Transcription
Merhaba Rüzgar adam, hoş geldiniz. Adım Norman Bilginer, elektronik mühendisiyim. Mor Enerji'nin kurucu müdürüyüm. 2008'den beri rüzgar sektöründe çalışmaktayım. Bugün sizlere rüzgar türbinlerinde pratik bakım yönetimi ve bakım çeşitleri ile ilgili eğitim vereceğim.
Şimdi, rüzgar türbinleri IEC standartları, IEC 61400 kaynaklarına göre tasarlanıp dizayn edilir ve üretimleri yapılır. IEC 61400 standardına göre rüzgar ürünlerin ömrü 20 yıl olarak kullanılmaktadır. Tabii, ay standartlarda tanımlanan ortam koşulları ile gerçek çalışma koşulları her zaman aynı olmamaktadır. İşte özellikle Avrupa ülkelerinde, Danimarka'da, Almanya'da biraz daha düz arazilere, o düz arazilerdeki rüzgar türbinlerindeki yapılanmalar ile Türkiye'deki kompleks arazi dediğimiz dağlık, tepelik, valilik arazilerdeki rüzgar türbinleri yıpranma meseleleri farklı olmaktadır. Dolayısıyla standart bakım yöntemleri ile planlı ya da arızi bakım yöntemlerinden farklı olarak, özellikle ülkemizde kompleks araziler çok fazla olduğu için biraz daha proaktif yöntemle bakım yapmamız gerekmektedir.
Şimdi bir rüzgar türbini planlaması yapılırken ya da rüzgar santrali planlaması yapılırken, başlangıçtan imalat aşamasına, güzel yönünü bitirilmesine kadar ki süreçlerdeki adımlar; planlama aşaması, montaj, devreye alma aşamaları, daha sonra işte üreticilerin verdiği süreye göre genelde iki yıl olur, nominal dediğimiz garanti, sonra kontroller ve garanti kontrollerden sonra da rüzgar türbini tedarik sözleşmelerinin yanında imzalanan servis sözleşmeleri bu beş yıl olur. Yeni konseptle genelde türbin tedariği 15 yıla kadar servis sözleşmeleri daha etmektedirler, vermektedirler. Bu 15 senenin sonunda servis sözleşmesi bittikten sonra ya servis sözleşmesine uzatılmasına gidilir veya artık mevcut yatırımcı kendi ekibiyle ya da 2. veya 3. parti firmalarına bakım faaliyetlerini devam ederler.
Bu yatırım maliyeti ile beraber bizim kapı dediğimiz yatırım maliyeti ile beraber bir operasyonel maliyet anlamında da rüzgar türbinindeki maliyetleri bir kütlesi şeklinde tamamlarız. Orada bir grafiğimiz var. Buradaki grafikte kütlesi şeklinde tamamlarız. Başlangıçta ilk yıl yatırım maliyetlerinden kaynaklanan operasyonel giderler yüksek olur. Daha sonra zamanla bunlar iki seneden itibaren düşüşe geçerler. Yedi seneden itibaren de tekrardan yıkamalar ve kırılmalar, elektriksel yorumlar başladığı için tekrardan maliyetler, operasyonel maliyetler yükselişe geçer. Fakat buradaki yükselişi bizim engellememiz noktasında bakım faaliyetleri özellikle büyük önem arz etmektedir. Burada 7-12 yıl arasında tekrardan döne döne masaları, dişli kutuları, kanatlar, generatörler, bu tür akşamlar 7-12 yıl arasında artık arıza durumları bekleriz. İple daha fazla bitmez ve ciddi hasarlar, kırılmalar, hatta komple aksam değişimlerine kadar götürecek hasarları, kusurları bekleriz. Tabii buradan iki seneden sonra artık bakımdan da devam edilirse, 12 seneden sonra 12-15 yıl arasında biz tekrardan yeniden yatırım maliyeti dediğimiz bizim masraflar meydana gelir. Bu kadar işte kırılan bir dişli kutusunun değişmesi, aşağı yukarı 300-400 milyon dolar mertebesinde, kırılan bir kanadın değişimi 70-80-100 dolar, arkadaşından jeneratör maliyetleri, herkes 100 bin euro olan bir millet vardır. Sonrasında tekrardan burayı yakıp tüm bu falan ışıl ana ekranda burada kırılan ekipmanları değiştirdikten sonra tekrar biz bu küvet evresine başına döneriz, tekrardan yazdırma hallederiz, maliyetlerimiz düşer. Sonra yeni senenin sonunda dizayn ömrünü tamamlayan türler bazen 17-18 senede, bazen işte iyi bakım planlamasıyla 22 senede, 22 seneye kadar uzatılabilir. Bu bir bakım planlamasıyla dizayn ömrüne yakın artı eksi birkaç sene düzenleme yakın süreçte türbin ömrünü tamamlar ve tekrardan yeniden türbin tedariğiyle yeni bir sürü de aynı döngü bir daha başa sarar.
