Transcription
Evet değerli kardeşlerim, buradan inşallah bir soru yakalamaya hazır mısınız? Lisans, önlisans AGS'de ilk Türk devletinde Kültür Medeniyetinden soru bekliyoruz zaten doğal olarak. İnşallah tutar diyelim. Buyurun, tutmayınca bize gömmeyin ha. Tamam mı?
Gel şimdi ilk Türk devletleri. Gençler, neden çok devlet kurduk? Neden çok devlet kurduk? Bunu şöyle yapabilirsiniz. Çünkü biz bağımsızlığa düşkün bir milletiz. Oksızlık. İkincisi gençler, biz göçebe yaşadığımız için farklı coğrafyaya gidip daha çok devlet kurabiliyoruz. Bir de gençler, iki Türk bir araya gelir, devlet kurar. Evet. O yüzden teşkilatçı olmamız. Peki bizde devletler nasıl kurulur? Buyurun efendim. Oğuş, uruk, bot, budun, il. Hoca ne diyorsun diyeceksin şimdi. Oğuş değerli kardeşlerim, aile demek. Uruk, sülale demek. Bot, boy demek. Budun, millet demek. İl, devlet demek. Aileler birleşir, sülaleleri. Sülaleler birleşir, boyları, boylar birleşir, devleti. Değil mi? Devlet değil demek kardeşlerim. Yani şöyle şöyle. Biz boyların birleşmesiyle kuruluyoruz. Peki bunu şu an herkes biliyor mu? Biliyor. Peki bize ÖSYM bunu nasıl sorabilir? Bak gel buraya. Geometrik bir desen. Burası hangi Türk devleti olsun? Ankara devleti. Kardeşlerim, Polatlı Boybeyi birleştik. Gölbaşı Boybeyi birleştik. Değil mi? Çankaya Boybeyi birleştik. Oldu mu? Bak 3-4 tane boy beyi birleştik. Hangi devleti kurduk? Ankara'yı. O yüzden boyların birleşmesiyle kurulan devlete biz boylar federasyonu diyoruz. Yani boylar birliği. Şimdi bunu evde herkes biliyor. Hatta evde herkes bunu çılgınca parlatıyor, kavanoz atıyor. Değil mi? Dur sen soruyu nasıl çözeceksin? Asıl konu bu ya. Sana ilk Türklerde boylar birliği var mıdır yok mu diye soru gelmiyor ki. Sana ÖSYM bilgiyi kullanmanı istiyor arkadaşlar. Tabii hani ben takılıyorum ya. Çizdiğiniz, yazdığınız yerlerden 11-12 soru gelir. Maksimum 14-15 soru paragraftır, bilgiyi kullanmadır, öncüldür. Tamam. Çok ezberci olmayın. Ben bazen sosyal medyaya bakıyorum, herkes çizdiği yerden 27 soru falan geleceğini düşünüyor. Öyle bir şey yok. Soru çözme kültürün mutlaka gelişmesi lazım. Bak şimdi boylar birliğini öğrendin değil mi? Sana neyi öğreteceğim? Polatlı boybeği, Gölbaşı boybeği, Çankaya boybeği. Görüyor musun arkadaşlar? Bunlar içte serbest, dışta merkeze bağlı. İçte serbest, dışta merkeze bağlı. Tabii canım. O yüzden içte serbest, dışta merkeze bağlıysa biz buna yarı özerk diyoruz. Bitmedi. ÖSYM yarı özerk demiyor. Bunun kavramsal karşılığı federatif. Bakın, feodalite değil. Neymiş? Federatif. Olayı çözdün mü şimdi? Kafana yattı mı bu? Sen federatif kelimesini bilmiyorsan kusura bakma, soru çözemezsin. Evet. İlk Türklerde boylar birliği vardı. Cevap ne? Şey, cevap ne gençler? Federatif anlayış veya taklattır. İlk Türk devletlerinde federatif anlayış görülür. Hangisi bu durumun göstergesidir? Cevap: Boylar Birliği. 2010 sınav sorusu. Maalesef yaşımdan dolayı hepsini hatırlıyorum. Gel şimdi. Sınırlar giderek ne oldu gençler? Genişledi. Sınırlar genişleyince ülkeyi yönetmek giderek zorlaşır. Biz de çok kaba bir şekilde ülkeyi kaça veriyoruz? İkiye. İkili sistem. Hadi bana eşlik et. Oh! Doğu, batı. Önce ben batıyı anlatayım gençler. Doğuyu büyük kardeş üretir. X large. Batıyı küçük kardeş small. Neden? Çünkü güneş doğudan yükselir. Gök Tanrı inancı. Bir de Ötüken doğudadır. Bitmedi. Bak ülkeyi ikiye böldüm. Doğuda kim var? Hakan. Batıda kim var bana göre? Yabgu. Oldu mu? Batıyı yönetene ne ad veriyoruz? Yabgu. Şimdi bak, sınırlar giderek genişliyor. Ankara'dayım. Afyon bize katıldı. Konya bize katıldı. Sınırlar ne oldu? Genişledi. Yabgu'ya diyorum ki, "Yabgu, bebeğim, Polatlı senden, Afyon senden, Konya senden sorulur. Ama sakın benden habersiz hiçbir şey yapma." Yabgu da içte serbest, dışta merkeze bağlı. Anlıyor musun? Eee, Yabgu da yarı özerk mi? O zaman gençler, ÖSYM yarı özerk demiyor. Bakın boylar yarı özerk, yabgu yarı özerk. ÖSYM ne diyormuş? Federatif. O zaman size güveniyorum. PGM çöz, Yediklim çöz, Benim Hocam çöz, Yargı çöz, İndeks çöz, ne çözersen çöz. Bak isim zikrediyorum. Çıkmış soru çöz, çıkmamış soru çöz. Hepsinin cevabı burada. Gel. İlk Türklerde soruda boylar birliği varsa ve soruda ikili sistem varsa neyi gösteriyormuş değerli kardeşlerim? Federatif anlayışı. Anladın mı olayı? Bak, boy beyi de içte serbest, dışta merkeze bağlı. Yabgu da içte serbest, dışta merkeze bağlı. Yarı özellik. Al, ikili sistem ve boylar birliği varsa federatif vardır. Şimdi öncülü soruyu yorumlatıyorum sana. Soruda federatif anlayış varsa değerli kardeşlerim, yıkılış kolay olur. Neden? Devlet genelde ikiye ayrıldığı için değil mi? Ya da iki boy kavga eder. İki boy kavga eder. Devlet ne olur? Sarsılabilir, yıkılabilir. Yıkılış kolay olur. Otorite zorlaşır. E hocam niye uyguladılar diye düşünme. Her şeyi de yorumlayıp durma. Niye uyguladılar? Yıkılalım diye uygulamadılar. Biz olup bittikten sonra yorumluyoruz arkadaşlar bunları. Evet. Dersin özeti. Boy beyleri içte serbest, dışta merkeze bağlı. Sınırlar genişledi. Ülkeyi ikiye böldük. Yabgu da içte serbest, dışta merkeze bağlı. Tamam. Peki gel bakayım buraya. Bize burada neyi soracaklar? Hükümdarlık unvanlarını soracaklar. Tane tane sayıyorum. Han, Hakan, Kara, İlik, İlteber, Erkin, Tanu, Şanyü, İdikut, Aytengri, Kün, Atasagun, Çar. İslam'dan önce hükümdarlık unvanlarıdır. Akıllı öğrenci bunu ezberlemez. Akıllı öğrenci ne yapar? 