e-mail veranderd, dus het kan zijn dat ze mij niet konden vinden, maar dat lijkt me stug. Hij konden jou ook gewoon weer vinden.

Ja, natuurlijk. Maar goed, in ieder geval… nee, je hebt helemaal niks gehoord van het RIVM? Nee, nee. Maar wat is dit voor landsbestuur? Wat zijn dit voor vasallen die dan uiteindelijk zichzelf ambtenaar noemen en maar gewoon doormodderen en door etteren? Je hoort toch ook van Gert… jij… jij… jij downsized dat, maar het is toch gewoon zijn eergevoel die hem in de weg zit, maar het gaat om het landsbelang. Het gaat om het belang niet alleen van het land. Het gaat ook om het belang van mensen die getroffen worden door die maatregelen die waarschijnlijk helemaal niet nodig waren, of zeker niet in die mate. Het is toch echt gek, maar die mensen geven zoveel geld uit… hebben die… ja, heel veel geld… het… mensen kost, en dan heb ik het nog niet over het feit dat er generaties aan vissers zijn geweest die dan uiteindelijk een boot hebben gekregen omdat hun over… over… overgrootvader al begonnen was met garnalenvissen, ik noem maar wat. En dan die boot door de… char hebben gehad. Het gaat hier om boeren die zelfmoord hebben gepleegd. Het gaat hier om vissers die tot… totaal zijn gedreven. Het gaat ook om andere dingen. Ik was door iemand gevraagd eh ook van… van Foodlog in dit geval van: “Wat betekent dit nou voor Terschelling?” Dus ik heb mijn voelspriet even uitgestoken. En dan blijkt dat wij… hebben dus op Terschelling hadden we 12 pasmuggen… vijf ervan zijn inmiddels gestopt of hebben aangegeven dat ze gaan stoppen… zeven zijn er nog, en ja, daarvan zou je nu kunnen zeggen, met de kennis van nu, zouden die gewoon een vergunning moeten kunnen krijgen. En ik hoorde van dezelfde persoon die ik vanuit de landbouw… Da… VEG… ze ja…

En op dit moment, wij willen een nieuwe bierfabriek op Texel, maar die krijgen geen stikstofvergunning. En hetzelfde geldt voor de woningbouw hier; die ligt voorlopig plat vanwege stikstofvergunningen. En dan moeten er eerst weer een paar boeren uitgekocht worden om daar stikstof eh voor te creëren, maar die stikstof is er helemaal niet. Dus eh, tenminste, die – die is helemaal niet schadelijk, en dan kun je uitkopen, maar hé, ge… zin verzint er… verzint gewoon een clubje, dat het RVM heet, die verzint gewoon dat er een… dat er miljoenen kilo’s stikstof – want dat zag ik Wouter de… hij net zeggen, daar ging het dan om – die blijken er dan helemaal niet te zijn. Jij bent al jarenlang aan het klokkenluiden daarover; uiteindelijk moeten ze dat dan toegeven. En het beleid verandert gewoon niet. Dan… dan… dan… dan… hoe moeten wij nog vertrouwen dan ergens in houden? Ja, ik… ik… ik blijf dus doorduwen. Ik heb er wel spijt van, want ik ben er wel eens wat overspannen van geraakt, en ik merk dat ik daar tegenwoordig ook al wel weer wat last van heb. Dus eh, tegelijkertijd denk ik van: het is heel makkelijk op te lossen op dit moment, eh gewoon eh even heel reëel stapje terug doen. Als jij een echt piekbelasting bent en je zit binnen 500 meter van een gevoelig Natura 2000-gebied, dan moet je wat doen, gewoon door je eigen eh uitstoot te verminderen. Dat kan met die technieken die eh die je zo straks al noemde; geen enkel probleem. Als je daar verder in dat model zit dan 25 kilometer – dus een… een boer in eh ergens in het oosten van Gelderland – die krijgt de schuld van effecten die men op de Veluwe meet. Dus ja, nou dat is natuurlijk absurd. Dat las ik ook in die… in die… in dat… in dat draadje op Twitter van Irene van de Marel, hè. Ehm, want die… die is nog helemaal niet gerust op wat het RVM nu zit te doen, want er stond in… in… in Trouw dan een… een heel juichend stuk over: nou, ze hadden nu weet ik veel een heel enorm… nou, een soort Elon Musk-achtig ding ontwikkeld dat ze in de lucht konden zien hoeveel ammoniak er dan langs kwam, maar daarvan zegt Irene ook: ja, maar als dat ding toevallig net in een stikstofwolk staat ofzo… dat totale willekeur! Als je hem op… als je hem 100 meter verder zet, meet hij weer iets heel anders. Dus dat… dat… dat… dat stelt mij allemaal helemaal niet gerust. Maar die ehm eh die journalist van Trouw die was ook meegegaan naar dat duinengebied – dat ken ik natuurlijk heel goed – tussen… tussen Den Haag en Monster. Nou, dat… da… daar doet mijn broertje heel veel van zijn stikstofdeposities ehm, maar daar zit geen boer hoor. Ik bedoel, er zit… daar zit in de hele verre omgeving… Daarom heb ik ook een huisje buiten de stad; dat als het echt fout loopt met onze voedselvoorziening, of er nou wel of niet oorlog komt, dan denk ik: die stad moet je uit, want een boerderij… in geen… in geen 50 kilometer is er daar een boerderij te vinden. Weet je, 100% zeker, als je door Den Haag loopt… Ik loop natuurlijk heel veel door Den Haag. Het stikt in Den Haag van de brandnetels. Nou, die komen echt niet van… van… van… van een melkveehouderij, want die hebben wij gewoon niet. Wij hebben alleen één koe op de kinderboerderij lopen, één. Dus dat… dat… dat is gewoon totale onzin; dat snapt iedereen. Hm hm. Nee, absoluut. Alleen ik zal niet zeggen wat ik daar nu over denk, want dan eh denk jij weer aan jouw… jouw huisdier, dus dat doe ik even niet. Maar eh… dus eh… maar nogmaals, er zijn gewoon ook wat andere oorzaken waardoor je bepaalde planten krijgt; er is helemaal niks mis mee. Ik bedoel, dat is nou één keer… alleen als je dat weet en je wilt dat niet, dan kun je er wat aan doen, maar je moet er geen drama van maken. En eh… kijk, brandnetels kun je gewoon weghalen, en eh… en… en dan zijn ze weer ook… dat kan. Ja, nee, precies. Pas het maar toe, en eh… of… of… of vind ze gewoon mooi. Ik bedoel, ja, je moet er niet dichtbij komen want ze prikken, maar voor de rest eh… ja, maar ja, de vraag is nu: hoe gaat Pieter… hoe… hoe… hoe gaat eh… eigenlijk de hele coalitie straks proberen eh dit… dit alsnog om te keren? En ik vraag me wel eens af… We zitten nu in een hele… in de tijd, en Marianne eh refereert er nog wel eens aan, hè, als… als… als echte vredesduif, maar we zitten natuurlijk in een tijd dat… dat iedereen maar bezig is met die Rus uit zijn tuin te halen en die Rus uit zijn keuken te halen, terwijl het de vraag is of die er überhaupt ooit komt. Dus het betekent dat alle aandacht voor dit soort onderwerpen eigenlijk gewoon volledig wordt weggestreept door een angst waarvan ik dan op dit moment denk: die is totaal niet reëel. Laten we ons dan gaan bezighouden met de dingen die in ons land daadwerkelijk