Typisch Nederlands, Aflevering 2

[Muziek] Wat gebeurt er als je acht mensen die totaal van elkaar verschillen bij elkaar zet? Mensen met een andere achtergrond, met een ander geloof, andere rangen en standen, andere gewoonten, andere normen en waarden. Zoeken ze dan de verschillen of vinden ze dan juist elkaar in een soort gedeeld Nederlanderschap? Dat is het experiment dat we zijn aangegaan.

We zijn in Den Haag, de eerste stad in Nederland waar meer allochtonen dan autochtonen wonen en waar de bevolkingsgroepen elkaar niet altijd meer lijken te tolereren. Hier hebben we acht verschillende Nederlanders verzocht om samen een mini multiculturele samenleving te vormen. Ze leven een aantal dagen samen om erachter te komen wat het nou is, typisch Nederlands. En dat leverde de eerste dag meteen al een aantal behoorlijke misverstanden en ergernissen op.

"Ik bedoel, je bent natuurlijk niet geboren als eh als homo."

"Jawel, maar je doet hem ook nooit stiekem even af."

"Nee, ook niet. Maar een biertje op tafel zetten."

"Liever niet."

"Mij, wat maakt jou Hassan dan degene die hier mag bepalen waar ik mijn drank drink?"

"Ik hoop niet dat ze je aanhalen in de altijd."

"Nee, het zijn grapjes tussen aanhalingstekens. Ik weet niet of die Kamel dat allemaal gaat houden hoor."

"Zijn tijd. Maar ze dan een beetje discriminatie dan wat hij dan uit?"

"Nee, wat nee was beslist niet beledigend. Was eh grappig. Ik word wel uitgemaakt voor vuil door moslima's."

"Kijk naar bijvoorbeeld het grootste gedeelte van de aanhangers van de PVV."

"Daar gaan we weer. Nee joh, pleur op. H. We zitten weer alleen maar over moslims te praten jongens. Dat gaat me te ver. Ik snap ik snap het niet. Wij worden toch op een of andere manier een geloof opgedrongen wat ik niet wil."

[Muziek]

Het is de tweede ochtend in het huis vlak buiten Den Haag. Iedereen is goedgemutst opgestaan. De stemming is gemoedelijk.

"Hey, waar is die jurk?"

"Wat zei je?"

"Waar is die jurk?"

"Oh eh jurk. Jurk. Heet het. Oh ja ja lange gebak. Ongelegen. Ja, dat is gehad. Ja, die heb ik eh even achtergelaten in vind het erg."

Werd er gisteren nog vooral gelet op de onderlinge verschillen. Nu lijkt een deel van de groep zich te verenigen tegen één gezamenlijke vijand, de overheid.

"Het ligt niet aan de moslims of aan de Turken of aan de Antillianen. We moeten gewoon die overheid eens een keertje de mond snoeren. Dat is het."

"Als je ziet wat er in de politiek gebeurt, heeft stem helemaal geen zin."

"Nee, heeft je stem geen zin?"

"Oh, je gelooft niet meer in de staat."

"Ja, maar weet je wat ik deed? Ben ik nogal veilig ons leden. Natuurlijk zijn we het niet eens. Maakt fouten. Ja, maar er wordt over altijd fouten gemaakt. Ik ben het niet met jullie eens hoe jullie over Nederland praten. Sorry dat ik dat moet zeggen. Je kan in Nederland elke opleiding krijgen die je maar wilt. Je kan maar je moet ervoor werken. Het wordt je niet zomaar het geld in je schoenen gezakt."

"Nee, maar ik wil je moet je niet aangeschoten voelen of aangevallen voelen. Ik voel me helemaal niet aangevallen. Eh ik voel me alleen want ik lees ook vaak van hoe het in andere landen doorgaat. In Nederland mag je ook als buitenlander heel veel en je moet heel goed geholpen in Nederland. Ja. Ja, tuurlijk. We vallen Nederland totaal niet aan. We hebben het hier inderdaad ook wel goed. Alleen het kan wel veel beter. We zijn erop achteruit gegaan de afgelopen jaren en ik denk dat dat deels te danken is aan de democratie."

"In welke opzichten zijn dat?"

"Je kan niet met drie kapiteinen op een boot varen. Dat gaat niet. Want dat doen wij hier in Nederland. En daarom hebben wij een stuurloos schip in ons handen omdat er teveel kapiteinen staan."

"Ja, ben ik echt niet met je eens. Nee."

De deelnemers aan dit sociale experiment worden geobserveerd door een sociaal psycholoog en een socioloog. Ze proberen deze kleine microkosmos te vertalen naar Nederland.

"Kunnen we hier met z' allen iets van opsteken? Uit onderzoek weten we dat contact tussen mensen uit verschillende groepen leidt tot positiever houdingen ten opzichte van die andere groepen, meer begrip."

"We zijn groepstieren. Mensen hebben de neiging om mensen in te delen in bepaalde categorieën. En dat zijn dan eh mensen die op hen lijken en anderen die dat niet doen. En dat maakt de sociale omgeving overzichtelijk en veilig. Dat verklaart de zoektocht naar eh nou ja, naar naar elkaar hè. OSM, ons soort mensen. En dat is niet iets wat Turken hebben of niet iets wat typisch Antillianen is. Dat dat zit in ons allemaal. Kijk bij de hockeyclub. Het is allemaal OSM."

Vandaag gaat de groep een uitstapje maken en de activiteitenbegeleider van dienst is er klaar voor.

"Goedemorgen allemaal. Zullen we even naar buiten gaan? Wat wij gaan doen vandaag, althans wat het voorstel is, we gaan iets doen waar je eigenlijk alleen maar witte mensen ziet. Wat zou dat nou zijn?"

"Zeilen."

"Zeilen."

"Ik wou het net zeggen. Zeilen. Ja, top man. H zeilen. Kikker zeg. zeilen. Dat is eh dat is eh echte witte mannen, witte vrouwen eh hobby ongeveer."

"Wie kan er niet zwemmen? En die zwemvesten die passen me niet. Nou, we gaan het gewoon een beetje uitproberen tot ho je kan zwemmen. En als je goed kijkt staat geen wind, dus dan blijven we staan. De de voorspelling is dat het vanmiddag dat het vanmiddag nog wel eens om kan slaan. Ja. Dus dan wordt het spannend. Ik zou zeggen pak wat je eventueel nodig hebt. Gaan we over 10 minuten weg."

"Pak helemaal helemaal happy mee lekker zeilen."

"Ben jij geboren op Curaçao op Curaçao? En heb je daar niet vaak eh op het water gezeten?"

"Ik ben wel in een glasbodem gegaan met die kinderen, maar echt van eh op zee. Oké. Ik ben ook naar Venezuela gegaan op eh een ferry. Ja. En terug. Maar dat vond ik ook niks. Ik maak me altijd zorgen om toiletten, keuken en badkamer."

"Nou, dan hoef je dus geen zorgen te maken, want er zit op de boot geen toilet, geen keuken, geen badkamer. Dus dan moet ik het over boord doen."

