Transcription
[Müzik]
Türkiye'de ve yaş yeni konumuz. Hazır mıyız yeni konumuza?
>> Evet.
Türkiye'de sıcaklıktan bahsettik. Basınç ve rüzgarların kendisi için detaylar geldi. Havada yağış nasıl olur? Bu sorunun cevaplarına bakacağız. Yani nem ve yağışın kendisi bizim için önemli diyorum ama demeden önce kitaplar çıkmaya devam ediyor. Fırından yeni çıktı soru bankamız. Göstermeden geçemeyeceğim. Yeni rengini beğendiniz mi?
>> Evet.
>> Evet.
>> Evet.
Ayırd şansınız yine yok ben sorduğum için. Evet. Hayırlı uğurlu olsun. Bu sene farklı olarak soru çözümlerini de ben yapıyorum. Video soru çözümünü yapıyorum. Başlayacağız inşallah hemen acil bir şekilde. En azından burada öğrendiğiniz konuları eve gidince soru çözeceksiniz. Ya yapamadıklarınızda videoda da karşınıza çıkacağım. En azından soruyu nasıl çözdüğümü de görmüş olacaksınız. Eee eksik olan bir yer bırakmak istemiyoruz. İnşallah yararlı bir sene olur diye umut ediyoruz diyorum.
Nem ve yağışın kendisi için bakalım nelerden bahsedeceğiz. Üç önemli nem var. Bir mutlak nem. Duydunuz mu acaba?
>> Evet.
>> İkincisi maksimum nem. Diğeri de bal nem olarak karşımıza çıkar. Bu üç önemli nemlemi anlattıktan sonra havada yağışın nasıl olduğuna dair bilgiler netleşmiş oluyor aslında. İlk önce mutlak nemle başlayacağım. Sonra maksimum sonra bağlın kendisine gideceğiz ve yağışla ilgili detaylar netleşmiş olacak diyorum.
Mutlak demle başlıyorum. Bir yerde havada yağışın olabilmesi için gerekli olan iki şey nedir diye sorarsanız ısı kaynağı yani güneşin kendisi. Güneş gelecek karşısına su kütlesi çıkarsa ısınma buharlaşma sonucunda havanın içerisinden meydana gelecek. Şimdi bana söyleyin. Güneş artı suyun karşılıklı buluştuğu yer Türkiye'de iç kesimler mi? Kıyılar mı?
>> Kıyılar.
O zaman kıyılarda güneş var, su var, ısınma var, buharlaşma var. Isınma buharlaşma sonucunda nem var. Güneş ve suyla oluşan bu nemin adı mutlak nem olarak karşımıza çıkıyor. Hemen bir soru kalıbı yapıyorum. Böyle bir Türk artısı verilse nerede mutlak nem daha fazla diye sorsalar gitmeniz gereken yer içerisi mi, kıyılar mı?
>> Kıyılar.
Kıyılarda mutlak nem daha fazla. Bakın içeride yok demiyorum. Elbette orada da su parçaları var, göllerimiz var, barajlarımız var vesaire. Sonuç olarak mutlak demin kendisi kıyılarda fazla. Çünkü güneş ve suyile birlikte buharlaşma sonucunda ortaya çıkıyor. Peki sizce hangi kıyıda mutlak dem daha fazla olur?
>> Neden Akdeniz sorusunun cevabı Karadeniz burada, Akdeniz burada. Hangisi güneş ışınlarını daha büyük açılı alıyor?
>> Akdeniz.
Akdeniz hangisi daha sıcak? Akdeniz hangisi daha fazla buharlaşır?
>> Akdeniz.
Sonucunda mutlak demen fazla olur? Akdeniz. Yani eğer kıyılarda işte 3 ya da 4 tane işaret varsa ya da en az iki işaret varsa nereyi seçmelisiniz sorusunun cevabı daha sıcak olan kıyıyı. Akdeniz'i. Akdeniz yoksa seçeneklerde mutlak demin daha fazla olduğu yeri soruyorsa nereye gideyim? Karadeniz mi, Ege mi?
>> Ege.
Marmara, Karadeniz böyle sıralaması ile birlikte güneyden kuzeye çıkabilirsiniz. Önemli bir cümle olacak. Mutlak demlerde fazla suyun olduğu yerde. Güneş ve su kıyıda. Hangi kıyıda daha fazla? Akdeniz dedik. Mutlak nem olmadan yağış olmaz. O zaman şimdiden şunu söyleyebilir miyim acaba? Türkiye'de yağışın daha fazla olduğu yerler nereler diye sorsam iç kesimler mi, kıyılar mı?
>> Kıyılar.
Kıyılardı. Yağışın daha fazla olmasının temel mantığı mutlak demeğin orada daha fazla olmasına bağlı. Var mı problemimiz? Anlaşılmayan bir durum var mı? O zaman ilerliyorum.
İkinci önemli kavram maksimum nem. Maksimum nememin kendisi nedir sorusunun cevabını şöyle bağlayalım. havanın kendisidir aslında. Yani diyorum ya güneş geldi, suyu gördü, buharlaştı ve havanın içerisinde mutlak meydana geldi derken bir de havanın kendisinden bahsediyorum. Havanın kendisine, havanın kendisi demeyelim, onun bir adı olsun demişler. Havanın maksimum nem taşıma kapasitesi anlamına gelen maksimum nem kavramı ortaya çıkıyor. Maksimum nem havanın kendisidir. Bir şeyle alakalıdır. Sıcaklık arttıkça maksimum nem artar. Çok sıcaksa maksimum nem çok fazladır. Hocam suyla alakalı mı? Değil. Havanın kendisiyle alakalı. Sıcaklık arttıkça maksimum nem artıyorsa otoman hariteye bakacaksınız. Nerede sıcaklık daha fazlaysa maksimum orada daha fazla demeniz gerekiyor. Şimdi bana söyler misiniz acaba? Türkiye'nin yazın en sıcak yeri Akdeniz mi? Güneydoğu Anadolu mu?
>> Güneydoğu.
Harikasınız. Peki Türkiye'nin kışın en sıcak yeri neresi?
>> Çok güzel.
Sıcaklığın daha fazla olduğu yerde maksimum nem daha fazla oluyorsa o zaman sorarlarsa yaz aylarında maksimum nem en fazla nerede?
>> Güneydoğu Anadolu bölgesinde.
Kış aylarında maksimumden daha fazla nerede?
>> Akdeniz bölgesinde mantığıyla birlikte karşımıza çıkar.
Hocam Güneydoğan Anadolu bölgesinde maksimumden fazla diyorsunuz ama su yok. Suyla alakası yok. Havanın kendisi sıcaklık arttıkça maksimum artıyor. Çok sıcaksa maksimumden fazla. O zaman yazın sıcak, Güneydo Anadolu kışın Akdeniz'de. Eğer mutlak nem, maksimum nem, bağl nemle ilgili bir soru gelecekse ilk önce maksimum nem soru kalıbı olur diyorum. Neden biliyor musunuz? Çünkü ayırt etmeniz gereken bir şey var. Maksimum nemlemi bildikten sonra yazın ve kışın olduğu yerler. Sıcaklıkta doğru orantılıdır. Sıcaklık arttıkça maksimum nem artar. Haritada işaretli yerlerin hangisine yazın en fazla diye sorarlarsa buraya gelin. Anlaştık mı? Hangiler var burada? Güneydoğ Anadolu bu arada Erzurum mu Urfa mı?
>> Urfa.
Çok güzel. İl de sorabilirler. Haritadaki iller netleşmeye başlamış. Silindirici cür durumlardan bir tanesi. Peki kışın en fazla nerede diye sorarlarsa
>> yorumunu lütfen unutmayın. Unutturmayacağız ama lütfen siz de unutmayın. Problem var mı acaba? Güzel. Peki size bir soru. Maksimum nem yazın burada Güneydoğu Anadolu dedik. Kışın da Akdeniz'de dedik. Bir kış günü maksimum demin daha fazla olduğu yeri soruyorum ama seçeneklerde Akdeniz yok. Gitmem gereken yer neresi olsun? İç Anadolu mu, Ege mi?