belangrijk zijn. Hoe… hoe… hoe… hoe wil jij eigenlijk nog pogen om… om datgene wat nu de RVM ook toegeeft, om dat zelf nog een beetje… beetje kracht mee te geven? Nou ja… kijk, zoals dit optreden bij jullie geeft toch ook weer eh aandacht hiervoor. Ik vind ook dat eh de media in dit hele verhaal toch ook een rol spelen. Ik bedoel, ik heb gewoon in de tijd gemerkt dat ik gecanceld werd. Ja, en eh… ja, ik bedoel, dat is… nogmaals, je hoeft niet alles aan te nemen wat ik zeg, maar ik zie ook wat commentaar van eh Wouter de Heij hier eh bij jullie langskomen, en eh… ja, wij zijn… wij kennen elkaar redelijk goed, en we zijn het wel eens dat – hoewel hij het op een wat andere manier heeft berekend – dat wij komen we allebei op die 500 meter zone ongeveer uit. En in Nederland zou je zelfs iets kleiner kunnen hebben: 250 meter. Maar goed eh… en als je dat dan doet en eh je… je berekent dat gewoon lokaal en de provincies pakken dat op, en ik heb begrepen dat Gelderland dat al van plan is, nou dan heb je een deel van het probleem opgelost, en dan krijgen die boeren die een heel eind verderop zitten niet de schuld, en eh… ook helemaal niet nodig, en dan kun je samen dus gaan oplossen. Er is nu een ministeriële commissie stikstof; daar zit Mona bijvoorbeeld ook in. Hm hm. Praten die met jou niet? Dat ik weet… jij bent nog niet uitgenodigd? Verba… nee. Dat verbaast mij ook zo elke keer weer. Ik bedoel, ik had eh voordat eh ze de nieuwe regering vormden, had ik contacten, zowel met NSC als met BBB bijvoorbeeld. Ja, eh… en eh… ja, ik heb ze een paar keer benaderd, en dan is het van: handig, interessant, interessant, en verder hoor ik niks. Maar stijgt niet gewoon boven de pet? Marianne, denk jij… denk je überhaupt dat onze… onze… onze ja, leden in de kamer…? Nee, nee. Maar dit pik ik echt niet; dit pik ik echt niet! Ik bedoel, dit pik ik ook niet van mijn partij… van… van WhatsApp aan het sturen of niet? Ja, nou ik wou zeggen: ik… ik ga hier meteen bovenop, en ook jij zei net Rik: we leven in een rare tijd, en dan bedoelde jij die oorlogsdreiging, maar ik… ik sla even aan ehm op… op… op dit verhaal. DFT vanochtend: gewoon de gemiddelde Nederlander… Dit is toch vier op de 10 werkende mensen, hè, werkende Nederlanders, bespaard noodgedwongen op eten. Ja, stille armoede, hè. We jagen onze voedselmakers het land uit en zijn nu gewoon al in de situatie gekomen dat gewoon hele normale hardwerkende Nederlanders zitten te besparen op hun eten. Kom op nou, wat zijn we nou aan het doen? En die voedselzekerheid die is heel belangrijk gemaakt door BBB. Ja, ik… ik ga Mona straks direct hierover bellen. Dacht dat je al bezig was. Nou, ik kan daar ook in de uitzending nu bellen. Nee, maar dat kan gewoon niet. Mona moet met jou praten. Het kan niet waar zijn dat er een ministeriële commissie is en dat ze niet met jou praat. Eh… maar we moeten ook andere medestanders vinden. Ken jij… want je loopt al heel lang mee in het hele… in het hele vakgebied… hand… ken jij Chris Kalden? Ja, ja. Die… die heeft ook weer een eh een Foodlog eh podcast eh ingesproken, en eh hij wordt ook geïnterviewd in dat boek van ons. Nee, ik ken Chris al uit zijn Zeeuwse tijd; dat is heel lang geleden. Even vertellen voor de luisteraars wie Chris Kalden is, voor de mensen die hem niet kennen. Eh, Chris Kalden is – als heel belangrijke functie – hij secretaris-generaal van het ministerie van eh LNV geweest in de tijd van Landbouw. Ja, en hij is ook… hij was ook baas van eh Staatsbosbeheer op een bepaald moment. Ik ken hem nog uit zijn eh Zeeuwse tijd, dat hij iets deed, volgens mij bij de Zeeuwse milieufederatie, en lang geleden uit die tijd ken ik hem nog eh… en eh in het boekje doet hij een uitspraak van: eh in zijn tijd was het een vrij open ministerie, maar eh nu is het… het ministerie… daar staat een muur omheen van een kilometer hoog en 5 meter dik, en er gaat niks in en er komt niks uit. Ja, en dat is één van de problemen. Maar geen… nou… nee, er is nog een ander probleem. Is hij nu nog steeds directeur van Staatsbosbeheer, want dat begreep ik eigenlijk wel uit die podcast? Dat denk ik toch niet, maar dat weet ik niet. Dat weet… nee, dan moeten wij checken, want wij… wij moeten ook met die man praten. Ehm, want inderdaad, deze man – Chris Kalden heet hij dus, hè – voormalig de hoogste baas op ministerie van landbouw en directeur geweest – of nog steeds van Staatsbosbeheer – misschien kan Rick ondertussen even googelen of die het nog steeds is, maar die man die heeft dus inderdaad een interview gegeven aan Foodlog; dat is een… een… een podcast die is ook te vinden op eh Spotify. Ehm, en wat zegt hij daar? Het voeren van een inhoudelijke discussie over natuurwaarde is ingeruild door een juridische eh afrekencultuur, en waar er vroeger ruimte was voor reflectie, domineren nu lijntjes, regels en verplichtingen. En… en… en hij zegt: het is echt absurd dat rechters nu iets gaan zeggen over de staat van de natuur. En vooral wat hij zegt – en iedereen die een tuintje heeft die weet dit – je moet de omstandigheden scheppen dat er iets kan groeien in je tuin, hè. Dus ik… nu ook weer maart, dan kijk ik even een paar filmpjes weer op YouTube dat ik denk: wat moet ik in maart ook weer doen? Moet ik iets snoeien? Moet ik iets weghalen? Moet ik iets omploegen? Ik… ik kom wel uit de familie van… van tuinen, hè. Allebei mijn opa’s waren tuinier, maar die… die kennen… zak toch iedere winter weer weg. Ehm, nou dan ga je aan de slag, hè. Dan ga je ploegen, ga je snoeien, ga je zaaien, ga je van alles doen. En elk jaar… ik had het vorig jaar heel erg met die natte zomer die we hadden… hadden we heel veel slakken; alles wat ik zaaide werd opgevreten, weet je, gewoon alles ging dood, alles werd opgevreten door die slakken, maar dan groeit er weer een ander plantje terug, en dat is hoe het gaat in de natuur. En dat zegt deze man dus ook: de oud-topambtenaar van het ministerie die zegt: je moet niet sturen op dat plantje moet gaan groeien, je bent God niet. Dat zegt hij niet; dat is mijn tekst. CDA, hè. Hij is van het CDA, dus eh… z… je moet zorgen dat je… heb je je tuintje netjes omgeploegd, heb je het onkruid eruit, heb je proberen tegen de slakjes en de wolfjes te zeggen: gaan jullie even aan de andere kant van het hek blijven, heb je netjes gezaaid, heb je water gegeven? Meer kan je er niet aan doen; daarna gaat moeder natuur erover. Ik zat naar die man te luisteren en ik dacht: oké, ik noem dit allemaal altijd groene maffia. Ja, natuurlijk