Tabii burada bizim bir ortalama bir bakım maliyeti yakalayabilmemiz için bakım faaliyetlerinin planlanması büyük önem arz etmektedir. Burada grafikte göreceğimiz gibi yaşam süreci boyunca sıfırıncı yıldan 20 yıla, yeni ikinci yıla kadarki süreçlerde bizim sabit bir ereğli, sabit bir doğru, doğru şekilde lineer şekilde bir bakım maliyetini sabit diyebilmek için bizim bakım faaliyetlerini düzenli bir şekilde organize etmemiz gerekiyor. Burada artık için bakım faaliyetlerinde ziyade zaman bazlı bakım faaliyetlerini ya da bizim rant fair ödediğimiz bakım faaliyetlerinden ziyade artık kuraklık yöntem dediğimiz bizim her detaya incelediğimiz ama şartlarına göre, zeka da gene verilerde ekstradan donatacağımız sensörler, titreşim sensörü, sıcaklık sensörü, basınç sensörü, bu tür sensörlerle türbini daha fazla kontrol altına alarak arıza gelmeden, ciddi bir hasar oluşmadan ve ekipmanlarıyla sürmeli kendisinde oluşmadan biz bu sensörler vasıtasıyla bir analizi vasıtasıyla ilave testler vasıtasıyla o fenomen ölçümler vasıtasıyla bizim türbini biraz daha kontrol etmemiz gerekiyor ve Türkiye'deki dataları doğru okuyarak kestirimci bakım planlaması ve pratik yöntemle türbin ömrünü dizayn ömrünü geçecek şekilde işletme şansımız doğabilmektedir. Artık bakım maliyetlerinde değişken bir halden sabit bir hale sop ihtimalimiz olacaktır.
Şimdi burada ikinci dediğimizde arıza arıza istatistikleri var. Bir türbini oluşan arıza arıza ben de bakıyoruz. Burada elektrik arızaları sayıca çok gelmesinden rağmen durma süresi daha az görülmektedir. Yukarı aşağı doğru incelediğimizde mavi kısımlar sıklık anlamında gözüküyor. Hangi arıza ne kadar sürede geldiğini gösteriyor. Sağ taraftaki kırmızı bölümleri ise bu durma süresi uzunluğu anlamında gün anlamında duruş süresini göstermektedir. Bu da bakarsanız elektrik arızaları kısmı arızaları yani çok olacak içerisindeki başarılardan kaynaklı olabilir. Yaratır içerisindeki herhangi bir ufak bir sigortadan dahi olabilecek bir arızadan ama bunların söylenmesi ya da sonlandırılması giderilmesi daha basit olduğu için durma süreleri daha kısadır. Çok çekilir ama daha kısa sürede ki durduğu için oluştuğu için çok fazla bizi etkilemez. Burada asılan ekipmanları dediğimiz bizim özellikle bakacak olursak jeneratörler, dişli kutusu ve drive train dediğimiz bizim akşamlar. Ama bu akşamlar da oluşan hasarların sayısı göreceli düşük olmasına rağmen duruş süresi burada yazılanları biraz daha iyimser diyebiliriz. Duruş süreleri altı hafta ile sekiz haftaya kadar çıkabilmektedir. Şu anda yerli üretimde özellikle İzmir bölgemizde, yani üretimde Türkiye'de artık bu ekipmanlar yerli olarak üretebilmekte olduğu için durma süresi görüntü olarak düşmüştür. Ama ortalama eski tip ürünlerden özellikle tedavi süreleri dişli kutusunda, jeneratörde yerleştirdik ilçesinde, oradaki tedavi süreci 6 hafta, 8 hafta da montajda beraber bunlar 16 haftaya kadar çıkabildiği için duruş sürelerini tek bir arızada eşittir süreleri bulunmaktadır. Bu da operasyonel maliyetleri ve gelir anlamında yatırımcıya olmaktadır.