40 tane ezberleyip 20 kere yazacağını, bunun soru modelini öğrenir. Bakın ben size ilk videoda hep şunu söyledim. Ben size tarih değil, konu konu tarih sorusu çözmeyi öğreteceğim. Buyurun. Unvanların da soru tipi gençler. Hangisi İslam öncesi sembollerdendir? Şey, İslam öncesi unvanlardandır değildir. Genelde şah, sultan, padişah. Keyhüsrev, Keykavus, Keykubat. Hep beraber uluyalım. Keyhüsrev, Keykavus, Keykubat. Şah, sultan, padişah İslam'dan sonra. Tamam. Unvanlarda olmayanları bil daha kolay. Geldik bir de sembollere gençler. Sembollere. Ahmet hocam sembollerden nasıl soru gelebilir kardeşlerim? Onu da şöyle özetleyeyim. Semboller. Otağ neydi? Çadır. Örgün neydi? Taht. Nevbet neydi? Davul. Oldu mu? Otağ, örgün, nevbet, sorguç, kotuz kulağından sallanan püskül değil mi? Bitmedi. Hızlı konuş. Yay, kılıç. Kama, belge bak. Yay, kılıç, kama, belge. Yavaş konuşma. Araya ok girmesin. Ok boyları temsil eder. Ok hükümdarlık sembolü değildir. Hocam kama neydi? Ne olabilir sence? Yani yayın kılıcın yanında bunu söylüyorsam ne olabilir? İpek kirpik olacak hali yok. Protestak olacak hali yok. Savaş aletleri gençler. Kama, bıçağı, bergelesi, kampçısı değil mi? Yay, kılıç, kama, belge. Gel böyle. Arkadaşlar benim beklediğim soru bu. Yarlı ilk Türklerde hükümdarın emirlerine ve buyruklarına ne ad verilir? Yarlı. Sonra hükümdarın bir tuğu vardır. Tuğ sancak demek değil mi? Unvan kullanır kardeşlerim değil mi? Bak otağ, örgün, nevbet, sorguç, kotuz, yay, kılıç, kama, belge, tuğ, sancak var. Seni nereden vuracaklar? Dikkat. Oh. İslam'dan sonra halifeden icazet alıyorsun. Adı neydi? Menşur. Niye icazet alıyorsun? Halkın hükümdar olan bağlısın. Halife sana hediyeler gönderiyor. Hilat, cafcaflı elbise, tras, semi cengin pantolonları gibi vücudu çılgınca saran savaşçı hırkası gençler. Tras baston neydi? Asa şemsiye neydi? Çetr. Oldu mu? Yine cuma namazında hutbe okutuyorsun. Sikke. Ama hocam ilk Türklerde sikke bastırmadı mı? Bagat Arkan. Bildiği tek bilgi Türkçelerde Bagat Arkan'ın para bastırması. Onu da yanlış kullandı gençler. Sikke genel olarak İslam'dan sonra. Hükümdarlık sembolü olarak paranın bastırılması, yaygın hale gelmesi İslam'dan sonra. Hutbe, sikke gördük mü? Ferman, mühür, tuğra. Sakın bunları işaretlemeyin. Bunlar İslam sonrası. Son noktayı koyuyorum. Size güvenemedim. Hükümdarlık unvanları. Han, Hakan, Kara, İlteber, ezberleyip durma. Şah, sultan, padişah, Keyhüsrev, Keykavus, Gıyasettin. Bu tarz kavramlar İslam'dan sonra. Bunları da gençler otağ çadır, örgün taht, nevbet davul, sorguç kotuz kulağından sallanan püskül, yay, kılıç, kama, belge, hükümdar emirleri yarlığı, hükümdarın tuğu var, sancağı, unvanı var, doğru mu işaretli ama hutbe, menşur, hilat, tıraske İslam'dan sonra oldu mu? Evet. Hatta ben size bir şey söyleyeyim mi? Hepsini birleştirin Selçuklu olur. Hepsine cülus koyun, Osmanlı olur. Bak hepsini birleştirin. Hemen hemen hemen hemen Selçuklu olur. Hepsine cülus koyun, Osmanlı olur. Bu işler bu kadar aslında pratik. Çok eee kimya laboratuvarında çalışacak bir tarih çalışmayın. Doktora tezi gibi de yapmayın. Dinimiz ne diyor? Kolaylaştırınız gençler. Her şeyi kolaylaştırmak lazım. ÖSYM çok kolaylaştırmıyor ama biz çalışmayı kolaylaştırırsak, fazla soru görürsek ÖSYM'nin çıkacağı sorular da bize tanıdık gelecektir. Biz bir kere bu şeyden level atlayamıyoruz. Niye? Anca bunlara takılıp kalıyoruz. Çünkü hızlan. Tamam. Ben Instagram'da da söylemiştim. 15.000 soru çözün sınava kadar. Şu an 4,5-5 ay var. Ayda 3.000 soru yapar. Haftada 750 soru yapar. Kardeşim 15.000 çözme, 12.000 çöz. Kendini şöyle motive et. 15.000 sorunun %70'i doğru çıksa, %30 yanlış çıksa bir sürü yanlışını telafi edersin. Bir de bu argo konuşuyorum. 15.000 soru çözersen bu anasını sattığımız sınavında bir 50-60 tane tanıdık gelmez mi ya? E bizimki o levele geçemiyor gençler. Bol soru, az konu. Az konu, bol soru. Olayın gerçekten sırrı bu. Ama ben TikTok'a bakıyorum. Adamın İslamiyet kabulü 2 ay, Osmanlı'yı kurması 4 ay. 2028'de büyük ihtimal Osmanlı dağılmaya kadar gelecektir diye düşünüyorum. Tamam mı? Gel bakalım. Gel. Bu geometrik desen de öğrendik değil mi Serkan Hanım? Tahtamı siliyorum. Evet, şimdi geldik en güzel yere gençler. En güzel yerimiz ne? Slippy. Bu kırmızı da ruj gibi ha Serkan yemin olsun çıkmıyor yahu. >> Nereden biliyorsunuz? >> Biz ruju biliriz kardeşim. İpek, kirpik, ruj. Dur daha kardeşim çok olduğu için ablalarından duyuyoruz. Hadi gel. Kaan'ın yetkileri sınırlı mı, sınırsız mı? Sınırlı. Töreyle sınırlı. Oldu mu? Gel şimdi. Ülük, ülüş. Demin bir şekil vardı gençler. Gördünüz mü? Ülük ölüş şudur. Kurultay toplandığında boy beyleri merkeze gelir. Kağan onların geçimlerini sağlayacak kadar gıda yardımında bulunur. 