>> Çok güzel.
Sıcaklık kavramını hatırlamanız gerekiyor. Sıcaktır Ege. İç Anadolu'ya göre. O zaman oraya giderim. Genellemesini yaparsanız problem yaşamazsınız. Anlaştık mı acaba? O zaman ben şu ana kadar neyi öğrendim? Güneş geldi, karşısına su kütlesi çıktı. Isınma, buharlaşma sonucunda havanın içerisine nem meydana geldi. Havanın içerisinde oluşan nemin adı neydi? Mutlak nem. Problem var mı? Bir de havanın kendisi var dedim. Sıcaklıkta doğru orantılı. Onun adı neydi?
>> Maksimum nemdi diyorum ve hemen ders materyalimizi alıyoruz. Su içer misiniz bu arada? Belki canyabilir. Herkes içiyorum demeyeceğim. Şimdi ben diyorum ki elimizde bir bardak var. Bardağın su taşıma kapasitesi var. Havanın nem taşıma kapasitesi var. Havanın nem taşıma kapasitesine maksimum nem diyoruz. Maksimum nem bardağın kendisidir ve bardağın içerisinde de su var. Nasıl oluşmuş sorusunun cevabı suyun kendisi. Güneş gelmiş ısınmış. Suyun kendisi buharlaşmış ve buharlaşma sonucu hava içerisinde meydana gelmiş. Yani bardağın içerisindeki suda mutlak nemi temsil ediyor aslında. Yani şu ana nasıl geldik sorusunun cevabı için baştan alıyorum. Güneş geldi suyu gördü buharlaştı. Mutlak nem oldu. Maksimum nem havanın kentisi zaten var. Havanın içerisinde nem bulut olarak geziyor. Onu görebiliyorsunuz. Peki bu nemin yeryüzüne yağış olarak düşebilmesi için bu dakikadan itibaren ne olması gerekiyor sorusunun iki tane cevabı olabilir. Bir sıcaklık artacak yağış olacak. İki sıcaklık azalacak yağış olacak. Şimdi bakın en başa bir kez daha sarıyorum. Herhangi bir gün güneş geliyor suyu görüyor buharlaşıyor mutlak nem oluyor. Maksimum nem zaten var havanın kendisi. Onu söylemiyorum. O dakikadan itibaren yağışın olmasını bekliyorum. O dakikadan itibaren yağışın olabilmesi için sıcaklık artarsa sizce havanın nem taşıma kapasitesi maksimum nem daha da artar mı?
>> Artar.
Sıcaklık artarsa maksimum nem artar mı? Artar. Sıcaklık artar, maksimum nem artarsa bardağın içerisindeki suyun bu kapasiteyi aşıp yeryüzüne düşme ihtimali ortadan tamamen kalkmış olur. Yani sıcaklığın artmasıyla yağış olmaz. Hocam sıcaklık artarken su da varsa mutlak demle beraber artar ama aradaki fark kapanmaz. Böyle kardeş hayatlarına devam ederler. Peki yağışın olabilmesi için ne olması gerekiyor? Bir daha baştan alıyorum. Güneş gelecek suyu görecek, buharlaşacak, mutlak dem olacak. Zaten maksimum nem var. O dakikadan itibaren sıcaklık düşmeye başlayacak. Sıcaklık azalırsa maksimum nem azalır. Mutlak deme bir şey olmaz. Zaten var. havanın içerisinde duruyor. Sıcaklık azalırsa maksimum nem azalır. Sıcaklık azalırsa maksimum nem azalır. Azalırsa havanın içerisinde bulunan nem de yeryüzüne yağış olarak düşer. Yani havanın ısınmasıyla mı soğumasıyla mı yağış olur?
>> Hava soğumadan yağış olmaz.
O zaman ben diyorum ki Türkiye'de bir yerde havada yağışın olabilmesi için olması gereken ilk şey nedir? Sorusunun cevabı mutlak nem. Nerede mutlak nem var? İçeride mi? Kıyıda mı?
>> Kıyıda.
Kıyıda. Çok güzel. Bir yerde mutlak demin olduğu yerde havada yağışın olabilmesi için havanın ısınması mı lazım, soğuması mı?
>> Soğması.
O zaman mutlak nem var. Havada soğuyor ise o zaman orada ne olur sorusunun cevabı yağışın kendisi olur. Şimdi bana söyler misiniz acaba? Türkiye'de havada yağışın olma ihtimali daha fazla. İçeride mi, kıyıda mı?
>> Kıyıda.
Çok güzel. Havada yağışın olma ihtimalini artıran havanın ısınması mı, soğuması mı?
>> Soğuması.
Hatırlıyor musunuz rüzgarlara? Hemen geri dönelim. Karayel, yıldız, Poyraz. Kuzeyden geliyor. Sıcak mı soğuk mu?
>> Soğuk.
Harikasınız. Soğuk. Kişleme, kıble, lodos. Güneyden geliyor. Sıcak mı soğuk mu?
>> Sıcak.
Çok güzel. O zaman her zaman nem var kıyıda. Ama hangi kıyıda sıcaklık daha net düşebiliyor? Güneyde mi, kuzeyde mi?
>> Kuzeyde.
Karadeniz'de 4 mevsimden var. 4 mevsim kuzeyden soğuk hava geliyor. Her zaman yağışın olma ihtimali daha fazla nerede? Karadeniz'de. Bu yüzden Türkiye'nin en fazla yağış olan yeri neresi oluyor? Karadeniz olarak karşımıza çıkmış oluyor. Mantığını anladınız mı acaba? Sizden bir şey istiyorum. Havada yağışın olma ihtimali Türkiye'de içeride mi kıyıda mı?
>> Kıyıda.
Havada yağışın olma ihtimalini arttıran havanın ısınması mı soğuması mı?
>> Soğması.
Türkiye'de havada yağışın olma ihtimali en fazla İç Anadolu'da mı, Karadeniz'de mi?
>> Karadenizde.
Karadeniz diyorsunuz. Havada yağışın olma ihtimali cümlesini kaldırın diyorum ben de. Şu kavramı kullanın. Neymiş adı?
>> Bal.
Yeni bir şey öğrenmiyorsunuz. Biraz önce bağlnemi öğrendiniz aslında. Bağlnem dediğiniz şey havada yağışın olma ihtimalidir. Havada yağışın olma ihtimali değil. Bağl diyeceksiniz. Söyler misiniz? Balnem havada yağışın olma ihtimali ise burada havada yağışın olma ihtimalini arttıran havanın ısınması mı soğuması mı?
>> Soğuması.
Bağın arttıran havanın ısınması mı soğuması mı?
>> Soğuması.
Mantığı hep buradan gelir. Anlaştık mı? Şimdi bana söylemeye devam edin. Türkiye'de vada yağışın olma ihtimali daha fazla. Nerede sorusunun cevabı? İçeride mi kıyıda mı? Kıyıda bağl daha fazla kıyıda havada yağışın olma ihtimalini artıran havanın ısınması mı soğuması mı?
>> Soğuması.
Hava soğursa bağl artar. Türkiye'de havada yağışın olma ihtimali bağl en fazla nerede?
>> Karadeniz.
Karadeniz bağlın en fazla olduğu yerdir. Genellemesi de buradan geliyor. Hocam neden Akdeniz'e bağlın nemen fazla ilde Karadeniz'de? Orada nem var. Mutlak nem var. Maksimum nem de var. Ama Akdeniz'e güneyden nasıl hava geliyor?
>> Sıcak.
Akdeniz'de havada yağışın olma ihtimali 4 mevsim ön planda olmaz o zaman. Çünkü genelde sıcak. Ne zaman hava soğur Akdeniz'de? Yazın mı, kışın mı?
>> Kışın.