eh… maar dan denk ik: oh, wacht even, we hebben ook gewoon medestanders aan die kant van het hek; moeten we niet wat breder de verbinding gaan zoeken met elkaar? Ik ben dat heel direct met je eens natuurlijk, en eh… nogmaals eh… ik heb het verhaal van Chris Kalden ook gehoord, en eh… ik… ja, daar sta ik 100% achter. En ik heb het dan voor de zee in de tijd gedaan, en eh… nou ja, mijn benadering was op een gegeven moment: ik was totaal niet tegen de visserij, alleen visserij heeft bepaalde effecten die je niet overal wilt, en dan moet je dan wat… wat tegen doen, en… en voor de rest kun je ook die natuur daar nog wat extra kansen geven door bijvoorbeeld stenen neer te leggen. Verder nu niet over te hebben, maar er zijn voldoende middelen om die natuurvoorwaarden goed te krijgen, en… en vervolgens is het aan de natuur. En als daar besluit een bos te komen, omdat dat de natuur nou een keer zo is – successie heet dat – eh ja, dan laat die bos… gang gaan. Of je moet het echt rigoureus onderhouden, en eh… nou, dat geldt bijvoorbeeld voor die heidevelden waar we het al over hadden; geldt dat ook zeker. Die moet je onderhouden, en dan… dan kun je hele mooie heidevelden hebben, en daar komen dan allerlei vlinders en dinges wel weer op af. Dus… en… maar die moet je de tijd geven. Dan… je moet niet iets beginnen en dan haal je ergens iets weg, en dan verwacht je dat een paar maand later die natuur ineens omgeslagen is. Nou, zo werkt dat dus niet. We weten allemaal nog die foto die eh Jesse Klaver heel trots twitterde toen die net was verhuisd ergens naar een ander huis in Den Haag, en nu had hij dan een tuintje, en dat tuintje lag helemaal vol met stenen. En dat soort mensen die gaan van eh… zit te beslissen over de natuur. Weet je, ik ben midden in de natuur opgegroeid; ik… ik weet volgens mij een beetje hoe het werkt, en… en… en dat geldt voor jou ook daar op dat eiland. Maar eh… over dingen de tijd geven gesproken… jij moet volgens mij de piek van… ik zie de echt leuke twist op komen… komen… anders… nee, het wordt… wordt doorgewerkt hoor, merk ik achter mij. Dus… gewerkt. Oké. En Chris Kalden… daar heb ik nog even opgezocht: die is van 1948, dus wel aardig op leeftijd. Oh, eh… is inderdaad gewoon de hoogste baas geweest van het ministerie van LNV; dat wisten we al. Eh… maar voor zover ik hier kijk op zijn LinkedIn, is hij nog steeds general director van Staatsbosbeheer. Dus op zijn oude dag eh doet hij er nog wat leuke dingen bij. Dus eh… hoe dan ook… wij gaan hem opzoeken. Wij gaan met hem praten, Rick. Ik denk dat dat belangrijk is, en ik ga Mona bellen dat het niet waar kan zijn dat er een ministeriële commissie stikstof is en dat Han Lindeboom niet is uitgenodigd; dat is… dat is ondenkbaar. Maar weet je wat het is, Marianne? Dit is het onderdeel stikstof; er zijn zoveel facetten op dit… op dit moment waar ik me afvraag… er zitten zoveel ter zake kundige mensen die gewoon adviezen geven, maar uiteindelijk is er gewoon een soort van doel, en dat wordt nagestreefd. En als dan zeg maar Professor Doctor Lindeboom – ik zeg het nog even met nadrukken – als hoogleraar emeritus… hoogleraar… ineens wat zegt… dan doen we net van: dag ne… nee, zijn in de Tweede Kamer… staat hier te groot. Ja, maar dat zijn oude mannen joh, die houden niet meer bij. Dat is… zitten bij de… show zitten met zijn tweeën bij in… in zo’n vakje achterin een beetje te mopperen. D… ja, walor… stetler… nee, maar… maar… maar serieus, dit gaat niet alleen over stikstof; dit gaat over meer dingen, en daarom is Nederland momenteel van binnen eh bestuurlijk een tikkeltje ziek… verrot… niet verrot. Ja, ja. Oké. Ja, nou in… in… in ons… in ons boekje staat: we zitten in de ijzeren kooi, en eh… dus wij zitten gewoon in een eh regeringssysteem of in een bestuurssysteem waarin dus het zaakje doorschoten is. Jij noemde ze straks al eh de juridische kant. Ik had ook in een stukje wat ik laatst gemaakt heb geschreven van: als… als ik eens goed kijk naar het hele stikstofverhaal, dan zit dat probleem… zit voor 10 tot 20% in de natuur en voor 80 tot 90% in Brussel, Den Haag en in de rechtzaal. Ik zou zeggen: het zit in de natuur, maar dan in het bestuur, hè, dan… dan rijmt het ook nog even leuk, dan kan het misschien beklijven bij mensen, dat je dan het op die manier zegt. Ja, misschien is dat… jawel, 10 tot 20% in de natuur en de rest in het bestuur; dat mag je ook zeggen hoor, als je dat liever hebt. Prima. Ja, ja. Ik voel een songtekst aankomen. Ja, prima, dankjewel. Eh, Han, fijn dat je ons even bijgepraat hebt. Rick en ik ga nog even verder praten, want we hebben nog een paar andere onderwerpen eh af te pellen. Eh… maar wij willen jou niet langer eh van eh van jouw tijd beroven, maar heel fijn dat je weer even met ons hebt willen praten. En dit… dit gaat een staart krijgen, want anders trek ik mijn stem op Mona gewoon in. Dat kan niet waar zijn. Ik… één ijsje… geen ijsje… dat moet gewoon ingewilligd worden. Nee, maar ik weet zeker dat… ik heb… ik heb… het weer gedaan, zeker, hè. Als Mona ergens in gedreven is, dan is het zorgen dat ze die woningbouw vlot trekt, en dat… dat niet op stikstof nu vast gaat zitten. Dus die… die… die moet alleen… die het aangrijpen en ook jou gewoon gebruiken voor die strijd. Wat mij betreft mag ik… ding… vag… ik zie… ik zie iedere keer zie ik eh… zie ik je vrouw van eh de keuken naar de gang gaan en weer terug en weer terug. Ehm, wat vindt zij eigenlijk van deze hele kwestie? Denkt ze niet van: jongen, je bent gepensioneerd, doe even iets leuks? Oh, Rik, moeilijk onderwerp, dit. Niet… niet… nee, dat klopt. Zij heeft er schoon genoeg van van die stikstof. Dat klopt. Ik kan me dat voorstellen. Ik kan me dat voorstellen, en toch vind ik het dan heel dapper dat je weer hier verschijnt, hè. Dan… dankjewel daarvoor. Nou, ik krijg dus later misschien weer spijt van, maar dat merk ik dan wel weer. Ik… ik vind het… ik doe het om een oplossing voor die arme mensen die hier de slachtoffers van zijn. En als ik dan hoor van Rotterdamse haven en eh zo’n stikstofprobleem… miljarden dit… en de bouw ligt stil en de wegenbouw en noem alles maar op, terwijl ik denk van: jongens, kijk, we moeten niet meteen eh 120 gaan rijden, harder… daar ben ik totaal niet voor, maar al… al die regeltjes die je er terug moet dringen… jongens… nee, die stikstof… terug moet dringen… kijk even heel goed. Ja, en eh… ga de natuur in; ontdek je dat… ik werd er toen door een Staatsbosbeheer-medewerker hier op Texel op gewezen van eh… ik… ik had op een gegeven moment eh… omdat ik ook het RVM geloofde van: nou, het gaat niet goed met de natuur hier, veel stikstof. En die man die eh… die eh reageerde in de krant en zei: ja, Han heeft het helemaal mis, want eh al die plantjes zijn best te vinden, dus als hij maar even zoekt en weet waar je moet kijken. En hij had gelijk, en dat heeft hij nog steeds. Dus eh… ja, er zit… er zit net iemand in de comments naar mij te sneren: oh, Marianne woont in de natuur, dus ze heeft er ook verstand van. Ja, ik loop elke dag 12 kilometer met mijn broertje in de natuur, en niet altijd op dezelfde plek, want ik… ik ben nogal mobiel, en ik… ik kijk gewoon om me heen, en ik zie… ik zie toch gewoon hoe het zit. En… nou ja, goed… waarom ga ik überhaupt nog me zitten verdedigen? 