300 kilo et, 400 tane hayvan gibi. Kağan boyları doyurmak zorundadır. Kağan bolluk ve bereketi sağlamak zorundadır. Biz bu kavrama ülük ülüş diyoruz. Ülük ülüş kağan iktisadi gücü. Bitmedi. Daha detaylı geliyor. Boy beylerinin kurultaydan aldığı, Kağan tarafından verilen, boyların büyüklüğüne küçüklüğüne göre değişen, başarısına göre değişen aldıkları pay, hisse. Evet. Boy beylerinin aldıkları pay, hisse. Cevap neymiş gençler? Ölük ölüş. Küç. Hükümdarın askeri gücü. Oldu mu? Geldik kuta. Buradan başlıyorum. Buraya kadar burnunla bile oynama. Bak burnunla bile oynama. Çalmaya da gitme. Tamam. Telefona da bakma. Sakinim çocuklar. Olayın bütün sırrı burada. Kut Tanrı tarafından, Gök Tanrı tarafından Kağan'a verilen yönetme gücü. Buna inanıyoruz. Bak buna inanıyoruz. Evet. Tanrı'nın verdiği yetki neymiş gençler? Kut. Dakika 1, gol 1. Kut. Siyasi bir yetki. Aha. Ama hocam Tanrı vermedi mi erkekler? Hocam Tanrı verdi ya kardeşim. Tanrı verdi de Kağan ülkeyi dine göre yönetmedi. Kağan'ın dini bir sıfatı yok. O yüzden bu siyasidir. Bunun mantığı şudur. Ey Asya Hun halkı, bana bu yetkiyi Tanrı verdi. Ayağınızı denk alın. Ona göre. Ha, kut inancının Kağan'a verildiğine inanılması, gençler Kağan'a olan bağları ne olur? Artırır. Oldu mu? Testlerde bunu görünce neyi işaretleyin? Neyi işaretleyin? Egemenlik tanrısal kaynaklı. Evet. Egemenlik neymiş gençler? Tanrısal kaynaklı. Kardeşlerim bunu işaretle. Devlete teokratik deme. Dini bir devlet yapısı yok. Şimdi asıl konuya gel. Kut inancı gençler kan yoluyla, kan yolu ile babadan kime geçer? Oğula. Kızlara geçmez. Neden? Neden? Neden? Çünkü soyun devamını erkek sağlar. Hadi gel bunu yorumlayalım. Kağan kim? Benim dedem. Doğru mu? Dedemden kime geçer? Babama. Dedemden kime geçer? Amcama. Babamdan kime geçer? Bana, kardeşlerime. Amcamdan kime geçer? Çocuklarına. Yani benim kuzenlerime. Değil mi? O zaman bana cevap ver. Dedem öldü. Kağan öldü. O zaman babam, amcam, ben, kardeşler, amca çocukları hepimiz tahta çıkma hakkına sahip olur muyuz? Oluruz. O yüzden kan yoluyla babadan oğula geçtiği için gençler, oh bu neye sebep olur? Taht kavgası ya. Bitmedi. Peki tahta kim çıkar? Sakın en büyüğü deme. En büyüğü deme. Osman duraklamada kim kazanırsa o çıkar. Doğru mu? Peki çıkan kişi benim alemden mi? Başka bir aileden mi gençler? Benim alemden işte bak başka bir aile yok. O yüzden taht kavgası olsa bile ülkeyi aynı aile yönetir. Ülkeyi aynı aile yönetir. Sayısalcı kardeşim temeli zayıf. Orta öğretim, ön lisans, lisans kardeşim. Artık bir de temelden anlatım var ya bak çok temelden anlatıyorum. Ülkeyi aynı aile hani anne babası bir olur, dedesi bir olur kişileri kastediyorum aynı aile yönetiyorsa kardeşlerim demek ki demek ki ülke hanedanın ortak malıdır. Ahmet hocam bunun açılımı ne? Oyak, oğul, yeğen, amca, kardeş. Bunlardan biri tahta çıkar. Anlıyor musun? Peki kimin tahta çıkacağı belli mi? Değil. Kim kavgayı kazanırsa dedim anlıyorsun değil mi? O zaman toparla bunu. Oh. Tahta çıkma kuralı. Sayısalcı bak varisten geliyor abiciğim. Bak varis. Biz buna veraset diyoruz. Veraset kesin değil. Anlaşıldı mı? Bak kut kan yoluyla babadan oğula geçiyor. Bu yüzden taht kavgası oluyor. Taht kavgası olsa bile ülkeyi aynı aile yönetiyor. Bundan dolayı gençler sonuçta hanedanın bir üyesi oğul, yeğen, amca, kardeş, kuzen, kuzen biri tahta çıkabiliyor. Kimin de çıkacağı belli olmadığı için veraset kesin değil. Peki bizim karşımıza en çok hangisi çıkacak? Neden taht kavgası olur? Buyurun efendim. Neden taht kavgası olur? Bizim karşımıza çıkacak şey bu gençler. Ahmet hocam neden taht kavgası olur? Bir kut babadan oğula geçtiği için. İki ülke hanedanın ortak malı olduğu için. TikTok kitlesi. Bak ihom yazıyor mu diye giydirmeyin. Ülke hanedanın ortak malı. Tamam mı? Üç. Veraset kesin olmadığı için gençler taht kavgası olur. Hatta ikili sistemden dolayı taht kavgası olur. Ama ben size bir kopya yapayım. Yapıştır. Kopyala yapıştır. Oh. BSD ASD. Osmanlı. Neden Osmanlı'da taht kavgası olur? Ülke hanedanın ortak malı. Kut babadan oğula geçiyor. Veraset kesin değil. Neden Selçuklulara taht kavgası olur? Kut babadan oğula geçiyor. Ülke hanedanın ortak malı. Veraset kesin değil. Yapıştır. Bak İslam öncesini öğrenirken Selçuklu ve Osmanlı kültür medeniyetinde gençler ne yaptınız? Katkıda bulundunuz. Temel attınız. Oldu mu? Bir de Serkan Hanım bizim karşımıza çıkacak en güzel sorulardan birisi. En güzel sorulardan birisi. Buyurun. Neden yıkıldık? Neden? Neden yıkıldık? 2020 ön lisans sorusu burada kardeşlerim. Biz neden kısa ömürlüyüz? Bir ikiye ayrılmadık mı? İkili sistem. İki. Değerli kardeşlerim boylar birliğinden dolayı. Bitmedi. Üçe gel. ÖSYM sana ikili sistem, boylar birliği demez. Hangi formülü çıkarttım ben? Federatif. Al. Federatif anlayış der. Dört. Çin, Moğol baskısı der. Beş. Arkadaşlar boylar arası mücadele eder. Gerçi onu yazdım değil mi? Evet. Beşe de taht kavgası diyelim. Niye taht kavgası olur? Ülke hanedanın malı, veraset kesin değil, kut babadan oğula geçti. Farkında mısın? Dini ayaklanma yok. Neden? İslam'dan sonra. O yüzden benden size tavsiye gençler. Sınavlarınıza ilk Türk devletlerinden soru geldiğinde ilk Türk devletleri deyince bilgilerimizi İslam'la sınırlayalım. Siyah soru köklerini dikkatli okuyalım. Oldu mu? Kelimelere dikkat edelim. Adam sana yarı özerk diyorsa federatife