► Ders 11 - Rüzgâr Enerji Santrallerinde Enerji Nakil Hattı Projelendirme ve Onay Süreci

Herkese merhaba. Rüzgar Adam hoş geldiniz. Ben Duran Kahveci, elektrik mühendisi. Belli bir süre devlet tecrübesinden sonra özel sektörde uzun yıllar enerji nakil hattı, iletim hattı işleri yapmaya devam ediyoruz.

Bugün size ürünümüz olan enerjinin naklinde, üretiminde güncel terim dilinden bahsedeceğim. Enerji öyle bir ürün ki, hepimizin bildiği gibi üretildiği anda tüketilmesi gereken bir ürün. Buraya bu hassasiyetin gerektirdiği özel işlemler, gereken işler yapmak zorundayız.

Biz ülkemizde enerji ile ilgili muhatap olduğumuz kurumları ismini hatırlatmak istersem eğer, TEDAŞ güncel adıyla ve TEAŞ. TEDAŞ ve bu ayrımın neden yaptık? Biraz önce enerji nakil hattı ve enerji iletim hattı ayrımında yaptığım gibi. Bina nakil hattı sözcüğü TEDAŞ'ı ilgilendiren, yani Türkiye'deki gerilim kademelerinde. Bu vesileyle belirtmek isterim, Türkiye'de enerji nakli veya iletimi 34,5 kilovolt ya da 154 kilovolt ya da 380 kilovolt. Ama 380 kilovolt bizim Rüzgar'da yaptığımız üretimin konusu değil. Biz daha çok muhatap olduğumuz gerilim kademeleri 34,5 ve 154 kilovolt.

Şimdi, bununla ilgili süreci başlatmadan önce tabii ki muhatap kurumlarımız olan TEDAŞ ve TEAŞ'ı baştan sona denetiminde, onlarla yürüyen bir yolculuğa çıkmış oluyoruz. Bu ne ile başlıyor? USB bağlantı görüşüyle başlıyor. Bağlantı görüşü aslında çok basit bir cümle ama içeriği o kadar dolu ki, gerçekten belki de saatlerce anlatmak gerekebilir. Çünkü bağlantı görüşüyle çıktığımız yolculuk, biz öyle serüvenleri muhatap edebilecek ki, bu serüvenleri kısaltabilmek, bu serüvenlerde zorlukların üstesinden gelebilmek, ilgili süreci önceden öngörüp, önceden buna göre davranabilmek ve bu davranışa uygun bağlantı görüşü alabilmek, bu işteki belki de en önemli ayaklarından birisi.

Şöyle ki, bağlantı görüşüyle bizim bu süreçte yaptığımız enerji nakil hattının gerçek sahibinin kim olacağını bir kere baştan belirliyoruz. Bu şu demek; zaten enerji iletim hattında, yani 380 kilovolt'ta gerçek sahibinin kim olduğu belli. Yani biz tamamen TEAŞ. Ama TEAŞ'ın hattını yapan bir müteahhit konumundayız. Onlar yapmıyor ama biz bu madde 21 kapsamında yaptığımız işleri, onların denetiminde yaparak, onların istediği şekilde bitirerek, sonunda da fiili durum tutanağı ile teslim ediyoruz ve ondan sonraki üretim sürecinde de bu tarafa bağlı kalarak mahsuplaşıyoruz. Bu bilinen bir konu.

Dağıtımda, yapbozun 34,5 kilovolt Rüzgar santralinin bulunduğu yerin konumuna göre ya da ilgili dağıtım şirketinin o bölgedeki ihtiyaçlarına uygun olarak bağlantı görüşünde birtakım farklılıklar oluşabiliyor. Ne gibi? Biraz önce anlattığım gibi, eğer dağıtım şirketi bizim hattımızla gerçekten ilgiliyse ve sonunda dolayı kullanmak istiyorsa, madde 21 kapsamına sokarak, sonra o da aynı TEAŞ'ta bahsettiğimiz gibi süreci baştan sona kontrol ediyor ve sonunda da kabul ile birlikte hattımızı devralıyor. Ve tabii ki bu durumda da ölçümüz kendi kumanda binamızda olacağı için, kabul olduğumuz günden itibaren makinası ile işimiz sorunsuz.

