Transcription
[Müzik] Değerli arkadaşlarım, devam ediyoruz. 19. yüzyıl saatleri. Nazım'ın en sevdiği padişahı Sultan Abdülmecid. Doğru mu Nazım? Değil mi? Neydi senin en sevdiğin padişah? Say bakayım şu beş padişahı bana.
>> Yavuz Sultan Selim.
>> Yavuz Sultan Selim 1.
>> Murat.
>> 1. Murat Bey.
>> Orhan Bey.
>> Fatih Sultan Mehmet.
>> Fatih Sultan Mehmet. Mahmut Yüz senin var mı Murat beş padişah gönlünden geçen?
>> Hocam Fatih Sultan.
>> Fatih Sultan Mehmet. Fiks herkes de maşallah.
>> Yavuz Sultan.
>> Yavuz Sultan Selim. Evet.
>> Osman Bey.
>> Osman Bey.
>> Mahmut.
>> Mahmut da kattın bravo.
>> Oğlum 5 de var Yıldırım Beyazıt var. Atıyorum Kanuni Sultan Süleyman var. Hani sayılmalıklar arasında söylüyorum. Orhan Bey var.
>> Kanuni mi? Tamam. Yani fark ettiyseniz beş padişah herkesle farklı olabiliyor ama ortak gördüğümü söyleyeyim. Fatih Sultan Mehmet neredeyse herkes tarafından sevilen sayılan bir padişahımız.
Osmanlı padişahımız Abdülmecid kimin oğlu? Mahmut'un oğlu. Peki Mahmut vefat etmeden önce Tanzimat Fermanı'nın zaten maddelerini Mustafa Reşit Paşa'ya yazdırdı ama kendisi ilan edemeden vefat etti. Peki Sultan Abdülmecid nasıl bir yerde ve nasıl bir zamanda dünyaya geldi? Dikkat, gelir gelmez zaten Mısır sorunu vardı. Ve Mısır sorununun ikinci evresini hatırlayın. Nizip Savaşı'nda Mehmet Ali bir kere daha Osmanlı ordusunu yenince Sultan Abdülmecid daha tahta çıkar çıkmaz nur topu gibi bir sorunu vardı.
Peki Abdülmecid, şehzadeliği zamanından beri devam eden bu sorunu kendi gözleriyle gördü ve bunu Osmanlı Devleti'nin tek başına ne yapamayacağını anladı. Çözemeyeceğini anlayınca Avrupa devletlerinden bu sorunun çözümü için yardım istedi. Doğru mu Nazım? Peki sadece bu sebep mi? Bu sebep mi ya? Bir Londra Konferansı toplanacak. Onun kararlarında etkili olalım ama Mısır sorunu çözümünde ben neyi anlatıyorum bu arada? Tanzimat Fermanı'nın ilan edilme gerekçelerini. İki, Fransız İhtilali'nden ulusçuluk akımı yayılmış. Sırplar, Yunanlılar isyan etmiş. Bunun arkası gelebilir. Ermeniler, Araplar, birçok şey var. Eflak, Boğdan. Onların önüne geçebilmek, yani Fransız İhtilali'nden yayılan ulusçuluk akımının etkisini azaltabilmek. Nasıl olacak? Gayrimüslimlere biraz daha hak vererek. Üç, gayrimüslimlere daha fazla hak vererek devlete olan bağlılıklarını artırmak. Dört, gayrimüslimleri ve azınlıkları bahane ederek Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmasını engellemek.
İşte bu dört ana sebepten dolayı 3 Kasım 1839 tarihinde Mustafa Reşit Paşa tarafından yazılan ve hazırlanan, Sultan Abdülmecid zamanında da birkaç tane madde eklenen ve Gülhane Parkı'nda ilan edildiği için tarihe Gülhane-i Hatt-ı Hümayun olarak geçen bir belgedir. Ya bu belgenin özelliği ne ya? Bu belgenin en altında ne yazıyor? Ben Sultan Abdülmecid, yukarıdaki kararlara ben de uyacağım. E adam kendi gücünü kendi sınırlamış. Bu bir. İki, ya maddeler ileride sanki Kanun-i Esasi'ye girecek maddeler gibi. O yüzden anayasacılığa geçişin ilk aşaması sayılmış.
Ya şimdi böyle bir fermandan bahsediyoruz arkadaşlar. Tanzimat Fermanı ile Tanzimat Dönemi aynı şey değildir. Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839'da ilan edilmiştir. Ayrıca Tanzimat Dönemi başlamıştır. Ama dönem büyük bir geniş kısmı alırken, zamansal anlamda diyorum, 39'da başlayacak, 76'ya kadar devam edecek. O zaman Tanzimat Fermanı ayrı bir şeydir, Tanzimat Dönemi ayrı bir şeydir. Dönemden kastettiğimiz ne? 39'dan 76'ya kaç sene yani? Şöyle bakayım. 37 mi oluyor? Evet, 37 sene. E 37 senede Sultan Abdülmecid var, Sultan Abdülaziz var ve 5. Murat var. Demek ki Tanzimat Dönemi'nde üç padişah var: Mecit, Aziz ve 5. Murat vardır. Bunu da geri gelmişken söylemiş olalım.
Peki Tanzimat Fermanı içerisinde ne yazıyor? Bir, dikkat. Çok önemli kararlar alınıyor burada. Bu kararlar ileride yetmeyecek ve Islahat Fermanı denilen bir fermanı da Sultan Abdülmecid bir kere daha ilan etmek zorunda kalacak. Dikkat, o zaman hem Tanzimat'ı hem de Islahat'ı hangi Osmanlı padişahı ilan etmiş? Direkt sınavda çıkar. Sultan Abdülmecid. Hem Birinci Meşrutiyet'i hem İkinci Meşrutiyet'i ilan eden Sultan Abdülhamit. Tamam. Yani Osmanlı Devleti'nin son demokratikleşmelerine bakıyoruz. Sened-i İttifak Mahmut. Tanzimat'ı, Islahat Sultan Abdülmecid. Bir ve İkinci Meşrutiyet kimlere aittir? Sultan Abdülhamit'e. Yani baktığımız zaman Tanzimat ve Islahat Fermanları'nı eğer bir şey söyleyeceğim. Tanzimat yeterli olsaydı Islahat ilan edilir miydi? O zaman Tanzimat Fermanı'nı ilan etmemize rağmen çok büyük etki yarattık. Bir de, bir de aksine Müslümanlardan büyük tepki geldi. Niye? Çünkü bakın, Tanzimat öncesindeyken şöyle göstereyim. Müslümanın hakkı bu kadar. Gayrimüslimin hakkı bu kadardır. Tanzimat Fermanı ile gayrimüslimin hakları yükseltilmiştir. Ama gene de tam bir eşitlik yok. Tam eşitlik ne zaman olacak? Islahat Fermanı'nda. Dikkat.
Peki sen sadece gayrimüslimin haklarını, Müslümanın haklarını yükseltmediğin ve aynı yerde kaldığı için özellikle Müslüman tebaa tarafından Tanzimat Fermanı hoş karşılanmayacaktır. İki, bunun en büyük özelliklerinden bir tanesi özellikle kimsenin malına, canına, ırzına asla ne olmayacak değerli arkadaşlar? Zarar gelmeyecek ve kötü tabirler kullanılmayacaktır. A ne demek hocam kötü tabirler? Murat mesela biz yabancılar için veya Nazım yabancılar için hangi tabirleri kullanırız? YouTube'dakiler mesela en birini gavurdur. Hani derler ya gavura gavur bile denmenin yasaklandığı zaman Tanzimat dönemidir. Gavura gavur bile demeyeceğiz. Peki yani anlaşılan anlatılan o. Peki biz sadece gavur mu diyoruz? Mesela sen ne diyorsun?
>> Kafir.
>> Kafir. Nazıma da ver adamı öldürsün ya. Zındık, kafir.
>> Sünnetsiz.
>> Sünnetsiz. Güzel. Bunların hep söyleniyor arkadaşlar. O zaman.
>> Münafık olur.