bağla. Amca, kardeş diyorsa ülke hanedanın ortak malına bağla. Doğu, batı diyorsa ikili sisteme bağla. Anlıyor musun? Kafana yattı mı? Gel şimdi hatun. Hatundan bahsedelim gençler. Hatun. Hatun bizde kaç tane? Bizim artık neyimiz oldu? Metaforumuz oldu. Biz başka severdik. O sebepten başka sevemedik. Bizde bir tane. Oldu mu gençler? Hadi bakalım. Şimdi bizde hatun bir tane. Hakanlar genelde çok eşlilik yapabilir ama toplumda bir tane oluyor. Tamam mı? Tek eşlilik var. Hatun neye katılır? A) Günlere, B) Kurultaya. Kurultaya. İki. Hatun arkadaşlar kurultaya katılır. Kendisinin parada resmi vardır. Anlaşmada mührü vardır. O zaman cevap ver. Bu kadının hangi etkisini gösterir? Siyasi. Oldu mu? Peki hatun aynı zamanda kimi kabul eder? Elçi kabul eder. Kardeşlerim bu olayı da anlatayım. Annen baban düğüne gidemedi. Kızım dedi git bizim adımıza şu altını tak. Düğüne gittin altın takmaya. Sen o düğünde gittiğinde kimi temsil ettin? Anneni babanı. Gel. Kendisi kimi kabul etti? Elçiyi. Elçiyle beraber muhatap olduğunda kimi temsil etmiş oldu? Devleti. O yüzden elçi kabulü gençler hatunun hangi etkisini gösterir? Temsil özelliğini gösterir. Oldu mu? Hadi gelin bir de şunları bilin. Sosyal devlet nedir gençler? Biz Türklerde sosyal devlet vardır. Halkı için çalışan devlete biz ne ad veriyoruz? Sosyal devlet. Aç milleti doyurdum. Çıplakları giydirdim. Abazaları evlendirdim. Al sana sosyal devlet. Bitmedi hocam. Türk cihan hakimiyeti nedir gençler? Kavramlara yavaş yavaş başlayalım. Kızıl elma nedir? Evet. Senin kızıl elman belli. Güzel netler yapıp atanmak Allah'ın izniyle. Doğru mu gençler? Evet. Kızıl elma ulaşılması gereken hedeftir. Türk cihan hakimiyeti arkadaşlar güneşin doğduğu yönden battığı yöne doğru her yerde Türk'ün ayak izi olacak. Oldu mu? O yüzden yine aynı kopyayı veriyorum. Soruda. Yeryüzü çadırımız, gökyüzü kubbemiz, güneş bayrağımız, böyle şeyler görüyorsan Türk cihan hakimiyeti. Soruda gökyüzü, çadır, güneş kavramları varsa Türk cihan hakimiyeti. İslam'dan sonra ne olacak? Cihat ve gaza. Allah'ın adaletini dünyaya yaymak neydir? Nizam-ı alem. İlahi kelimetullahı, nizam-ı alem. Allah'ın adaletini dünyaya yaymak. Nizam-ı alem. Oldu mu? Bunlar hep birbirinin ilintisi. Gençler şimdi geldik kurultaya. Kurultayın diğer ismi toy. Diğer ismi ne? Kengeş. Şimdi burayı güzel dinleyin. Oldu mu kardeşlerim? Bir kere kurultaya kimler katılır? Hakan, Hatun, Yabgu, boy beyleri, boyslar ve görevliler değil mi gençler? Kardeşlerim, kurultaya katılanlara toygun adı verilir. Toygun. İyi dinle. Dizimin dibinde hatun, kıçımı dibceyeceğim gibi olacak. Dizinin dibinde hatun. Tövbe ya Rabbim. Sonumda vezir, karşımda Serkan. Doğru mu? Bu oturma düzenine gençler biz ne diyoruz? Oon Türkçe meali Orun. Oldu mu? Biz buna ne diyormuşuzun gençler? Orun. Gel böyle değerli kardeşlerim. Orun. Oturma düzeni. Bu boy beyleri kurultaydan ne alıyordu? Pay, hisse, gıda desteği, geçimlerini sağlayacak kadar. Bu pay hissenin adı neydi? Ülük. Ülüş. Hükümdarın iktisadi gücüydü, değil mi? Şimdi yapıştır bakalım. Kardeşlerim kurultay yılda iki kez toplanmış. Çok önemli değil. Bizim için ne önemli biliyor musun? Al. Beni izlemesen bile testlerde herhalde savaş, barış, ekonomi, askeri bunları işaretlersin değil mi? Savaş, barış, ekonomi, askeri işaretle sana. Şimdi kalite katıyoruz. Kurultayda sayım yapılır. İnsan sayımı, hayvan sayımı, iktisadi işler bitmedi. Ülük ürüş dağıtılır. Bitmedi. Devlete karşı işlenen suçlar görüşülür. O yüzden kurultay yüksek bir mahkemedir. Devlete karşı işlenen suçlar görüşüldüğü için kurultay yüksek bir mahkeme. Peki kurultayda davalara kim bakar? A) Şahan Gök bakar. B) Abubakar. C) Kadı. D) Kaan. Karı diyenler elendi. Kadı İslam'dan sonra gençler. Kim bakar? Kaan. Buna yargı yargan derler. Oldu mu? Bitmedi. Şimdi sizin İngilizceniz zayıf. Ben farkındayım. Biz antipler olarak her zaman bir doğuştan C1 seviyemiz vardır. Töre cover yani törenin yeniden düzenlendiği yer kurultaydır. Oldu mu? Bak savaş, barış, ekonomi, askeri, törenin değiştirildiği yer, yüksek mahkeme hepsi kurultay. Kaan seçiminde görüş bildirir. Seçmez. Bakın görüş bildirir. Arkadaşlar bir de şuna uyanık olun. Bak hep aynı sorular geliyor. Bilge Kaan diyor ki İslamiyet'ti şey Budizmi benimseyelim. Tonyukuk diyor ki bebeğim hayır saçmalama. Şaka mısın sen ya? diyor. O diyor bizim kültürümüze aykırıdır diyor. Bak herkes görüşünü dile getirdi. O yüzden kurultay varsa demokratik özellik vardır. Herkes görüşü dile getirir değil mi? Son söz töreye aykırı olmayacak şekilde Kağan'a aittir. O yüzden gençler danışır, danışır, danışır. Son sözü kendi söyler. Kurultay danışma meclisidir. Bitmedi. Aman dikkat. Kaan töreye aykırı mı davrandı? Tıpkı İnel Kağan'da olduğu gibi Göktürklerde Kağan'ı tahttan indirebilir. Şimdi siz lütfen yorum yapmayın. Neden? Ben sizin yorumlarınızı biliyorum. Üç farklı durum öğrettim gençler. Bak üç farklı soru. Üç farklı durum. Abi bu birinci durum. Bu da ikinci paragraf sorunun. Bu da üçüncü durum. Bizim öğrenci her şeyi bir yere bağlamayı seviyor. Yapmayın şunu. Filozof olmayın bak. E hocam hani son söz Kağan'a aitti. Nasıl Kağan'ı indiriyorlar