"Precies. Ja, dat eh we gaan zeilen. Eh wat heb jij bij je?"

"Eh ja, het zit in de tas. Waar ik heb eh gewoon een handdoek bij deodorant en eh handcrème."

"Handdoek, deodorant en handcrème. We gaan zeilen, hè?"

"Ja. Ja, maar ik ben verslaafd aan handcrème, dus dat moet ik altijd bij hebben. Ja. En je bent ook verslaafd aan deodorant. Ja, maar als ik ga stinken, dan wil ik wel even iets kunnen opspuiten."

"Jongens, waar is Hassan? Kijk even of Hassan niet meer mee wil dan."

"We zitten in de bus en Hassan zegt: 'Misschien is het eigenlijk wel fijn als ik daar om 2 uur kan bidden.' Ik zeg: 'Nou Hassan, dat is top.' Ik zeg dan, hij zegt: 'Ja, maar dan wil ik eigenlijk even mijn Jalaba pakken.' Dus ik zie jullie zo. Hij is nog even naar binnen. Maar ik geloof dat voordat je je jalaba aan gaat trekken, je toch nog even moet eh wassen en reinigen. Dus vandaar dat het iets langer duurt als dat ik had gehoopt. Maar goed, we hebben de tijd. Ja, daar is hij. Daar is hij. Is het geluk, vriend?"

"Excuus voor het wachten jongens."

"Geen probleem."

Voor we gaan zeilen zetten we nog even op een rijtje wie de Nederlanders zijn die meedoen aan dit experiment.

De oudste van de groep is Ama. Ze is 63 jaar, geboren op Curaçao en nu 24 jaar in Nederland. In die tijd is haar buurt, vlakbij de Haagse Markt, veranderd van een witte in een Turkse wijk. Voor haar betekent dat vooral brutale kinderen en buurvrouwen die haar niet groeten.

"Pim Fortuyn heeft duidelijk gezegd van Nederland is vol, vol is vol. Als het elke keer diezelfde bevolkingsgroep is die voor problemen zorgt, dat je op een gegeven ogenblik ogenblik zegt van: 'Stuur de mensen maar weg.'"

Hassan is 24 en geboren en getogen in Den Haag.

"Het geloof staat sowieso eh op de eerste plaats voor mij. Ho, als eerst in eerste instantie dus eerst moslim zijnde en dan Marokkanen en dan de Nederlander. Dat wordt ook aangeraden vanuit het geloof om het gebed zoveel mogelijk in de moskee te verrichten. Vooral voor de man zijnde. Eh ja, dan ben ik gewoon in de moskee te vinden. Dus het kan letterlijk elke dag zo zijn. En eh dan eh drie keer, vier keer op een dag."

Nicole woont in de chique Haagse Vogelwijk. Ze is opgegroeid in een streng gelovig milieu. Dat heeft ze afgesworen.

"We moesten altijd naar de kerk en eh en zondag 's middags naar de zondagsschool. En eh ja, dat en dan mocht je niks. Je mocht ook niet naar het strand. Je mocht niet zwemmen, want het was eh zondag. Ja. Eh mijn vader die las altijd uit de bijbel, ook altijd na het eten hield hij ineens op. Dan moesten we het laatste woord noemen. Ten teken dat we hadden geluisterd. N ja, ik had ik heb drie broers en drie zussen. Is een beetje uit elkaar uit elkaar gevallen ook. En dat is ook allemaal door het ja, door het geloof. Ik ben gewoon weggegaan."

Sali is 52 en is op zijn 13e vanuit Turkije naar Nederland gekomen en heeft sindsdien een succesvolle vastgoedonderneming opgebouwd. Hij heeft een vrouw en vijf kinderen. Toch voelt hij zich hoe langer hoe minder welkom in Nederland.

"Wilders dat die die wordt alleen maar groter, groter, groter. Op een gegeven moment krijg je wel een idee: wij horen er niet bij. Als mijn kinderen niet hier geboren, getogen waren, hier niet op school hadden gezet, was ik al drie jaar geleden vertrokken."

De Scheveningse Dennis is 38 en sinds kort werkloos nadat zijn parket- en laminaatbedrijf over de kop is gegaan. Hij maakt zich druk om de kant die Nederland opgaat.

"Als ik in de Schilderswijk loop of in in dat soort buurten, dan voel ik me daar toch niet meer thuis en toch aangekeken en ja, enigszins eh bedreigd, enigszins eh geen Nederlander, om het maar zo te zeggen."

[Muziek]

Dominique heeft een succesvolle kapperzaak. Ze is op haar 17e vanuit Suriname naar Nederland gekomen en heeft veel discriminatie ervaren.

"Er zijn mensen die echt te lijden hebben onder het racisme in Nederland. Kinderen vooral die eh op school worden gepest vanwege hun huidskleur. Zwarte Piet is ontstaan in een tijd waarin het normaal was om mensen van Afrikaanse afkomst als inferieur te zien."

De homo van de groep is Tim. Hij wordt op straat in Den Haag regelmatig uitgescholden en zelfs bekogeld vanwege zijn geaardheid.

"Sinds ik in Den Haag woon ehm kan ik zeggen dat het over het algemeen eh dat ik door allochtonen word gediscrimineerd. Maar dat is logisch, want hier wonen er ook veel meer. Maar in Wieg en het dorp waar ik woonde, waren het alleen maar Nederlanders. Dus het het ze doen het allemaal. Wat wat ik merk vanuit mijn eh pestverleden is dat ik eh super onzeker ben."

Fatima is de jongste van de groep. Ze is 18 en studeert voor mondhygiëniste aan de hogeschool.

"Ik heb dat vooral vanuit eh huis meegekregen omdat mijn vader ons altijd op het hart heeft gedrukt eh dat we maar blij moesten zijn dat we in Nederland waren en dat we konden studeren en dat we daar gewoon eh ja, gewoon goed gebruik voor moesten maken."

Deze acht Nederlanders gaan vandaag een dagje zeilen.

"Toch, jullie moeten doorzagen, want ik ging de tweede stem zingen."

"Het is een warme zondag en heel Nederland trekt erop uit. In ons geval gaan we naar de Kaag. Dit is allemaal nieuw voor me. Een paradijselijk eilandje in het oer-Hollandse plassengebied van Zuid-Holland."

[Muziek]

"Ik stel voor als jullie het goed vinden dat we eerst even wat gaan eten. Zullen we dat doen?"

"Nee."

"Goed idee. Goed plan. Kijk vriend, op alles voorbereid. Hoppa. Ja. Ja, ik vind het heerlijk op het water jongens. Het is echt mijn hart verloren. Ik heb mijn hart verloren op het water hè. Kijk."

Terwijl we wachten op de lunch is het ook gebedstijd voor Hassan. Hij kiest een plekje onder een boom om het gebed te verrichten.

"Ja, hij vindt hij zo doen. Hij wil zo doen. Dat is het."