Ama eğer bağlantı görüşünde bu durum böyle değil de, hattın tamamen yatırımcı üzerinde kalacak ise, bu durumda evet belki de süreç yaparken daha basit yürüyor. Çünkü o süreçte TEDAŞ'lar ve TEAŞ'tan, ilgili dağıtım şirketinden herhangi bir kontrol falan getirmeye gerek kalmıyor. Ama sonunda kabul yapıldıktan sonra da bağlantı noktasına itibaren yaptığımız bütün nakil hattının işletmesi, bakımı ki çok kolay süreçleri değil, üzerimizde kalıyor.

Evet, bağlantı görüşü ile başlayan süreçte artık işin biraz da teknik boyutuna girmek fayda var. Tabii ki teknik olmadan yapılacak hiçbir işin de hesabını veremeyiz. Ne yapacağız? Bağlantı görüşümüzü aldık. Burada oturacağız masaya ve burada nakil hattıyla ilgili kullanılması gereken argümanları seçmeye başlayacağız. Burada nakil hattının geçtiği güzergahta tabii ki etüt edilmiş ve bilinmiş bir güzergahın olduğu için yapılacak ilk aşama, videosunu araziye gönderiyoruz. Toprak farazi ölçümlerini yapıp bize de arazinin profili, yani en kesitini getiriyor. Burada bütün noktalar tamamen belli. Bu noktalardaki yükseltiler, özel mülkiyet mi, geçiyoruz dağdan mı geçiyoruz, nerede mi geçiyoruz, yoldan mı geçiyoruz, nereden geçiyorsak. Yani güzergahımızdaki mevcut doğal bütün engelleri önümüzde görmüş oluyoruz.

Peki bu engeller, o engeller aşılmayacak mı? Tabii ki aşılacak. Bu engelleri aşmakta kamuya ait arazilerde sonra da kiralama yapılarak şeyler yapıldığı için, güzergah temizliği yapıldığı için bölgelerdeki davranış biçimiyle özel mülkiyetlerdeki davranış biçimimiz tabii ki farklı oluyor. Bu ne demek? Kamuya ait arazilerde orman kesimi, ağaç kesimi yapılabiliyor. Dolayısıyla tamamen toprak kodunda bir durum olduğunu orada öngörebiliriz. Ama vatandaş arazilerindeki bulunan meyve ağaçlarının gelişebildiği yükseklik dikkate alınarak, onların sürekli orada kalacağı ve nihai ulaşabileceği yüksekliği, his devamı için göz ardı edemeyeceğimiz yükseklik olacağı için, oradaki seçimlerimizi yaparken, direk seçimlerimizi yaparken oraya çok dikkat etmek zorundayız. Çünkü sonraki süreçte birçok şeyler bizim hem yasal anlamda hem de enerji güvenliği anlamdaki enerji güvenliği bizim olmazsa olmazımız. İlk başta bahsettiğim gibi, bizim ürünümüz çok hassas, çok hassas. Öyle en ufak bir temasta, en ufak bir toprakla ilgili alakalı bir şey olduğunda hemen hattımız açıyor, hattımız anlaşması. Demek o andan itibaren ticaretimizin gitmesi demek. Hiç istemediğimiz bir şey, hiç istemiyoruz. Bu mümkün olduğu kadar göz önünde bulundurmak zorundayız. Olmazsa olmazımız.

Dolayısıyla burada geçtikten sonra ne yaptık? Oturduk, en kesitini aldık, enerji mekatronumuza aldık, seçimlerimize başladık. Seçimlerde kullanacağımız şeyler belli. Bunların enerji bakanlığından onaylanmış tip projeleri ve açısına göre bulunduğu konuma göre işte gereklidir. Bu nasıl bir şey yapıyoruz? Bir nihai, iki taşıyıcı, üç durdurucu, o köşede taşıyıcı. Yani genelde nakil hattında en fazla karşılaştığımız konular veya mesaj attığımızda oluşturan dileklerin bulunduğu pozisyonlar bunlardan ibaret. Yani bireyi tanımlarken bir nihai, birey diye bir şey duyduğumuzda, bir iki adından da belli, hat orada başlıyor ya da orada bitiyor. Yani o direkt üzerinde tek taraflı tel var, bir tarafında tel yok.

