Transcription
İş ilanlarındaki takım çalışmasına yatkın, güleryüzlü ve pozitif, ileri derecede İngilizce bilen kişi siz misiniz?
Veya yazılı ve sözlü iletişim becerisi yüksek, insan ilişkileri kuvvetli, organizasyon yeteneği olan kişi siz olabilir misiniz?
Ya da sayısal verileri analiz becerisine sahip, tempolu ve yoğun çalışma ortamına uyum sağlayabilecek olan, disiplinli, dikkatli ve sorumluluk sahibi olan kişi mi sizsiniz?
Eğer bu söylediklerimden birine "evet, benim" dediyseniz çok şanslısınız. Çünkü birçok iş ilanı size anlatıyor. İş ilanlarında az önce verdiğimiz örnekte olduğu gibi işe alınmak istenen kişinin farklı özelliklerinden bahsedilir. Kişinin okumakta olduğu veya mezun olduğu bölüm nedir? Yabancı dili ne düzeydedir? Bilgisayar programlarına ne kadar hakimdir? Kendini geliştirmeye açık mıdır? Bu ve benzeri ölçütleri oldukça sık görürüz. Peki bu özellikler tam olarak ne ifade ediyor? Bugün tam da bu konu hakkında konuşacağız.
Kariyer planlama dersinde geçen hafta "Bunları Biliyor Musunuz?" derslerimize başlamıştık. İkinci modülümüzde "Bunları Biliyor Musunuz?" derslerimizin ilkinde zeka ve kişiliğe değindik. Bu hafta 3'üncü modülümüz olan kişisel özelliklerimizden bahsedeceğiz. Bu haftanın konusu olan kişisel özellikler; bilgi, beceri, yetenek ve yetkinlikler. Bilgi, beceri, yetenek ve yetkinlikler bir işin size uygunluğunu veya sizin bir işe olan yatkınlığınızı değerlendirebileceğiniz özelliklerdir.
Gelin bu kavramları incelemeye bilginin tanımıyla başlayalım. Aslında ne olduğunu bilmemize rağmen biri size "bilgi ne?" diye sorduğunda açıklamak için doğru kelimeleri bulmak oldukça zor. Araştırmak için bir arama motoruna "bilgi nedir" yazdığınızda karşınıza birçok farklı kaynak çıkacaktır. Bunların büyük bir kısmının bilgiyi felsefi boyutta inceleyen kaynaklar olduğunu görebilirsiniz. Hatta epistemoloji olarak adlandırılan bilgi felsefesi hakkında detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz. Fakat bu modülümüzde amaç felsefi bir inceleme yapmak değil. Bu modülde bilgi kavramını, beceri, yetenek ve yetkinliklerle birlikte kariyer hedeflerinizi belirlerken güçlü ve gelişime açık yönlerinizi tespit edebilmek amacıyla tanımlamak istiyoruz. Bu nedenle bilgi kavramını bir konu hakkındaki bilgi düzeyi anlamında kullandığımızı düşünebilirsiniz.
Bilginin en temel tanımı olarak "insan aklının alabileceği gerçek, olgu ve ilkelerin tümü" diyebiliriz. Şu an anlatmakta olduklarımız da dahil olmak üzere derslerde öğrendiklerinizin hepsini bilgi kapsamında değerlendirebiliriz. Bu modülde bahsettiğimiz bilgi kavramı uygulanabilecek ve gerçeklere dayalı bilgiler bütünü anlamına gelir. Örneğin yabancı diller bilgisi, bilgisayar programlama dilleri bilgisi gibi.
Ekonomi bölümünde okuyan bir öğrenciyi düşünelim. Öğrencimiz okulda aldığı dersler sayesinde bu alanda bilgi edinecek. Daha detaylı incelersek ekonomi bölümünde okuyan öğrencimiz mikroekonomi, makroekonomi ve ekonometri alanında; daha özele indirgersek arz talep modeli, tüketici teorisi veya büyüme, işsizlik ve enflasyon konularında bilgi düzeyini arttırabilir. Bu teorik bilgiler iş hayatı için oldukça önemli ama bu bilgileri kullanmayı ancak pratik yaptıkça ve çalıştıkça öğrenecek.
Bilgi, resmi olarak veya gayriresmi öğrendiğiniz şeyleri ifade eder. Gerçekler, teoriler, prosedürler ve kurallar gibi şeyleri içerebilir. Örneğin iletişim teknikleri ile ilgili bir seminere katıldınız. Kavramlar hakkında fikir sahibi oldunuz ve örnekleri dinlediniz. Fakat öğrendiklerinizi ilgili seminerde uygulama fırsatı bulamadınız. İletişim teknikleri seminerinde öğrenmiş olduğunuz gönderici, alıcı, bağlam, dönüt terimlerini çok güzel açıklayabiliyorsunuz. Peki seminerden sonra birdenbire çok iyi iletişim kurmaya başlamış olmanız mümkün mü? Yani diyebiliriz ki bilgi, kavramların anlaşılmasına odaklanır. Yani teoriktir. Uygulamaya dökülmediği ve gerçekleştirilmediği için pratik değildir.