Kışın daha fazla yağış almasının mantığı da buradan geliyor. Anlaştık mı? O zaman havada yağışın olma ihtimali bağınlı en fazla nerede? Karadeniz'de genellemesini böyle bağlıyoruz. Anlaşılıyor mu acaba? Problem var mı acaba? Çok uzun yıllardır bağ nemle ilgili soru gelmiyor söyleyeyim. Ama gelirse de böyle geliyor. Soruya bakalım. Banimi unuttum ben. Ne olduğunu hatırlamıyorum ama şunu hatırlıyorum. Havada yağış olma ihtimali. Böyle okuyun lütfen soruyu. Beraber bakalım. Bağem diye okumuyorum. Havada yağışın olma ihtimali sıcaklıkta ters orantılı. Yani hava soru havada yağışın olma ihtimali artıyor. Doğru mu? Havada yağışın olma ihtimali yükseltiyle doğru orantılı. Yani yükseldikçe hava soğuyor. Havada yağışın olma ihtimali ne oluyor? Artıyor. O yüzden yüksekler çukur yerlere göre daha fazla yağış alır. Ormanlar da orada olur mesela. Oradan bağlayabilirsiniz. Yağışın sonucunda ortaya çıkıyor sonuçta bitsü. Buna göre haritada numaralı gösterilen yerlerin hangisinde yaz mevsiminde havada yağışın olma ihtimali azdır? Bir kere havada yağışın olma ihtimalinin az olduğu yer kıyıda mı olur içeride mi?
>> İçeride.
Bunların hepsi içeride. O zaman buradan çözemiyorum olayı. Havada yağışın olma ihtimali azsa orada hava soğuk mudur sıcak mı?
>> Sıcak.
Sıcak. Yazın Türkiye'nin en sıcak yeri
>> Güneydoğu.
Güneydoğu
>> bağlı Güneydoğu Anadolu yazın. Bu soruya göre anlaştık mı? Böyle ilerlerseniz ezber yapmadan olayın mantığını anlamış olursunuz. Anlaştık mı? Yoksa annem şuydu ezberleyeyim cevabı arayım işin içinden çıkamazsınız. Anlaşılıyor mu acaba?
>> Evet.
Problem var mı? Ekran karşısındakiler yok diyorsunuz. Güzel. Merak etmeyin. Bu anlattığım şeyleri üç farklı şekilde kanıtlayacağım. Genelde sorular da bunun üzerinden gelecek diye düşünüyorum. Birinci kanıt bu. İyi bakın şekle. Bu şekli unutmayın. Çünkü bu şeklin kendisini verip nedir, nerededir diye sorarlar. Bakın bu şekil nedir ve bu şeklin olduğu yağışın kendisi nerede olur mantığıyla birlikte çıkar karşınıza. Anlaştık mı? Ben burada ne görüyorum? Ben burada yamaç diğer adı orogografik yağış görüyorum. Altını çizin. Orografik yağış kavramı daha fazla çıkar karşınıza. Orografik yamaç yağış yemiş. Şimdi mantığına bakalım. Bana söyler misiniz acaba? Türkiye'nin düş tarafı denizlerle çevrili mi?
>> Evet.
Evet. Denizlerin olduğu yerde nem var mı?
>> Evet.
O zaman mutlak nem kıyılarımızda hep var. Maksimum nem zaten var havanın kentisi. Onu söylememe gerek var mı artık? Yok. Şimdi kıyılarımızda maksimum ve mutlak nemli hava bekliyor. Neyi bekliyor? Bir rüzgar gelecek beni kıyıya doğru itecek ve rüzgarlar da denizden kıyıya doğru genelde var. Doğru mu? O zaman hemen anahtar kelime devreye giriyor. Eğer kıyının gerisine yüksek uzanan dağlar varsa var mı acaba? Var. Yer şekilleri konusunda ilk kez dinleyenler varsa merak etmeyin. Bundan sonra yer şekillerine geçiyorum. Onlar net olarak görecekler ama şimdilik şöyle göstereyim. Türkiye'nin dağları var. Nasıl uzanıyor sorusunun cevabı Doğu batı yönlü. Genelleme bu. Doğu batı yönlü. Bakın şimdi söyleyin bana. Türkiye'de dağlar genelde doğu batı. Dağlar genelde doğu batı yönüne uzanırsa o zaman Karadeniz Akdeniz'de kıyı boyunca kıyı boyunca dağlar olur. Doğru mu? Dağlar her yerde doğu batı yönüne uzanırsa Ege'de kıyıya dik uzanan dağlar olur. Doğru mu? Şimdi benim için gerekli olan şey hemen ben Karadeniz'e gidiyorum. Akdeniz'de benzer özelliklerle karşımıza çıkar ve denizde bekliyorum ben mutlak nemi maksimum nemle birlikte takılıyoruz ve arkamızdan bir rüzgar geldi. Bizi kıyıya doğru itiyor. Geldik geldik geldik geldik. Karşımıza yamaç çıktı. Tek ihtimal var. Yamaç boyunca yükseleceğiz, soğuyacağız ve buraya yağış bırakacağız. Soğumayı sağlayan ne? Yamaç yağışı. Hikayesi buradan geliyor. Anlaştık mı? O zaman buradaki temel kural nedir? Birincisi nem olacak var. İkincisi kıyıya paralel uzanan dağlar olacak ki yükselim ve yamaç diğeri de orografi yağışı ortaya çıkarayım. Mantık bu. Anlaştık mı? Şimdi Karadeniz'de böyle bir durum var mı? Var. Merak ediyorum. Acaba bizim köy neresi? Bizim köy
>> Mersin.
Çok güzel. Bizim köy Akdeniz'de acaba böyle bir durum var mı? Hep bizim köye gidiyoruz. Biraz Antalya'ya doğru gidelim bakalım. Denize doğru yaklaşalım. Yaklaştık. Yine Nemim. Ben kıyıda takılıyorum. Arkamdan bir rüzgar geldi. Kıyıya beni kıyıya doğru itiyor. Yükseldim. Yamaç ağışı bıraktım. O zaman Karadeniz Akdeniz'de yamaç yağışı olur genellemesi işte bu önemli cümleye bağlı. Problem var mı cümlede? Şimdi asıl kritik yer neresi biliyor musunuz? ve karıştırma ihtimali olan yer. Ege'de deniz var. Mutlak den var, Maksumden var. Ve Ege'de dağlar da var. Ama Ege'nin dağları denizden itibaren nasıl uzanıyor acaba? Yani İzmir'e hiç böyle baktınız mı bilmiyorum ama şurası Karaburun. Şimdi İzmir'e doğru İzmir merkeze doğru gideceğiz. Gittiniz mi bu arada İzmir'e?
>> Evet İzmir'e de sevgiler, saygılar.