>> Münafık da olur. Evet. Kendinden nasıl da biliyor? Ee başka münafık olmaz ya. Münafık Müslüman gibi görünemedir. Evet. O zaten adam gayrimüslim. Başka ne derler? Mesela sizler eee gayrimüslimlere ne de diyorsunuz veya o zamanlarda ne denilir? Kafir deniyor, müşrik deniyor mesela. Evet. Mesela bunların hepsi yasaklanmıştır. O yüzden ne diyorlar? Müslüman tebaa gavura gavur bile denmeyecek. Evet, bu dönem Tanzimat dönemidir. Dikkat. Bunun sınav sorusu geldi.
Gelelim ikinci mevzuya arkadaşlar. Askerlik. Askerlik herkes için zorunlu olacak. Bak dikkat et. Ve dört ya da beş yıl yapacak. Lan dört yıl beş yıl ne demek lazım? Sen bir ay yaptın da saft kaydı lan. Demek ki seni dört liraya falan göndersek askeriye var ya dört yıl veya beş yıl. Niye dört veya beş yıl? O esnada bir savaş çıkarsa bir senede uzatma alıyorsun. Arkadaşlar bu herkes kelimesine dikkat edelim. Bak herkes. Herkesten kastettiğimiz ne? Osmanlı tebasının içindeki herkes askerlik yaşına gelmiş. Normalde biliyorsunuz cizye adı verilen bir vergi veriyorlar ve askere gitmiyorlar. Bakın onu demiyor. Ne diyor? Herkes askere gidecek. O zaman gayrimüslimlerin Tanzimat Fermanı'nda en çok itiraz ettikleri nokta hangi nokta olmuş? Hangi madde olmuş? Bu madde askerlik. Ki bu Islahat Fermanı'nda düzeltmeye gidecektir. Çünkü hiçbir gayrimüslim, hiçbir gayrimüslim Osmanlı çatısının altına girip askerlik yapmayacak. Artı askerlik yaptığın güruh zaten senin savaştığın güruh olacak. Yani ben bir Rum'u alsam zaten ben Rum'la savaşıyorum. Hiç Rum Rum'la savaşır mı? O yüzden gayrimüslim istememiştir. Bunu söyleyeyim.
Herkes mal ve mülk sahibi olabilecek. Aa Mahmut bunun ilk işaretini vermişti. Müsadereyi esnaflar ve eee şeyler üzerinden kalmıştı. Memurlar üzerinden kaldırmıştı. Halkın tümünün üzerinden müsadere Tanzimat Fermanı ile tamamıyla kaldırılıyor. Bir kere daha söyleyelim. Herkes mal ve mülk sahibi olacak. Bakın dikkat edelim. Herkes askere gidecek. Herkes mal mülk sahibi olacak. İşte gayrimüslimler hakkında kötü laflar söylenmeyecek. Herkes yargılanmadan ceza almayacak. Mahkemeler herkese açık olacak. Ya bir şey söyleyeceğim. Ben ısrarla herkes, herkes, herkes diyorsam bir bütünlük sağlamak istiyorsam Mahmut'un başlattığı ve Abdülmecid'in devam ettirdiği Osmanlıcılık politikasını uyguluyorum. O zaman Osmanlıcılık politikası Tanzimat Fermanı'ndan mıymış? Evet. Bunu da yeri gelmişken söyleyelim. Bu arada dikkat. Sınava girdin. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın maddelerinden biri değildir? Şimdi arkadaşlar bu sınav esnasında ulan bu Tanzimat mıydı? Bu Islahat mıydı? Karıştırmaman için söylüyorum. Herkes kelimesi varsa Tanzimat'tır. Gayrimüslim kelimesi varsa Islahat'tır. Bir kere bu mantığı çözelim. Herkes mal sahibi olacak. Ramazan Hoca ne dedi bana? Herkes Tanzimat yapıştır Tanzimat. Gayrimüslimler il genel meclislerine üye olabilecek. O zaman Islahat. Gayrimüslimler okul açabilecek. Islahat. Gayrimüslimler banka kurabilecek. Islahat. Anlaşıldı mı? Bu bu kadar basit. Oturup da ezberlemeye gerek var mı? Nazım Allah'ın izniyle. Yok. Çünkü sen herkesle biraz burayı eşitledin. Ama bunu tam eşitlemen için Islahat'ta gayrimüslim ifadesini kullanman lazım. Çünkü sen sadece bir cenaha hak veriyorsun. O yüzden gayrimüslim ifadeleri kullanılacak. Şunu da unutmayalım. Tanzimat Fermanı'ndaki aşağıda verilen maddelerden hangisi Islahat Fermanı'nda tekrar düzenleme getirilmiştir? Cevap askerlik maddesi. Bak bunların alayı sınavda çıkmış. Bunların alayı.
Peki Tanzimat Fermanı ilan ettik. Müslümanlar tepkili. Peki gayrimüslimler mesela devlete hala bağlı mı bu fermandan sonra? Mısır Konferansı'nda bize Tanzimat Fermanı'nı ilan etmemiz ve gayrimüslimlerin haklarını Müslümanlara doğru yaklaştırmamız. Mısır Konferansı'na yani Londra Konferansı'na Mısır sorunu'nda gayrimüslimlerdeki oradaki Fransızlar şunu. Fransa demeye bakma, İngiltere, diğer ülkeler tebrik ediyoruz seni. Osmanlı bu hamlenle kesin biz senin yanındayız der. Yok ama bizim temel amaçlarımızdan bir tanesi Londra Konferansı kararlarında etkili olabilmek içindir. Oldu mu? Hayır. Tebrik ettiler. Başarılarının devamını dilediler. Aynen öyle. Peki gayrimüslimlerin vatana ihaneti devam ediyor. Vatana bağlı yok ki adam. Çünkü en üst mertebe bağımsızlığı koymuş kafaya. Sen ona ne hak verirsen ver, bağımsızlık vermediğin sürece o hakkı kendine hak olarak görmez ki. Adamın zaten dilini dilini yasaklamamışsın yıllarca. Ekstra haklar da veriyorsun, gene de fark etmiyor. Çünkü üst çıta bağımsızlık. Sen ona bağımsızlık verirsen ancak ne oluyor? Ancak onun hakkını yerine getir. Onların düşüncesi öyle.
Peki Fransız İhtilali'nden yayılan ulusçuluk akımı devam ediyor mu ülkemizde hala? Bak Tanzimat'ı ilan edip gene devam ediyor. Tanzimat yetmedi ki neyi ilan etti Mecit? Islahat'ı. Bakın Islahat Fermanı'nın tüm mantığı Tanzimat Fermanı'ndan daha ileri maddelerdir. Örnek, bir kere içinde gayrimüslim kelimesi geçen her şey Islahat. Gayrimüslimler şirket, banka ve okul açabilecek. Bak bir daha söyleyeyim. Şirket, banka ve okul açabilecek. Para kimde? Gayrimüslimde. O zaman bunların bankaları, açılan bankalar hep ne olacak? Hep onlardan yana olacak. Peki okul, her yere misyoner okulları açacak. En çok okul Amerika Birleşik Devletleri'ne aittir. Osmanlı Devleti'nde bir kere daha söyleyeyim. Herkes yanlış bilir bunu. Fransa zanneder. En çok okul kim tarafından açılmış kardeşim? ABD. Bunlar ne okulları ya? Bunların hepsi şey okulları. Misyoner okulları. Kurtuluş Savaşı'nda gördük canım. Mersfon Koleji'ni, Rum Kolejleri'ni gördük. Ermeni Kolejleri'ni gördük. Rum Patrikhaneleri'ni gördük. Hepsini silah deposu yapıp bize doğrultular. Tamam. O Tevhid-i Tedrisat'ın önemini bilmeyenler için söylüyorum. Tevhid-i Tedrisat çok önemli bir kanun. Birçok şey yasaklamasa bu ülkede hala misyonerlik zaten cirit atıyor da iyice cirit atacak. Okullar vasıtasıyla olacak. Tamam.
Devam edelim. Gayrimüslimler askere gitmeyecek ama onun yerine bedel-i nakdi yani nakit bir bedel ödeyerek günümüzdeki bedelli askerlik gibi verecek ve askere gitmeyecek. Aslında cizye her sene alınan bir vergiydi. Böylelikle cizye de kaldırılmış oldu. Bir defalığına mahsus verecek. Devlet bu sene belirlemedi. Kaç lira oldu bedelli asker?
>> 280.000 lira mı?
Onu gitseniz askere ama. He.
>> Kaç lira oldu?