falan filan. E kardeşlerim sen iki durumu çorba yaptın. Matematiği iki tane denklemi birbirine girdi. Bu bir daha söylüyorum. Herkes serbestçe görüşlerini dile getirir. Demokratik özellik. Sonsuz Kağan'a ait bir danışma meclisi. Töreye aykırı davranırsa ne olur gençler? Kağan'ı tahttan indirebilir. Al sana kurultay. Oradan girdik, yüksek mahkemeden çıktık. Doğru mu? Yılda iki kez toplandığından bahsettik değerli kardeşlerim. E hocam bir de benim testler yapamadım vardı. Peçeneklerde Komenton, Avrupa Hunlarında seçkinler, Oğuzlarda TNEK, Tapgaçlarda Nazırlar, Tuna Bulgaristan'da Millet Meclisi çalışma çıkmaz. Bu bizim tahrmen alan sınavında çıktı arkadaşlar. Tamam. Benim için neden yıkıldık? Niye taht kavgası oldu? Kut'un yorumları, veraset kelimesi, kurultayın özellikleri çok önemli. Şimdi tahtaya şöyle bir pasta cila çekiyorum. Bu sene hakimlik sınavı dahil kavramlar ve terimler çok geldi. Tane tane onları anlatıyorum. Oldu mu? Hadi ben bir temizlik yapayım. Evet kardeşlerim tahtımızı hazırladık. Hemen kültür medeniyetinin tepesine vuralım. Buyurun terimler ve görevliler. Buyruk bakan. Bakanlardan oluşan hükümetin adı Ayuki. Hükümet başkanının adı Ayguci. Yani Öge, vezir. Oldu mu? Tudun de vali, vergi memuru. Uygur ve Göktürklere kadar Tudun vergiyi toplamıştır. 2025 hakimlik sınavında bile sordular ya da kaymakamlıkta. Daha sonra vergiyi kim toplayacak kardeşlerim? İmga agıcı. Onu da şuraya yazmışımdır. Oldu mu? Peki. Tamcı, bitikçi. Damgacı yazı kayıt işleri olduğunu herkes bilsin. Beni izleyenler ka dış ilişkilerde yardımcı olduğunu da bilsin. Ka'a dış ilişkilerde yardımcı. Yazı kayıt dışında ayılığı. Para kimde olur? Ayılarda olur. Zenginler yani şöyle söyleyeyim. Hazine görevlisi. Hepsini söylemedim tabii ki değil mi? Ayılığı neymiş gençler? Hazine görevlisi. Para kimde olur? Ayılarda olur. Böyle kodlayın. İnal Ataman. Bunun diğer ismi inanç. Hocam bu ne? Bunun karşılığı Selçuklu'da Atabey, Osmanlı'da Lala. Tiginleri eğiten, tecrübeli komutan. Şat: "Ben hanedan üyesiyim. Taş'a vali olarak atandım. Hangi sıfat alıyorum? Şat. Tigin şehzade. Büyük şey oğlan demek yani hükümdar çocuğu. Tutuk. Uygurlarda boy beyi. Asker vali. Uygurlarda askeri vali, boybeyi. Yalvaç. Bakın LÇE elçi, tilmaç tercüman. İmga akıcı vergi. İlk Türklerde sınır kavramı neyle ifade edilir? Yaka. Çadır neyi ifade eder? Yurt. Trump'a Uygurlarda ticaret sözleşmesidir. Trump edelim derdik biz küçükken. Takas yapalım anlamında. Evet. Kenetçi hani Osmanlı'nın son dönemde saltanat şurası var ya gençler hükümdarın yanında olan danışman kurulu. Otacı Serkan Boğazın acıdığı ne alıyorsun Serkan? Pastil. Pastilin markası ne? Otacı. Çok mantıklı. Tabip eczacı demek. Bahşi öğretmen. 2022 sınav sorusu. Oksızlık. Bağımsızlık. Onun protokolde oturma düzeni. Ürük ürüş, hükümdarın iktisadi gücü, pay hisse, APA neydi kardeşlerim? Saraylisi. Oldu mu? Yani bunları daha arttıracağız. Hukukta da var terimler ama bunları şöyle bir çalışalım. Sizlerden ricam. Gel bakalım şimdi. Gel gel gel. Geldik hukuka. Hukuk deyince töreyi çok okuyabileceğiz. Örf adetten oluşur, genelliklerden oluşur. Bitmedi. Oluşumuna gök tanrı inancı da katkı sağlar. Çünkü bizim töremiz gök tanrıya aykırı olamaz gençler. Gök tanrı, örf adet, gelenek, halkın yaşantısı ve kurultay kanunu aldığı kararlar oluşumuna katkı sağlar. Halkın yaşantısı, Kağan, kurultayın aldığı kararlar, Göktürk dini, örf adet katkı sağlar. Kaan dahil herkes uymak zorundadır. Hem devlet hem toplum hayatında etkindir. Eski bir sınav sorusu gençler. İl gider, töre kalır. Değil mi? Her şey gitse bile töre üstündür. Kaan dahil herkes uyacak. Gençler zamanın şartlarına göre bir kısmı güncellenir kurultayda. Kim tarafından? Kaan ve kurultay tarafından. Niye güncellenir? Zamanın şartlarını ayak uydurmak için. Değişebilir. O zaman sana gelecek soru belli. Değişmeyen hükümleri. Evet. İlk Türklerde törenin değişmeyen hükümleri arasındadır değildir. Bir böyle gelebilir. Bir de kavram sorusu. Könelik değerli kardeşlerim neyi temsil eder? Adalet. Tüz. Herkes düz. Eşitlik. Kişilik insanlık. Uzluk. Karadeniz gibi konuş. Yararlık. Faydalılık. Bu kadar. Yararlılık. Peki töreyi ilk kez yazılı hale getiren kim? Uygurlar. Neden? Yerleşik yaşam. Özel mülkiyet can. Özel mülkiyet geldi. Ticaret canlandı. Yazılı hukuk. Demek ki yerleşik yaşam hukuku etkiliyor. Peki göçebe yaşamı etkiliyor mu? Etkiliyor. Uzun hapis yok. Bak göçebe olunca uzun hapis yok. Yerleşik olunca gençler uzun hapis var, yazılı hukuk var değil mi kardeşlerim? Davalara kim bakar? Yargıcı. Vatana ihanet. Töreye uymamak. Ataya saygısızlık. İdam. Bir de bunlarla mı uğraşacağız ya? Biz Türkler, gençler, bize ne oldu bilmiyorum da biz hainleri beslemeyi seven bir millet değiliz. Tabii vatana ihanet, namus suçu, ataya saygısızlık. Sallandır devam et. Sallandır devam et. Göçebesin çünkü. Bir de bununla mı uğraşacaksın? Evet. Gel şimdi yargıcıyı da öğrendik mi gençler? Sakın kadın adı demeyin. Onlar İslam'dan sonra kurultayın yüksek mahkeme olduğunu unutmayalım değil mi? Yaşam tarzı bilelim. Ben rahat yapacağını düşünüyorum. Şunları da unutmayalım. Din ve inanış. Arkadaşlar bizim asıl