Peki durdurucu ne yapıyor? Durdurucu o direğin üzerinde telini ha yenilendiği, telin elinde yazıyor, antenin kesildiği. Biliyorsunuz bu tel üretimleri bir üretici firmadan makaralar halinde geliyor ki biz o mümkün olduğu kadar durdurucu mesafelerinde o makaraların uzunluğunu veriyoruz ki arada istenmeyen durum olan ekleri yapmayalım. Buna dikkat eder, verdiğimiz hesaplarla makaraları bize geliyor ve telin bir ucunu bağladığımız nihai direğinden sonra durdurucuya kadar herhangi bir kesme yapmak için durdurucu olmazsa olmazımız. Peki ona göre seçiliyor ve bu zaten rahmetini uygundur. Ucuyla nihai arasındaki direkler neler oluyor? Taşıyıcılar. Peki hepsi taşıyıcı da biraz önce bahsettiğim gibi, köşede taşıyıcı, yine bir köşe yapan, yani tamamen düz geçemediğimiz çok zararlı durumlarda genelde on dereceye kadar, on dereceye kadar durdurucu seçmene gerek kalmadan taşıyıcıyı kullanabiliyoruz. Buna uygun sesim imkanlarımızla burada değerlendiriyoruz.

Tabii bütün bunları yaparken belki de konu bütünlüğü içerisinde daha ileride göreceğiz veya temas edici ekonomi istemez kitabı bırakmıyoruz. Ama ekonomi yapmak için burada biraz ince anlattığım gibi birçok şeyler var etkenler ve ekonomik. Sadece kendim için yaptığım ekonomi var. Bir de biraz inandığım bağlantı görüşünde eğer sonunda hattımızı TEİAŞ veya TEDAŞ işte bağlantı şeyi ilgili dağıtım kuvvetler acıksa, o zaten o seçim şansının size bırakmıyor. Başta diyor ki, bu kriterlere göre senin buradaki ileten kestin bu olacak ve onların dışına çıkamadığınız için de o eğlencesine uygun teknolojinin seçimler yapıyorsunuz.

Şimdi bir başa dönerek buraya tekrar dönmek istiyorum. Nerede bağlantı görüşü? İşte iletim hattındaki attığı falan memleketimizde bir yapılan Rüzgar santralinin nakil dağıtım şeklinde muhatap olacak yoksa TEAŞ'a muhatap olacak kısmındaki en önemli kriter neydi? Kurulacak Rüzgar santrali gücü. Koruyucu. Eğer kurulu güç 50 megavatın üzerinde ise, ya elime görme üzerinde ise kafadan hiçbir dağıtım şirketi işiniz olmuyor. Direkt mantığı ile görüşmek zorunda kalıyorsunuz. 50 megavatın altında da belki belli yerlerde imkan olmadığı yerlerde yine de TEAŞ'a muhatap olma durumları var. Ama genelde ki durumu. Dolayısıyla 50 megavatın altındaki gücü taşımakla ilgili bir kullanabileceğimiz iletkenler neler olduğunu genelde bu işle uğraşan proje birliği arkadaşlarının hepsinin bildiği gibi, güce uygun işte genelde bijon çok kullanılmıyor artık. 477 dediğimiz iletkenler, yani halk iletkenle dağıtım seviyesindeki iletişimlerinizin makinelerimizi tamam mı yapabiliyoruz. Zaten 477 halkın üzerine çıkma gerekli oluştuğunda direkt maliyetine geçiyoruz. O elime kadar sinirli de aslında bir yerde buraya işareti.