310.000 L mı oldu? E şimdi biz 2026'ya girerken Ocak ayında 310.000 L. Bu 2 gün sonra enflasyon farkıyla atıyorum 370, 380 L. Oğlum gitsenize askere lan. Para fazla değil mi? Bana mı gitti?
>> Yok yok yani gitsenize la derken şu an ya bir adamın işi gücü vardır. Aylık 150, 200.000 L para kazanıyordur. Hesabını yapar. 6 ay orada kalsa zarar eder. Sallıyorum. E o adam belki bedelli hakkı varsa gider ama yani normalde bilmiyorum. Rakam çok yüksek geldi bana ya. Ne diyorsun Murat? Sen yaptın mı askerlik? Yapmıştın zaten Kütahya'da. 6 ay yaptın değil mi sen?
>> Ha sen de mi bedelli yaptın? Vay kardeşim her yerin bedelli doldu ya.
>> Bordell.
>> Vay vay vay borda bedelliler sizi. Güzel. Peki buradaki meseleyi anladık mı? Eskiden cizye'yi her sene veren gayrimüslim artık askere gitmemeleri karşılığında bir defa mahsus verecek. Buna da nakit olarak devlete verecek. Mesela gayrimüslimler il genel meclislerine üye olabilecek. Kazandıkları ilk siyasi haktır. İllerde biliyorsunuz belediyenin genel meclisleri oluyor. Bunlara yani günümüzde görüyorsunuz işte büyükşehir belediye meclisleri, il genel meclisleri bunlara gayrimüslimler de katılacak. Bu kazanmış oldukları ilk siyasi hak olarak kaç. Şu gayrimüslim ifadesini anladık mı Islahat'ın? Bütün mesele bu. Şimdi burayı bir yazalım. Yazalım. Bu arada bir şey söyleyeceğim. Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı'nın nedenleri aynı ki lan zaten başarılı olsa Islahat yapmazdık. O zaman neden aynı mı? Gene Islahat Fermanı nedenleriyle aynıdır. Yani bir daha söyleyelim. Bir, Fransız İhtilali'ne yayılan ulusçuluk akımının etkisini azaltmak. İki, gayrimüslimlere hak vererek devlete olan bağlılıklarını artırmak. Üç, eee, ne diyebiliriz? Burada bir fark var. Diğerinde Londra Konferansı vardı. Burada Paris Barış Konferansı vardı. Hani bu dış nedendir. Hani dışa etki olsun diye yapılır. Bir fark daha var. Tanzimat Fermanı'nı silah mı dayadılar? Sultan Abdülmecid'e de Sultan Abdülmecid gitti Gülhane Parkı'nda okudu. Yok. O zaman hiçbir Avrupa devleti gidip de Tanzimat'ı bize zorla ilan ettirmedi. Ama Islahat öyle değil. Islahat'la Avrupalı devletlerin böyle bir fermanı ilan edeceğinin baskısı olmuştur. O zaman Tanzimat döneminde Avrupalı devletlerin bir baskısı yoktur. Ama Islahat'ta Avrupalı devletlerin direkt baskısı vardır. Hatta Paris Barış Konferansı'na etki Paris Barış Anlaşması'na ek olarak ekleniyor. Eklemek ne demek? O anlaşma metnine resmen Islahat Fermanı eklemek ne demek biliyor musunuz? Onlar kontrol edecek demek. Ya böyle bir saçmalık işte. Yani Islahat Fermanı'nı gene biz Abdülmecid dolaşırken mem. Islahat Fermanı yazdığımda ilan edeyim demek ki Avrupalı devletler baskı yaptı. Şimdi Avrupalı devletlerin baskı yapması ayrı bir şeydir. Bizim Avrupalı devletleri örnek almamız başka bir şeydir. Yani biz Tanzimat ve Islahat Fermanları ile Batı demokrasisini yakalamaya da çalışıyoruz. Bütün meselemizde biraz da o. Çünkü kanun gücü üstünlüğünü Tanzimat Fermanı'nda hukukun üstünlüğünü Abdülmecid kabul etti. Ne dedi? Yukarıda verilen maddelere ben de uyacağım dedi. Ne demek? Kendi hakkını kendi kısıtladı. Bu ne demek? Hukukun üstünlüğünü ilk defa Tanzimat Fermanı ile kabul edildi. Bakın arkadaşlar, Tanzimat ve Islahat birbirlerini tamamlayan iki gelişmedir. İkisini de ilan eden Mecittir. Biri başarılı olsaydı diğerine ne gerek vardı? Bugün film çekiliyor. Recep İvedik 2 lan. 2 çekiliyorsa muhakkak bunun neyi çekilmiştir? 1 yani mantıken değil mi? 4 çekilmişse o zamana kadar 3 de çekilmiş o zaman. Sen 6'dan başlayıp geriye doğru gideni gördün mü? Yani arkadaşlar, ikinci İnönü Savaşı varsa mantıken 1. İnönü Savaşı olmaz olur mu? İşte Tanzimat, Islahat bu mantıkta düşünün. Tanzimat başarılı olsaydı mesela gayrimüslimler bize devlete ait olsaydı, Fransız İhtilali'ne yenilen ulusçuluk akımı azalsaydı, gayrimüslimlere hak vererek, hak vererek Avrupa devletlerinin içlerimize karışması engellenseydi, Islahat'a ne gerek var? Olmadığı için bu oldu. O yüzden bunun tamamlayıcısı bu. Sınavda da hangisi Tanzimat ve hangisi Islahat dedikleri zaman Ramazan Hoca bana dedi. Herkesi görürsen yapıştır. Gayrimüslimi görürsen Islahat. Evet. Yazalım lazım. Anladık mı bütün meseleyi? Tanzimat, Islahat dediğimiz olay budur. Başla bakalım.
İlan edilme nedenleri:
>> Londra Konferansı kararlarında etkili olabilmek.
>> Londra Konferansı kararlarında etkili olabilmek. Burada hangi mesele görüşülüyordu? Mısır meselesi. Etkili olabilmek. Ya da şöyle de gelebilir size: Mısır sorununun çözümünde etkili olabilmek. Mısır sorununun çözümünde etkili olabilmek. Yani nasıl etkili olacak? Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak. Avrupalı devletlerin neyini sağlamakmış? Desteğini almak. İşte bu mesele yüzünden toplanan Londra Konferansı öncesinde ilan ediyoruz. Haberiniz olsun.
Not:
>> Ferman.
>> Bu ferman. Evet. Eski idare usulü falan.
>> Eski idare usulünü tamamen tamamen tamamen tamamen değiştiren. Evet. Bu iradenin dost.
>> Değiştiren ve bu iradenin böyle yayınlanıyor arkadaşlar. Burada bu iradenin dostluğu.
>> Dost devletlere duyurulması ifadesi ifadesi ile ilan edilmiştir. İle ilan edilmiştir. Evet, devam edelim.
Başka neden dolayı ilan ediyoruz?
>> Gayrimüslimlerin hakkını yükselterek.
>> Gayrimüslimlerin haklarını yükselterek ne yapmak için lazım?
>> Devlete olan bağlılıklarını artırmak. Devlete olan bağlılıklarını artırmak. Güzel. Devam.
>> Fransız İhtilali var.
>> Fransız İhtilali'nden yayılan yayılan ulusçuluk akımının etkisini azaltmak. Ulusçuluk akımının etkisini azaltmak. Etkisini azaltmak. Devam lazım.
>> Avrupa devletlerinin azınlıkları bahane ederek.
>> Avrupa devletlerinin azınlıkları bahane ederek Osmanlı neyine karışmaz?
>> İçlerine karışmasını ne yapmak? Engellemek.
[Müzik] Var mı başka kardeşim sıkıntı?
Yapanlara gelelim. Hadi bakalım.
>> Hazırlayan.
>> Bir, burada hazırlayan kimmiş? Mustafa Reşit Paşa. Bir sınavda geldi. Dikkat, soru öne açılmış. Buraya dikkat etmeniz lazım.
2.
>> Etkili olan fikir akımı Osmanlıcılık.
3.
>> Diğer adı ne? Diğer adı. Diğer adı Gülhane-i Hatt-ı Hümayun. Bu da sınavda geldi. Hatt-ı Hümayun. Var mı sıkıntımız kardeşim?
>> Çok güzel. Notumuza gelelim. Lazım.
Bu fermanla padişah.