dinimiz Gök Tanrı. Tek Avarlar, Macarlar, Bulgarlar Hristiyandı. Uygurlar Mani ve Budizm'e inandı. Resmi dinim Mani oldu. Tapkaçlar, Türkler Budizmdi. Değil mi? Bitmedi. Karluk ve İtil Bulgarları İslam'dı. Hazarlar ilk ve tek Museviydi. Bunun fotoğrafını çek. Bu kadar din varsa fotoğraf çekerken gerçek anlam değil. Bu kadar din varsa demek ki arkadaşlar Türklere dini birlik yok. Demek ki etkileşim çok. Evet. O zaman günün formülü bizim en çok etkilendiğimiz alan din ve inanış. En az etkilendiğimiz ve en az etkilendiğimiz, en iyi olduğumuz alan askerlik. Gel bakalım. Bu kadar din varsa etkileşim de var. Hocam Gök Tanrı falan biliyoruz. Şamanizm ne? Totemizm ne? Soruda gençler sihir ve büyü dini diyorsa, sihir ve büyüden bahsediyorsa bu bir din değil aslında inanış. Sihir ve büyüden bahsediyorsa şamanizm. Tabiat varlıklarını kutsama diyorsa totemizm. Mesela biz Galatasaraylıyız ailecek. Bu ara Galatasaray'a kızgınım ama bakalım. Babam eskiden ne yapardı? Kibrit vardı. Tabii kibrit yeni pek bilmez. Kibrit ters çevirirdin Galatasaray'a gol atsın diye. O anlık neyi kutsadı? Kibriti tabiat farklılığını kutsamak totemizm. Sihir büyü diyorsa gençler şamanizm. Şamanizm hala bizim Antep'te var. Niye? Sabah 8'de dört kadın bir araya geldi mi korkacaksın. Ya büyüğe ya büyü bozdurmaya ya muska yaptırmaya. Değil mi? Şamanizm aslında şu anda da var gençler. Gelin oldun gidiyorsun. Bize veda ediyorsun. Göbeğine kurdele bağlıyoruz. Şamanizm. Gelin oldun gidiyorsun. Baba evinden çıkıyorsun. Kafana şeker attık. Para attık. Şamanizm. Hey Mehmedoğlu Mehmet askere gidiyorsun. Arkandan su döktük. Şamanizm inançlı bunlar gençler. Evet hocam kurgan ne? Mezar. Mezardan PDF ile çıksa ne oluyormuş? Ahiret inancı. Bak PDF ile çıksa. Balbal mezarın etrafına dikilen taş heykeldi hatırlarsanız. İskitlerle bahsettim. Ataya duyulan saygı gençler. Atalar kültü. İlk Türklerde şöyle bir anlayış var. Atan öldü. Bizde üçler, yediler, 40'lar vardır. Atanın ruhuna bir şey yapmazsan onun ruhu seni rahat bırakmaz derler. Onun ruhunu rahatlatman gerek derler gençler. O yüzden mesela günümüzde birisi Allah yakınlarınıza hayırlı ömürler versin. Bir yakınınızı kaybettiğinizde ne yaparsın? 3. gün, 7. gün mevlit okutuyorsun. 40. gün Yasin okutuyorsun. 52. gün bir şey dağıtıyorsun. Değil mi? Araplarda bu yok. Çünkü bu bizde İslam öncesi olan bir şey. İslam'la da örtüştüğü için, örtüşmeyi bırakın Yasin okumaya, Kur'an okumaya, fakir fukarayı doyurmaya sebep olduğu için de günümüze devam ediyor. Atanın ruhuna yapılan her şey atalar kültürü. Uçma, tam, cennet, cehennem. Nereye uçacağız? Cennete. Uç. Yanlış yere uçma. Bakın buraya uç. Umay. Eskiden bir şarkıcı vardı. Umay, Umay diye. Severdim. Tarzı biraz değişik ama güzeldi. Umay anne tanrıça, dişi kurt anlamına gelir. Yu cenaze töreni gençler. Yuğ cenaze yemeği. Bence toplumun şu an kanayan yarası. İnsanlar cenaze verip beslenmeyi vasıp görmeye başlıyor. Özellikle bizim Antep'te falan filan. Ya Antep'te adam ölüyor. Lahmacun yiyorsun, baklava yiyorsun. Tövbe ya Rabbim adam iyi ki ölmüş diyorsun ya. Yani böyle olmaması lazım. Bazı şeyleri çok yanlış kullanıyoruz. Cenaze yemeği Türklerde var. Cenaze olan evde iki ay yemek pişmez gençler. Kolu komşu getirir, paylaştırılır. Delim iyi niyetli bir şeydir. Suistimal olmaması gerekir. Bizde kardeşlerim din adamları kimdir? Şaman, kam, baksı. Bunlar kurultaya katılmazlar. Bakın kurultayda din kabul edelim mi etmeyelim mi diye görüşürüz ama bunlar kurultaya katılmazlar. Gök Tanrı kardeşlerim bizde Ülgen demektir. Hunlar ve Göktürkler buna inanıyor. Ülgen. Yazık. Yazık oldu. Günah demektir. Eş kefen demektir. Yek şeytan demektir. Mesela öğretmen olunca öğrendim. Babam derdi ki tintinlerim üzerimde gelmeyin. Derdi. Tintinlerim üzerinde. Tin ruh demek. Olumsuz ruhlar üzerinde gelmeyin. Tintin. Bengütaş anıt abide. İskitlerde mumyacılık var. Bizde ahiret inancı var. Ahiret inancı da gençler kurgana eşya gömmek, uçma, tamu, oda şeklinde mezar sallıyorum. Oldu mu? Ondan sonra önünün arkasından bir şeyler yapmak. Bunları alın gençler. Yu ahiret inancının kanıtı değildir. Ama hocam neden? Günümüze göre yorumlamayın. Serkan ateist öldü. Öldü ya. E burada oturmaya devam mı edecek? İnanmıyor öbür dünyaya. Yoga moga da yapamaz artık. Öldü. Serkan inansa da inanmasa da ben o Serkan'ı yıkayacağım. O pamuğu tıkayacağım. Mezara gömeceğim. Bu insani bir görev. Anladınız mı? Ben onu gömüyorum diye Serkan öbür dünyaya inanıyor anlamı çıkmasın. Yu ahiret inancının kanıtı değildir. Tuzaklara düşmeyin. Evet. Mumyacılığını falan da gördük mü gençler? Geldik sosyal yaşama. Biz Uygurlara kadar nasıl yaşadık? Yarı göçebe. Yaylak, kışlak. Yazın serin yer, kışın ılıman yer. E var artık günümüzde de var gençler. Yine Roman kardeşlerimiz var değil mi? Ben bazen takılıyorum Cingen kardeşi falan diye de alınmayın onlara. Roman kardeşlerimiz var. Yaşıyor zenginin. Bak zenginin de bungolovu var değil mi? Şu an bungalova gitmeyin dövüyorlar. Gel bakalım ilk yarışlarda kim geçti? Uygurlar, Türgişler, isterse soru Hazarlar. Mantık sırası. Şimdi buraya dikkat et. Soruda göçebe yaşam varsa temel geçim kaynağımız