Bir konu hakkında bilgi edinmek o konuyu öğrenmek ve uzmanlaşmak için yeterli olur mu? Örneğin yüzmekle ilgili bir sürü kitap okuyarak yüzme öğrenebilir misiniz? Tabii ki öğrenemezsiniz. Aynı şekilde bir alanda kariyer planlayabilmek için yalnızca bilgi düzeyinizi hesaba katmak size doğru bir yol çizmeyecektir. Yüzmeyi öğrenmek için pratiğe ihtiyacınız vardır. Yani beceriye.
"Beceri" dediğim için siz de sanki yüzmek için doğuştan kabiliyetli olmanız gerekiyor gibi hissettiniz mi? Tebrikler. Siz de yetenek ve beceri kavramlarını birbiri yerine kullanıyorsunuz. Aslında yetenek ve beceri tam olarak aynı anlama gelmemekte. Şimdi iki kavramı açıklayarak ayrımı netleştirelim.
Önce becerinin ne olduğuna bir bakalım. Beceri, bir işi doğru bir şekilde yerine getirebilmek için gerekli olan ve pratik yaparak geliştirmeye açık olan, ölçülebilir ve gözlemlenebilir özellikler anlamına gelir. Örneğin hızlı yazma becerisi, müzakere becerisi, zaman yönetimi becerisi. Beceriler genellikle eğitim yoluyla öğrenilen veya kazanılan yeterliliklerdir. Beceri eğitimi pratiğe yönelik bir eğitim olmakta ve kişi aktif olarak geliştirmek istediği beceri ile ilgili uygulamalar yapmaktadır. Bu uygulamaları yaparken ilgili konuda bir uzmanla beraber çalışarak uzmandan geri bildirim almak, uzmanı uygulama sırasında gözlemlemek beceri gelişimini hızlandıran faktörler olarak görülebilir. Beceriler daha önce de bahsettiğimiz gibi ölçülebilir ve gözlemlenebilir olduğu için özgeçmişinizde becerilerinizden bahsetmek istediğinizde becerilerinizi eylemler olarak kağıda dökebilirsiniz ve daha sonra sahip olduğunuz becerileri gerçek hayata uygulayarak gösterebilirsiniz.
Bilgi ve beceri ilişkisine bakacak olursak bir mesleğin gerektirdiği bilgi düzeyini beceri gelişimiyle desteklemek gerektiğini görürüz. Örneğin satış ve pazarlama eğitimi alabilirsiniz. Ancak bu bilgilerinizi uygulamaya başladığınız zaman aslında satış ve pazarlama becerilerinizi geliştirebilirsiniz. Konuşulanları anlayan ancak henüz İngilizce konuşamayan arkadaşları burada anmadan geçmeyelim. Okulda İngilizce dil bilgisi öğrenmeniz ve kelime dağarcığınızı genişletmeniz tam olarak İngilizce konuşma becerisini kazandığınızı göstermez. İngilizce konuşabilmeniz için bir noktada konuşmayı pratik ederek kendinizi geliştirmeniz gerekecektir.
Yetenek kavramına gelecek olursak yetenek, kişinin bir konuyla ilgili deneyim ve pratikten bağımsız doğuştan getirdiği kabiliyet potansiyel anlamındadır. Peki tüm bireylerde bütün yetenekler mevcut mudur? Yeteneklerimizin düzeyi birbirinden farklı mıdır? Yoksa herkesin her yeteneğe sahip olacağına inanmak gerçek dışı mıdır? Bazı yeteneklerimiz diğer yeteneklerimize göre veya diğer insanların o konudaki yetenekleriyle kıyaslandığında ön plana çıkar. Örneğin bazı insanlar üstün bir atletik yeteneğe sahip olabilir ve spor aktivitelerinde başarılı olabilir. Kimilerininse uzamsal düşünme yeteneği vardır. Bu kişiler görsel verileri hatırlamada ve anlatılanları zihinde canlandırmada iyi olabilirler. Grup çalışmalarında sürekli "neden?" diye soran ekip üyesininse analitik yeteneğinin ön planda olduğunu söyleyebiliriz. Bazılarınınsa hayal gücü daha gelişmiştir. Yeni fikirler, imgeler ve kavramlar üretebilme yetisi olarak tanımlanan hayal gücü kişinin yaratıcılığını destekler.