[Muziek]

"Weet het niet. Kan het een beetje overdreven. Bidden is voor mij ook iets eh privé hè. Ik zit aan tafel bid je samen. Maar ik bid in mijn kamer. Maar ik ga niet ergens bidden in het openbaar alsof het voor de show is. Het lijkt op een attractie en dat vind ik jammer. Dat wil hij toch zelf ook niet."

"Ja, maar dat is denk ik ook waar heel veel mensen tegen ageren en dan ook denken van: 'Goh, dat nou allemaal? Kan het even niet anders?'"

"Het is 2 uur, tijd voor het gebed. En op het moment dat Hassan eigenlijk zijn sjalaba aantrekt en zijn kleedje neerlegt op het grasveld om zijn gebed te doen, komt er een man naar buiten gestormd uit de snackbar en die stuurt ons gewoon van dat veld af met alle houwelen vanuit het niets."

"Ik ga."

"Nee, u mag de politie ook bellen."

"Doe dat."

"Wilt u gewoon weggaan van mijn ha?"

"Nee, wij moeten hier weg. We moeten hier weg."

"Hassan."

"Ja."

"Jouw eh jouw ik weet niet wat jouw gebed allemaal heeft bereikt. Ja. Maar het heeft in ieder geval bereikt dat wij hier weg moeten."

"Heb je dat wel eens vaker gemerkt of niet?"

"Nee. Nee, het is eigenlijk de eerste keer dat ik eh dit meemaak."

De man die ons wegstuurt, dit is privéterrein, wil daar verder ook niet over in beeld en wil daar ook niet over praten. Dus eh dus dat kunnen we ook niet doen.

"Wij gaan ergens anders naartoe. We lopen die kant op. Deze meneer is een beetje boos. Ja. Ja. Waarom? Omdat eh omdat er gefilmd werd wat hij niet wilde en omdat loop even door in de tussentijd, want we moeten hier weg. Ja. En ik geloof dat hij het ook ongemakkelijk vond dat Hassan aan het eh bidden was op zijn terrein. Dat is het. Eh ja. Goed, dat is Ben jij nou klaar met?"

"Ja, ja, ja, ja, ja. Ik heb het sowieso afgemaakt. Ik ga niet eh zomaar, want hij kwam al meteen van: 'Ho!' En dat ze dus. Maar ik vond het wel vreemd hoor, hoe je dat deed dan in openbaar, dat vond je vreemd zien."

"Ja, ik vind het het gebed kan gewoon overal verricht worden natuurlijk, snap je? En eh ik bedoel, daarom heet het ook openbare ruimte. Ja. Ja. Maar ik ik zou het ook eh gewoon ergens een plek zoeken waar het eigenlijk eh uit, nee, uit het zicht altijd."

"Ja, je hoeft ook niet altijd thuis te zijn om het gebed te verrichten, maar zoek dan een rustig plekje op. Tenminste, dat vind ik. Maar voor mij is het gebed gewoon heel persoonlijk. Dus bepaalde mensen in de groep die ehm ja, begrepen ik toen op dat moment niet van dat ik inderdaad mijn gebed eh gewoon wilde verrichten. En dan inderdaad in het openbaar, dat vonden ze ehm ja, toch op een of andere manier vonden ze dat eh gek in hun eh ja, in in hun optiek. Ehm maar uiteindelijk namen ze het wel voor me op en dat vond ik toch wel eh tot toch ook weer prettig. Ik had liever gehad dat ze daar gebleven tot de politie kwam. Ik had gewoon een aanklacht wegens discriminatie ingediend tegen die man. Het deed me eigenlijk schamen voor mijn eigen volk."

"Nou, ik denk ook wel dat er andere dingen spelen. Kom nou even. Ik vind het eh nou, het ging al een half uur goed totdat hij het kleed ging zitten. Dus dus dat is pure discriminatie. Ja, maar hij neemt er ook wel aanstoot aan. En ik denk ook dat mensen die daar zijn of die en als we dat straks op tv misschien zien, daar gaan we niet naartoe. Er zitten allemaal moslims. Ik denk dat dat gedacht wordt. Maar aan de ene zie je het sneller dan de dan aan de ander. Ja, maar bij hem zie je het niet. Nee, bij hem niet. En dat is nou het hij wil zijn geloof uitdragen door die kleding te dragen. Ik beleid het eh geloof zoals ik dat inderdaad gewoon. Ja, maar het is wel heel heel erg dominant aanwezig."

"Jeroen, je zei zo even: 'We gaan een sport doen waar alleen witte mensen doen.' Ja. En ik denk nou ja, en nou nu z nu zijn we er en we werden gelijk weggestuurd. Dat is het Nederland. Echt in ieder geval eh lijkt dat in dit geval een beetje zo te zijn, hè."

"Is er iemand die snapt waarom deze meneer heeft gezegd: 'Dat wil ik niet'?"

"Ja, ik denk ook dat hij met zijn zaak eh dat hij aan zijn zaak denkt, aan zijn toko."

"Dennis, wat denk jij daarover?"

"Ik vind het heel moeilijk. Ik eh ik heb het de laatste dagen nagedacht over dingen en ik ben het wel al meer gaan accepteren eigenlijk. Hij doet niemand kwaad. Hij trekt geen planten uit de grond. Hij staat geen bomen om te zagen. Die jongen die doet even zijn kleedje neerleggen en hij gaat zijn gebed doen. Ik kan het, ik zie dat probleem niet. Maar goed, die man wel. Als we allemaal zo eh blijven denken, dan krijgen we het nooit voor elkaar. We moeten geven en nemen."

"Stel dat jij nou zo'n zaak had. Hij mag geen onderscheid maken. Dus je mag geen onderscheid maken."

"Nee, dat doet hij."

"Hoe ver kan een moslim ervoor zorgen dat je zaak wordt gesloten, vind ik absurd. Als je mensen komen niet meer. Mensen komen niet meer. Maar daarvoor zelf is toch de essentie van dit programma? Maar dat is toch de essentie van dit programma. Als wij ons laten wegsturen en als wij ons zo laten behandelen, dan snap ik niet waarvoor we hier zitten. Want ik had liever politie."

"Hij zou het wel accepteren. Als ik hem naar de winkel binnenloop en ik zou dan friet bestellen, zou dat voor de rest geen probleem zijn. Trek ik even later mijn andere kleren aan en wil ik mijn gebed verrichten, is opeens wel een probleem."

"Ja, dat is dan waarschijnlijk toch eh dan zit je te denken van oké, denk dan uiteindelijk toch wel gewoon dat we dan dat het Nederland nog niet klaar voor is. We zijn het een beetje racist. Echt iedereen misschien, je wil het niet zijn, maar je bent er. En die die discriminatie die blijft, die kan je niet uitroeien."

"Broodjes kroket. Ik vind het goed. We zijn zogenaamd in een tolerant land, maar door dit, door dit soort dingen zie je dat dat helemaal niet zo is."

Na de friet en kroketten is het tijd om dan toch echt te gaan zeilen. Een kans voor de deelnemers om te laten zien of ze kunnen samenwerken.