Şimdi biz denizler üzerinden gelen Nemli havayız. İzmir'e doğru Karaburund'an girdik. Çok dağları göremedik. Geldik. Hala dağlar yok yani. Küçük küçük var ama Karadeniz gibi değil değil mi? Şimdi karşıma benim İzmir merkez çıkacak. O güzel İzmir kordon boyundan geçiyorum ve karşıma çıktı. İzmir'den de geçtim. Geçtim. Hala dağları göremedim. İçeri girdim. Olay bitti. Çünkü dağlar kıyıya dik. Yamaç boyuncu yükselmedim. Soğumadım. Yamaç yağışı olamadım. O zaman Yamaç çağışı Ege'de bu şekilde dağların kıy uzandığı yerde karşımıza çıkmaz. Ege'de dağların kıyıya paralel uzandığı bir yer varsa Yamaç yağışı olabilir. Bakın herkes Türk haritasına baksın. Ege'de dağların kıyıya paralel uzanda bir yer var diyorum ben. Bakın İzmir'de yokmuş. Manisa hattında. Aydın hattında yokmuş. Burada dağlar kıyıya dikmiş ama şurası farklı. Burası neresi? Bakın gördünüz mü yerini? Yaklaşıyorum. Bir daha yaklaşıyorum. Burası neresi? Muğla. Menteşe. İlk yazıyorsunuz benden. Menteşe dediğim yer. Menteşe dağları. Şurada farklı. Niye farklı biliyor musunuz? Muğla'da, Menteşe'de, Karadeniz, Akdeniz'de olduğu gibi dağlar kıyıya paralel bir şekilde uzanıyor. Şöyle o zaman denizler üzerinden gelen hava geliyor, yükseliyor. Yamaçını burada bırakıyor. O zaman Ege bölgesinde Yamaçın'ın olduğu bir yer var mı diye sorarlarsa var. Menteşe. Görüyor musun? Dağlar kıyıya dik. Yamaç yağış olmaz. İçeri girer. Yükselmez soğumaz ama dağlar kıyıya paralel. Muğla menteşe. O zaman yamaç yağışı olur. Nerede? Muğla'da. Sonuç Ege'nin en fazla yağış alan yeri Muğla. Ege'den fazla orman Muğla. Mantığı da buradan gelir. Anlaştık mı acaba? Yamaç Yağşı bizim için çok önemli. Tekrar geri geldim Yamaç Ya Çağşı'nın görseline lütfen bakın. Deniz kıyıya para uzanan dağlar yükseldiği yamaç yağş oldu. Bu şekli gördüğünüz zaman Türkiye'de bakmanız gereken yerler şöyle kaba çizimli bir ertayla göstereyim size. Genelde Karadeniz Akdeniz oluyor. Anlaştık mı? Ege bölgesinde çok şart göremiyorum. Neden? Dağlar kıyıya dik. Anlaştık mı? Ege bölgesinde Yamaç yağışının olabildiği bir yer var. Neresi orası? Muğla. Menteşe dağlarının olduğu yer. Anlaştık mı? Güzel. Yamanç yağışı Doğu Karadeniz'de var. Batı Karadeniz'de var. Ortada da var. Daha fazla olduğu yerleri söylüyorum. Akdeniz'de var. Marmara bölgesinde yıldız dağlarına var. Kıyıya paralel bir şekilde uzanan yerleri görüyorsunuz şu anda. Ege'de de Muğla'da karşımıza çıkıyor. Bakın bu haritaya iyi bakın. Niye biliyor musunuz? Yamaç yağışının olduğu yerler aslında Türkiye'de yağışın olma ihtimalinin genelde daha fazla olduğu yerleri gösteriyor bana. Dolayısıyla Türkiye'nin en fazla yağış alan yerleri karşınıza oluyor. Anlaştık mı? Şurası karıştırmasın kafanızı. Burası Amanos dağları. Hatay burası. Denizde burada dağlardı burada ya. Denize göre yine paralel dağlar var burada. Anlaştık mı? Yani burada yamaç olur. Şöyle düşünmeyin zaten bu şekilde yine Toroslar var. Burada da daha fazla oluyor. Ama benim daha fazla olduğu yerleri işaret etlediğim için Doğu, Batı Karadeniz'i, Antalya'yı, Muğla'yı, Yıldız işaretledim. Avanos işaretledim. Yoksa Canik'te de Orta Toroslarda da Yamaç Yağışını görebiliyoruz ama bir tık geride uzanıyorlar ya bunlar. Bir tık geride uzandıkları için buraya göre, bunlara göre daha az oluyor. O yüzden Doğu, Batı Karadeniz, Antalya bir tık daha ön plana çıkıyor. Hikaye böyle gerçekleşiyor. Anlaştık mı? Bana şunu sorabilirsiniz acaba hocam yamaç yağışı şu yağış en fazla nerede diye sorsalar gitmem gereken yer neresi?
>> Karadeniz'de bir yer olacağı kesin.
Doğru mu? Türkiye'nin en fazla yağış olan yeri. Ama gitmem gereken yer orta mı, Doğu Karadeniz mi? Doğu Karadeniz. Neden biliyor musunuz? Doğu Karadeniz'in dağları daha yüksek. Şimdi daha yüksek olursa ne olur? Denizler üzerinden gelen hava daha yükselirse daha çok soğur. Maksimum nem daha fazla düşer. Maksimum nem ne kadar düşerse havanın içerisinde birikmiş tüm nem oraya düşer. En fazla yağış Rize'de olur. Türkiye'nin en fazla yağış olan yeri Rize. Ne farkı var ki Trabzon, Ordu, Giresun, Samsun'un Rize'den daha fazla yağış alıyor. Rize'nin arkasındaki dağların yükseltisi. Rize bu yüzden yanındaki Trabzon'a göre daha fazla yağış alır. Rize bu yüzden Ordu'ya Samsun'a göre daha fazla yağış alır hikayesi dağın yükselti farkına bağlıdır. Bakın hepsinde yamaç yağışı var. Deniz ortak, kıyıya paralenen dağlar ortak. Ne farklı ki? Rize daha fazla yağış alıyor sorusunun cevabı Rize'nin dağları. Kıyın gerisinde Trabzon'a göre, Giresun'a, Orduy'a göre daha yüksek bir şekilde uzanan dağları daha yüksek. Daha fazla soğuduk ve daha fazla yağış bıraktık. Gerçek görüntüler yemyeşil bir dize. Mantı da buradan geliyor. Anlaştık mı? Anlaşılıyor mu acaba?
>> O zaman bana söyler misiniz acaba? Samsun mu, Rize mi daha fazla yağış alır?
>> Rize.
Dağların yükselti farkı var. İzmir mi, Muğla mı daha fazla yağış alır?
>> Muğla.
Dağların kıyıya uzanış farkı var. Bunu yazın isterseniz. Rize'nin Samsun'dan daha fazla yağış alması temel sebebi yükselti farkıdır. İkisinde de yamaç yağışı var ama Doğu Karadeniz daha fazla yağış alıyor. Çünkü Doğu Karadeniz'in arkasındaki dağlar daha yüksek. Daha fazla yamaç yağışı etkinliği var. Anlaştık mı? İzmirle Muğla arasında yağış farkını ortaya koyan şey ise dağların kıyıya uzanış farkıdır. Dağlar kıyıya dik paralel. Paralel olanda yamaç yağışı olabiliyor onda diğerinde olamıyor çok fazla. Anlaştık mı? O zaman dağların kıyıya uzanış farkı var. Bir daha söylüyorum. Samsun Rize arasındaki yağış miktarı farkının yükselti belirliyor. Dağın yükseltisi İzmir Muğla arasındaki yağış miktarı farklılığını dağların kıyıya uzanışı verirliyor. Önemli bir cümle. Duydunuz mu? Genel tür bilgileri oralara atanırsanız en azından neden benim diğer memur arkadaşım ıslanıyor da ben daha az ısanıyorum diye düşünürseniz bunlar günlük hayatta işinize yarayacak günler olur. Anlaştık mı? Problem var mı? Daha basit bir soru kalbıyla ilerleyelim mi? Bakın lütfen buraya. Bu yağışın adı neymiş?
>> Yamaç.
Diğer adı neymiş?
>> Yağış Türkiye'den fazla. Konya'da mı, Rize'de mi?
>> Güzel
>> diyen soruyu çözer. Bu kadar. Anlaştık mı? Var mı problemimiz?