Eğer buradan diğer tarafa geçtiğimizde şimdi proje masasına dayız ve oturduk. Artık ne dedik? Durdurucu, taşıyıcı, köşede taşıyıcı falan. Sonra nihai direklerimizi seçtik. Ara mesafelerin kontrol ettik ve kremaslarımızı kontrol ettik. Yaklaşık mesafelerine kontrol ettik. Geçtiğimiz güzergahları biliyoruz ve işte önümüze bir işte normal şehirlerarası yol çıktığında ne yapmamız gerektiğini biliyoruz. Bunların hepsinin teknik dökümanlarda karşılığı olduğu için burada o detaylara çok fazla gitmek istemiyorum. Yani ne demek istiyorum? İzleme türleri seçiminde de işte teller, direkler, bağlantı, biliyorsunuz diğer türlerle yapılıyor. Bu izolatörlerin şuan artık eskiden porselen izolatör kullanıyordu ama tamamen bütün nasıl değil etinde de artık silikon kompozitörler kullanılıyor ve bunların genelde seçimleri de Tur her şeye göre çok daha pratik. Hem montajında hem de tedavisinde. Bugün çok güzel bir şeyler olabilir ve iyi ki de böyle bir şey yapılmış. Bu birçok bu anlamda uğraşan insanların işini kolaylaştırıyor. Her aşamada, her kalemi de.

E burada ne dedik? Şimdi izolatör dedik. İzolatör ne yapıyor? Adımlarla beni izolasyon yapıyor. Ne ediyor? İletkendeki gerilim indire bu ulaşımı engelliyor. Çünkü diye teması, bağlantıyı izolatörlü yapıyoruz. Peki bu izolatörlü yaparken izolatör de yine biraz yaptığım gibi detaylara girersek, çift gergi dediğimiz veya çift baskı dediğimiz, yani bu aynı direktörlerin iki tanesini yan yana getirerek yapmak zorunda kaldığımız durumlar oluyor. Bunlar nerede yapıyoruz? Otoban atlamalarında, ne bileyim bir nakil hattının üstünden atlıyor isek ya da bir iletim iletişim hattının üzerine bir ise bu tür durumlarda da çift gergi veya çift baskı. Bu nedir? İşte çift asker zaten açık, tahmin ettiğiniz gibi oradaki geçişleri daha da güçlendirmek amacıyla yapılan işler. Bunlar. Bundan daha ötesinde yapmak mümkün olmadığı için bunu etmeye çalışıyoruz.

Şimdi bunları kriterleri de dikkat ederek seçimimizi yaptık. Ürettiğimiz belli. Direğimiz, erkeklerde iyi parantez açmak istiyorum. Renkler iki çeşit. Bir galvanizli civatalı mercimek reflexleri, demir üstü beton. Şimdi galvanizli ya da demirli beton direk seçiminde en temel olmazsa olmaz kriterimiz ne olacak? Tabii ki güzergahı. Güzergah dedim. Neden? Çünkü beton direkler kesinlikle bir vinç vasıtasıyla dikilebilir. Yani insan gücüyle bir beton direği dikmek. Eskiden tamam, yani bongu şudur budur falan bu aletler kullanılarak yapımı çalışmayacağım. Onlar çok ilkel yöntemlerle artık. Dolayısıyla buna gerek kalmayacak şekilde insan gücünün üzerine çıkan durumlar oluşuyor ise, hemen biz galvanizli civatalı direklere geçiyoruz. Çünkü onlar parçalardan oluşuyor. İstediğiniz noktaya taşıyabiliyorsunuz. İstediğiniz noktada ve bir insanın rahatla taşıyabilecek ilik parçalarını montajını yapabiliyoruz.