hayvancılık. Sanat taşınabilir olur. Mimari olmaz. Özel mülkiyeti olmaz. Özel mülkiyet olmadığı için sınıf ayrımı olmaz. İşaretle. Fresko. Duvar resmi yok. Duvar yok. Yazılı hukuka ihtiyaç yok. Uzun hapis yok. Gel şimdi yerleşik yaşamla beraber. Hayvancılığın yerini ne alır gençler? Temel geçim kaynağı tarım. Sanat ne olur kardeşim? Kalıcı. Mimari var. Özel mülkiyet var. Sınıf ayrımı yok. Var dedin. Yakaladım seni. Yakaladım. Yok ama hocam nasıl olur? Sakin amcam sakin. I don't speak. Lütfen sessiz olunuz. Gel. Burası Ankara. Yerleşik yaşama geçtik. Al. TOKİ'ler halkın. Özel mülkiyet var. Ama geri kalan kimin? Devletin. Ya şimdi seni uyarıyorum. Şu küçük arazi özel mülkiyet var. Büyük arazi devletin. E bu küçük araziden toprak ağası çıkmaz. Çok zengin biri çıkmaz. O zaman buyurun iyi dinle beni. Bak beni iyi dinle. Geliyorum. Geri çekildim. Korkma. Beni izleyen herkes tüm sınavlarda şu iki mantığı kullansın. Öz sınıf ayrımının iki tip sorusu var. Kaçıncı nokta bu? İki tane farklı sorusu var. Göçebe yaşamından dolayı özel mülkiyet yok, sınıf ayrımı yok. İşaretle. Tamam. Bu birinci soru modeli. İkinci soru modeli, yerleşik yaşam var, özel mülkiyet var, sınıf ayrımı yine yok. Onu da şöyle soruyorlar. Çünkü toprakların tamamı değil. Çoğunluğu kime ait? Devlete ait. Çoğunluğun devlete ait olması bir zengin toprak ağasının oluşumunu, feodalitenin oluşumunu engeller. Bu kadar. Buyurun. Göçebe yaşam, özel mülk yok. Sınıf ayrımı yok. İşaretle. Buyurun. Yerleşik yaşam var. Özel mülkiyet var. Sınıf ayrımı yine yok. Çünkü toprakların büyük çoğunluğu devletin. Anlaştık mı? Fresko var. Yazılı hukuk var. Uzun hapis var. Kütüphaneler var. Şehir kültürü var. Gençler aileye gelelim. Oğuş. Oğuş aile. Uruk sülale. Bot boy diye gidiyorduk. Ök anne. Öksüz. Annesiz. Kan baba, baban çok king. Böyle kodluyorsun. Biz de gençler atarkil bir toplumuz. Eril enerjimiz çok yüksek. Allah'ımıza şükür değil mi? Prens erkek hiç değiliz gençler. Monogami. Mono tek demek. Monarşi tek kişi idaresi. Monogami tek eşlilik. Nevruz bahar bayramı. Zaten kurultay iki kez toplanıyor. Kurultay gençler hani genel anlamı toy ya. Baharda toplanır. Nevruz bayramı kutlanır. Toy gibi olur. Şölen gibi olur. Birlik beraberliği sağlar. Tutmaç milli yemek. Gençler Çevgen de Türklerin böyle kılıçla oynadığı savaş oyunu egzersiz gibi. Evet. Şimdi tahtamı siliyorum. Hemen size bir de şöyle Göktürk kitabını falan da özetleyeyim ki arkasından vereceğim ödevleri bir çözün. Oldu mu? Hadi bakalım. Evet değerli kardeşlerim tahtamızı hazırladık. Şimdi bilim sanat. Bizde bilimsel faaliyetler var mı? Tabii ki var. Bizi hor görmeyin. Mumyacılık hocam ne alaka? Ceset çürümesin. Tekrar yaşayacak ahiret inancını gösterir. Mısır'dan gelme. İskitler bunu kullanmıştır gençler. Cesedi ne yapıyorsun? Mumyalıyor ya. Anatomi, tıp kopmasın diye ilaç atıyorsun. Eczacılık, kimya gelişir. 12 hayvanlı takvim, astronomi gelişir. Hesap kitap. Yine Nevruz. Baharı bekliyorsun. Mevsimleri ayarlıyorsun. Havaya bakıyorsun. Astronomi. Uygurlarda ilk kez çiçek açısı vardı. Örgün eğitim vardı. Hareketli harf sistemi, tahta alfabe. Bunları görünce neyi işaretleyin? Kağıt matbaa. Kütüphaneler kimde görülür? Uygurlarda. Arkadaşlar biz Türklerde hayvan üslubu, sanat eserlerinde hayvan motiflerine yer verilmesine hayvan üslubu diyoruz. Depbaklık hayvan üslubunu. Şöyle köye gidiyorsunuz mu? Dedenizin köyüne tabii o eski dede nere köyü gençler doğuda, Güneydoğu'da çok güzeldir. Duvarda halı vardır. Halıda hayvan resmi vardır. O hayvan üstü. Ya da dolmuşa falan bindiğinizde vites topuzunda ne vardır? Kurtbaşı, kartalbaşı, aslanbaşı vardır. Tabii şoför zaten hayvan gibi kullanır. Al sana hayvan üstü bu. Depbatlık ne? Dericilik. D'den bağlayın. Vitray. Cam işçiliği, cam boyama gibi. Dokumacılık zaten var gençler. Sadece şunu bilin. Dokumacılık ve madencilik göçebeyken de olur. Tabii çadır dokuması hayvancılıktan da dokuma olur. Madencilik altın elbiseli adam bozkırın kuyumcuları hatırlarsanız değil mi? Madencilik de göçebeyken olabilir. Yani kılıç yapmak için yarışık da geçmeye gerek yok. Dokumacılık madencilik göçebeyken de olur. Ama atıyorum fresko yerleşikken olur. Tamam. Orta oyunu Uygurlarda var kardeşim. Heykelcilik bizde balbal biliyorsunuz. Dil çökmüş adam heykelleri var. Mimaride Türk üçgeni var Uygurlarda değil mi? Şöyle bir özet geçtim. Geldik askeri yapıya. Askeri yapı deyince Metaan'ı biliyorsun artık. 