>> O zaman ilerliyorum. İçerideyiz. İçeride yaş nasıl olur? Güneş lazım. Hep var. Su lazım. İçeride hep su yok. Su genelde kıyıda oluyor içeride. Eğer güneş suyu görürse şöyle ilerliyor hikaye. Aynı mantık aslında. Güneş geliyor suyu görüyor. Isınma buharlaşma oluyor. Buharlaşma sonucunda mutlak nem oluyor. Ondan sonra ısınan hava yükseliyor. Yükselen hava soğuyor. Hava yükselirse havanın nem taşıma kapasitesi maksimum nem düşüyor ve yağış meydana geliyor. Burada yağışın olmasını tetikleyen, soğumayı tetikleyen ne? Yükselme hareketi, yükselim yağışı. Mantığı buradan geliyor. Ama şunun altını çizin. Konveksiyonel diye çıkacak daha çok karşınıza. Konveksiyonel yağışlar, yükselim yağışları Türkiye'de nerede olur sorusunun cevabı her yerde ama daha fazla olduğu yeri bulacağız tabii ki. Niye her yerde diyorum? Sonuçta kural yamaç yağışının olduğu yerde konveksiyonel yağış olmaz diyemeyiz ki. Doğru mu? Güneş geldi, ısındı, buharlaştı. Rüzgar yok mesela. Rüzgar hareketli yükseldi. Konveksiyonel yağış olabilir ama daha fazla yamaç yağışı oluyor. Anlaştık mı? Şimdi içeride ise yamaç yağışı diye bir alternatif yok. İçeride bir alternatif varmış. Bir tane daha var. Geleceğim ona. Konveksiyonel yağış alternatifi var. Yani yükselim yağışı. Güneş gelecek suyu arayacak. Suyu bulması lazım. Şimdi bir anahtar kelime yazmamız lazım. Konveksiyonel yağışın olabilmesi için güneş gelip suyu görmesi gerekiyor diyorum ya. İçeride suyun olabilmesi için anahtar kelimeyi yazın lütfen. Karların erimesi lazım. Karların erimesi lazım. Hani yağmurlar yağmadı bu sene. Yağmur yağdı da kar olmadı bu sene. Kar yağsa iyidir diyor ya büyüklerimiz mesela. Gerçekten çok önemli. Çünkü yağmur yağdığı zaman toprağın içerisine girer. Böyle akıp gider. Orada çok durmaz. Ama kar yağışı çok önemlidir. Yerel sularını ortaya çıkarır. Eriği zaman da daha geniş alanlı su birikintileri meydana getirir. Ondan sonra yaz aylarında su problemi yaşamayız. Bakın yazın şu anda Türkiye'nin birçok yerinde, birçok ilde su problemi yaşanıyor. Yani Ege bölgesinde su kesintileri yaşanıyor. Mesela İzmir'de, Afyon, Kütahya hattında mesela belli saatlerde su veriliyor. Aynı şey maalesef Ankara'nın, Eskişehir'in başına gelecek. Bu şekilde devam ederse küresel ısınma kar yağışları azaldıkça problemler artacak maalesef iklimler değişiyor. Çünkü onunla ilgili öngörüyebiliyorsunuz değil mi? Küresel ısınmayla birlikte Akdeniz iklimi karasal iklime doğru dönüyor. İç Anadolu bölgesinin karasal iklimi çölleşiyor. Bakın çölleşiyoruz şu anda. Ankara çok sıcak, çok soğuk anlar yaşamıyor. Çölleşiyor. Karadeniz ikliminde Akdeniz iklimi oluyor. O yüzden çocukların da Akdeniz iklimi yaşasın istiyorsanız Karadeniz'e yatırım yapın. Karadenizliler topraklarınızı satmayın Arap kardeşlere ilerleyen yıllarda çocuklar problem yaşamasın diye. Neyse başka konular sonuç olarak ama geliyor yani geleni de söylememiz lazım. Şimdi güneş geldi suyu gördü. Isınma buharlaşma sor hocam çok para teklif ediyorlar. Tamam satabilirsiniz diye. Güneş geldi suyu gördü. Nasıl gördü? Karların erimesiyle. Bana söyler misiniz acaba İç Anadolu'da karlar ne zaman erir? Yani kıştan sonra doğru mu? Yani ilkbaharda güneş geldi, suyu gördü, kar eridi ve ısınma oldu. Buharlaşma oldu. Isınan hava yükseldi. Yükselen hava soğudu. Yağış meydana geldi. Hangi dönemde? İlkbahar. İç bölgeler genelde iç Anadolu en fazla yağışı ilkbaharda alın. Hikayesi buna bağlı. Durun. Güneşin tepe noktaya gelip bunu ısıtabilmesi için gün içerisinde saatin 12 olması lazım. Güneşin tepe noktada olması lazım ya da. Doğru mu? Güneş tepe noktaya geldikten sonra bu işlemi başlatıyor ya ısınma, buharlaşma, yükselme ortalama 12'den 4 saat sonra hikaye netleşiyor. Yükseliyor ve yağış meydana geliyor. O yüzden 12'den 4 saat sonra da genelde ikinli vakitler olduğu için ve ortalama 1,52 ay sürdüğü için 42'li yağış deriz. 42'n yağışları mantığı buradan geliyor. Ankara için çok net geçerli olan bir şey. Ve Ankara, Eskişehir hatta Konya, Çankırı, Kırıkkale, Kırı'nin ilkbaharda yaşadığı bir şeyi anlatıyorum. Şimdi güneş geldi öğlen 12'de suyu gördü, buharlaştı, mutlak dem oldu. 12'den 4'e kadar hava bir anda yükseldi. Söyleyin bana, hava bir anda yükselirse, hava bir anda soğursa, maksimumdan bir anda düşerse, bu su aynı anda aynı yere düşerse ne olur? Su yavaş yavaş dökersem bir şey olmaz. Aynı anda dökersem ne olur?
>> Seller olur.
Buna sağanak yağış denir ve sellere meydana gelir. Oluyor mu iç Anadolu'da sel? Ankara'da, ilkbaharda, Kırşehir'de, Çankırı'da, Yozgat'ta ilkbaharda karşılaştığımız şeyin mantığı buradan geliyor. İşte konveksiyonel yağışların bir anda aynı bölgeye yoğun bir şekilde düşmesiyile alakalı bir durumdan bahsediyorum. Yani olayın aslında genellik tür bilgisinden bahsediyorum size. Anlaştık mı acaba? Hocam diyorsunuz ki konveksiyonel yükselim yağışları ilkbaharda oluyor. İç Anadolu'da oluyor mu? Oluyor. Selleri neden oluyor? Oluyor mu? Oluyor. 42'li yağışları deniyor mu? Evet. Bunlara bir de eee memuru satan yağışları denir. Neden memur satan? Sabah kalktım memurum ben. Güzel bir kıyafetti. birlikte işe gittim ama güneşli ilkbahar döneminde. Ondan sonra öğlen hikaye bir başlıyor. Öğleden sonra tam ikinci vaktinde yağmur başlıyor ya. Ben de 5'te 4.5'te işten çıkacağım. Bir çıkıyorum gömlekle yağmura yakalanıyorum. Memuru satan hikayesi buradan geliyor. Başka bir daha var. Onu söylemiyoruz. Yani memuru satandan sonra onu söylemek olmaz. Şimdi benim için çok önemli bir cümle daha var. Bakar mısınız olaya? Bu yağışın kendisi iç Anadolu ilkbaharda oluyor da iç bölgelerde genelde ilkbaharda oluyor ya. İç Anadolu diye kalmayın burada. Anlaştık mı? Ergene mesela bakın burası İç Anadolu'ya benziyor. Burada da ikbarda olur. Ege'nin içerisi, Akdeniz'in içerisi, Isparta burdur içerisi. İşte Karadeniz'in içerisi. Biraz daha Gümüşhane Bayburt'a doğru geldim. Biraz daha böyle Tokat Çorum'dan daha güneye geldim. Yozgat civarındayım. Oralar hemen hemen Güneydoğu Anadolu bölgesinde de görülebiliyor. Şurada işler değişiyor ama burası neresi? Erzurum Kars. Şimdi ben Erzurum Kars şöyle bir hikayem var. Ardahan'a seminere gittim. Anlattın mı bunu size?
>> Ardahan'ı seminere gittim.
Sen seminerden hatırlıyorsun bence bunu. Yani videoda anlatmadım. Haziran ayında gittim. Haziran ayında Ardan Üniversitesi'ne seminere başladık. Sabah öğlen oldu. Kaliferleri yaktırdım. Bakın ben coğrafya öğretmeni olarak giderken tişörtle gitmedim. Haziran genelde tişörtle gidiyorum. Yanıma gömlek aldım. Dedim ki orası soğuk olur. Coğrafya öğretmeniyim ben. Söz gelmesin. Gömlek alayım. Gömlekle üşüdüm. Haziran ayında hala soğuk ya ama o dönemde ısınmaya başlıyor oralar. Doğru mu? O zaman burada karlar ne zaman eriyor? İlkbaharda mı, yazın mı?
>> Yazın.