"We hebben hier twee zeilboten. We hebben twee instructeurs. Een echte instructeur staat hier. Dat is Ron. En de andere helft moet ik met mij doen. Ik stel voor dat we twee kapiteins hebben. En de ene kapitein is Dennis en die gaat bij Ron aan boord. En de andere kapitein is Ama. Die komt bij mij aan boord."

"Welkom aan boord, jongedame. Nu mag jij iemand uitnodigen om bij jou in het team te komen."

"Ik word Tim."

"Tim. Daar ga je."

"Welkom aan boord, Dennis. Ik we gaan met Siri verder. Hassan. Yes. We maken gewoon een mannen tegen de vrouwenboot. Echt? Oh, sorry. Dat gaat al niet meer. Ja, is prima. Ik had er wel zin in om daarna iets leuks weer met elkaar te doen, want dat was wel even nodig na zo'n heftige eh gebeurtenis."

[Muziek]

"Tim, je moet eigenlijk altijd aan de andere kant gaan zitten dan waar het zeil zit. Maar het wordt hier natuurlijk wel straks veel leuker op deze boot als ik er vanaf ga. Ja, dan wordt het spannender natuurlijk, want dan zullen jullie het zelf moeten doen. Ja. En dan moet je natuurlijk toch een beetje bedenken wie wat gaat doen. Volgens mij moet jij hem aan die kant hebben. Nou, dat is het warme windje. Niet te ver. Welke? Deze bedoel je? Ja. Ho. Even afgeleid toen jongens aan de overkant. Hallo. Hallo."

[Muziek]

"Oh, we gaan niet goed hoor. Pas op ehm even hoor, een beetje goed houden aan, want dit is heel mooi. Je ziet nu hoe die wind zeilen pakt. Je mag het overnemen van me als je dat wil hè. Ja. Nou, als jij als jij het aangeeft, fokje doen. Ja. Als je altijd een punt op de kader neemt waar je naartoe wil, dan weet je het. Je gaat nu te ver draaien. Ja, toch? Heerlijk jongens. Je gaat weer teveel naar links. Doordraaien. Je draait niet door."

"Dennis zei het zelf al bij het ontbijt. Ga je het doen? Je kan niet met drie kapiteins op één boot varen. Ietsje meer daarheen. Dan ga je weer teveel daarheen. Dat gaat niet. Zeil aantrekken, dan heb je een stuurloos schip in handen. Dan drie keer zegt dat ze op dat huis aanvallen, dan moet je dat proberen aan te houden. Ja. Ja. Ja. Moet me natuurlijk ook zien. Ik zie hem ook niet altijd door de zeilen. Jawel, dat ik zie hem ook de hele tijd. Wenden. We gaan die kant. Ne, we gaan goed. We gaan goed. Gaan helemaal niet goed. We gaan. Kijk uit. Kijk uit. Ja, maar ik kan niet meer. Dat red ik niet meer. We hebben geen vaart. Nee, nee, nee. We hadden vaart. We hadden vaart. Nee, red je niet, jongen. Kijk, hier is een vuitje. Dat redden we makkelijk. Doordraaien. Jij gaf dat instructies toch? We kunnen het nu herstellen, jongens. Kom op. Nee, we gaan nu verkeerd."

"Hassan is nu de kapitein. Ze luisteren niet naar elkaar. Dennis. Ja, Dennis was kapitein. Dennis ze: 'Ja, moet zo.' En eh ze gingen allebei door elkaar eh schreeuwen, maar ze luisteren niet naar elkaar, dus dat ging even mis. Je draait te ver door. Jullie draaien te ver door. Je draait te ver door. Dennis, jij bent de kapitein. Ja, geweest. Hoppa. Goed zo. Ik zei toch: 'Wat is het probleem?' Hassan. Maar Hassan is het probleem. Zij zeilen als een wilde. Moet je eens kijken hoe zij zeilen. Ja, dat gaat goed. Dat gaat allemaal omdat er geluisterd wordt. Wat begrijp jij niet als ik zeg dat je je punt op je boot. Kijk, de theorie, kijk, zijn twee verschillende dingen hè. Ik heb geen zin om alles vier keer te halen en dan zeg ik: 'Doe het.' Je mag me ook gewoon even aansturen. Snap je? Ja, dat heb ik gedaan als zo. Maar je luistert niet, jongen. Dan eh dan kan dat dus dan houdt het gewoon op voor meneer Olerook. Dan zeg ik gewoon: 'Hand, doe je best.' En als ik denk: 'Het gaat fout omdat we de stokken invaren,' dan ga je als jij dat zegt, als jij zegt van: 'Ja, ik laat het maar aan jou, laat me eigenlijk maar aan mijn lot over,' dan vind ik dat wel jammer. Ik laat jou nooit aan je lot. Voel je je aan je lot overgelaten? Toch wel op een of andere manier. Ja, want eh ik word dan op dat moment niet kan niet helpen, want ik weet niet hoe zij weet het zelf ook. Luistert bij niet naar elkaar, maar het idee wat wij hier doen met dit met dit spel, want het is natuurlijk sport, maar het is ook spel, is samenwerken. De één doet het één, de andere doet het ander, en samen krijg je die boot voor elkaar. Voorgesteld van als je dat niet doet, dan zie je dus wat er gebeurt."

[Muziek]

"Wacht even, wacht even, wacht even, wacht even, wacht even, wacht even, wacht even, wacht even."

[Muziek]

"Ja."

[Muziek]

Terug bij het huis vlak buiten Den Haag is het dan eindelijk zover dat de champagne ontkurkt wordt.

"Dank wel gelost. Die is voor jou. Ja. Zal ik hem openmaken als het lukt? Vinden jullie het erg als ik eh binnen ga drinken? Zien jullie aan de champagne? Eh gaan als jij niet erg. Vind het alleen jammer. Ja. Nou, dat kan. Dat is jouw mening. En ik vind het eh lief niet bij doen. Jammer, jammer als in dat je het gezellig was als je erbij zat. Maar als je weg moet gaan. Ja. Dan eh ben ik eh later weer terug. Voor de rest niks mis mee, neem ik aan, toch? Nee. Oké. Dus je gaat alleen nu weg eh terwijl we aan het inschenken zijn. Ja. Of we aan het drinken. Ik weet niet wat jullie gaan doen. Ik neem aan als jullie gaan inschenken. Gaan jullie ook drinken natuurlijk. Nee, maar wat ik bedoel is eh je komt wel terug voor de gezelligheid. We zijn ene groep. Begrijp je? Dat begrijp ik. Dat begrijp. Maar ik vind gezelligheid daar los van staan, snap je? Los van alcohol. Dronken moet jullie dat zelf weten. Snap je? Maar ik vind niet dat ik daarvoor erbij hoef te zijn of het of wat dan ook. Eh even weg. Tot later mensen. Volg op een gezellige middag. Gezellige tijd die zo even gezellig zitten."

Nu Hassan er niet is, snijdt Nicole een gevoelige kwestie aan. Letterlijk.