>> Bu ferman ile Osmanlı padişahı kendi gücünün üstünde kendi gücünün üstünde neyi kabul etmiştir? Hukukun üstünlüğünü kabul etmiştir. Yani kanun üstünlüğü.
>> Hukukun üstünlüğünü kabul etmiştir.
>> Evet. Bu da anayasacılığa geçişin ilk aşamasıdır. Bu da anayasacılığa geçişin ilk aşaması sayılmıştır. İlk aşaması sayılmıştır. Doğru mu Nazım? Güzel. Var mı başka Nazım?
>> Dikkat söyle. İlan edilen ferman içinde herkes varsa.
>> İlan edilen fermanlarda herkes varsa Tanzimat. Güzel. Gayrimüslim ifadesi varsa Islahat. Gayrimüslim ifadesi Islahat Fermanı'dır. Var mı sıkıntı?
Fermanını ilgilendirir. Fermanında yer almıştır. Yer almıştır. Evet.
Önemli maddeleri başla bakalım. Beş tane maddesi var.
>> Müslüman ve Hristiyan bütün tebanın can güvenliği.
>> Müslüman ve Hristiyan tebanın can güvenliği.
>> Irz, namus.
>> Canı, malı ve ırz güvenliği. Evet.
>> Ve namusu korunacak.
>> Ve namusu korunacaktır. Devam.
>> Vergi herkesin gücü oranına tahsil edilir.
>> Vergi herkesin gücü oranında tahsil edilecektir. Türkiye'nin de sıkıntısı bu değil mi? Ulan asgari ücret alan bir adamla aynı KDV'yi niye öderiz? Ben anlamam abi. Olmaz. Bak bu da adalet. Bu ne? Bu burada ne var? Vergide adalet kısmı var. Çünkü şimdi bugün asgari ücret 22.000 L diyelim. Halbuki vergiyi kaldırsan alım gücü 49, 50.000 liraya çıkıyor neredeyse. Çünkü bir kesinti var. Artı vergi ödemiyorsun. O yüzden vergi herkesin gücü oranında tahsil edilmesi en doğru karardır. Zengin daha fazla verir, fakir daha az verir. Bunun normali budur. Bu da bak burada gene aynı kelime var. Herkes. Devam.
>> Askerlik tüm Osmanlı tebası zorunlu olacak.
>> Askerlik tüm teba için zorunlu hale gelecek. Zorunlu askerlik zorunlu hale gelecek. Süresi.
>> Evet. Süresi de bir kere daha söyleyeyim. Dört veya kaç yıl? Beş yıl. İnanılmaz yani. Devam.
>> Hiç kimse yargılanmadan ölüm cezası almayacak.
>> Hiç kimse yargılanmadan ölüm cezası almayacak. Evet.
>> Herkes malını mülkünü istediği gibi ne yapacakmış? Malını, mülkünü tasarruf edebilecek. Bu neydi? Nazım neydi? Söylüyor musun? Müsadere tamamen kaldırılmıştır.
>> Evet. Müsadere tamamen kaldırıldı. İlk kaldıran kim peki? Mahmut'tur. Evet. Başka.
>> Söyle.
>> Hı hı. Rüşveti engellemek için kanunlar çıkarılacak. Demek ki rüşveti kabul ediyor mu devlet? Bir şey yazıyorsa demek ki o devletin kabul ettiğini gösterir. Evet.
Uyarı başla.
>> Bu fermanın ilan edilmesine herhangi bir.
>> Bu fermanın ilan edilmesinde dikkat, Avrupa devletlerinin herhangi bir baskısı yoktur. Yani kimse İngiltere'ye gelip de böyle fermanı ilan etmemiz. Avrupalı devletlerin herhangi bir baskısı yoktur. Baskısı olmamıştır. Olmamıştır. Var mı sıkıntımız? Çok güzel.
Gelelim Islahat Fermanı'na. Islahat. Hadi bakalım.
İlan edilme nedenleri:
>> İlan edilme nedenleri aynı. Sadece bir fark var. Burada Londra Konferansı vardı. Burada ne var? Paris Barış Konferansı var. Başla kardeşim.
>> Paris Barış Konferansı. Paris Barış Konferansı kararlarında etkili olabilmek. Kararlarında etkili olabilmek. Güzel.
>> E Tanzimat Fermanı'nın diğer ilan edilme nedenleriyle aynıdır. Tanzimat Fermanı'nın diğer ilan edilme nedenleriyle aynıdır. Şimdi bakalım bunları kim ilan etmiş. Gene neler var bakalım.
Baş.
>> Fikir akımı. Osmanlıcılık. Peki. Devam.
>> İlan eden gene hangi padişah? Sultan Abdülmecid. Evet.
>> Önemi. Önemi neymiş? Gayrimüslim Müslüman eşitliği sağlaması. Hatta bana göre gayrimüslime daha fazla hak var. Niye? Müslüman askere gidebilirken gayrimüslimler ne yapacak şimdi? Bedel verip askere gitmeyecekler. Bu hak Müslümana tanınmış mı? Hayır. Zaten çok büyük olaylar çıkacak. Kimse anlatmıyordu orayı. Gayrimüslime verilen bu haklardan sonra yani Islahat Fermanı'ndan sonra ülkenin dört bir yanında ayaklanma olacak arkadaşlar. Haberiniz olsun. Bu çok anlatılmıyor. Bazı konsoloslar öldürülecek, bazı elçiler öldürülecek. Gayrimüslim tebaa ile Müslüman halk çatışmaya devam edecek. Başlayacak olaylar. Islahat Fermanı'nın kimseye faydası olmamıştır. Onu baştan söyleyeyim.
Peki nota gelelim. Buyur kardeşim.
>> Bu fermanın ilan edilmesinde. Evet.
>> Avrupalı devletlerin baskısı.
>> Avrupalı devletler. Avrupalı devletlerin baskısı vardır. Baskısı etkili olmuştur. Evet. Güzel.
Peki gelelim önemli maddelere. Ağırlık neyle başlayacak hep? Gayrimüslim ifadesiyle başlayacak. Başlayalım bakalım.
>> Müslüman ve gayrimüslimler kanun. Müslüman ve gayrimüslim kanun önünde eşit olacak. Hangi kelime geçirdim bak dikkat et. Kanun önünde eşit olacak. Devam.
>> Bir daha söyle Nazım. Biraz sesli lan. Bu ne lan?
>> Devlet.
>> Aman neymişsin sen? Kurban olayım ya. Hadi canlan biraz. Devlet hizmetlerine.
>> He.
>> Askerliğe, okullara.
>> Devlet hizmetlerine, askerliğe, okullara ayrım gözetmeksizin.
>> Evet.
>> Tüm teba kabul edilecek.
>> Tüm teba kabul edilecek ve ne olacakmış? Gayrimüslimler de ne açacak? Okul açacak. Gayrimüslimler de okul açabilecek zaten. Bunun üzerine çok okul açıldı. Devam.
>> Cizye kaldırılacak. Evet.
>> Gayrimüslimler nakdi bir bedel ödeyerek bir bedel ödeyerek askerlikten muaf olacak. Muaf olacak. Evet. Devam.
>> Herkese açık olacak ki.
>> Mahkemeler herkese açık olacak. Bak burada da herkes kelimesi var. Herkese açık olacak. Aynı madde neredeyse. Evet.
>> Keyfi cezalar verilmeyecek.
>> Keyfi cezalar verilmeyecek. Özellikle angarya. Arkadaşlar angarya ne demek olduğunu bilen var mı? Bu arada şu kalemi değiştireyim bir.
>> Angarya ne demek? Pis iş. Zor iş demek.
>> Bedelsiz çalış.
>> Bedelsiz çalışmak. Benim hep sana yaptığım e angarya işler deriz ya. Pis iş, zor iş. İnsan aslında istemediği işlerin zorla birine yaptırılmasıdır. Değerli arkadaşlar ben videoya sürüklenen öğretmen. Bu da okumaya sürüklenen öğretmen. Böyle devam ediyoruz. Bak var ya sürüklenen çocuk gibi. Evet. Video çekmeye.
>> Sürüklenen öğretmen. Devam başla.
>> Müslümanlarla gayrimüslim arasında davalar görmek için.
>> Müslüman ve gayrimüslim arasındaki.
>> Davaları görmek için. Evet.