10'luk sistem düzenli ordu değil mi? E tahta çıkışı kara kuvvetlerin kuruluşuydu. Ben şöyle bir terimleri hatırlatayım size. Tekrar videosu bu çünkü. Yelme en önden giden keşif birliğidir. Börk yüzündeki maskedir. Süvari maskesi. Tarkan subaşı, Noyan komutan demektir gençler. Hilal taktiği. Bunun diğer ismi Turan taktiğidir. İşte öndeki hilalin düşmanı yıpratıp geri kaçması. Sahte ricat diyoruz buna. Paralı Kusura bakmayın argumarlar paralı askerlik yaptırdı. Paralı gariplerde özellikle Peçenekler ve Oğuzlar kimde? Bizans'ta değil mi? Kumanlarda var ama Kumanlar daha çok Eyüp ve Memlüklerde. Paralı askerlik yaptırtan azar. Garibanlar kim? Peçenekler ve Oğuzlar. Din uğruna savaş var mı? Yok. Ertürk asker doğar mı? Doğar. Sabahçılık neden gelişir? Avcılık, coğrafya, bağımsızlığa düşkünlük, teşkilatçılık, atı madeni kullanmak değil mi? Savaşçılığı zayıflayan kimdi? Uygurlardı. Yazı dil edebiyat. Gençler bizde sözlü edebiyat gelişmiştir. Sağ, atasözü, sagu ağıt, koşuk, destan. Koşuk saz eşliğinde söylenen sözler, destan efsaneler değil mi? Neden söz edebiyat gelişti? Yazıyı geç kullandığımız için. İlk yazıyı kullanan kim? Göktürk. Kardeşlerim ilk yazıyı bunlar kullandı. Alfabeler. Önce Orhun alfabesini kullandık. Uzakdoğudan Sol alfabesini öğrendik. Ticaretle Uygurlar bunu geliştirdi. Uygur alfabesini buldu. Bakın gençler. Milli alfabe. Milli alfabe. İslam'la beraber Arap. Türkiye Cumhuriyeti Latin. Sovyet Rusya'nın zorla öğrettiği alfabe Kiril. Oldu mu? Peki biz de şöyle bir tekrar yapalım. Hangi topluluğun hangi destanları var? İşte bir siyasi tekrarlayayım. Soru çözmek için gaza gelin. İlk Türk topluluğu İskitler. Alper Tunga, Tomris Han, Bozkır'ın kuyumcuları. İlk balbal örneği değil mi? Şu 22 Türk boyuyla İskender'in savaşlarını anlatır. Makedon Kralı Büyük İskender'i Alper Tunga biliyorsun öldü mü, kişledi mi, hışladı mı? Alper Tunga'nın özellikle Firdevsi'nin eserinde Şehname'deki adı Afrasyab. Bunu unutma. Asya Hun bilinen hükümdarı Tevman. Değil mi gençler? Mete'yi bilin. Mete zamanında ne yaptılar? 10'luk sistem, ikili sistem, düzenli ordu Çin'i vergiye bağladılar değil mi? Oğuz Kaan Destanı canavarla Türklerin savaşlarını anlatır. İsim verilmeden hemen bahsedilir. Avrupa Hun. Değerli kardeşlerim yine kimi bilelim? Rua, Uld. Parlak dönem kim? Attila. Tanrının kırbacı Attila. Margus, Anatolios değil mi? Ares'in kılıcı. Tanrının kırbacı. Cesur kavmin efendisi. Kardeşlerim Germenlerin Nibelungen Destanı. Macarların Sivil Geyik Destanı. Hatta burada adı neydi? Eccade. Göktürkler birinci Göktürk diyorsam BİM'i kodlayın. Bumin Kağan, batıda aktif olan İstemi, en parlak dönem Mukan. İkinci Göktürk diyorsam Kutluk Kağan, Tonyukuk, Kapkan Kağan, Bilge Kağan değil mi? İkiye ayrılmadan yıkılmıştı hatırlarsanız. Maden dağını erittiğimiz Ergenekon, kurttan Bozkurt. Uygurlar, A gen Göktürkleri yıkarak kuruldu. Bilge Kültegin kurdu. En parlak dönem kimdi? Moyen Çor değil mi? Kurttan üredik. Kurtla beraber göç ettik. Sine Uşi, Taryat, Sekiz Yüknek, Karabalsagun, Moyançor yazıtları arkadaşlar. Uygurları Kırgızlar yıktı. Cengiz sana'a itaat etmişti hatırlarsanız en uzun destan Manas Destanı. Yenisey yazıları. Bu arada Yenisey eskidir Göktürk kitabinden ama silinmiş olduğu için bilgi veren ilk kaynağımız Yenisey değildir. Göktürk kitabidir. Birazdan ayrı anlatacağım onu. Kumanlar hatırlayın diye söylüyorum. Ruslarla mücadele, eee Altınordu ve Kazan hanlığının nüfusunu oluşturmaları değil mi gençler? Eyüp ve Memlüklerle paralı askerlik yapmaları. Bunlar Rusların Igor destanına konu olmuştur. Oğuzların Dede Korkut destanına konu olmuştur. Eserleri Codex Comedicus, San Marco Kütüphanesi bundan Latince, Farsça sözlüktür gençler. Değil mi? Burada Göktürk kitabelerini çok iyi bilin. ÖSYM lisansta sordu. Darıön lisansın başına. Göktürk kitabeleri gençler kimler adına dikildi? Söyle bakayım bir. Kim adına? Tonyukuk, Kültegin, Bilge Kağan. Sıralı budur. Tonyukuk, Kültegin, Bilge Kağan. Gençler kitabeler böyle bir şey. Üst tarafı Türkçe, arka tarafı Çince. Bak basenler boş kaldı. Burada da dövmeler var. Timsah, kaplumbağa, ejderha. Tabii hayvan resimleri var. Şöyle bir dikdörtgen kare gibi düşünün. Küp gibi düşünün gençler. Yanlarında hayvan sembolleri var. Bir tarafı, üç tarafı Türkçe, bir tarafı Çincedir. Yazan kişi sorusu gelebilir. Yulutegin. Yulutegin ve Tonyukukuk. Tonyukuk'u bazen edebiyatçılar kabul etmiyor. Üç tane ilk bilim. İlk çevrilen kelime. Göktürk kitabelerinde ilk çevrilen kelime. A) Aşko, B) Tengri. Tengri. Bu bir. Türk adının geçtiği ilk yazılı kaynağımız iki. Bilgi veren ilk kaynağımız üç. Son güncellemeler daha olmadı gençler. Şu an bunlar kabul. Gel böyle. Sosyal devlet vardır. Halkın görevlerinden bahseder. Devletlerin yıkılış kuruluşundan bahsedilir. Değil mi gençler? Göktürk kitabeleri 730'lu yıllarda tamamlanmıştır. Yani 8. yüzyıl. Günümüzde Moğolistan'dadır. Moğolistan'da. Bunun varlığından ilk bahseden kişi Moğol tarihçi Cüveyni'dir. Tarih-i Cihan Guşa eserinde ya demiş bir yerde kitabeler var demiş. Sonra ne olmuş? Aradan 700 sene sonra Yurdunsev ve Stanberg bunlar Yenisey yazılarını bulacak. Bu arada Göktürk kitabelerine ulaşacaklar 1750'lerde falan. Sonra bunu 1870'lerde Danimarka Kraliyet Bilim Akademisi'nde Danimarka Kraliyet Bilim Akademisi'nde Thomson ve Macar Radlov çevirisini yapacak gençler. Türkiye Cumhuriyeti'de bunları tanıtan kişiler de Necip Asım, Hüseyin Namık, Orbon. Oldu mu gençler? Elimden geldiği kadar detaylı bir özet yapmaya çalıştım. Abdestinizi alın gelin amcam. Ödevlerinizi de yapın. Bir sonraki videoda neyi kabul ediyoruz? İslam'ı. Türk İslam'ı inşallah ne yapacağız? Tekrarlayacağız. Şimdi ödeviniz geliyor. 500 soruda tekrar kitabınızdan en az 40 soru. Kaç soruymuş? 40 soru. Ödeviniz video bittikten sonra. Tamam. Ben zaten programlara yazacağım onları. Hadi bakalım. Görüşmek üzere. Beğenmeyi unutmayın.