"Hassan die kwam vanmiddag naar me toe en zei: 'Wil je me niet meer aanraken?' Ja, dus ik Maar dat is volgens mij alleen bij Hassan hoor. Dat is bij niemand anders in de groep niet eh, want ik doe bij jou ook gewoon zo. Nou ook niet. En ik heb hem vandaag ook aangeraakt en nu ook."

"Toen Nicole zei dat Hassan zei van: 'Raak me alsjeblieft niet meer aan,' zei ik van: 'Ja, dat vind ik raar, want eh ja, we hadden contact met elkaar meerdere malen.' Ik moet zeggen, Dennis die heeft gisteren ook gewoon dit bij mij gedaan of Tim en ehm ik heb daar bijvoorbeeld dan weer ja, minder moeite mee. Maar je hebt naast Hassan ook eh de mannen die bijvoorbeeld vrouwen helemaal geen hand geven. Dus ja. Ja. Maar ik raak hem wel aan. Hij slaat ook all mij heen. Maar hij vrouw. Het is echt een vrouw. Dat is het ook. Ik met mijn eh Turkse vrienden als we elkaar een tijdje niet gezien gaan we elkaar omarmen en kussen. Ik vriend en we kussen elkaar. Maar bij een ne gewoon bij een gewone Nederlander zou ik nooit doen. Als je in Turkije op vakantie gaat, als je daar ziet mannen zijn daar gewoon veel handtastelijker naar elkaar toe. Die eh liggen over elkaar heen. Die kunnen eh tegen elkaar aanzitten. Die dat is daar eh wordt daar niet zo spastisch over gedaan als in Nederlandse mannen. Die die durven elkaar nog niet bij wijze van te dicht tegen elkaar aan te zitten. Want oh god, zou maar iets gedacht worden. Ja. Vanavond wordt er gebarbecued. Er is halalvlees en er zijn varkenscoteletten. Een goede gelegenheid om de stressvolle dag positief af te sluiten."

"Overal een beetje. Ik ben een pechopol. Kan een kij moeten zijn. Oh, die gaat hard zeg. Hé, die gaan we gelijk even opvoeren, want eh dat gaat niet goed. Hoppakee, jongens. Ik had een hele zware dag gehad, maar wat ik gewoon wel belangrijk vond was dat we deze avond gewoon gezellig zouden doorbrengen met elkaar en dat is prima."

"Holandia handen van het leven. Het leven is een feest. 's avonds laat nog. Ja, het gefeest zijn er. Maar goed, band je hier? Ik heb mijn gekke pruik opgezet en ik heb een muziekje aangezet. Dan gaan de mensen op in de muziek en dan vergeten ze de de dingen die die er gebeurd zijn op die dag. Is er ook aan de nummer? Ja hoor. Mo, ik zei de groep is niet compleet. Laat het a mij over. Ik ga met Hassan praten. We vinden het leuk. Ja. En gezellig als je er ook bij bent. Ik ook. We zijn nog eenmaal een groep. Hm hm hm hm. Ik wil dat heel graag. Ja, ik wil dat ook heel graag. Ja. Ja. Mag ik je een knuffel geven?"

"Nee, dat is liever niet. Oké. Maar ik knuffel dan inderdaad in eh in gedachten. In gedachten. Oké, heel mooi. Nu kom in gedachten. Kijk, Ama is er tot haar vreugde in geslaagd om Hassan weer bij de groep te halen. Dennis heeft ondertussen andere muziek opgezet."

"Andere heeft natuurlijk eh haas is dit die heeft natuurlijk heel veel dingen. Het levenslied wat we allemaal meemaken. Het het verlies van je vrouw, geboorte van je kind, eh de ellende om je heen, bedrog van geboren van je kind, verlies van je kind, verlies van je kind, het verlies van je ouders. En dat is iets wat ik als eh emotionele man toch altijd wel heel erg eh ja, kan waarderen. En dit geeft je rust, kracht. Ja, ik geloof erin. Ik geef je de hoop voor terug. Ja, zang ik niet verlies. Dus als we ruzie krijgen, hou het op. Maar als ik je niet verlies, gaan wij eruit komen samen, toch? Altijd consensus, hè? Toch? To eruit proberen te komen met elkaar. Ja, soms duurt het iets langer en soms gaat het wat sneller, maar zolang je elkaar niet verliest, kom je er altijd uit. En dat vind ik wel echt een heel mooie. Maar ook jezelf niet verliest. Dat is ook heel jezelf blijven. Ja, dat is eigenlijk nog veel belangrijker, hè? Ja, natuurlijk. Dat is zeker waar. Ik ga nog even een paar opscheplepels pakken. Ja, gaan we doen. Moet ik nog wat? Missen we nog wat jongens? N de mensen natuurlijk hè. Of wil je gewoon gaan we lekker zelf eten. Oh nee. Ja, ik mag hem niet aanraken. Maar dat zal ik zal ik maar hier staan. Ik vind dat heel erg moeilijk. Ik vind het heel erg moeilijk, want het is een teken van vriendschap en eh waarschijnlijk ben je daar gewoon aan gewend ook voor jezelf. Ja. Ja. Omdat jij je daar dan Ja. Helemaal. We hebben geen probleem mee. En da hadden wij hadden het er ook over dat mannen elkaar ook eh zoenen. Zo. Turkse mannen doen dat eh ook heel erg veel. Ja. Nou, bij Marokkaanse mannen ook. Maar bij een vrouw bij Marokkaanse. Nee, bij een vrouw eh of vooral voor een vreemde vrouw. Een vrouw met wie ik dan niet getrouwd ben, is dan toch niet mijn vrouw, snap je? Ik kan dan misschien wel met haar. Nee, ik heb er geen probleem mee. Als jij me gewoon eh dat kan. Ja, maar kijk, het aanraken, het voelen al, dat hoeft niet per se. Ik bedoel, je kan ook gezellig met elkaar in gesprek vanzelf. Dat ze dat zit onze kant dan gewoon dat gaat van dat is waar je voor kiest. Je kiest ervoor om iemand aan te raken. Nee, maar zo ben je helemaal. Ik ga haar bijvoorbeeld kijk, als ik haar bijvoorbeeld wil aanraken, dan kan ik dat doen. Maar ik kies er bewust voor om dat juist niet te doen. Maar dat zeg je dan wel nu. Nee. Ja. Op de tweede dag ben aan het in de middag. Waarom zei je dat niet gisteren en meteen al? Ik wil niet dat je mij aanraakt. Maar dan kwam het zo hard en radicaal over, denk ik. Want vanmiddag dacht ik: 'Wat eh wat heb ik nou weer gedaan ofzo?' Ik bedoel, ik ben je bent wel iemand met gebruiksaanwijzing. Nee, gebruik absoluut niet. Nee, gebruiksaanwijzing, dat is veel uitgebreid. Hij heeft zijn principes en daar moet je je in vinden. Ik vind het allemaal zo moeilijk. Je maakt het, ik vind dat heel, ik ik kan me daar helemaal niet eh in vinden. Hij haalt ook steeds de Koran, Koran erbij en dat is het enige ware geloof. En dan denk ik: 'Ja, ja, eh het zal wel.' Dat zeggen de christenen ook. God heeft van alles geschapen."