>> Karma mahkemeler kurulacak.
>> Karma mahkemeler kurulacak.
>> Gayrimüslim kabul. Gayrimüslim ne olacakmış artık? Şahit kabul edilecek. Şahit kabul edilecek. Evet. Devam.
>> Çalışmalar halkı çalışmalarda ve halk yarı söyledinde gayrimüslimleri aşağı. Gayrimüslimleri aşağılayıcı tabirler kullanılmayacak. Aşağılayıcı tabirler kullanılmayacak. Nazım yaşasaydı o dönemde kesin bir gaybüs onu vururdu bu laflarından dolayı. Devam.
Hiç istimalet yok sende. Hiç hoşgörü.
>> Bende müdahale var. Sende müdahale var. Doğru.
>> Yabancılar da Osmanlı müslü.
>> Yabancılar Osmanlı içinde.
>> Mülk sahibi olabilecekler. Mülk sahibi olabilecekler. Evet.
Son madde.
>> İltizam usulü kaldırılacak.
>> İltizam usulü kaldırılacak. Evet.
Osmanlı tebası aynı.
>> Ve tüm Osmanlı tebası aynı vergi oranını ödeyecek ya da aynı vergileri ödeyecek. Aynı vergileri ödeyecek. Bakın değerli arkadaşlar yedi tane madde yazdım. Şu yedi maddeden şu gayrimüslim ifadelerine bakalım. Bulalım mı bir? Bir, şurada bir gayrimüslim var. İki, şurada gayrimüslimler okul açabilecek var. Doğru mu lazım? Üç, cizye kaldırdıktan sonra gayrimüslim nakdi bedel var. Dört, Müslüman ve gayrimüslim arasında karma mahkemeler var. Gayrimüslimin neyi varmış gene? Şahit olma durumu var. Yabancılar dediği ne? Gayrimüslim. E gayrimüslim aşağılayıcı tabir yok. E tüm Osmanlı tebası aynı vergiyi ödeyecek. Burada da kasteden gene gayrimüslimlerin. Biliyorsunuz gayrimüslimlerin vergileri ayrı, bizim ayrıydı. Öşür varsa bizde, onda haraç vardı. Dönüm vergisi varsa onda ispenç vardı. Yani böylelikle herkesin ödediği vergiler birbirinden farklıydı. Bunu da söyleyelim.
Şimdi gelelim bir başka olaya. Bakın, Tanzimat Fermanı ayrı bir şeydir. Tanzimat Dönemi ayrı bir şeydir. Yani bu ne demek? Ferman o gün ilan edildi. 3 Kasım 1839 bitti. Ama dönem uzunca süre giden. Neredeyse 37 yıl mı demiştin? 37 yıl devam eden ve içinde üç padişah barındırandır: Mecit, Aziz ve 5. Murat'tır. Demek ki Tanzimat Dönemi padişahları kimlermiş? Sultan Abdülmecid. Sultan Abdülaziz ve 5. Murat'ı dikkat. Ama bunlar arasında 5. Murat 3 aylığına tahta çıktığından dolayı herhangi bir icraatı yoktur. Sadece dönemin içinde bir padişahtır. O zaman biz bu Tanzimat Dönemi'nin üç adamını bir yazalım. Sultan Abdülmecid. Şimdi birazdan bir soru kalıbı söyleyeceğim size. Sultan Abdülaziz ve kaçıncı Murat? 5. Murat. Bir kere daha söyleyeyim. 5. Murat'ın herhangi bir ıslahatı yoktur ama dönemin içinde padişahtır. Dikkat.
Şimdi gelen iki sınav tipini sorayım. Soru tipini söyleyeceğim. Bir, klasik aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi ıslahatlarından biri değildir? Herkes buraya baksın. Tanzimat Dönemi deyince hem Mecid'in hem Aziz'in zaten Mecid, Murat'ın yok. Şu iki padişahın bütün ıslahatlarını düşünebilirsiniz. Yapalım mı mesela? Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi ıslahatlarından biri değil? İşte ilk defa İzmir-Aydın arasında demiryolu yapıldı. Mecit'te var. İlk defa bir Osmanlı padişahı yurt dışına gezi düzenledi. Bu da Aziz'di ama Tanzimat Dönemi dediği için onu da alıyorum. Üç, işte ilk defa kaimi adında bir para basıldı. E bu Mecid'i ilgilendiriyor. Dört, dünyanın en büyük üçüncü deniz filosu oluşturuldu. E bu da Aziz'e ait. Bak fark ettiniz mi? Mecit'le Aziz'i bir düşüneceksiniz. Bu ne demek? Soruyu daha kolaylaştırıyor. Peki bir şey söyleyeceğim. O sizce yanlış olan şık yani aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi ıslahatlarından biri değildir? Kimi verecek sormasaydı? Mahmut'u. Heh. O yüzden ben Mahmut'u bilirsem Tanzimat Dönemi ıslahatlarıyla alakalı gelen sınav sorusunda rahatlıkla yaparım. Örnek, Takvim-i Vekayi'nin yayınlanması. Takvim-i Vekayi kime ait ya? Mahmut'a. O zaman dikkat. Mahmut'u bildim. Mahmut'u yaptım. Mahmut'u bildim. Tanzimat Dönemi'ni de yaptım. İşte o yüzden Mahmut çok önemli. İkinci soru tipi aşağıdakilerden eskiden böyle soruydu bu arada. Tanzimat Dönemi'nin ıslahatlarını böyle soruyor ama sonradan sınava giren sayısı arttı artık sıfır küsür hatlarla millet atanıyor. Sorunun şeklini değiştirdiler. Ne yaptılar peki? Aşağıdakilerden hangisi Sultan Abdülmecid dönemine ait bir gelişme değildir? Hadi hayırlı olsun. O zaman sen Mecit'i ve Aziz'i de ayıracaksın zaten Mahmut'u bilmek şartıyla. Ama biraz daha basit. Aziz'in altı yedi tane var. Ama bütün her şey neredeyse Abdülmecid'de o döneme ait söyleyeyim. Mecit 20 tane yapmışsa Aziz 7 tane yapmıştır. O yüzden bu dersin en sonunda Abdülhamid'i de işledikten sonra size bir oyun önereceğim. Bu oyunu hayatımızda bir defa yapıyoruz. Yarım saatimizi ayırıyoruz. Ondan sonra Mahmut, Mecit, Aziz, Hamit ne ıslahatı sorarlarsa sorsunlar hepsini tek yerine koymayı öğreteceğim size. Bunu da size söyleyeyim. Hadi bakalım.