Burada geçtik. Ne yaptık? Şimdi beklettiğimiz belli. Direklerini seçtik, seçtiklerimiz seçtik ve hazırladığımız dosyayı doğru muhatap olduğumuz kuruma, yani TEAŞ'a ya da paylaşır, yani ilgili dağıtım şirketinin. Şimdi burada TEDAŞ tarafından son zamanlardaki durma şöyle dini biliyorsunuz. Türkiye'de dağıtım şirketleri özelleşti artık. Ama bu özelleşme ile beraber de yine kontrolü devletlerinde kalması için devlet özelleştirdiği dağıtım bölgelerinde aynı zamanda C Uğur Böceklerini oluşturduk. Burada Rüzgar santralleri ile ilgili yapılan hakların hepsi ilk kademede her ne kadar dağıtım şirketi muhatabı ile yürürse de sonraki süreçte doğru da TEDAŞ'a, yani devlet kurumuna gidiyor ve dolayısıyla devlet kurumu yay testi yapıyor. Devlet kurumu nihai kabulü yapıyor ve zaten sonunda da bu hakların hepsinin gerçek sahibi olan devlet olmuş oluyor. Ya da şeyiyle dedi ki, projemizi hazırladık, verdik, kontrolden geçirdik ve ben kontrolü sonrası TEDAŞ'a gitti. TEDAŞ'ta onaylı attık geldik. Onaylanmış projeye uygun ön artık imalat süreci. İmalat sürecinde ilk akla gelen hemen biraz önce bahsettiğim gibi direklerin tedarik. Çünkü bu direkler ve imalatı da bir zaman süreç gerektirdiği için onun o TV programına uygun olarak bu ve Rüzgar santrali tabii bir arkasından hiç bahsetmiyorum. Bugün işte hep güncel karşılaştığımız yelekleri yetişmeye bilmem ne yapmak, onları da Jack arkadaşlar bu konulardan bahsetmiş olacağını tahmin ettiğim için bu kısımlara girmiyorum. Bir tarafında tabii ki onun ciddi baskı üzerinizde. Onlarında bu baskıyı bizim üzerimizde daha fazla istenilmesine meydan vermemek için biz kendi görev sorumluluğunu gerektiren nakil hattını kabule kadar, yani enerjilendirme ne kadar ki sürecinde hiç durmadan koşturmaya devam ediyoruz.

Peki geldik yine imalat süreci dedik. İmalat süreci direkleri tabii ki araziye belli noktaları mutlaka yerleştirilecek. Yerleştirilecek yerde ne olacak? Bunlar bir hafriyat gerektirecek. Hafiye tekerleri noktada kiminle karşılaşacağız? Belki vatandaşla, belki devletin ilgili Orman Müdürlüğü ya da ne bileyim neyse bir çok farklı kurumlarda. Yani geldiğiniz direğindeki geldiği noktaya uygunluk yaptığımız o ayak en kesitlerinde tarihinden sonra yapılan ayak çarpma işleminden sonra haftaya sürecine geldik ve o süreçteki bak karşımıza çıkabilecek problemler.

Şimdi bu proje süreciyle beraber biz aynı zamanda da ne yapıyoruz? Ayrı bir birim. Yani proje yapan eleştirmenin dışında güzergahı ölçen harita mühendislerinin yaptığı sonunda o güzergahın kabul aşılmasını sağlanması ile ilgili kamulaştırma haritaları süreci de aynı anda başlıyor. Ona ile beraber bu kamulaştırma haritaları ilgili hatta sahibi olacak kurma verilmeden yapılacak süreç sonunda yine bizi birçok sıkıntılarla baş başa bırakabiliyor ki buna meydan vermemek için o süreci hemen hızlı şekilde yapıyoruz. Ama biz bir taraftan ve bu konuşma süreçlerini bekleyemeyiz. Neden bekleyemeyiz? Çünkü çok güncel konular olduğu için en iyi şartlarda her şeyin yolunda gittiğini kabul ettiğiniz durumda bile bir kamulaştırmanın ya etkilenmesinin herhalde altı aydan bir sene önce olamayacağını artık inanın neredeyse sokaktaki insan bile biliyor. Yani peki biz onun sonunu bekleyebilir miyiz? Beklemiyoruz. Beklemediğin içinde ortaya çıkıyor. Şimdi durumda yaşadığımız sorunları ve bunları aşabilmek ile ilgili dediğim gibi vatandaşla karşına çıkıyor. İşte vatandaş orada alacağı bedelini olduğunu tabii ki biliyor, bilmiyor değil ama senin oradaki ihtiyaçlarını gündeme geldiğinde de ki tanrı değişiyor. Malum insan. Hemen senin oradaki kazançların hesaplanıyor, hemen ona göre bir hesap çıkıyor falan filan. Bu mücadele gerçekten çok zorlu mücadele. Bu bölgeye göre yaşadığınız durumu ya ne bileyim karşı tarafın psikolojisine göre beklentisine göre bu da çok değişkenlikler gösteriyor ki ama biz de tek bir değişmez hedefine o bileyim öyle ya da böyle hatta oraya girmesi lazım, bilmesi lazım, içilmesi ile bitiyor mu? Hayır. Bittikten sonra da tabii ki üzerine geliştirmeye zaman dikme işlemini bittikten sonraki süreç inanın tabii ki bayağı bir işin bitmiş hali durumuna geliyor. Çünkü artık oraya basıldığı bu işaret oraya konulduktan sonraki süreçte nispeten daha zorluklara ediyoruz ve bu tüm bunları bitirdik. Tabii ki halkımızın uzunluğuna göre kaç tane direkt ve ne kadar mesafede tel çekiyoruz? Fiyatı alttaki engebeler, vadiler, şunlar bunlar falan filan ya da geçişlerle ilgili demiryolu denk gelebilir, dedim otoban denk gelebilir. O Türk makinası ile ilgili kesintiler gereken bir bunların da ortaya çıkacak geçmeleri gözüme olarak bu otobüs sürede tatlımızı bitirdiğimiz kabul edersek eğer.