Burada rüzgar türbini seçerken, rüzgar sahası seçerken bizim ana faktörlerimiz var. Ana faktörlerden en önemlisi rüzgarın uygun koşulları, rüzgarın şiddeti, rüzgarın yönü, rüzgarın türü, işte dalgalı mı gelecek, darbeli gelecek, vuruş açısı, türbülanslı rüzgar geliyor, abi rüzgarı mı yoksa akintepe rüzgarın o rüzgar tiplerine göre bu türbini seçerken gözünde bulacağımız parametrelerden bir tanesi rüzgarın kendisi. İkincisi hava koşulları, rakımın bir metrenin üzerinde çalışacağız, bir metrenin altında mı çalışacağız? Rakım yüksekliği buradaki hava yoğunluğunu değiştirmektedir. Hava yoğunluğuna göre içerisi değişmektedir. Buradaki işte karasal iklim tipleri çalışıyoruz, işte bizim Ege, Akdeniz sahilindeki gibi biraz daha ama bir yerlerde çalışıyoruz. Türbini seçerken buzlanmayı ne kadar gözünün alacağız? Türbülans değerlerine kadar dikkat alacağız? Burası dediğimiz bizim için açılarını tekrar dikkat alacağız veya bu tüm parametreler göz önünde bulundurarak bize hangi türbin tipi doğru olarak seçip hangi türbini seçmemiz noktasında bu değerlendirmeyi alacağız.
Diğer saat konuşuruz dediğimiz bizim sahaya erişim koşullarımız var. Sahaya erişim koşullarımız, tepeye ulaşacağız, köy içerisinden geçeceğiz, yerleşim yerlerinden geçeceğiz, geçerken zeytinlikten bir geçeceğiz, nereden geçeceğiz? İşte eğim, özellikle taşıma yollarındaki eğim şiddetini ne kadar olacak? İşte 112'den daha bir daha büyük olacak? Tüm bunları dikkate aldığımızda saha koşulları da türbin türbini, rüzgar santrali seçiminde büyük önem arz etmektedir.
Tabii ki parametre ile beraber bizim türbin lokasyonları seçtiğimiz kısım, mikro saat olarak saha seçilen, seçme ve çocuk konuşlandırma olarak tüm parametre dikkate alarak bir mikro saatin yapıp uygun türbin tipi, uygun türbin noktası seçerek yatırımımızı başlatmış olacağız. Burada da geçtikten sonra biraz önce bahsettiğimiz dönmeye başlıyoruz. Projeyi gerçekleştirdik, projeden sonra montaj, tedavi süreci, montaj, devreye alma. Devreye almadan sonraki bizim artık burada bizim için önemli olan bundan sonraki yatırım maliyetleri, yani o pes maliyetleri, işte Kemalettin düşünme arkasında ya da sabit tutmak noktasında bakım stratejimizi doğru belirlememiz gerekiyor.
Şimdi piyasada bilinen bakım türleri kapacak üç başlık altında toplayabiliriz. Bunlardan bir tanesi reaktif bakım ya da işte bakım ya da dediğimiz bizim birazdan pasif bakım olarak düşünebileceğiniz arıza çıkana kadar devam. Yani ekipman patlayana kadar, yanana kadar ciddi arıza çıkana kadar devam. Bu bu tür arıza götür bakım yöntemi genelde 7/24 vardı ile çalışan fabrikalar, üretim durması açısından fabrikalarda daha çok tercih edilen, yeni bir bant olmayan ya da yedek üretim alanı olmayan fabrikalarda ama çok tercih edilen bir yöntem. Burada genelde işte da de yapılabilir, kolay değiştirebilirim aydı, sensörlü ve saydut un malzemeleri de genelde budur yakıp bakım yöntemine göre doğru yöntemdir.
Sonraki bakım yöntemi bizim prenses fön eci istediğiniz planlı ya da tarzı tam beslediği zaman, bazı ülkelerde zaman bazlı bakım duygular oteli belli aralıklarla, üç ayda bir, rüzgar türbini tipine göre üç ayda bir, altı ayda bir, artık yeni teknolojiler de biraz daha kompakt bir mobil adresi İstanbul dışında artık senede bir rutin bakım, gözle kontrol, yağlama, elektrik bakımı, toplama vesaire aklınıza gelebilecek ürün içerisindeki mekanik, elektrik tüm bakımların senede bir, senede iki üreticisine göre, türbin tipine göre yapıldığı planlı bakım çeşididir.
Burada bizim üçüncü bir yöntem dediğimiz ki tavsiye ettiğimiz bıraktık bakım yöntemi değişik, yani yönelip bazlı ya da konuşun beslediği CD durum bazlı bakım yöntemi bizim parça ettiğimiz, önerdiğimiz bakım yöntemidir. Burada biraz önce bahsettiğim gibi türbini olabildiğince sensörlerle donatıp her türlü veriyi, titreşim, basınç, sıcaklık, işte aklınıza gelebilecek türlü üzerinden toplayacağınız her türlü veriyi toparlayıp sık adadaki gelecek 10 dakikada, üç dakikada, işte belli periyotlarla, belli bir frekansta gelen dağlarla beraber bunları bir masada değerlendirip önden bakım planlaması yapmadan önce kutusunda bir problem var dışlı kutusundaki program artık eşim sen söyle ne bir uyarı geliyoruz kazanma baktık, işte bunlar da yataklarda sıcaklıkta yükselmeye başladı, artık dişli kutusunun gideceği belli yapacak aksiyon önce ben de yapmak endoskopi yaptıktan sonra tüm verileri masaya koyup artık problemi nereden geldiğini önlem tespit edip kongre dişli kutusu 334 yüzüyorum maliyetlerden ziyade bir roman, bir dişli, bir yatak değişimi yaparak veya sadece bir yer değişikliği yaparak diş dokusunu kurtarma ihtimali olan bakım yaklaşımından bahsediyoruz.