Şimdi bu Sultan Abdülmecid'in ıslahatlarıyla başlayalım. Bir, değerli arkadaşlarım, bu dönemde idari işleri yapabilmek amacıyla Meclis-i Ali-i Tanzimat adında bir meclis açılıyor. Aslında bu dönemde 45 tane meclis açılmıştır. Onu da söyleyeyim. Sultan Abdülmecid zamanında Meclis-i Ali-i Tanzimat açılacak ve bu özellikle ıslahat işlerini bu meclise yönetecek. Bu bir. İki, bu dönemde Encümen-i Daniş direkt sınav sorusu olmuştur. Zamanında da zaten hep üzerine işaretlediğim yerde. Özellikle fen kitaplarının tercümesini yapabilmek amacıyla ne kurulmuş? Encümen-i Daniş. Bugünkü günümüzdeki neye tekabül ediyor biliyor musun? Neye tekabül ediyor? Nazım, Talim Terbiye Kurulu'na bravo sana. Tercüme eserleri yapıyor. Oradan gelenlerin doğruluğunu kabul ediyor veya etmiyor veya ona benzer ders programı da falan da yapıyor. Şimdi bu özellikle fen kitaplarının tercüme işini iyi yapmıştır ve sadece fen kitapları değil, ders kitapları. Mesela hangi ders? Artık dünyada İngiltere hegemonyasından dolayı artık Fransızca değil. Osmanlı Devleti artık Almanca ve İngilizce de artık hayata girmiştir. Fransızca biliyorsunuz 3. seneden itibaren var ama artık Almanya'ya doğru yaklaşacağız. Bu bir. İki, Almanca'da artık şey olacak. Bir de İngilizce. Şimdi hepinize soralım. Bir adam çağırıyoruz. Bu adam bir sözlük yazarı. Bir daha söyleyeyim. Bu adam bir sözlük yazarıdır. Bu adamın yazdığı sözlük o adamın ismiyle anılır. Örnek, Vanî Lügati'ni Vani Mehmet Efendi yazmadı mı? Zaten belli değil mi? Vanî Lügati'ni yazan Vani Mehmet Efendi. Yani bir uyuşma var. Burada da aynı Redhouse. Aa hocam ben hatırladım onu. Hatırla tabii. Niye hatırladığını da anlatacağım şimdi sana. Redhouse kırmızı bir sözlüktür. Bizim ilkokullarda ve ortaokullarda mecburi alım şartı vardır ve o kadar kötü ciltlenirdi ki, o kadar kötüydü ki öyle anlatayım size. Şimdi ilkokuldayız ya da ortaokuldayız. İngilizce ne zaman baş? Herhalde ortaokulda başladı değil mi bizim zaman? Şimdi aşağı doğru indi de ortaokulda. Neyse İngilizceye başladı arkadaşlar. Hoca dedi ki, "Rus alacaksınız." Zaten siz komple verip alıyorsunuz. Neyse Rus geldi arkadaşlar. İplik dikiş atılmış ama gerçekten nasıl iplik dikiş atılmış? Birisi almış gerçekten dikmiş. Yani öyle bir matbaada böyle bir dikiş olamaz. Yani bu anlattığım 30 sene önce. Şimdi Redhouse sözlüğü kullanan arkadaşlar benim ne demek istediğimi anlayacaklar. Redhouse sözlüğü alırsın zaten gidene kadar yolda yarısı dökülür. Hani şimdi böyle katlıyoruz, katlıyoruz, bakıyoruz ya biz de şimdi meraklı. S'de ne var, M'de ne var, işte morning ne demek, bilmem ne demek. Bakıyorsun, bakıyorsun, bakıyorsun arkadaşlar. Bakarken zaten 10 sayfası kopuyor. O gitti. Giderken yolda da gidiyor. 10 sayfası diye. Şimdi hoca ödev veriyordu, öğretmenimiz diyordu ki, "S harfinden 10 tane kelime ezberlenip gelecek." Şimdi buraya kadar her şey normal. Ulan eve bir geliyorsun, bir açıyorsun. S yok. Yaşadım işte lan. S yok. S'yi biri çalmış. Redhouse sözlüğü olmayan bir arkadaş. S'yi komple koparmış. Onu da nereden biliyor? Bir yandaki sınıfa İngilizce öğretmeni oraya girmiş ya derse. Şimdi aynı sistem verdiği için hocam demiş, "Siz bu hafta hangi şey harf vereceksiniz?" "S harfini vereceğim yavrum." Ramazan Yetkin'in gel sen Redhouse'u çal. Oradan S'yi kopar. Ben de eve gel. Ondan sonra ara bakalım. S ile ilgili 10 tane kelime. Lan telefon yok. Birini açsan sorsan annen baban ne biliyorsa o ne bilecek? Anne babayla ilgili S ile ilgili kaç tane şey bilebilir? Yani yedi, üç taneyle geri okula. Bu Redhouse sözlükten çektiğimi hiçbir şeyden çekmedim. Niye? Her sene ya harf yok ya kapak çıkar ya efendim biri çalar. Arkadaş her sene Redhouse alınır mı ya? Lan Redhouse bu sözlüğün bu kadar Türkiye'de olacağını bizim Türkiye'de hayatta ayrılmazdı. Encümen-i Daniş'e gelen adam neymiş demek ki kardeşim? Redhouse. Redhouse adamın adıdır. Adamın onun sözlüğüdür. İki Hammer. Bizim için çok önemli bir tarihtir. Evet. Yalanı çoktur, abartması çoktur ama ona rağmen de iyi bir Osmanlıca şey Osmanlı tarihi alakalı önemli notlar aktarmıştır. Hammer tarihinde alıp okuyabilirsiniz değerli arkadaşlar. Osmanlı tarihine meraklı arkadaşlar için. E bu adamlar gelmişler encümen işte ne yapmışlar lazım burada? Özellikle bilimsel çalışmalara destek vermiştir. Mesela bu dönemde ilk defa dış borç alındı. Hatırlayın Sultan Abdülmecid zamanında ilk dış borç alındı. He hatırla. Kırım Savaşı'nda ilk defa dış borcu İngiltere'den aldık. İlk defa İzmir-Aydın arasında demiryolu yaptık. Bazı kaynaklar İzmir-Turgutlu arası eski adıyla Kasaba derler. Bazı kaynaklarda İzmir-Aydınlar. Çıkan sınav sorusu İzmir-Aydın'dır. ÖABT'de çıkan İzmir-Turgutlu'dur. Yani ikisine sordular. İkisini aynı seçeneğe koymazlar merak etmeyin ama onu da bilin. İzmir Kasaba diye geçer hatta Turgut. Üç, mesela devam edelim. Bu dönemde Milli Eğitim Bakanlığı kurulmuştur ya. Milli Eğitim Bakanlığı'nın adı ne?
>> Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti.
Nezaret ne demek? Bakanlık. Umumi ne demek? Genel. Maarif. Eğitim öğretim. Milli Eğitim Bakanlığı kurulmuştur. Mesela bu dönemde ilk defa kaimi adında bir kağıt para basılmıştır. Hatırlayın. Kaimi. Ebeveynlerimizin kaç kaimi dedikleri para. Bak gene bu dönemde ilk defa Vaki Tıbbi adına ilk tıp yani ilk dergi basılmıştır. İlk defa özel bir gazete çıkarıldı. Dikkat Tercüman-ı Ahval. Şinasi hepimizin bildiği ve Agah Efendi tarafından çıkarılan Osmanlı Devleti'nin ilk özel gazetesi. Bak devleti resmi olarak Takvim-i Vekayi Mahmut ama özel Sultan Abdülmecid. Bakın neler yapılıyor bu dönemde. İşte bu dönemin iyi bilirseniz değerli arkadaşlar, özellikle bazı şeyleri o o saatten sonra her şekilde yaparsın. İşte arazi kanunnameleri çıkartıldı efendim işte bu dönemde matbuat nizamnameleri sağlandı. Çok ufak şeyler de var ama bunlara gerek yok. Sizin asıl olanları bilmenizde büyük fayda vardır. Özellikle Mecit civarından bahsediyorum. Çünkü daha Aziz'e gelmedim. Aziz ayrı. Tamam mı lazım? Hadi bir yazalım tek. Başla bakalım.
Ali Tanzimat.
>> Meclis-i Ali-i Tanzimat. Evet.
>> Ve Meclis-i Ahkam-ı Adliye. Zaten orada da var mıydı bu? Bir tek valası eksik. Adliye açıldı. Peki Meclis-i Ahkam-ı Adliye ileride ismini ne olarak değiştirecek? Yargıtay. Ama kimin zamanı? Aziz. Devam.
>> Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti açıldı. Umumiye Nezareti açıldı. Günümüz anlamıyla hangi bakanlığa tekabül ediyor? Milli Eğitim Bakanlığı. Devam lazım.
>> Encümen-i Daniş sınav sorusudur. Dikkat. Encümen-i Daniş yani günümüz anlamıyla neydi? Talim Terbiye Kurulu. Ben bunları kısaltıyorum. Sen de kısaltırken sonra hatırlayacaksan kısalt. He Türk Tabipler Birliği diye okuma sonra. Evet devam et. Encümen-i Daniş kuruldu. Bu ne iş yapıyordu? Özellikle fen kitaplarının tercüme işini yapıyordu. Kim getirilmişti? Hatırla. Redhouse burada görev yaptı ve Hammer burada görev yaptı. Devam.
Muallim.
>> Darülmuallimin. Erkek öğretmen okulu. Demek ki erkek buradaysa kız kimdedir? Aziz'de. Bütün mantığı anladık mı? Muallim burada. Muallime orada. Muallime aslında muallimat diye okunuyor da muallime aslında. Evet. Darülmuallimin erkek öğretmen okulu. Darülmuallimin açılmıştır. Devam.
>> Evet. Jandarma. Polis ve posta teşkilatları kurulmuştur. Posta teşkilatları kuruldu. Burada bir şey dikkat ettireceğim arkadaşlar. Bazılarının gene temelleri Mahmut'tur ama işleyişe geçmeleri hep Mecit'tir. Yoksa mesela posta teşkilatı şeyde de var. Eee, Mahmut'ta son zamanında var. Yani son belki de 15 gün kala falan ölümüne. Ama kimin zamanında geçiyor faaliyete? Mecit. Evet. Devam.