Şimdi nereye geliyoruz? Tabii ki hattın artık bitmiş, hattın son merasim olan kabul süreci ve en sevdiğiniz kelime kabul. Kabul sürecine girerken ne yapacağız? İlgili kurum zaten sürekli yanımızda, bize ve sürekli bizimle zaten temas halinde yaptığımız için baştan sonra kontrole de attığımız betonu kaldığımız çukuru yaptığımız montajı taktığımız civatayı yani aklınıza gelecek bütün detayları baştan sonra kontrol edin bir süren ekibi kontrol ediyor. Başımız olduğu için bir sonraki abi sürecine çok daha böyle bir böyle bir şekilde girebiliyoruz. Ama ferhat şekle giriyoruz da sonunda kesinlikle istediğimiz bir kesinlikle hiçbir şey değişmeyecek diyemiyoruz. Yine çünkü bir kabul hayatı oluşturuluyor ve kabiliyetiyle evet başkanının kendi ya ne bileyim aynı teknik yapıya göre hareket ediyoruz ama insan insana değişebilen ve insanların belli noktalarda göstereceğim hassasiyetle çok daha fazla olduğu zaman isterseniz biz keyfiyet demeyeceğim ama keyfiyeti andıran bir takım taleplerde oluşabiliyor. Ömran bu taleplerin çok tekrar geriye dönme gerektirecek şekilde gelmemesi gelmesi sürecinde de elimizden geldiği kadar zaten o titizliği baştan sonra gösterdiğiniz için teknik dökümanlarla şeylerle eğer argümanlarla kendimiz bu anlamda korumaya alarak ilerlediğimiz irileşti. Zaten dediğim gibi kabul süreci ve kabul et ile beraber yapılan kontroller ve artık birden enerjisini verme aşamasına gelebilmesi gerçekten bu işteki finali ilk sondan önceki ilk durağı oluyor ve hep beraber heyecanla bu merasını bekliyoruz. Enjek kiminle oluşu tabii ki bağladığımız bağlantı noktasını belirtilen ya telaş merkezi ya da dağıtımda bize noktalara gösterilen köklü dağıtım merkezleri falan kısmı da oluşuyor. Burada dediğim gibi bu anlamda yapılması gerekenler önceden işletme ile yapılan görüşmelerde.

Şimdi bunu aldığını düşünürsek ve biz bu süreçte de yine bir sakın sorunların hiç önüne çıkmasın meydan okuyabilir şekilde davrandığımız ve kabul ederiz teker artık bu kesicinin ve ahir için her neyse kapanmasıyla hatta sonundaki rahatın sonundaki boz metrede her üç lambanın yandığını görmek ki o sahne bu işin finalde en güzel sahnesi. Evet, en güzel filmin final sahnesine gelmek o sahnenin ve mutluluğunu yaşamak. Bu mutluluğun gerçekten diğer ticaret boyutunda da yatırım diye bunu yaşadı bilmek ve imzalarla konuşalım bir kabul tutanağında sonunda resmini çekerek ilgili yatırım diye göndermek hepinize nasip olsun. Rüzgarla kalın, dostça kalın, hoşça kalın.

[Müzik]