20 meter hierachter begint te… velen… 20 meter… ik loop erbij iedere dag in. Gisteravond… gisteravond ging ik mijn hond uitlaten om 2 uur ’s nachts, en toen schoot er een eh… een hert bij mij voorbij. Zo dicht zit ik bij de natuur. D… gaat zo… ik… ik heb het filmpje getweet gisteravond. Ik heb die hert gewoon gefilmd; die liep me voor mijn hoeken. Ja, ja. Maar het gaat helemaal met eh… sorry ehm… dankjewel, Han. Ehm… prima, dankjewel. Oké, succes mee. Hoi hoi. Zou eten vanavond? Hoi, doei, doei. En we moeten ook nog even een vooruitblikje doen: aanstaande zondag. Ik vind dat wij daar nog te weinig reclame voor hebben gemaakt. Jazeker. Zondagmiddag om 5:45 staan wij op het podium van de Pandora-zaal van Tivoli. Je weet wel, Tivoli, waar we een paar jaar geleden nog niet naar binnen mochten, hè. Toen stonden we nog op het Stoepje der Verstoten, maar nu mogen we weer naar binnen. Op het NPO Luister Podcast Festival heet het nu volgens mij eh officieel, maar wij hebben daar dus twee geweldige gasten, vind ik zelf… daar ben ik echt heel erg trots op dat het jou gelukt is. Ik heb ze bedacht; jij hebt ze binnengehaald, want dat is de rolverdeling. De secretaris van eh mevrouw… mevrouw Zwagerman… nee, maar… Jent… jij bent heel goed daarin… in… in mensen bellen en uitleggen dat ze echt moeten komen; daar ben ik dan wat minder goed in. Ehm, dus dat is een hele goede rolverdeling. Maar wij hebben de fantastische, geweldige Professor Matthias De Smet. Eh… nou, dat is een man die niet zo heel veel te zien is op de Nederlandse podia. Dus ik zou zeggen: heb je nog geen kaartje gekocht? Kijk even snel, want ze waren gisteravond bijna allemaal uitverkocht, maar misschien lukt het nog. Het is geloof ik ook niet duur; ik dacht iets van… van kost een tientje ofzo. Daar hoef je niet voor te laten… te laten… en we hebben de geweldige Wierd, en we gaan het hebben met deze twee mannen over de geopolitieke spelletjes die er nu over onze hoofden heen worden gespeeld. De massavorming, hè, zo noemt Matthias De Smet dat. Dat is natuurlijk als… professor… zijn… zijn… ter rust komt. Ja, nou ja, hij noemt dat ook een massapsychose, of hij noemt massahypnose, en hij ziet ook allerlei parallellen tussen eh wat er bij corona allemaal… ons verteld… mijn moeder zei het net nog tegen mij: zegt joh, ik kan die talkshows niet kijken; zit er weer een of andere generaal. Elke avond hetzelfde verhaal; al die bangmakerij. Nou, daar is Matthias De Smet natuurlijk op afgestudeerd. Dus die gaat ons vertellen hoe dat zit. Ehm, en we proberen ook een beetje te achterhalen wat zijn nou de echte drijfveren achter wat er nu allemaal gaande is, want Wierd heeft natuurlijk een jaar of 10 in Rusland gewoond. Eh… dus die… die volgt ook dat dossier al heel lang, en die is ook heel kritisch daarop. Zegt: jongens, alles wat je er op radio en tv over hoort, klopt gewoon helemaal niet. Nou, ik denk dat dat super interessant wordt. Kan je nou niet naar Utrecht komen zondag, omdat je een oude diesel hebt, want dan mag je die groenlinkse stad bijvoorbeeld niet in, of omdat je denkt: ik heb een nieuwe diesel, maar ik wil die groenlinkse stad niet in, eh… of ik heb andere dingetjes te doen? Wij zijn er ook weer met een livestream, hè, dus mensen kunnen ook gewoon live meekijken om eh… om 5:45. YouTube. Ja. En dus komt allen aanstaande zondag eh vanaf eh 15:45 zijn wij aan de beurt, en dat wordt nog best wel spannend, want ik eh ben om eh 4 uur klaar met mijn radioprogramma in eh… in Amsterdam, dus dat eh… dat wordt laag vliegen; dat wordt lachen. Hoe… hoe lang ben je met je programma? In principe om 4 uur, maar niet verder vertellen. Ik ga proberen iets eerder te vertrekken zonder dat er… mens… dan… r… wij moeten 4:15 in onze kleedkamer zijn. 4:15. Ja, de kleedkamer kan me gestolen worden, dus eh… daar… daar… daar kom ik niet… ik eh… ik sluit meteen aan. Hemel. Ja, dat wordt spannend. Ja. Oh, jij gaat misschien helemaal niet redden. Oh, dat zou je er… vinden je dat nu even verteld, dat ik even kan voorbereiden op dat ik misschien zelf moet beginnen en dat je later binnenkomt? Ja, hoi hoi. Nee, maar ik ga er alles aan doen om dat te voorkomen. Ehm… even iets anders. Ja, anders… ja, jij had het net over ehm het feit dat Matthias De Smet langskomt, die… en… en Wierd, die weet alles hoe… hoe… hoe je mensen kunt beïnvloeden. Ehm, ik zat van de week… zat ik even te kijken… ja, waarom ik daar terechtkwam weet ik ook niet. Ik zat even op www.vvdubbeldam.nl, met de fractievoorzitter van eh… van… van de VVD, Dylan Yeşil. Die zag ik in eh… eh in een oorlogsmuseum staan in Overloon, een prachtig mooi oorlogsmuseum daar… met… daar op de achtergrond de vlaggen van Nederland en van eh de EU, en een eh… in haar nek stond een DC-3, als ik het eh goed heb gezien. En ik werd eigenlijk gewoon ter plekke misselijk van datgene wat ik zag. Dit is nou wat we bedoelen met beeldvorming, waarbij je probeert mensen alvast te vertellen dat de oorlog ieder moment kan uitbreken en dat de Rus voor je het weet bij jou aan de keukentafel zit en je vreten… vreet. Je moet even kijken naar dit, want dan komt er op een gegeven moment een meneer die annonceert: dan… beste VVD, welkom in Oorlogsmuseum Overloon! Graag een hartelijk applaus voor onze partijleider, Dylan Yeşil! En daar komt ze aangelopen; eerst heel zacht gemixt, en… dacht zo: wel heel weinig. Moet ze hem wat harder op… applaus… nu wat harder! En dan komt Dylan Yeşil, en dan komt ze, en dan gaat ze vertellen over een sterk Nederland voor onze veiligheid. Goedenavond! Vorige week ben ik enkele dagen in Oekraïne geweest, waar ik de oorlog van dichtbij heb kunnen voelen; de verwoesting, het verdriet, maar ook de vastberadenheid van