O zaman bu suyun kendisi karların erimesiyle genelde yazın oluyorsa Erzurum Kars'ta bu hikayeyi yazın gerçekleşiyorsa Erzurum Kars en fazla yağış hangi dönemde alır? Yazın. Konveksiyonel yağışın katkılarıyla. Ne farklı İç Anadolu'dan? Karların erime zamanı farklı. Kısaca yükseltti. Anlaştık mı? Erzurum mu, Konya mı yaz yağışı alır? Erzurum alır.
>> Ne farkı var Konya'dan?
Konveksiyonel yağış aynı. Yükselti farkı var. Karların erime zamanını farklaştıranda yükselti farkı oluyor. Anlaştık mı? Bunu çok önemli bir cümleye bağlıyorum. İç Anadolu en fazla yaş hangi dönemde alıyor? İlkbahar Erzurum Karsen fazla yaşı hangi dönemde alıyor? Yaz. Bir yerde ilkbahar yağış vardı. Orsa bozkırlar olur. Bozkırlar küçük otlar, küçük otlar, küçük hayvanlar yer. Küçükbaş hayvancılık olur. Erzurum Kars'ta yaz yağışı varsa Alpin çayırları olur. Alpin çayırları büyük otlar, büyük otları, büyük hayvanlar yer. Büyükbaş hayvancılık olur. Büyükbaş hayvancılığın temeli Alpin çayırlarına, yaz yağışına bağlıdır. Olayın mantısı da buna bağlıdır. Anlaştık mı? Ama şuna takılmazsınız değil mi? Erzurum Kars'ta yaz yağışı var diyorum. Problem var mı? İç bölgelerde ilkbahar yağışı olur diyorum. İç Anadolu'da kalmıyor. İç bölgeler. Anlaştık mı? Hakkari'ye de gidebilirsiniz ilkbahar yağışlar için. Mesela Van çevresinde de olabilirsiniz ama Erzurum Karsa yaza bağlayın hikayeyi. Anlaştık mı? Güzel. Konveksiyonel yağışın kendisinin görseline bir kez daha bakın. Türkiye'de her yerde olur. Kıyılar da dahil ama daha fazla İç Anadolu İlkbaarda oluyor. Erzurum'da yaz. Problem var mı? Bu arada Karadeniz bölgesinde daha fazla hangi yağış olur dedim.
>> Yamaç.
Yamaç yağışları Karadeniz'de genelde sonbahar döneminde düşüyor. Niye sonbahar derseniz de hani nem olması lazım, kıyı boyunca yükselmesi lazım. Yazın değil de genelde sonbahar doğru kuzeyden gelen rüzgarlar daha etkili olduğu için yazın biriken nemlemi sonbaharda daha net kıyıya doğru ittiği için sonbaharda daha etkili yağışları görüyoruz Karadeniz'de. O zaman şuraya bağlayabilirim sanki. İç Anadolu en fazla yağış hangi dönemde alıyor?
>> Konveksiyonel.
Erzurum
>> yine konveksiyonel.
Karadeniz
>> sonbahar ve yamaç yağışlarına bağlayabilirim.
Yani daha fazla olduğu yerleri anlatıyorum. Anlaştık mı? Ne kaldı geriye kodlamadığım? Marmara, Ege, Akdeniz, Güneydoğ Anadolu kaldı. Aslında Marmara, Ege, Akdeniz'de konvensiyonel yağışlar oluyor. Yer yer yamaç yağışlarını görüyorum. Güneydoğ Anadolu bölgesi için konveksiyonel yağışlar olur ama daha fazla olan yağışı arıyorum. Anlaştık mı? Bakın buraya daha fazla yağışa. Konveksyonel konveksiyonel dedim. Buraya yavaş dedim. Marmara, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu için daha fazla yağışı bana şu anlatacak. Bu cephe. Diğeri da depresyon yağışları. Yani bu karşınıza çok çıkmaz. Zaten yaşadığımız bir şey bu. Cephe yağışının kendisinin altını çizin. Hatırlıyor musunuz acaba Türkiye'nin kendisi Ekvatorda mı, kutuplarda mı, orta kuşakta mı? Orta kuşak.
>> Orta kuşakta olduğu için Türkiye'ye güneyden nasıl hava gelir?
>> Sıcak.
>> Kuzeyden
>> soğuk.
Sıcak soğuk hava karşılaşırsa cephe olur, cephe yağışı olur. Frontal yağışlar diğer adı. Böyle değişik bir adı var ama cephe yağışı hikayesini unutmayın. Anlaştık mı acaba? Şimdi olayın mantığını anlayalım mı size birlikte? Tekrar bakalım. Ülkemiz güzel ülkemiz burada. Türkiye'miz güneyden nasıl hava geliyor?
>> Sıcak.
Kuzeyden
>> soğuk.
Kuzeyden ve güneyden gelen sıcak ve soğuk hava karşılaşırsa cephe yağışı her yerde olur. Her yerde olur. Ama ilk karşılaşma alanına beraber bakalım mı? Kuzeyden soğuk hava geldi. Güneyden sıcak hava geldi. İlk cephe faktörünün olduğu yer genelde buralar oluyor. Görüyor musunuz? Marmara Akdeniz Güneydoğu Anadolu bölgesi oluyor. O yüzden cephe yağışların daha fazla etkili olduğu yer. Marmara Geg Akdeniz Güneydoğu Anadolu diyoruz biz. Hangi dönemde? Kışın mantığı da buradan geliyor diyoruz. Anlaştık mı acaba? Cepheşının kendisi Türkiye'de her yerde olurun kanıtını söyleyeyim. Bulunduğunuz kentlerde şöyle bir şeyle karşılaşmışsınızdır. Bir kış günü sabah bir kalkıyorsunuz balkonda çamur var. Nereden gelmiş olabilir? Araçların üstünde çamur var. Çamur yağışı meydana geliyor. Gördünüz mü öyle bir şey? Denk gelen oldu mu hiç? Ankara'da böyle çok nadir olduğu için az ama Ege, Akdeniz, Urfa, Mardin. Evet hocam diyor mesela. Onlar çok normal olarak çamur yağışlarını görüyorlar. Niye biliyor musunuz? Güneyden gelen rüzgarlar geçerken çöllerden alır mı kumları?
>> Aldı kumları.
Geldi nemi de var. Karşılaştı soğuk havayla. O nem çamurla yeryüzüne düşerse çamur yağışları olur. Duydunuz mu öyle bir şey? Eğer atanırsanız Ege, Akdeniz Güneydoğu Anadolu bölgesini çamuru gördüğünüz zaman nereden geldi demeyin. Her zaman söylüyorum Arabistan'dan geliyor. O topraklar kutsal topraklar. O sene bu sene atanmak için her yol mübah. Bakın hatırlıyorsunuz değil mi örneği? Onun gibi bir örnek daha veriyorum size. Ağrıdağ hikayesi. Çamur yağışını gördüm. Sınava hazırlanıyorum ben. Hemen arabanın üstünden o kumları alıyorum, saklıyorum. Sınav günü sabah erkenden kalktım. Biraz böyle nemlendirip savaşa gider gibi. Eskiden Rüştü diye bir kaleci vardı. Bilmezsiniz sizden. Biliyor musunuz o Rüştü?
>> Bilenler var.
O böyle siyah böyle hani güneş ışık gözlerini almasını yapıyordu. Siz de tam tersi şuraya yani sınava girerken garip garip bakarlar size. Nereye gidiyor bu? Savaşa mı gidiyor diye. Ama o sene bu sene her şeyi deneyeceğiz arkadaşlar. bilgimizi alacağız. İlk önce bilgi eksimizi çözüyoruz. Ondan sonra bu yöntemlerle de tüm tuşlara basacağız. Anlaştık mı? O zaman toparlayalım mı? Bana söyler misiniz acaba? İç Anadolu en fazla yağışı hangi dönemde alır?
>> İlkbahar konveksiyonel.
Erzurum en fazla yağışı.
>> Yaz yine konveksiyonel.
Karadenizden fazla yağışıb.
>> Sonbahar ve yamaç.
Marmara Akdeniz Güney Anadolu'dan daha fazla yağışı
>> kış.