Kişi eğer bir alanda yeteneğini keşfeder ve bu alandaki becerilerini geliştirmek için yönlendirilirse öğrenme ve uzmanlaşma sürecinde çok daha hızlı yol alabilir ve üstün bir performans sergileyebilir. Örnek verecek olursak, spora yeteneğini keşfetmiş bir kişi basketbol oynayarak bu alanda becerilerini geliştirmeye odaklanırsa dünya çapında başarılı bir basketbolcu olma şansından bahsedebiliriz. Son zamanların en iyi basketbolcularından biri Anthony Davis, spor alanındaki yeteneğini keşfettiği için ve basketbol becerilerini geliştirerek bir kariyer planı yaptığı için oldukça şanslı. Bu alandan bir diğer örnek olarak Hidayet Türkoğlu'ndan bahsedebiliriz. Basketbolda genç yaşta başlayan Hidayet Türkoğlu'nun yeteneği ve çok çalışması sayesinde kendini ne kadar geliştirdiğini görebiliriz. Bu şekilde yetenek ve azmin bir araya gelmesiyle futbolda adını duyuran Merih Demiralı da Türk futbolunun günümüzdeki parlak isimlerinden biri olarak örnek gösterebiliriz. Michael Phelps de yüzme alanından bir örnek. Küçük yaşlarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu teşhisi konan Michael Phelps için öğretmenleri hiçbir şeye odaklanamadığını söylediler. Fakat Michael Phelps'in yüzmeye yatkınlığını, hatta vücut yapısının yüzmek için ideal yapıda olduğunu bilmiyorlardı. İyi bir yönlendirme ve çok çalışmayla bugün ne kadar başarılı olduğunu hep beraber görebiliriz. Michael Phelps'in yüzücü olmak için doğduğunu söylemek pek de abartı olmaz.
Sanat alanından örnek vermek istersek aklımıza İdil Biret gelebilir. Genç yaşından beri müzikle bir arada büyüyen ve yatkınlığını keşfeden sanatçı şu an dünya çapında tanınıyor. Son olarak Murat Karahan'dan bahsedelim. Kendisinin dünya çapında bilinen bir tenor olmasının, yetenek ve çok çalışmayla kendini geliştirmesinin birleşimi olduğunu söyleyebiliriz.
Peki kişi yeteneği olmayan bir alandaki becerilerini geliştirebilir mi? Elbette bir alanda becerilerinizi geliştirmek için illaki o alanda oldukça yetenekli olmanız gerekmiyor. Spora yeteneğiniz ön planda olmasa dahi basketbol oynayarak bu alanda becerinizi geliştirebilirsiniz. Belki Anthony Davis kadar iyi bir basketbolcu olamayabilirsiniz. Ancak iyi basketbol oynamayı öğrenmeniz çok pratik yapmanızla mümkün olabilir.
Geldik son kavram olan yetkinliğe. Yetkinliği günlük yaşamda bilgi, beceri ve yetenek kadar sık kullanmıyoruz. Ancak iş hayatına adım attığınızda yetkinlik kavramının günümüzde çok konuşulan ve çok önemsenen bir kavram olduğunu göreceksiniz. Yetkinlik modeli, yetkinlik bazlı mülakat gibi terimlere şimdiden aşina olmanızı öneririz.
Yetkinliğin ne olduğunu konuşacak olursak, yetkinlik bir işte beklenen performansı gösterebilmek için gerekli olan gözlemlenebilir ve ölçülebilir bilgi, beceri, yetenek ve diğer kişisel özelliklerinin kişide yeterli düzeyde olması anlamındadır. Bir diğer deyişle bilgi, beceri, yetenek ve diğer kişisel özelliklerinizin bir araya gelerek size bir işi iyi yapabilme ruhsatı kazandırması diyebiliriz. Bir önceki modül ve bu modülde üzerinde konuşulan özellikleri içinde barındıran, kapsayıcı ve önemli bir kavram olan yetkinlik, bir işteki performansın en önemli unsurlarından biri olarak karşımıza çıkar.
İş hayatında en çok aranılan yetkinlik türlerini örnek olarak liderliği gösterebiliriz. Bir yetkinlik olarak liderliği inceleyecek olursak bu konuda yetkin bir kişinin yönetim ve liderlik ettiği alandaki bilgi düzeyinin yüksek olması, müzakere, iletişim, zaman yönetimi, problem çözme, inisiyatif alma becerilerinin gelişmiş olması, analitik zeka ve duygusal zeka türlerinin ön planda olması, kişilik olarak sorumluluk boyutu yüksek ve duygusal dengesinin ön planda olması beklenir. Burada anlatıldığı üzere bir yetkinlik olarak liderlik, kişisel özelliklerimizin ve davranışlarımızın bütünüyle ortaya çıkar.