de Oekraïners laat een diepe indruk achter. Wat er in Bucha is gebeurd, de martelingen, verkrachtingen, massamoorden, laat onmiskenbaar zien waartoe het regime van Poetin in staat is. Ik heb mijn vinger nog in mijn strot gestoken; ik werd daar kotsmisselijk van. Ik denk bij mezelf: hoe bestaat het? Je hebt het over de veiligheid in Nederland. Ja, voordat die Rus eh… moet… moet gaan rijden, dan is hij nog wel even onderweg voordat hij uiteindelijk bij ons is, en dan komt hij nogal wat tegen onderweg. Maar meteen die associatie dat wij hier in een totale status van… van… van onveiligheid leven, omdat de oorlog nadert, de Rus is onderweg en op zoek naar ons. Ja, wat er in Oekraïne gebeurt, vind ik verschrikkelijk en verderfelijk. En nogmaals, Poetin blijft de agressor. Alle oorlog is… ja, alle oorlog is… en de waarheid is… als eerste gaat… wat gaat vertrekken… zelfs de meest eerlijke mensen die in de oorlog zitten gaan uiteindelijk liegen, want je wilt uiteindelijk winnen, ten koste van alles. Maar dit… dat… dat er een volkspartij is die dan in feite ons gaat vertellen dat we op moeten passen… maar de gekozen plek alleen al… ja, maar is er nou nog één iemand… het was al heel merkwaardig dat zij ineens bij Zelensky opdook. En eh… wat ook heel interessant is eh sinds een paar weken ehm eh zegt zij consequent – want je zoekt eens is een robotje waar je een script instopt, hè, dan kan morgen weer ander script ingestopt worden door de spin doctor – dan zegt ze weer wat anders. En ehm… maar sinds een paar weken zegt ze steeds: wij Europese leiders… en dan denk ik: wij Europese leiders? Wacht even! Jij bent de fractievoorzitter van de tweede partij van een heel klein landje. Ja, je bent helemaal geen Europese leider. Ja, maar dat als je zelf zegt dat je het bent… dat is net als met goede doelen, hè. Je noemt jezelf goed doel; je noemt jezelf goed doel… denk je: oh oh oh, een goed doel. Ja, dan ben je dus een goed doel. Weet je, dat is heel bijzonder, hè. Ik ga… ik ga voortaan mijzelf lekker wijf noemen. Hallo, ik ben Wijf. Weet je, dat wordt gewoon… want iedereen neemt dan ook… dus… dus alles… daar is… is… is spin doctorij, en het ligt er zo dik bovenop. Ehm, ja, maar op die plek… die gekozen is… de plek die gekozen… ga… in een oorlogsmuseum staan… dat dan… oorlog… nou… maar… maar… maar voor wie nog dacht van: ja, maar eh… dit is allemaal goed bedoeld… nee nee nee! Ik citeer hier even een artikel van de NOS, en soms staat er bij de NOS iets op wat klopt, hè. Bijvoorbeeld dat het coronavirus toch uit een lab is ontsnapt, stond ook weer eens bij de NOS. Ja, onder het vloerkleed. Nee, ik heb hier NOS vandaag, eh 16:00 uur eh gepubliceerd, dus dat is… dat is een item met nieuws wat misschien nog moet komen ofzo. Veiligheid, Trump en Oekraïne trekken het eh politiek en kiezer weer naar het midden. Dus ze is gewoon al weken aan het voorsorteren met… weer lekker met eh Timmermans gaan regeren; ze zijn af van al die gekkies eh op de flanken. Die oorlog is een godsgeschenk; een godsgeschenk voor Timmermans, voor Jetten, voor… Jez ilg… die op eigen kracht gewoon de verkiezingen niet meer kunnen winnen. En het is… het is gewoon zo vies… vol… de Volkskrant… de Volkskrant komt nu met… met een…

Met een kop herbewapening brengt Europa kiezers in beweging. VVD en GroenLinks/PvdA hoogste waardering; PVV verliest zetels. Ja ja, la om om, dan de oorlog te gebruiken, waarbij honderduizenden mensen al al om het leven zijn gekomen. Om de oorlog te gebruiken voor… sch… Ik vind het echt heel erg eng; we hebben zoveel andere problemen in dit land. Kijk, en natuurlijk, de de oorlog hoeft je niet te veronachtzamen, maar je hoeft hem zeker niet op een dergelijke manier te presenteren en daarmee angst te zaaien onder mensen. De oorlog is een feit, en daar moet wat aan gebeuren, en dat moet stoppen; maar die kiezers belonen het. En dat, daar zit, daar zit, daar zit gewoon mijn mijn totale verbijstering: dat kiezers hier intuinen. En ook aan de andere kant, maar daar moeten we dus ook zondagnamiddag met Matthias dus met over hebben, en ook wel met Wier. Als je gewoon ook ziet de rol die media daarin spelen, en niet alleen media. Nou, ik… ik las een stuk in het FD, was een opiniestuk in het FD, maar ook bij opiniestukken, ingestuurde opiniestukken, zou je toch kunnen denken… nou laat ik zo zeggen: als jij morgen een stuk naar het FD stuurt met één of ander totaal wappie verhaal, dan plaatsen ze dat niet, weet je wel. Dus eh, je hoeft niet alles te plaatsen wat je aangeboden wordt. Nou, dit dit was een stuk van die Sandra Phlippens, dat is die hoofdeconoom van eh van ABN AMRO, en ehm, dat is ook weer zo’n gekochte professor hè. Dus hij mag zich sinds kort ook professor noemen, want dat is dan een of andere leerstoel in Groningen ofzo. Weet ik wel. Er is dan niemand in geïnteresseerd, maar dat wordt dan betaald door de Neder… Nederlandse Vereniging van banken, en dan mag ze zich professor duurzame financiering ofzo noemen. Dus allemaal over windmolens en ja, die vrouw die schrijft een opiniestuk in het FD dat je ook denkt: hoe is dit langs de eindredactie gekomen? Want een een opiniestuk is net een… bij een column mag je zelf wel bepalen wat je schrijft. Maar het moet nog wel een beetje soort zinnen staan die mensen snappen. Nou, jij hebt kinderen van rond de 20 en boven de 20 hè, dus zeg maar de kinderen waar het land nog voortaan nu opgebouwd moet gaan worden, nou dan test ik deze zin van Sandra Phlippens even bij jou: “Energie-autonomie en opschaling van defensie zijn met elkaar verweven en lenen zich uitstekend voor langjarige gezamenlijke schuldfinanciering.” Daar bedoelt ze die eurobonds van Ursula von der Leyen, die we niet willen. Nu komt hij: toekomstige generaties hè, jouw kinderen dus, jouw kinderen, de kinderen van Rick van Veldhuizen, willen niets liever dan hun oorlogs- en transitie-obligaties afbetalen. Wil jij dat vanavond even checken bij je kinderen, of dit… waar is nou… ik heb ze vandaag toevallig niet thuis, maar ik zal van de week eens even kijken of ik daar eh met hun over tot overeenstemming kan komen. Ja, de kinderen van Rick van Veldhuizen willen niets liever hè, willen niet feesten, willen niet naar die pizza, willen willen willen niet een huis, willen niet een huis zelf. Nee nee nee, die willen niks liever dan hun oorlogs- en transitie… ze bedoelt denk ik energietransitie… hun oorlogs- en energietransitie-obligaties afbetalen, als ze daarvoor vrede en autonomie terugkrijgen.