Kış ve cephe yağışı hikayesini unutmayın. Unutmayın. Unutturmayacağız ama lütfen siz de unutmayın diye lütfen bakar mısınız acaba? Bir E harfi çizdim. İç Anadolu daha doğrusu Türkiye'yi kapsayacak şekilde küçük E. Ne işe yarıyor? Bu küçük E sorusunun mantığını görmüşsünüzdür bence. Hemen İç Anadolu en fazla yağışı ilk.
>> İlkbahardan sonra ne gelir?
>> Yaz.
>> E'yi çizmeye devam ediyorum. Yazdan sonra
>> sonbahar.
>> E'yi çizmeye devam ediyorum. Sonbahardan sonra kış. Konvekssiyonel, konveksiyonel yamaç, cephe. Daha fazla olduğu yerleri anlatıyorum. Olur mu sizce? Akdeniz'de konveksiyonel
>> Evet.
Güneydo Anadolu'da? Evet. Karadeniz'de? Evet. Olur mu cephe her yerde? Evet. Az olsa olur.
>> Olmaz diye bir şey yok.
Ama şunu söyleemem. İç Anadolu'da yamaç olur. Çok önemli bir dağ. İyi binen birikimi gibi. Güneydoğu Anadolu bölgesinde olur. Dağa yok. Nemli hava hiç yok. Anlaştık mı? Hikayeyi buna bağlarsınız bence problem yaşamazsınız. Sorular var sanki. Buyurun. Türkiye kurma bağları
>> en fazla olduğu yerlerde yine mutfak bağlayabilir mi yoksa bu sefer garaj? gelirse
olduğu yerler olması mutlak konumla alakalıdır. Ama işte olmuyorsa o zaman göreceli bir şey, özel bir şey vardır. Yani cephe aşunun varlığını mutlak konuma bağladık. Onu sordu hocam ama görünmediği yerler var diyorsa niye görünmez diyorsa özel bir şey vardır. Özel konuma bağlanabilir. Spesifik bir soru olur ama en
>> en fazla Akdeniz'i mutlak problem yok.
Buyurun
>> hocam. Ben hakkara soracak için orada çok fazla kar yaşıyor ihtimal kardan yerlerinde eriyor ya. Aynı Erzurum Kars düşünebilir miyiz orayı?
>> Çok bölgesel düşünmemiz lazım. Cilo'nun yükseği için Cilo dağının tepesi için. Evet yaylalar zaten şöyle bir genelleyeyim soruyu sorduğunuz için iyi de oldu aslında. Şimdi Erzurum Kars dışında var mı yaz yağışı Türkiye'de diye sorarsanız var. Nerede var? Karadeniz'in yaylasına çıkın. Orada da konveksiyonel yağışları ve orada Alpin çaylarını görebilirsiniz. Mesela Akdeniz bölgesinin Toroslarına çıkın mesela. Orada da yaz yağışlarını görebilirsin mesela Alpin çaylarında ama böyle çok spesifik yerler olur. Hakkariin hepsi için söylenmez ama Cilo'nun yüksekleri için söylenebilir. Ama genel olarak burayı da karasallı iç Anadolu Güneydoğu Anadolu'ya
Biraz İç Anadolu'ya benzediği için buraya da ilkbahar yağışlarına bağlıyoruz. Şuradan itibaren yaz yağışlarına bağlıyoruz. Erzurum kar. Tamam. Bunu biraz daha böyle iklim çeşitlerini anlatınca biraz daha netleşecek bir durum olacak aslında diyebiliriz.
Mesela Marmara bölgesine geldik. Bakın burası Trakya. Görüyor musunuz? Trakya'nın kuzeyi Yıldız Dağları. Burası Karadeniz'e bakıyor. Söyleyin bana. Karadeniz'e bakıyorsa burada konveksiyonel mi olur, yamaç mı?
>> Yamaç.
>> Bravo. Yani öyle genelleme yapıyorsunuz. Ergene dediğim yer İç Anadolu bölgesine benziyor. O zaman daha çok yamaç mı, konveksiyonel mi?
>> Konveksiyonel.
Bravo. Güney Marmara Çanakkale hattı da Akdeniz iklimi var. O zaman burada daha çok konveksiyonel mi, cephe mi?
>> Cephe.
>> gibi böyle ayırt etmemiz gerekiyor. Ama bunlar özel yerler. Her yer için böyle çok detaylı kavramlar yok. Anlaştık mı? Sizin için daha önemli cümleleri bir kez daha gösteriyorum. Bakar mısınız bu yağışın kendisine? Neymiş bunun adı? Yamaç. Diğer adı orografik. Nerede olur daha fazlası Türkiye'de? Konya mı, Rize mi?
>> Rize.
>> Harikasınız. Peki konveksiyonel yağışın şekline bakın. Bu şekli verseler size haritada ilkbaharda nerede olur diye sorsalar Samsun mu daha fazla, Konya mı?
>> Konya.
>> Yaz aylarına Konya mı, Erzurum mu?
>> Erzurum.
>> Hazır olun bu soruya. Bu yağışın kendisi Türkiye'de daha fazla nerede olur diye sorarlarsa, daha çok Konya'ya mı gidelim, Antalya, Mersin, İzmir'e mi?
>> Ve kış aylarına bakmanız gerekiyor. Anlaştık mı? Hikaye bu. Uzun zamandır sorunun gelmediği yer. İklimle ilgili çok fazla bitki örtüsü soru sordular. Artık oradan da bir vazgeçecekler. Eee, iklimin elemanlarına geldikleri zaman ilk önce soruları buradan bekleyin derim ben. Buraya dikkat edin. Anlaştık mı? Bu çok önemli konular yani sizin için. Hatta biraz daha detay vermek için şu tabloyu göstereyim size.
Türkiye'nin daha fazla yaş alan yerlerine bakar mısınız? Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Muğla, Antalya, Samsun, Yıldız Dağları diye devam ediyor. Şimdi bunların hepsinin ortak özelliği ne? Mutlak nem var. Doğru mu? Kıyıya paralel uzanan dağlar var. Yamaç yağışı var. Anlaştık mı?
>> Hani bunların dışında neresi var sorusunun cevabı için Amanos Dağları'na giderim. İçeride nereye gideyim diye sorarsanız, hani içeride daha fazla yağış alan bir yer arıyorum. Kıyılar yok. Hakkari'ye gelin. Daha yüksek, daha soğuk, daha fazla yağış alabilir. Anlaştık mı? Hava soğumadan havada yağış ol.
>> İçeride nem az zaten.
Doğru mu? Az olan nemin yeryüzüne yağış olarak düşmesinin bir kuralı var. Havanın.
>> O zaman burada kalın. Zaten buralara gittiğiniz zaman da ormanları daha fazla görürsünüz. Mesela mantığı da zaten. Yağış var ki orman var. Yağmurdan sonra ormanlar olur. Bitki örtüsü olur. Oradan cümleleri bağlayabilirsiniz. Anlaştık mı?
Ama bir detay daha göstereyim size. Karadeniz bölgesinin önemli şehirlerinden bir tanesi Samsun'dur. Akdeniz bölgesinde Antalya ve Muğla, Ege'de de Muğla'yı görüyorsunuz. Normalde Muğla Antalya mı, Samsun mu daha fazla yağış alır diye sorsam mantıken Samsun'a gidersiniz değil mi? Karadeniz'e. Ama Samsun'da özel bir durumu var. Canik Dağları kıyının gerisine yükseltisi az. O yüzden yamaç yağışları bu kadar etkili olmuyor. Bura kadar etkili olmuyor. O yüzden yıllık bazda Rize, Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Muğla, Antalya'dan sonra yağış miktarında Samsun. Ama şöyle bir farkı var. Samsun'da Antalya'ya göre az olan yağış 12 ay görülüyor. Antalya'nın Samsun'dan daha fazla olan yağışı kışın düşüyor. Yani bu bardak bu seviye mesela Antalya'nın yağış seviyesi olsun. Samsun'un yağış seviyesi de bu. Ama Antalya bu su bir dönem kışın düşüyor bitiyor. Samsun'un daha az yağışı var ama 12 ay yavaş yavaş yavaş yavaş yavaş yavaş yamaç yağışının katkılarıyla oluyor. Böyle bir detaydan da genellik süre olarak bahsetmiş olayım. Anlaştık mı? Ne farkı var diye sorarlarsa. Neden hocam diye sorarsanız yamaç yağışındaki yükselti farkı, dağın arkasındaki daha doğru dağların yükselti farkı, Canik Dağları ya da Muğla Menteşe Dağlarının yükselti farkından dolayı olan bir durum. Anlaştık mı?