İlk defa Aydın aras.
>> İlk defa İzmir-Aydın arasına. Peki sınava girdim. İzmir-Aydın yok. Ne çıkabilir bana? Turgutlu. O da çıkmazsa ne çıkar? Kasaba. Tamam. Aydın arasına ne yapılmış? Demiryolu yapılmış. Ne kadar geç kalınmış. Görüyor musun kardeşim? Ne kadar geç kalınmış. Sanayi devriminde İngiltere. Ulan bugün Londra metrosu diye bir metro var. Ha bizim Bayram geçen Londra'ya gittik çekti ya. Bayram Meral World'den izleyebilirsiniz Londra 72 bölümünü. E kardeşim adamlar ta bu altyapıya öyle bir önem ver lan bizim evin önünde 70 kez kazılıyor. Yok o fiber geçecek yok oradan gaz la arkadaş ya. La şu altyapı yapılmadan niye biz bu üst yapıyı yapıyoruz? Ben hala anlamıştım. Defalarca kas çukur üzerine asfalt, asfaltı gaz çukur çukur gaz. E böyle gider mi arkadaşlar? E bu işlerden kimler zengin oluyor ya? Yazık günah değil mi memleketin? Vergi bir vergi veriyoruz o kadar. Doğru mu lazım ya? Vallahi yazık ya. Kendimize yazık ediyoruz. Kendimize yazık ediyoruz. Adamlar onu bir kere yapıyor kardeşim. Bir daha da uğraşma. Bir boru döşüyor 100 yıl. Lan bizim boru 20 senede patlıyor ya. Bu nasıl borudur arkadaş? Ben anlamıyorum ki. Biz ne olacağız böyle? Bazen var ya gerçekten yani bazen ne diyorsun biliyor musun? Bazı sistemlerin yıkılıp geriden yapılması lazım. Yıkılıp. Cumhuriyet Türkiye Cumhuriyeti açısından söylemiyorum. İdari anlamda bazı şeyleri yıkılıp tekrardan geri düzenlen. E deprem oluyor biliyorsun. Sonra yönetmelik çıkar. Ya bunu başta yapsak depremde daha zarar. Sel olacağı sel olduktan sonra yönetmelik. Ya kardeşim bunu hiç mi daha evvelden düşünüp de bu işleri yapacak adam var? Memlekette ne adamlar var fikir alınabilecek, danışılabilecek. Evet devam.
>> İlk defa telgrafı.
İlk defa telgraf hatları çekildi. Hatırlayalım. Gene bu da ne zaman olmuştu? Kırım Savaşı sırasında çekildi. Bir kere daha söyleyelim. Hangi savaş sırasında? Kırım Savaşı ve bu savaşta çekilen yer neresiydi? İstanbul, Edirne, Şumnu. Bu bazı kaynaklarda ise Varna diye de gelirse şaşırmayın.
Devam. Vapur işler düzenlemek için. Vapur işlerini düzenlemek amacıyla. Evet. Şirketi hayriye kuruldu. Şirketi Hayriye kuruldu. Çok güzel sınav sorusu olur. Niye biliyor musun? 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasına Osmanlı tarihinde ne isim vermiştir? A) Şirketi Hayriye. Yapıştır lan. Hayırlı olay. Tersten oku bakayım. Hayırlı olay anlamına geliyor. Evet. İyi ki ben ÖSYM'de soru yazar değilim. Çok kandırakçı bir hoca olurdum. Herkes sınavdan çıktığında full yaptığımı zannedip eksiklere kapatırdı.
Devam. Muassıl. Muassıl hasılat yapan demek. Muassıllık meclisleri açıldı. Hani kafamıza göre vergi almayacağız ya. Bunlar belirliyor. Evet.
Devam. Araziam. Arazi Kanunnamesi çıkarıldı. Tımar sistemi kaldırıldı. Ya artık bundan sonra ne olacak? O tımar toprakları.
Devam. İngiltere'den ilk defa dış. İngiltere'den ilk defa dış borç alındı. İlk defa dış borç alındı. Evet. Kırım Savaşı sırası. Onu hemen bir kere daha belirteyim. Demek ki bu Kırım Savaşı ne kadar önemli değil mi?
Devam. Kaime adında ilk defa para basıldı. İlk defa kağıt para basıldı. Burada bir dur kardeşim. Bir söyleme. Arkadaşlar ekonomiden devam ettiğim için söylüyorum. Bu dönemin en önemli olaylarından bir tanesi 1847 tarihinde ilk defa banka açılması. Bankı Dersaadet. Bu bir. İki bu dönemde Osmanlı Devleti'nde para basmaya yetkili olan banka Osmani'nin açılması. Yani iki banka ne zaman açılıyor? Meşrutiyet zamanında açılmıştır. Biri Bankı Dersaadet. Galatalı bankerler tarafından açılan ilk Osmanlı Bankasıdır. Dersaadet İstanbul demektir. Tersten oku. Şimdi İstanbul Bankası okunduğu zaman ne güzel değil mi? Yani bir Türk bankası zannediyorsun. Kuruluşuna faaliyet veren bir Türk zannediyorsun ama değil. Neymiş? Bir Galatalı bankerler tarafından açılan banka. İkincisi daha komik. Banka Osmani tersten oku. Osmanlı Bankası ama cevap ne? İngilizler kurmuş ve dikkat para basmaya yetkili banka. Kültür medeniyette de işaretledim biliyorsunuz. Bu yetki daha sonra Merkez Bankası'na devrolunacak. Söyle arkadaşım. Bankı Dersaadet.
Banka Dersaadet adında ilk banka açılmıştır. İlk banka Galatalı bankerler tarafından açıldı.
Devam. Banka Osmani açıldı. Bir ne bankasıdır bu? İngiliz bankasıdır. En önemli özelliği nedir? Para basmaya yetkili bankadır. Para basmaya yetkili bankadır. Şeyde de var mıydı ya eskiden? Yani şimdi hep böyle ekonomik krizler bilmem neler. Ya niye basmıyor ki ya? Matbaa elinde de bas gitsin sen. Her millete her bir zaman aralığında bu bizim bütün insanımızın çocuk ve ergenlik zamanı. Ya ben anlamıyorum kardeşim. Devlet para bassın ne olacak böyle zannediyoruz da işte öyle olmuyormuş onu yıllar sonra anlıyorsun. Bir şeyin bedeli karşılığında anca para basabiliyormuşsun. Yoksa ne kadar fazla para basılırsa o paranın değeri azalıyor. Ondan sonra Adolf Hitler'in zamanındaki gibi millet sobalarda o paraları yakıyor. Venezuela son zamanda görüyorsunuz bir balya parayla bir ekmek alınamaz hale geliyor. Çok ilginç. Allah o günleri göstermesin vatanımıza.
Evet. VK Tıbbiye adı. VK'yı Tıbbiye adında ilk dergi basıldı. Demek ki kültürel faaliyetler de var. Basıldı. Evet devam.
İlk özel gazete Tercüman-ı Ahval çıkarıldı. Evet Ahval çıkarıldı. Bunların yazarları hepimizin bildiği ünlü tiyatro yazarı Şinasi ve Agah Efendi adındaki bir kişi tarafından.
Devam. Ceride-i Havadis. Evet. Yarı resmi bir gazete olan yani Takvim-i Vekayi tam devlet ama bu da yarı resmi gibi düşünün. Ceride-i Havadis çıkarıldı. Havadis çıkarıldı.
Devam. Güllop. Evet. Güllü Agop ilk Osmanlı tiyatrosunu kurdu. İlk Osmanlı tiyatrosunu kurduğunu kurdu.
Devam. Devlet memuru ihtiyacını karşılamak amacıyla ne açılmış arkadaşlarım? Mekteb-i Mülkiye açıldı. Mekteb-i Mülkiye açıldı. Peki Mekteb-i Mülkiye'nin bugün adı ne? Nazım. Siyasal Bilgiler Fakültesi. Evet devam.