Dit was vroeger de bank voor ondernemers, voor weldenkende mensen, en ik durf zelfs te zeggen dat ze misschien ook de bank waren voor mensen die in het midden zaten, met een tikje de neiging naar rechts. Ik weet het niet meer hoor. Ne… ja, maar weet je, je weet… ik heb geen kinderen, dus ik kan het niet checken, daarom vraag ik het even aan jou of jij het vanavond wil checken. Want ik… ik twitterde ook: oh eh, ik wil gewoon rente op mijn spaargeld hè, kan de bank dat even regelen? Ik wil geen terreur-turbine in mijn voortuin, en ik wil gewoon mijn cv-ketel op 20 graden zetten zonder dat ik een extra hypotheek hoef af te sluiten om mijn energierekening te kunnen betalen. Maar ja, ik ben natuurlijk een hele oude hippie hè, ik weet… kom… generatie… ja, maar even serieus, kijk even naar dit ding hier. Bedoel, als we het hebben over bewustwording, ik zat van de week even te zoeken naar een menu voor mijn slowcooker. Ik denk eh… en ik zat even door te bladeren… jij kan gewoon nog eten kopen. Jij hoort da… die gelukkige zes van de Nederlanders die nog eten kan kopen. Klopt, klopt. Maar goed eh… n schep we maar lekker over op… zalm, zalm ook nog. Zie nou, een beetje opscheppen, maar dan… dan… dan word je bewust gemaakt, of eigenlijk word je bang gemaakt voor dat… voor zelfs datgene wat je eet. Dus eh, als ik lamskoteletten haal, dan eh is de uitstoot van de CO2 zeer hoog. Zalm daarentegen is gemiddeld. Waarbij Itke de Jong van de Telegraaf eh mij… bij mij reageerde op mijn X-account, want ik had dat daar opgezet. Ik had bijna 100.000 reacties. Nou, voor jou is dat peace of cake, voor mij is dat eh heel bijzonder, want ik dacht bij mezelf: ja, ik zet het er even op, maar ik had nooit verwacht dat het zoveel zou worden. Waarbij Itke de Jong zei: “Maar een lamskotelet komt van hier, en een zalm die komt over het algemeen uit Noorwegen, dus ik snap het niet helemaal.” Ehm, dus… dus… waar halen ze dit vandaan? Maar is dit ook gewoon om die bewustwording bij ons, zelfs bij het bij het eten, zodanig groot te maken dat we gewoon eigenlijk schaamte krijgen op van alles? Dit… dit… hier word ik kotsmisselijk van. Dit hier… dit vind ik echt niet leuk, dit vind ik echt niet fijn. Ik weet niet hoe jij… nou ja, het erge is gewoon het volstrekt elitaire dat Rick van Veldhuizen nog überhaupt boodschappen kan doen bij de Albert Heijn en nog zit te twijfelen tussen lamsp ootjes of of zalmfiletsjes, terwijl gewoon de helft van de Nederlanders überhaupt blij is dat er nog ergens een halve gehaktbal achter in de koelkast lag die we nog even op kunnen bakken. Nee, maar dat… en… en… en dan… en… en dan zegt Sandra Phlippens: “Nee, toekomstige generaties willen niets liever dan hun oorlogs-obligaties afbetalen.” Nee, die willen ook gewoon een zalmburger kunnen eten. Met als Rik van Veldhuizen… dat is… een Nederlander niet eens meer weggelegd. Jij… jij kan… jij kan nog kiezen of je… of je maakt er nu een grap van. Nee nee, maak maar… nee, Marik, dit vind ik echt… hier… ik moet echt oppassen dat ik niet moet huilen hiervan. Ja, nee, maar er zijn mensen… Sandra Phlippens kan zich niet verplaatsen in die mensen. Er zijn mensen die hebben vandaag de hele dag op hun knieën gelegen om de stoep aan te leggen waar Sandra Phlippens over naar huis loopt in Rotterdam. Ja, en die vanavond niet kunnen kiezen tussen een lamskoteletje of een zalmburger, die gewoon een paar oude bonen zitten op te bakken en denken: nou ja, ik gooi er maar een beetje zout en peper over, dan lijkt het nog wat. Nee, zo is het wel, ja, zo is het wel, ja. Het… het geld moet wel eh rollen, maar het rolt alleen de andere kant op. Eh, de vraag is eh… maar goed, we hebben net een heel verhaal ook gehad met… met handel in de bomen. Ik sta me echt over zoveel dingen te verbazen, en wat ik nog erger vind is dat mensen gewoon maar ja, het niet in de gaten hebben en maar doorrollen en maar doorgaan als… als… alsof het uiteindelijk niet hen ook zal treffen. Het… het… ja, goed, ik… ik kan er met… met mijn verstand niet bij, maar ja… mag ik… mag ik er nog één even doen eh? R… want ik heb ontdekt hoe schermdelen werkt, dus nu ben ik… ga ik helemaal los, dat zie je. Ehm… weet jij wie Joris Thijssen is? Joris Thijssen was van de PvdA toch eh? Greenpeace voorheen. Ja ja ja ja. Joris Thijssen is de oud-directeur van Greenpeace, en die zit nu in de Tweede Kamer voor de Partij van de Arbeid. En als je die hoort praten, en je doet je ogen dicht, dan denk je dat het eh Samsom is. Ik hoorde hem… laatst nam ik een keer op de radio… ik dacht: h, een interview met Samsom, maar het was Joris Thijssen. Ze praten hetzelfde, maar ze zeggen ook hetzelfde. Deze man is van de partij, en daarvoor was hij van Greenpeace. Die zijn… die zijn al al 30 jaar bezig om alles wat in Nederland nog iets probeert te ondernemen totaal kapot te gronden te richten. Nou, we hebben het net over de vissers en de boeren gehad. Die haalt het in zijn hoofd om gisteren te twitteren over het vertrek van de chemiereus ehm eh eh… hoe spreek je dit uit? Li… Liël is het geloof ik hè. Nou goed. Het was gisteren… deze week zijn er al verschillende grote bedrijven op de Maasvlakte die hebben aangekondigd dat ze weggaan, want ja, energie in Nederland en hè… allemaal niet meer te betalen. Dit en dat… zijn er klaar mee. Dat zijn ook bedrijven die ook weer grondstoffen leveren die je nodig hebt als je eh eh defensie-dingetjes wil bouwen in Nederland en zo hè. Dus we schieten onszelf ook nog in de voet. Maar goed, deze man, deze Joris Thijssen van de partij die al jaren bezig is om dit soort bedrijven weg te jagen, die waagt het om te twitteren: “Banen verdwijnen, onze maakindustrie krimpt, en het klimaat wint niets.” En dan… en dan… en dan… en dan… en dan… ja, VVD-wanbeleid