Yalnız yetkinlik konusunda dikkat etmemiz gereken bir önemli nokta var. Yetkinlik hedeflerimizle doğrudan ilgili ve bu hedeflerle anlam kazanan bir özellik. Biraz önce saydığımız iletişim, zaman yönetimi ve problem çözme becerileri hemen hemen her iş için gerekli olabilecek becerilerken bireysel çalışmanın ön planda olacağı bir kariyer hedefinde liderlik konusunda yetkin olmamız bizi daha başarılı yapacak mıdır? 10-15 kişilik bir ekibi yönetmeniz gerektiği bir pozisyonda çalışacağınız bir kariyer hedefine göre bireysel çalışma alanında liderlik yetkinliğine çok daha az ihtiyacınız olacağını düşünebiliriz. Bu yüzden mevcut ve potansiyel yetkinliklerinizle gelecek planlarınızı birlikte değerlendirmeniz sizi en doğru şekilde yönlendirecektir.
Modüldeki tüm kavramlar üzerinde konuştuk. Peki neden bilgi, beceri, yetenek ve yetkinlik konularının üzerinde durduk diye soracak olursanız; tıpkı zeka ve kişilik konularını konuşurken söylediğimiz gibi bu dört kavramda kendimizi tanımak, kendimize uygun kariyer planlarını çizebilmek adına oldukça önemli. Kariyer planlarınızı yaparken şu sorular üzerinde düşünmeniz ve kendinize buna göre bir yol çizmeniz oldukça yararlı olacaktır.
Hangi işlerde, hangi teorik bilgilere, hangi becerilere, yetenek ve yetkinliklere ihtiyaç var? Siz bilgi, beceri, yetenek ve yetkinliklerinize göre hangi işler için daha avantajlı konumdasınız ve hangi konularda gelişime açık yönleriniz bulunuyor?
Ayrıca üniversitede edinilen teorik bilginin beceri gelişimiyle desteklenmesinin doğru bir kariyer planlamada önemli bir adım olduğunu görüyoruz. Alanlarımızla ilgili bilgileri edinmek için üniversitede teorik derslere giriyoruz. Beceri gelişimi içinse uygulamalı dersler alıyoruz; laboratuvar dersleri, saha çalışması dersleri gibi. Bununla beraber staj yapmak ve öğrenci kulüplerine katılmak da beceri gelişiminin çok önemli bir parçası. Bu yüzden beceri gelişiminizi destekleyecek uygulamalı eğitimler olan staj, öğrenci kulüp çalışmaları, gönüllü çalışmalar, yarı zamanlı iş imkanlarını değerlendirmeniz sizin için oldukça faydalı olacaktır.
Bir önceki modülde bahsettiğimiz gibi yalnızca bir kişisel özelliğimize odaklanarak kariyer planlaması yapmamız doğru olmaz. İki modülde de öğrendiğimiz kavramları bir araya getirdiğimizde kariyer planlamada kendi özelliklerimize uygun bir yol çizmek için zeka, kişilik ve yetkinlik özelliklerimizi bir arada düşünmemiz gerekiyor. Tabii yetkinliklerimizi düşünmek için de bilgi, beceri ve yeteneklerimizi tanımak şart.
Aklınızda kariyer hedeflerinizle ilgili bazı planlarınız olabilir. Eğer planlarınız varsa aklınızdaki kariyer hedefleriyle ilgili araştırma yapabilirsiniz. Araştırma yaparken aklınızdaki kariyer hedefine ulaşmak için hangi konularda bilgi düzeyinizi artırmanız gerekiyor? Hangi alanlardaki beceriler, yetkinlikler ön plana çıkıyor konularına odaklanabilirsiniz.
Kariyer hedeflerinizle ilgili planlarınız henüz şekillenmemiş de olabilir. Unutmayın, bu çok normal. Kariyer planlarınızı düşünmeye başlarken önce kendinize şu soruları sorabilirsiniz. Sizce hangi tür zekanız ön plana çıkıyor? Hangi kişilik özellikleriniz baskın? Kendinize hangi becerileri geliştirmeye yatkın buluyorsunuz? Hangi konularda bilgi düzeyinizi ve becerilerinizi geliştirmek istiyorsunuz? Böylece kişisel özelliklerinize uygun bir kariyer hedefi oluşturmak için kendinizi tanımaya başlamış olacaksınız.
Kariyer planlamada en önemli aşamalardan biri olan kendimizi keşfetmemiz gereken noktalara iki hafta boyunca değinmeye çalıştık. Bu sürecin henüz çok başında olduğunuzu ve kendinizi tanımak için ayırdığınız zamandan keyif almayı unutmayın. Bir sonraki derste görüşmek üzere.
[Müzik]
[Müzik]