"Ama begon te praten over wat er was gebeurd hè, dat we werden weggestuurd en toen brak hij. Het is het is gewoon lastig. Ik bedoel, ik bedoel, ik ben ik ben ook maar gewoon een mens en ik ben ik ben 24, weet je wel. En ehm ja, in ieder geval wat er gebeurde is ehm tijdens de zeiltocht ehm sorry hoor. Wat er toen gebeurde is er werd eigenlijk gediscrimineerd en ik werd ook op dat moment werd ik wel heel diep in een hoekje gedreven en wist ik niet zo goed wat ik ermee aan moest. Want ik wilde eigenlijk al op dat moment toen dat eigenlijk al voorgevallen was, kon ik eigenlijk al in tranen uitbarsten. Want dit is niet de eerste keer dat je dat hebt meegemaakt. Dit is wat je dagelijks meemaakt in Nederland. Toen besefte ik pas echt dat hij het heel moeilijk had überhaupt de afgelopen twee dagen in het huis, maar het ging maar eh door over de islam en hij had het gevoel dat hij zich maar steeds moest verdedigen. Ik vind het zo jammer dat ik het niet kan omhelzen. Het was toch wel een emotioneel moment voor Hassan en voor Ama. Ama wilde hem heel erg omhelzen. Dat is hoe Ama is. En dat mocht niet. Dat kon dat kon niet. Je troost haar met je tranen. Je ma moeilijk. Nee, jullie moeten dat niet. Hey, nu gaan jullie haar. Hey. Ja, precies. Wilde ik net zeggen. Nu gaan jullie haar aanraken. Ik. Ja, ge Maar je komt er gewoon niet uit. Niet uit. Nee, dat is ook wat ik ook in als ik dan zegt van ja, je bent iemand met een gebruiksaanwijzing, dan val je meteen we de verkeerde op. En dat is nou het idee. Probleem is in de boot ook ontstaan. Maar wij gaan er niet uitkomen met Hassan. Dat weet ik gewoon nu nooit. Er zijn gewoon teveel verschillen en eh ik ga dat niet accepteren in mijn leven en Hassan gaat mij niet accepteren in zijn leven. Heel duidelijk. Hij moet verhuizen. Dat is een beste verhuizen naar Marokko. Dan heeft hij daar eh alle vrijheid om te doen en te geloven. En dat zal hij moeten accepteren en niet wij. Zo niet op die camera. Wat er is dat ik me heel erg stoor aan eh Dennis omdat ik vind dat hij totaal geen respect in zijn eh lichaam of in zijn reet heeft zitten om het even anders te anders te zeggen. Zijn vooroordelen en zijn ik kan het niet meer, ik kan dat gewoon niet verdragen. Ik kan ik kan daar niet kan daar niet mee omgaan. Dat eh dat iemand zo voor mijn gevoel hard en kortzichtig over een hele groep kan eh kan oordelen. Hij begint er zelf iedere keer over te zeuren over moslims en over over dat het allemaal niet deugt. En eh en kijk naar kijk naar Hassan en kijk naar Fatima. Wat dat zijn rasechte moslims. Wat wat wat is er raar aan hun? Willen ze hier de boel veroveren? Willen ze inderdaad hun cultuur aan ons opdringen? Wat een achterlijke onzin. Ik kan er echt niet eh ik kan er gewoon niet tegen."

Terug aan tafel wil de stemming er niet meer in komen.

"Maar we zitten hier om dingen bespreekbaar te maken die in onze cultuur leeft. Ja. Het eerste wat een Hollander denkt als hij die foto's ziet van die moskee, denkt hij dat zijn twee raketten. En dat is wat ik zeg. Ik probeer in het van het eh eh de gemeente waar ik dan in leef en wat ik dan hoor in de mensen die ik dat zijn dat de opmerkingen die gemaakt worden. Dus als ik dat niet zou doen, komt die discussie niet op."

"Zou je je kunnen voorstellen hoe ik me daarbij dat je op het ogenblik dat je je zo uitlaat, hoe het valt dat het in slechte aarde kan het valt. Ja, dat besef ik. Ja. Ja. Als je met mij inderdaad het dialect aangaat en jij zegt het en je zegt: 'Ja, maar Dennis, ik vind dat eigenlijk niet gewoon zegt dat het raketten zijn.' Zeg: 'Ja, maar sorry, luister, dat bedoel ik niet zo.' Maar in onze volksmond is dat toch vaak wat mensen denken: 'Oh, er staat weer een moskee. Kijk die twee raketten.' En die dingen niet generaliseert."

"Hoe? Omdat ik een Hollander ben en niet zo denk ik wallg van zulke ideeën. Maar Dennis verwoord wat het wat het eh wat het in Nederland leeft, hè. Jij zegt je je lokt bewust reacties uit, hè. Waarom heb je dan niet naar haar of haar Zwarte Piet geroepen bijvoorbeeld om een reactie uit een discussie over en Zwarte Piet gehad. En dan zeg ik ook: 'Jongens, ik zie dat er is gehuild, er is geruzie, het is laat, het begint koud te worden.'"

En als de groep binnen koffie en thee gaat drinken, wil Dominique een persoonlijk verhaal kwijt.

"Ik heb ook een verhaal en dat is ook een reden dat ik hier zit. Ik ben namelijk eh in Suriname geboren en getogen. Mijn moeder nam de keus om met haar dochters hier naartoe te komen. Ik was 17. Ik kwam naar Nederland. Je weet helemaal niet wat je meemaakt. Het is een totale omslag. Je probeert onderdeel te zijn, nu mee te gaan met de kinderen op school. Je probeert ze te leren kennen en dan word je afgewezen puur vanwege je huidskleur. Iemand keek me gewoon aan en zei: 'Haar gezicht en haar haar hebben dezelfde kleur.' En dat was voor mij echt heel erg pijnlijk. En het erge was, je kon het met niemand delen daar op school. Niemand wist hoe ik me voelde. Ik had alleen moeder en mijn zusje om dat mee te delen. Ja, dat is lastig. Voel je heel alleen?"

"Dit vertel ik niet zomaar, maar ik vond het wel nodig om het te vertellen, want dit is toch wat grote groep mensen in Nederland dagelijks meemaakt. En dat is wat men niet beseft in Nederland. Dat racisme nog heel levend is, dat er zo over zwarte wordt gedacht, zo inferieur. Ik heb heel lang onder een minderwaardigheidscomplex geleden, maar op een gegeven moment kwam moest wilde ik er een eind aan maken. Ik wilde niet meer die Dominique zijn die zichzelf haatte. Dus in 2004 heb ik al mijn haar afgeknipt. En die Dominique die onder een minderwaardigheidscomplex leed, die heel veel pijn had en verdriet, die heb ik dus achter me gelaten. En eh ik zit heerlijk in mijn vel. Ik ben heel erg blij met hoe ik eruit zie met mijn krulhaar. Ik heb helemaal geen minderwaardigheidscomplex. Ik ga gewoon lekker in de zon zitten. Ik vind mezelf gewoon helemaal geweldig. Ik heb wat van mijn leven gemaakt. Ik heb mijn eigen zaak eh in Den Haag en daar ben ik heel erg trots op. Want waarom ik dat noem, ik heb laten zien dat niet alle zwarte vrouwen luidruchtige, sekslustige vrouwen zijn. Dat is wat ik nog even wilde vertellen. Top. Voor de rest alles gewoon goed hier. Goed. Alles bij ons."