Sanay sanayileşme yürütecek eleman. Sanayileşmeyi yürütecek eleman yetiştirmek amacıyla. Islah-ı Sanayi Komisyonu kuruldu. Islahı Sanayi Komisyonu kuruldu. Evet bu söylediklerinden hariç bir de notumuz var. Notumuzu da yazalım lazım. Kuleli Vakası yaşandı.
Evet, Kuleli Vakası yaşandı. Onu da söyleyelim. Kuleli Vakası yaşanmıştır. Hemen anlatacağım. Değerli arkadaşlarım, Kuleli Vakası Sultan Abdülmecid'in özellikle Islahat Fermanı'na tepki olarak bir grubun bu Sultan Abdülmecid'i tahttan indirme girişimidir. Başarısız olmuştur. Tabii ki yargılamalar Kuleli'de yapıldığı için zaten ismi Kuleli Vakası. Yoksa olay Kuleli'de olmadı. Yargılamalar Kuleli'de oldu. Peki bir şey söyleyeceğim. Bu Sultan Abdülmecid'i tahttan indirmek isteyen grubun adı nedir? Bu da size sorum olsun. Bunu da YouTube'un altına yazın bakalım. Hangi cemiyet ya da hangi grup Sultan Abdülmecid'in Islahat Fermanı'na tepkisinden dolayı onu tahttan indirmek istedi? O da tahttan inmedi çünkü yargı haber alındı. Haber alındıktan sonra gitti bütün yargılamalar Kuleli olduğu için tarihi de Kuleli Vakası adını aldı. İleride var. Çırağan var bilmem ne var. Hepsini zamanı gelince anlatacağım. Hazır mıyız?
Neye Nazımcığım? İşaretlemeye. Bu işaretlemelerin hepsini Tekerrür adındaki kitabımızda göreceksiniz ve sizin için çok faydalı olacak. Çünkü sizin görmeniz, yazmanız onu soru haline getirmek bambaşka şeyler, bambaşka meziyetler. O bizim işimiz. Öğrenmek sizin işiniz. Bir her zaman çıkar. Tanzimat Fermanı ilan edilme nedenleri nedir? Dikkat. İlan edilmesindeki dış nedenleridir. Dış neden derken dışarıya etkileme sebebimiz. Niye ilan ediyoruz? Çünkü Mısır sorunun çözümünde Avrupalı devletlerin desteğini almak istiyoruz. Peki dikkat. Mısır sorunu hangi konferansta çözülmek isteniyordu? Londra Konferansı'nda çözülmek isteniyordu. Geldik buraya. Kim düzenledi? Kim yazdı bunları? Mustafa Reşit. Peki hangi politika doğrultusunda ilan edildi? Osmanlıcılık. Diğer adı ne? Gülhane-i Hatti Hümayun. Arkadaşlar üçü de çıkmış. Hem Mustafa Reşit'i soruyorlar, hem Gülhane-i Hatti Hümayun'u soruyorlar hem de ilan eden Sultan Abdülmecid'i soruyorlar. Hatta neyi soruyorlar? Hangi politikada olsa Osmanlıcılık. Peki bu fermanın en önemli özelliği anayasacılığa geçişin ilk aşamasıdır. Bir. Bu fermanla padişah kendi gücünden hariç bir gücü kabul etmiştir. Bu da nedir? Hukukun gücüdür. O zaman hukukun üstünlüğü burada. Bunları ezberlemene gerek yok. Ancak ancak dikkat askerlik maddesinin ileride Islahat Fermanı ile değişeceğini bil. Bak o kadar söylüyorum. Askerlik vardı ama ne oldu? Sonra değişti. Islahat Tanzimat Fermanı ilan edilme nedenleri aynıdır. Ama bir fark var. Çünkü zaman değişmiş. 1839, 1856. Gene Sultan Abdülmecid ilan ediyor. Gene Osmanlıcılık var. Ama burada bir fark var. Konferans farkı var. Birinde Londra'da, öncekinde. Bunda ise Paris Barış Konferansı kararlarında etkili olabilmek için ilan ediyoruz. Faydası var mı? Yok. Peki burada dikkat. Bu nerede? Şurada. Evet. Avrupalı devletler bu ferman için baskı kuruyor mu? Kuruyor. Bunu da söyleyeyim. Burada baskı var ama burada herhangi bir baskı yok. Sultan Abdülmecid kağıdı aldı kendi okudu. Kimse ona baskı yapmadı. Geldik buraya. Burada özellikle gayrimüslim kelimelere dikkat ettik. Hatta size şunu söyleyeyim. İl genel meclislerine üye olabilmeleri ilk defa gayrimüslimlerin kazandığı siyasi bir haktır. Yazıyor mu burada kardeşim? Yazmıyor. O zaman şöyle yazalım mı? İl genel meclislerine üye olmaları neymiş lazım? İlk siyasi haklarıdır.
İlk siyasi hakları. Evet. Onu da söylemiş olduk. Şimdi geldik geldik Tanzimat Dönemi diye bir dönem var. Bu dönemin üç padişahı var. Abdülmecid, Abdülaziz, Beşinci Murat. Ama dönemin içinde Beşinci Murat 3 ay tahta kalıp herhangi bir ıslahat hareketi yoktur. Ama dönemin içinde var mıdır? Vardır. Peki önce Abdülmecid ıslahatlarına bakalım. Bir özellikle Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti. Ne demekti bu? MEB. İki. Encümen-i Daniş çıktı mı? Çıktı. Bir daha çıkar mı? Çıkar. Fen kitaplarının veya ders kitaplarının tercüme işiyle uğraşan Red House Hammer gibi önemli devlet adamları, önemli bilim insanlarına katkı verdiği kuruluş aşağıdakilerden hangisi? Encümen-i Daniş. Bu neydi? Türkiye Taş Birliği değil. Neydi kardeşim? Terbiye kurulu. Güzel. Talim terbiye kuruluysa nasıl TTB olur ya? Talim terbiye kurulu TTK olacak. He ben de şaşırdım ya. He ama bunu da Türkiye Taş Kurumu diye okumayacağız. Türk Tarih Kurumu. Evet güzel. Geldik buraya. Burada neler var? Jandarma, polis ve posta teşkilatları. Dikkat bunlar merkezi otoriteyi arttırmak içindir. Devlet içinde ilk defa demir yolu nereye yapılmış? İzmir-Aydın. Sınava girin. İzmir-Aydın yok. Ne var? İzmir-Turgutlu olur mu? Olur. İzmir-Turgutlu yok. İzmir-Kasaba var. O da olur. Geldik buraya. İlk demir yolunun yapılması önemlidir. Telgraf hatları bir ilk defa dış borç ve ilk defa nerede o ilk dış borç. Ha ilk telgrafları nerede olduğunu bileceksin. Kırım Savaşı sırasında. Bunları bilelim. Özellikle bir sınavda İstanbul, Edirne, Şumnu diye verdi. Bir başka sınavda da Kırım, Varna, İstanbul diye verdi. Artık sınavda hangisi gelirse. Peki Osmanlı Devleti'nin ilk bankası neydi? Bankı Dersaadet ama para basmaya yetkili banka. Bunu zaten kültür medeniyette anlatmadık mı? O zaman aslında biz bir kültür medeniyet mi işliyoruz şu an? Evet. Peki Osmanlı'nın ilk özel gazetesi Şinasi ve Agah Efendi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahvaldir. Güllü Agop bir sınavda geldi. Osmanlı Devleti'nde ilk tiyatroyu kuran adamdır. Değerli arkadaşlarım, Kuleli Vakası Sultan Abdülmecid'in Tanzimat ve özellikle özellikle ama Islahat Fermanı'na tepki olarak 1859 muydu kardeşim ya? Bir bakar mısın tarihine? 1859 muydu? Gene bak da dünya çünkü 1856 Islahat ilan ediyor. 59 olması lazım. Kuleli Vakası yaşanmıştı. Osmanlı Devleti'nde özellikle iki adamdan çok sınav sorusu gelir. Biri Mahmut, biri ise Mecit'tir. Değerli arkadaşlarım Aziz ve Hamit'ten de geliyor mu? Geliyor ama beşe birdir bu oran. Yani beş sınavın dördü Mahmut, Mecit'tir. Bir tanesi Aziz veya Hamit'tir. Bunu anca sınav günü hep beraber göreceğiz. Peki nereden devam ediyoruz? Abdülaziz'den. Abdülaziz'e görüşmek dileğiyle.