breekt ons op. Denk ik… hou nou even op, ja. Ik verwijt de VVD ook alles, want Dylan Je Zilke stuurde een soort vergelijkbare tweet, dat ik denk: vrouw, jouw partij zit al 100 jaar in de regering. Weet je, het is… het is de schaamteloosheid… de schaamteloosheid van dat wat je zelf hebt veroorzaakt, ineens een ander te gaan zitten aanwrijven, nu… nu met je vingertje te gaan zitten wijzen. Gewoon al die jaren… die mensen hebben jarenlang bedrijven wegjagen, en nu gaan ze klagen alsof je er niet zelf over ging. Dit zijn echt de momenten dat ik het heel moeilijk heb om een hippie te zijn, maar nog moeilijker vind ik het voor mensen die dan eh bijvoorbeeld dit roepen hè, dat… daar zijn er heel veel… Henk Damminga: “Wat een geklaag weer vandaag!” En vervolgens dan eh zeggen: “Och, wat is iedereen toch dom!” Dat ik dan bij mezelf denk van: oké, gozer, ehm eh… vertel mij dan even waar de bright sides zitten waar ik me aan kan vasthouden, want ik ben hem even kwijt, het noorden. En volgens mij hebben we net bijna een uur erop zitten waarbij ik alleen maar kan aangeven: beste mensen, wordt het niet eens tijd dat al die ehm mensen in… in kamers en in besturen van… van… van dit land ook eens een keer bij zichzelf gaan denken: “Ik ben eh een weg ingeslagen, maar ik word nu bijvoorbeeld door het RIVM eh gecorrigeerd. Wat moet ik hier nou nog mee? We gaan het toch eens anders aanpakken. We gaan het herzien. We gaan er nog eens naar kijken, maar niet blind blijven doorgaan op een weg die uiteindelijk doodloopt en die er uiteindelijk voor zorgt dat we straks allemaal failliet zijn en allemaal niet in staat zijn om lamskoteletten of een zalmburger te kunnen… te kunnen eten.” Ja, en hier gaan wij zondag dus over praten met professor Matthias Desmet en met Wier Duck. Ja, bresje… ja, mag is tijd hè, het is 6 uur, dus het is… ja, hij is precies van de klok. Nee, maar hoe kan het dat de kiezers hier intuinen? Dat zou ik willen snappen. Dat gaan we zondag eens even afkl… zondag om 5:45 zijn wij in de Pandora-zaal.

Nog even één dingetje: krijg de goed van mijn broer trouwens. De NATO in een artikel 5-situatie zit; met andere woorden, de NATO is in oorlog. De… de gevechtsbrigades zijn richting het oosten vertrokken om daar eh de stelling in te nemen eh, met alles wat erbij hoort, en wij hebben in Nederland dan de opdracht gekregen om de div… vitale objecten te bewaken en te beveiligen. Kijk, ja ja, daar herken ik eh, zeg maar, datgeen wat mijn familie altijd toch gedaan heeft: het land dienen als eh militairen. Wat… wat mijn overgrootvaders hebben gedaan, en mijn broer is daarin verder gegaan. Ja, en je ziet hoe… hoe netjes zij hun werk uitvoeren; ze doen gewoon wat er van hun gevraagd wordt, en eh ja, het is wel iemand die heel… heel hard wil werken om van Nederland iets beters te maken. Dit is de andere kant van de… de familie die ook op zijn manier probeert er iets goeds te doen. Rik, zit jij me nou in de ze te nemen, of zit je nou serieus dit heel trots te vertellen, want je weet wat ik hiervan denk hè? Ja, ik weet wat je hiervan denkt. Jouw broer… jouw broer heeft zich laten misbruiken door de NOS om in het 6 uur journaal keiharde desinformatie te verspreiden. En ik ga er vanuit dat het niet aan jou… dit was een oefening hè? Dit was een oefening, dus… mo maar gezegd… nee, maar ze moeten do… ja, dat klopt, dat ben ik met je eens, maar zij… maar zij moet het doen alsof hè? Neee… ja, jouw broer, en je hebt het net zelf laten zien, zegt in het NOS journaal: “Er is een artikel 5-procedure in werking.” Artikel 5 is Derde Wereldoorlog hè, want artikel 5 bij de NAVO betekent… de Russen… de Russen in dit geval hebben een NAVO-land aangevallen. Hij zegt het letterlijk; jouw broer zegt letterlijk: “Rusland heeft een NAVO-land aangevallen, en daardoor is artikel 5 in werking getreden.” Jouw broer doet in het NOS journaal alsof de Derde Wereldoorlog begint. Keiharde… ik neem aan… ik neem aan… is een keiharde leugen. Ik neem aan dat jouw broer heeft gezegd… maar dat heeft de NOS eraf geknipt… het scenario is: we doen hier… we doen hier tijdens een oefening alsof er een artikel 5 is, maar dat hebben ze hem niet laten zeggen in het NOS journaal. Wat jouw broer nu moet doen: keihard aanpakken. Ik mag toch aannemen… ik mag toch aannemen dat jouw broer dit niet pikt. Jouw broer is voor heel Nederland voor… voor gezet… gezet door desinformatie te verspreiden in het NOS journaal. Ik mag toch aannemen dat er een klacht vanuit Defensie naar het NOS journaal is gegaan, of niet? Ik zou niet weten… ik bemoei me daar niet mee, maar wat… wat… wat… ja, wat wel zo is is dat deze gasten eh wel proberen eh, zeg maar, zo levensecht mogelijk te gaan oefenen, en dan is het wel zaak dat je zaken in de juiste context plaatst. En ik hoorde jou van de… van de week dit eh zeggen bij eh bij jouw eh eh zondags-editie, en eh toen had jij het er ook over, maar ja, deze… deze mensen, en daar zijn er nog steeds te weinig van, die gewoon eh hun vrije tijd opofferen, en daar heb ik veel bewondering voor hè. Want het is gewoon vrije tijd die erin gaat, k… maar het is… dat heb ik ook… dat heb ik ook… ik… ik vind het fantastisch dat er mensen zijn zoals je broer die wel de ballen hebben om te gaan vechten als het nodig is en dat dan ook nog kunnen… allemaal fantastisch. Maar die moeten zich niet laten misbruiken voor het verspreiden van desinformatie in het NOS journaal, want dan ben je nou… dan word je gewoon keihard in je prof… professionaliteit aangetast. En ik snap niet… ik snap niet dat jij daar niet op aanslaat. Ik had ook al een heel eh rent op jouw Facebook gezet, want jij had heel trots dit op jouw Facebook gedeeld. Ik begrijp ook echt niet dat Defensie dit accepteert, maar die zijn natuurlijk blij met