Burada bakıyorum yapılırken tabii firmaların gözünde bulunması gereken para mesela var. Bir bakım bir gibi oluşması gerekiyor. Burada bakım kim ile beraber bir stok yönetimi gerekiyor. Stok yönetimi ile beraber bir operasyonel maliyetleri yönetildiği, operasyona verdikleri yönetildiği ve bir bilim gerekiyor. Ve aynı zamanda da türbinde oluşacak gerek dizaynı gerekse spesifik olarak ortaya çıkan hasarlarla kusurlarla ilgili gerekiyorsa yazılımsal, donanımsal akrepler, bizim genelde piyasada olarak söylenen güncellemeler, yazılımsal, donanımsal güncellemelerle beraber komple bir bakım yönetim sürecini devrede tutmamız gerekiyor.
Burada hafiften bahsediyoruz. Bir aktivite nedir diye soracak olursak bu aktivite aksiyon ya sonuç odaklı, sabit bir şekilde bir program oluştuktan sonra ki akşam olarak değil, aksiyon bir problem oluşmadan önce problemin gelişini sezip ona göre tedbir almak, proaktif olmak anlamında kullanılır. Burada proaktif yöntemle profit davranışla bu sadece rüzgar türbini hayatımızdaki her adam alanda da bıraktık şekilde davranmamız gerekiyor. Ben de önümüzdeki tüm dataları değerlendirip bir planlama çerçevesinde önceki önleyici aksiyonu almanın adıdır proaktivite. Bu sadece rüzgar türbini gibi değil, dediğim gibi belirtin her türlü teknik idare, finansal tüm süreçlerde kendi yaşamımızdaki tüm süreçlerde dahi reaktif olmanın faydaları vardır.
Rüzgar türbininde proaktif yöntemle yapılan bakımların bize avantajları ne? Şimdi proaktif yöntemlerle bahsettiğimi bahsettiğiniz şekilde, proaktif bir bakım yöntemi ile o arızaların yüzde 30 ile 100 de 50 arasında engellendiği, işte çıkan olarak doğrulanmış, yine bakım maliyetlerinin yüzde yirmi üç aşağı k123 olarak azaltıldığı ispatlanmış, yine benzer şekilde stok maliyetlerinde yüzde 45'e varan onlarda düşürüldüğü gözlemlenmiş, yine türbin ekipmanlarının ötürü performansının yüzde yediye varan artışlar sağladığı görülmüş. Burada bakım hem bir anda maliyeti düşürüyorsunuz, operasyonel maliyeti düşürüyorsunuz, her anlamda bir taraftan da performansını artırarak kazancınız da yükseltiyorsunuz. Torbasına müthiş bir şekilde karlı bir aksiyon çeşidi. Yine planlama noktasında yüzde 40'a varan bir iyileştirme sağlayacak, eşim gereksiz ekip, gereksiz ekipman, gereksiz malzeme tedavi unutmaları da yine maliyet düşürücü faydaları bulunmaktadır.
Bu hafifinden tabii standart sözleşmelerde bu piyasada uygulanan emrah maddelik garantisi dediğimizi rüzgar türbinleri uygulanan genelde üreticileri yatırımcılara verdi, yatırımcıların da uzun süreli sözleşmemiz var, işte bir gün komşularımız var deyip de sadece malik bazı düşündüğü davranış çeşidi çok açıkçası makbule geçer değil. Hemen çeşitleri de zaman bazlı ve üretim bazlı olmak üzere iki farklı çeşit emreamade lig değerlendirmesi. Bak biz burada proaktif yöntemi ne kadar uygular, 8m multicore alnımızda yükselecektir. Dolayısıyla emreamade lig kalanından üretici zarar etmeyecek, cezaya düşmeyecek, hem de yatırımcı gereksiz vuruşlarla gereksiz kayıplarla beklediği hedeflediği planladığı üretim, üretimin altında kazançlar sağlayacak ve yatırım geri dönüşüm aletleri daha da istenilen doğrultuda bu gerçekleşmiş olacaktır.
Bu bakım yöntemi ile ilgili anlatacaklarımız bu kadar. Bir sonraki derste servis sözleşmesi ile ilgili eğitim vermeye çalışacağız. Şimdilik hoşça kalın, rüzgarla kalın, dostça kalın diyoruz.