En ook Fatima wil iets delen met de groep.

"Ik heb hier een eh kinderfoto van mij bij me en ik vind het heel mooi dat ik deze foto heb, want ehm sorry hoor ja, vind ik mooi hoor. Ik wilde sowieso het even niet over mijn eh cultuur en over mijn geloof hebben, maar echt over mij als persoon. Ehm ik voel wel degelijk dat mijn Marokkaanse roots en dat ehm de islam een stukje van mijn identiteit zijn. Maar ehm er is ook nog meer dan dat, zeg maar. Niemand herinnert zich hoe die was als baby. Maar ehm ik eh wat het met mij was is dat ik al heel vroeg volwassen ben geworden. Dus ik heb nooit echt kind kunnen zijn. Sorry hoor."

"Nou, neem je tijd. Neem je tijd. Gewoon je tijd nemen. En ja, ik zie er hier voor mijn gevoel gewoon ja, wel heel blij uit. Ja, er is een eh liedje dat is van Pink. Misschien vind je het heel raar dat ik naar zo'n type luister, maar zij hebben dus een liedje en dat heet 'Family Portrait'. En wat ze erin zegt is eigenlijk dat je op zo'n familiefoto niet ziet wat er achter dat gezin schuilgaat. Ja. En dat hadden wij ook, want mijn vader die is op ehm toen ja, ongeveer in de tijd dat ik geboren werd, gewoon ontzettend ziek geworden. Dus ik heb mijn vader ook heel weinig meegemaakt. Vanaf het moment dat ik dus eigenlijk zes was, werd mijn vader kunstmatig in leven gehouden. En dat is toch wel Ja. En je bent toch wel bang dat dat ook op een gegeven moment ophoudt. En ehm ik moet zeggen, dat is eh twee weken geleden helaas ook gebeurd. Ja. Ja. Ik wil ook even de positie van eh de moeder benoemen. Sorry hoor."

[Muziek]

"Want ehm de moeder heeft met name binnen de islam een hele hoge positie. We geloven dat de moeder eh voorafgaand aan de vader drie keer op de eerste plaats komt, zeg maar. Mijn moeder, dat is echt echt een superster. Zij is echt een groot voorbeeld voor me. Ik moet je zeggen, op het moment dat je je vader dan verliest, denk je ook van: 'Ja, volgens mij heb ik niet genoeg eh vaak genoeg gezegd ook van: 'Hou van je.'' En dat is ook zoiets. Ja, ik weet niet, maar binnen onze cultuur zeg je dat niet makkelijk van: 'Ik mis je' of 'Ik hou van je.' En dat vind ik ja, heel jammer. En eh ik weet nu in ieder geval zeker dat ik dat ik dat bij mijn moeder gewoon eh nog heel vaak ga doen. Ja, ik vind het een heel mooi verhaal, Fatima. En ik denk ook dat het wel een verhaal is wat heel veel mensen inderdaad eh gewoon voelen en raar. Heel veel eh ik heb er echt heel veel respect voor dat je er zo bij zit en er zo over kan praten nadat het allemaal zo kort geleden gebeurt. Dus dat vind ik echt heel knap dat je ze zo staande hebt. Eh ja, want wij hanteren een rouwperiode van 40 dagen in stand. Ja, maar weet je, ik zit hier dan wel en ik zal misschien ook kritiek krijgen van bijvoorbeeld mijn familie van: 'Ja, hoe kun je twee dagen eh twee weken nadat je vader is overleden, dan zit je daar tussen die mensen?' Maar ik heb zoiets van: 'Ja, ik zal die pijn veel langer dan 40 dagen voelen. En waarom? Waarom zou het en pas op momenten waarop je je vader eigenlijk heel graag mee wilt maken en dat zal voor mij dan bijvoorbeeld het offerfeest zijn, bijvoorbeeld. Want dan ben ik gewend dat mijn vader thuis komt met de schaap en dan zal mijn broer het misschien vanaf nu gaan doen en dan denk je van: 'Ja, mijn vader, hij is er gewoon niet meer.' Je zag inderdaad dat eh dat de groep eh dat ja, dat een eh dat een paar van ons zich erin terug herkende en dat ze met je meevoelen. En dat was toch wel mooi om te zien."

Het is de laatste dag in het huis. Straks zullen de deelnemers worden opgesplitst in duo's om in elkaars leven te kijken. Maar eerst hebben ze een laatste uitstapje samen naar Kasteel Duivenvoorde.

"Goedemorgen. Goedemorgen. Welkom op kasteel en landgoed Duivenvoorde op deze prachtige dag. Je ziet hier zo'n acht eeuwen adelsgeschiedenis al in uit de 13e eeuw. Een typische Hollandse adelsfamilie erg verbonden met Den Haag. En om een beetje in de sfeer te komen, mag u straks wat historische kostuums aantrekken."

"Ik ga Zwarte Piet. Ik ga Zwarte Piet vandaag."

[Muziek]

"Goed. Moet je deze zien. Ik vond het gewoon leuk voor het idee en voor de foto. Maar ik zou er niet meer over straat gaan lopen natuurlijk in zo'n eh zo'n pakje. Even buik in. Maar ja, je bent in een groep en je wilt niet eh je wilt niet eh een uitzondering zijn. Je wilt gewoon meedoen. Even lachen. Gewoon even de stress weg. Iets luchtigs in plaats van alleen maar van die zware onderwerpen de hele tijd. Dat was wel even fijn als afwisseling. Ik vond het Hassan op één van de drie musketiers leek. Ik moet echt weten wat het allemaal is, joh. Nou, ik vond Ama er echt zo grappig uitzien. Ik moest er gewoon steeds om lachen. Stonden ze vroeger ook zo? Ja. Ja. En in de in de gouden eeuw lachten ze ook allemaal. Dus als jullie ook allemaal lachen, dan wordt het een hele mooie foto. Ja. Ja."

Het bijzondere van Kasteel Duivenvoorde, misschien is dat leuk om even te vertellen voordat we naar binnen gaan, is dat het altijd in familiebezit gebleven is van één familie. En als je de geschiedenis van Duivenvoorde leest, dan lees je eigenlijk de geschiedenis van Nederland.

"Ik eh ik houd van eh zulke dingen en ik kom ook vaak in musea. Dat dat was gewoon een stukje geschiedenis van Nederland. En dit schilderij hing in Den Haag in het Van Wassenaar huis. Achterop, en dat is wel leuk om te zien, hadden ze dus hun vakantiehuisje, het Kasteel Duivenvoorde laten afbeelden. Ik had nog een vraag over dat portret, want eh die valt mij dan ook weer op. eh die man dan met die baard. En blijkbaar zou het ook eh de mensen in die tijd dat ze dan een baard hadden. Ja, ik denk dat baarden eigenlijk door de hele geschiedenis heen gedragen zijn."