hun vier minuten gratis zendtijd in het NOS journaal, want het was gewoon een oproep om je te melden om reservist te worden. Nou, allemaal prima, maar koop gewoon dan een advertentie. Bel de directeur van de NOS, ik heb zijn nummer, ik ken hem, Frank Volmer, en vraag: wat kost… wat kost dat? Ja, maar je gaat gewoon niet je laten lenen voor het verspreiden van desinformatie, want het was niet een klein dingetje, Rick. Het was niet dat hij zei: oh eh, er staat hier een JSF, en het was een weet ik veel ander ding. Nee, hij zei… hij kondigde de Derde Wereldoorlog aan in het NOS journaal. Jouw broer… jouw broer kondigde de Derde Wereldoorlog aan in het NOS journaal. En dat voor mensen die eh hun… hun stinkende best doen, en tegelijkertijd eh zie je ook dat er in families twee eh verschillende lijnen worden gelopen, en eh ik heb daar ook respect voor, voor die mensen. Maar het is jammer dat ehm, zeg maar, in de media alles momenteel eh op het eh ja, op oorlog wordt ge… en dat is eh… dat… nee, het is heel erg dat het NOS journaal… weet je wat er bij mij gebeurde, Rick? Jij had… jij had op je Facebook gezet: “Mijn broertje zat in het journaal.” Ik dacht: nou leuk. Weet je, ik bedoel, ik ben betrokken bij jou, dus ik denk: nou, interessant, leuk. Ik ga… ik ga even kijken. Ik kijk nooit naar het journaal eh, dus ik dacht: nou, ik ga eens even kijken. Nou, ik weet meteen weer waarom ik nooit naar het journaal kijk, want dit was niet het enige item waar ik me helemaal de beel aan ergerde. Er was ook een item over de ta… ramp. Jij en ik zijn daar geweest. Wij hebben gehuild daar hè, naom hè, van de lichtpuntjes. Wij hebben daar bij de rokende puinhopen gestaan en hebben allebei gehuild in die uitzending, want het was… het is… er zijn geen woorden voor hoe afschuwelijk het daar was. En toen wij daar wegreden van die uitzending kwamen wij erachter: oh, wacht even, er is iemand opgepakt. Het is een of andere terror… randdebiel die het niet kon hebben dat zijn vriendin de verkering uitmaakte en die wraak heeft genomen. Dat is wat er is gebeurd: zes doden hè, plus nog al het andere leed. Weet je wat… wat er in het NOS journaal zat? Want toevallig was die dag ook de rechtszaak begonnen tegen die daders. Weet je wat er in het NOS journaal werd gezegd over deze Moerat, heet hij geloof ik, die dit geflikt heeft? Hij heeft geen moer… wel iets in de richting, maar vertel… hij had liefdesverdriet. Ja. Nou, hij is heel erg… ja, maar goed, dat he… maar hou op met me… nee, maar da… daar kunnen we nog een hele uitzending over beginnen: een totale persoonlijkheidstoornis waardoor je denkt: ik kan iedereen wel even doodmaken als ik gedumpt word. Dat heeft niks met liefdesverdriet te maken. Ieder… dat journaal was zo beschamend dat het… dat het… dat het niet kan… dat het uitgezonden wordt. En toen jouw broer net zei hè: “Ik neem de broertjes van Veldhuizen serieus.” Dat weet je hè? Ja ja. Dus toen ik jouw broer in het journaal hoorde zeggen: “Rusland heeft een NAVO-land aangevallen, artikel 5 is in werking gegaan,” dacht ik: holy… wacht even… was ik met mijn broers aan het wandelen? Is de Derde Wereldoorlog begonnen? En ik… Google… en ik kon het nergens vinden. Ik nog aan ChatGPT vragen: heb ik wat gemist? Weet je wel? Ik nog mensen te bellen: heb ik wat gemist? Zeg: nee joh, dat is helemaal niet waar. Nee ja, het is eh… dit is heel ernstig, Rik. Ja, maar sommige mensen doen gewoon hun werk, en anderen maken daar iets van, zullen we maar zeggen. Dus eh, laten we het daarbij houden, en eh nogmaals eh respect voor alle mensen in uniform die hun best doen, tot ambulancebroeders aan toe. Dus… en mensen zeggen: dat is wat ik bedoel. Marianne: “Rust broer… jouw broer verdient alle respect die je maar kan krijgen. Ik ben tegen de oorlog, maar ik ben blij dat er mensen zijn die militair willen zijn.” En als jouw broer… als jouw broer het respect krijgt wat hij verdient, dan wordt dit gerectificeerd door de NOS, want het kan niet waar zijn dat ze hem zo voor hebben gezet in het NOS journaal. Dat ruik ik toch… dat is de keuken. Het is eh 6 uur geweest. Zalmfilet lekker in de pan bij jou, zalmburger hè? Wel goed zeggen: geniet ervan. Geniet ervan. Nou, tot zover editie 186 van Op Zijn Kop. Mooi om te zien eh dat jullie deze woensdag er ook allemaal weer live bij waren, en straks wordt alles weer online gezet, en dan kan je alles ook weer terugkijken. Deel de URL straks weer met al jouw volgers, zeker ook omdat het verhaal van Han Lindenberg… de professor… dokter die we eerder spraken… Lindeboom… je… hel… Lind… ja, Linderbeek was hè… heel iemand anders… oedo eh… maar eh dat komt omdat… want er zegt nu ook iemand in de comments: “Gewoon zwijgen, je wordt nu geschoren.” Nee, ik ben jou niet aan het scheren. Ik ben… plaatsverv… voor jou ben ik plaatsvervangend boos om hoe jouw broer voor is gezet door het NOS journaal. Ik zit jou niet te scheren, ik zit de NOS te scheren. Ik speel in jouw team, ik speel in het team van jouw broer. Ik ben hier gewoon oprecht heel erg boos over dat dit is gebeurd. Ja, nou… waarvan… waarvan akte, en eh we moeten oppassen dat we… we straks die helemaal leeggezogen zijn, want we hebben aanstaande zondag nog het nodige te doen om eh… k45 in de staat… ja, ja… komt wel goed. Duimpje erbij zodat we verder reiken dan deze live podcast. En volgende week dan zijn we er gewoon weer, tenminste… daar ga ik wel vanuit eh, ja, je weet niet hoe snel die rusten hier komen natuurlijk hè, dus eh… vandaar dat ik dat even… even… even een slag om de arm hou. Ja, je moet toch oppassen tegenwoordig. Eh, volgende week zijn we er weer. Aflevering 187 is het dan. Graag tot dan, tot volgende week, tot zondag… tot zondag in… Ty… zondag hè. Hoi Zwagerman en van Veldhuizen, Op Zijn Kop.