Nerede yağışın az olduğu yerler sorusunun cevabı için Tuz Gölü'ne gittim. Şehir olarak Iğdır'a gittim. Şehir olarak soruyorlar genelde Iğdır. Genelde Türkiye'nin az yağış alan ili mantığıyla birlikte genelde Iğdır. Hatırlıyor musunuz? Mikroklima diye bir şeyden bahsetmiştim. Çevresine göre >> çukurda hava soğumuyor ki yağış olsun. Malatya, Iğdır'ın, Doğu Anadolu'da az yağış alması buna bağlı. O yüzden mesela Hakkari'ye gidin diyorum daha fazla yağışla yüksek. Hava soğur yağış olur. Çukurda nasıl soğuyacak hava? Anlaştık mı? O yüzden daha az yağış alan yerler. Iğdır'la başlayın. Tuzgölü çevresi, sonra Malatya, sonra Güneydoğu Anadolu, Ergene, İç Anadolu az yağış alan yerleri böyle bağlayabilirsiniz. Anlaştık mı? Karasal ve çukurdaysa hiç şansı yok. Karasal nem yok. Bir de çukurdaysa hava soğumuyorsa yağış olmaz. Karasal yüksek. Az nem var. Hava soğuyabiliyor. Yağış olur. Hakkari. Anlaştık mı? Güzel.
Yağışın kendisi ile ilgili önemli detayları detaylı detaylı da anlatmaya çalıştım size. İsterseniz bir tekrar yapalım. Çünkü önemli alanlardan bir tanesi. Bununla ilgili özel hazırladığım sorular da var soru bankasında. Onları hemen çözmenizi rica edeceğim. Eee, çünkü iklim elemanlarından sıcaklık bakın çok önemli soru gelebilir. Basınç ve rüzgarlar biraz arada kalan konu gibi olsa da böyle sürpriz önem sorular var ki tüm soru kalıplarını netleştirmiştik. Nem ve yağışın kendisi daha popüler günlük hayattan olduğu için sıcaklık gibi bunlara soru gelme ihtimali daha yüksek olan yerler oluyor. Aynı zamanda genel kültür bilgileri. O yüzden bir kez daha tekrar edelim. Artık iklimin son kısmını iklim çeşitleri ve bitki örtüsü ayıracağım bir sonraki dersi. Orada da özel hazırladığım haritalar var bitki örtüsü ile ilgili. Onlarla birlikte son yılların popüler sorularını yakalayacağız diyorum ve lütfen söyleyin. 1 mutlak nem, 3 bağlı nem vardı. Doğru mu?
>> Evet.
Bir yerde, havada yağışın olabilmesi için nem lazım. Güneş ve su ile birlikte oluşan bu nemin adı mutlak nemdi. Mutlak nem Türkiye'de nerede daha fazla? İçeride mi, kıyıda mı?
>> Kıyıda.
>> Harika. Kıyıda diyorsunuz. Mutlak nemin daha fazla olduğu kıyı Karadeniz mi, Akdeniz mi?
>> Akdeniz.
>> Çünkü daha sıcak. Yoksa seçeneklerde Akdeniz nereye gidelim?
>> Yoksa.
>> Sonra.
>> Sırasıyla sıcaklığı takip ederek ilerlerseniz problem olmaz. İçeriği söylemiyorum bile zaten.
Bir de maksimum nem vardı. Havanın nem taşıma kapasitesiydi. Sıcaklıkta doğru orantılıydı. Maksimum nem Türkiye'de sıcak olan yerde fazladır. Yaz aylarında maksimum nem en fazla nerede diye sorarlarsa.
>> Çok güzel.
Kışın en fazla.
>> Kışın maksimum nemin kışın ama maksimum nemin daha fazla olduğu yeri soruyorlar. Seçeneklerde Akdeniz yok. Nereye gidelim?
>> Çok güzel.
Sonra yukarı çıkın. Yazın maksimumun hemen fazla nerede diye soruyorlar. Seçeneklerde Güneydoğu Anadolu yok. Nereye gidelim?
>> Akdeniz'e gelin.
Sıcaklık sıralamasını takip edeceksiniz. Anlaştık mı? Problem var mı? Ondan sonra Ege'ye yukarı doğru çıkabilirsiniz. Var mı probleminiz acaba? Ortalama sıcaklık. İlerlemeye devam ediyoruz. Bir yerde havada yağışın olma ihtimalini anlatan kavram bağlı nemdi. Doğru mu?
>> Bağlı nem havada yağışın olma ihtimalidir. Türkiye'de havada yağışın olma ihtimali yani bağlı nem daha fazla içeride mi kıyıda mı?
>> Kıyıda.
Havada yağışın olma ihtimali bağlı nemi artıran havanın ısınması mı, soğuması mı?
>> Soğuması.
>> 4 mevsimden varır Karadeniz'de. 4 mevsim kuzeyden soğuk hava geliyor Karadeniz'de. 4 mevsim yağış olur. Nerede?
>> Karadeniz.
>> Havada yağışın olma ihtimali bağlı nem fazla nerede?
>> Karadeniz'de.
>> Karadeniz'de mantığıyla birlikte karşımıza çıkar. Peki bana söyler misiniz acaba şöyle bir yağış çeşidi karşınıza çıksa? Neymiş adı?
>> Yamaç.
>> Diğer adı.
>> Orografik.
Türkiye daha fazla Konya mı, Rize mi?
>> Harikasınız.
Bu yağışın kendisi. Neymiş adı?
>> Konveksiyonel.
>> Diğer adı.
>> Yükseli.
>> Daha çok konveksiyonel diye çıkacak karşınıza. Nerede olur? İlkbaharda diye sorsam.
>> Yazın diye sorsam.
>> Ama ülkenin her yerinde olabilir bu arada mantığında. Lütfen unutmayın. Peki bu yağışın neymiş adı?
>> Cephe.
Diğer adı.
>> Depresyon.
>> Cephe yağışının Türkiye'deki varlığı ortak şakta olmamıza bağlı. Göreceli mi? Mutlak mı?
>> Mutlak.
>> Çok güzel. O zaman bana söyleyin. Ege Akdeniz'de var diyorum da hatırlıyor musunuz acaba? İç Anadolu en fazla yaş hangi dönemde alır?
>> İlkbahar.
>> İlkbahar konveksiyonel. Erzurum.
>> Yaz.
>> Yine konveksiyonel. Karadeniz.
>> Yamaç.
Marmara, Ege, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu.
>> Kış ve Cephe.
Mantığını unutmayın. Unutturmayacağız. Türkiye'nin en fazla yağış alan yeri Samsun mu, Rize mi?
>> Rize.
>> Türkiye'nin en az yağış alan ili Antalya mı, Iğdır mı?
>> Harikasınız.
Bu da bizim için önemli detaylardan bir tanesi olur. Var mı soru? O zaman ne yapıyorsunuz? Hemen soru bankasına gidiyorsunuz arkadaşlar. Nem ve yağışla ilgili testi açıyorsunuz. Sizin için özel hazırladım. Ve soruyu çözüyorsunuz. Nem ve yağışın kendisini. Ondan sonra da bir sonraki derste iklim çeşitleri ve bitki örtüsünden bahsettiğim zaman artık tüm soruları baştan sona iklim konusunda çözebilirsiniz diye düşünüyorum. Anlaştık mı?
>> Sorusu olan bir sonraki derste görüşmek üzere. [Müzik]