"Wat een handwerk. Ja, dat is enorm veel handwerk. Ja, dat dat mis ik eigenlijk wel eh in deze tijd. We kunnen het niet meer bijna hier in Nederland. Nee, nee. Is all handmatig tegenwoordig plakken ze er een sticker op. Ja. Ja, dat is ook allemaal handwerk."

"Kunt u vertellen hoe deze families hun rijkdom hebben verworven?"

"Ja, voor een deel is dat natuurlijk gewoon via vererving en de familie Steengracht die eh waren actief in Zeeland en die hebben ook een VOC eh verleden. Dus die hebben ook op die manier geld eh verdiend."

"Kan me voorstellen dat ook kwam door de transatlantische slavernij en slavenhandel dat er ook veel rijkdom is verworven via de VOC en de West-Indische Compagnie."

"Absoluut. Ja. Nee, dat is ook zo. Maar dat verhaal moet wel verteld worden. VOC heeft een mooie kant gehad voor Nederland, maar ook een zwarte kant, een donkere kant. Het komt door de transatlantische slavernij en slavenhandel dat eh edelen in Nederland zo rijk zijn geworden."

In één van de zalen ziet Dominique een schilderij dat haar aandacht trekt.

"Nou, ik voel me eigenlijk wel een beetje thuis hier. Eh ja, één schilderij valt me op. Ja, dat schilderij. Ja, ga ik zo wat over vertellen. Zal ik eerst even over de zaal even dan weten we even waar we zijn. Dit is de marozaal van Kasteel Duivenvoorde. Één van de schilderijen waar het recht even naar wordt gevraagd is het eh schilderij van eh eh Jacob eh van Wassenaar omdat daar links van Jacob eh een een bediende negerslaafje staat. Zo neer. Want tot slaaf gemaakte. Ja. Afrikaan. Ja. En dat zie je veel op dit soort eh 18e eeuwse, 17e eeuwse, 18e eeuwse portretten. En eh men kwam dus in contact met andere culturen en namen dan wel eens dingen ja, mee naar Nederland, bijzondere schelpen, naturalia. Het is een kindslaaf en dit is dit is wat mijn voorouder is aangedaan. Dit is eh waar"

ik het de hele tijd over heb gehad. Hij krijgt niet hier een beeld van eh dat hij minderwaardig is omdat hij ook uitgebeeld wordt op het schilderij. Een kind slaaf. Het is wel een kind, dat dat kun je niet ontkennen. Het is een een motief op een schilderij, hè. Wat men deed. Het gaf status. Het gaf status. Graf enkel status. En het is niet zo dat het geeft meer een beeld aan van die tijd hoe ze daarmee omgingen. Blijkbaar vonden zij het het was toen voor hun normaal om persoon mee te nemen. Het zit heel diep bij Surinamers merk ik. Dankzij dit soort portretten en schilderijen kunnen we hard maken dat het inderdaad zo was. Juist.

Maar nu zijn we zoveel jaren verder. Er zijn mensen die het verleden niet willen of kunnen loslaten. Gelukkig behoort het tot het verleden, snap je? En daar dat is toch een stukje wat je ook voor jezelf moet afsluiten. Blijf je kent kijk ken je heden ook allemaal kijken naar de toekomst en niet meer zoveel naar het verleden. Dus we moeten gewoon met z' allen de toekomst er tegenaan. Ik wil hier gewoon even ik moet frisse lucht. Mag ik even weg? week te halen. Nee, [Muziek] eh dat is wat je ook merkt in de maatschappij. Eh de ontkenning, de ontkenning wat er met mijn voorouders is gebeurd. Je moet je voorstellen mensen in die tijd is mensen geleerd om vanuit het racisme te denken. Om te eh om het werd ze geleerd dat eh Afrikanen inhumaan in eh inferieur waren. Ehm ze werden als bezen behandeld, als een eh barbaars, primitief. En dat de slavernij nodig was om ze te laten ontwikkelen. De slavernij werd gerechtvaardigd met de Bijbel in de hand. En tot op de dag van vandaag zie je nog steeds de weerslag van in de maatschappij zoals de Zwarte Piet. Als je zo naar dat eh kindje kijkt op het schilderij is het gewoon hetzelfde als Zwarte Piet. Hij lijkt gewoon op eh op Zwarte Piet. Moet even op adem komen. Hond bij je komen zitten domie. Eh je mag eh maar eh ik moest even ik moest even frisse lucht. Begrijp ik.

Dit is natuurlijk iets waar we het juist de hele tijd over hebben gehad. Eh het valt mij op dat er heel weinig over de transatlantische slavernij en slavenhandel wordt geleerd op school. Dat er daardoor ook heel veel ontwet onderwerp is voor heel veel mensen. Dus proberen niet alleen voor mij, het is ook het Nederlandse verleden en schaamte. Ja, het is gewoon een stuk geschiedenis en we kunnen het niet terugdraaien denk ik. Maar ik denk wel dat hoe wij nu met elkaar omgaan dat het een heel groot verschil is als die eeuwen geleden. En ik denk dat we daarop moeten teren. De erkenning is toch geweest? Nee, ehm de transatlantische slavernij en slavan is echt gemist dat tegen de menselijkheid geweest en dat wordt niet erkend en er is ook nooit excuses voor aangeboden. Nee. Nou, ik was Nederland die eigenlijk helemaal niks met die tijd hebt te maken. Ik zeg niet zou best mijn excuus kunnen aanbieden voor de dingen van het moet van de Nederlands Nee, het jij hoeft geen daar daarvoor zitten we niet hier. Op het moment dat ik dan als vertegenwoordiger van het Nederlandse volk dan persoonlijk mijn excuus wil aanbieden wat mijn voorvaderen dan eventueel gedaan heb is dan al niet voldoende. Ja, ik bedoel kom op Dennis, dat is toch belachelijk. Dat zijn niet de excuses waar ik op zit te wachten. De Nederlandse staat moet excuses aanbieden en erkennen dat het een misdaad tegen de menselijkheid is geweest. Want dat doen ze niet. En daarom voelen heel veel zwarte mensen, wij afro Nederlander zich zo miskend. Ja, lastig.

Volgende week de deelnemers worden in duo's verdeeld en verlaten het huis om geconfronteerd te worden met elkaars gewoonte in het leven van alle dag. En dat levert onthullende inzichten op. [Muziek] Laat het los. Jij bent niet de Zwarte Piet in onze maatschappij. Wat maakt het nou uit of je nou met een jongen of met een meisje naar buiten gaat? Wat heeft de buitenwereld daarvan last van? Wie zei dat? Niet filmen. Ik zou hier nooit willen wonen. Ik was hier niet thuis. [Muziek] Wat wat vind je? Zolang ik niet met de roek krijg vind ik het goed hè. Je [Muziek]