Transcription
Merhaba Rüzgar adam, hoş geldiniz. Ben Tuğba Öztürk, Öztürk Planlama şirketinin sahibi. 20 yıldır sektörde şehir planlama alanında hizmet vermekteyiz. Bugün sizlerle Rüzgar Enerji santrallerinin en önemli unsurlarından ve olmazsa olmazlarından imar planları hakkında bilgi vereceğim. Ama öncesinde rüzgar enerjisi hakkında bilgi vermek isterim.
Rüzgar gülü enerji ve teknolojisi, günümüz dünyasında bütün ülkeler ve çevreler tarafından kabul görmüş, faydası tartışılmaz, temiz ve yenilenebilir enerji kaynağı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu üzere teknolojinin gelişmesi, sanayinin gelişmesi, nüfusu hızla artmasıyla birlikte Dünyamız yoğun bir enerji talebi ile karşı karşıya kalmıştır. Bu talebin karşılanması büyük oranda fosil kaynaklardan sağlanmaktadır. Fakat bu fosil yakıtların tükenme tehlikesi ve aynı zamanda çevreye verdiği zararları göz önünde bulundurarak alternatif enerji kaynaklarına yönelmemiz kaçınılmazdır. İşte bu kaynaklarının en önemlilerinden biri rüzgar enerjisidir. Rüzgar gücünden elektrik üretimi, yaşanan teknolojik gelişmelere bağlı olarak ekonomik değer kazanması sadece enerji sektöründe değil, aynı zamanda ekolojik dengenin de bozulmadan korunmasına olumlu katkı sağlamaktadır. Rüzgar enerji santralleri hammadde sıkıntısı ve dışa bağımlı olmayan, kısa sürede devreye alınıp gerektiği zaman sökülebilen, doğaya ve insan sağlığına olumsuz etkisi olmayan, kurulumunda arazi bakımından az yer gerektiren tesislerdir.
Konumuza gelecek olursak, öncelikle Rüzgar enerji santralleri planlamalarına girmeden önce ilgili kanun ve bazı terimleri deneyelim. 3194 sayılı imar kanunu nedir? 3194 sayılı imar kanunu 1985 yılında yürürlüğe girmiştir. Tamam yerleşme yerleri ve bu yerlerdeki yapılaşmaların plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Havada geçen bazı terimlere değinecek olursak, çevre düzeni planları nedir? Çevre düzeni planları, bu ülkede bölge kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanım kararları belirleyen bir alanlardır.
Mekansal strateji planlarında hedef ve stratejilerine uygun olarak yerleşme ve gelişme alanları ve sektörlerine ilişkin alt ölçek planları yönlendiren genel arazi kullanım kararları çerçevesinde ilçe ve kriterleri belirleyen bölge, havza ve il bütününde hazırlanan final hükümleri ve raporuyla bir bütün olan planlardır. Çevre düzeni planları ölçeği 1/100.000'dir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanır, onaylanır ve yürürlüğe girerler.
Kent bütünü nazım imar planları, kent bütünü nazım imar planlarının ölçeği 1/25.000'dir. Büyükşehir Belediyesi tarafından belediyeleri tarafından hazırlanır, onaylanıp yürürlüğe girerler. Tabii ki 100.000 çevre düzeni planına uyumlu olması gerekmektedir. Nazım imar planları, varsa bölge veya çevre düzeni plan kararlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme ve gelişme alanlarının büyük bir müziklerini ve ilkelerini gösteren ulaşım sistemlerinin çözüm bulalım imar planlarının hazırlanmasına esas çok detaylı raporla açıklanan raporuyla bütün olan plandır.
Uygulama imar planları, yine tasdikli halihazır haritalar üzerine, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve üzerinde yollarını ve uygulama için gerekli uygulama programlarına esas olacak ve etaplarını ve diğer bilgileri ile ayrıntılarıyla gösteren plandır. Uygulama imar planlarını onay yetkisi geçen belediyelerine aittir. Fakat nihai onay için Büyükşehir'e bağlı ilçelerde Büyükşehir belediyelerine gönderilir, oradaki onaydan sonra yürürlüğe girmiş.
Yenilenebilir enerji kaynaklarının planlama sürecinde üst ölçekli planlar dan başlayarak planlama mevzuatını el alan çevre düzeni hükümleri ile başlayalım. Bilindiği üzere planlamada plan diğer artısı vardır. Çevre düzeni planları da en üst ölçek planlardır. Çevre düzeni planlarında 5346 sayılı yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretimi amaçlı kullanımına ilişkin kanunda tanımlanan yenilenebilir enerji kaynakları kullanımının üretme ve yönlendirilmesini desteklenmesi amaçlanmıştır. Enerji kaynak alanlarının, su havzalarının, yeraltı ve yerüstü kaynaklarının ilgili mevzuat uyarınca korunması ve kullanılması bu doğrultuda alt ölçekli planların hazırlık aşamasında ilgili kurumlardan alınacak görüşlere planda ve plan hükümlerinde yer verilmesi, her türlü yenilenebilir enerji kaynağı altyapı yatırımlarında tarım, turizm gibi sektörlerde kullanılması, desteklenmesi ilkesel olarak plan hükmünde kurulmuştur.
Ayrıca ülkemizde doğal sit alanları olarak bilinen alanlarda imar planı çalışmaları yapılabilmektedir. Statüleri daha önce de kendi aralarında üç ayrılıyordu: 1. derece doğal sit, 2. derece doğal sit ve 3. derece doğal sit. 2016 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıkları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen stil denemeleri çalışmalarıyla yeni kavramlar ortaya çıktı. Bunlar nedir?
Kesin korunacak alanlar: Ulusal ve uluslararası öneme sahip tür, habitat, ekosistemlerin bünyesinde barındıran, biyolojik, jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri açısından ekosistem hizmetlerine katkı sağlayan ve insan eliyle bozulması, tahrip olması yüksek olan bitki örtüsü, topoğrafya, suretle ve bunların korunması ve gelecek nesillere aktarılabilmesi için Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kabul edilen karasu ve deniz alanlarıdır. Bu alanlarda doğal afet durumlarında acil yardım bulunabilir, fakat kesinlikle madencilik faaliyetleri, toprak, kum alımı yapılmayacak. Ayrıca bu alanlara toprak, çukur, sanayi atığı gibi atıklar kesinlikle dökülmeyecek. Çünkü hassas koruma alanıdır.
İkincisi, Nitelikli Doğa Koruma Alanları: Alanlar doğal yapısı değişmemiş ya da az değişmiş, modern yaşamda önemli ölçüde insan faaliyetleri tarafından etkilenmemiş, doğal süreçlerin hakim olduğu koruma alan amaçlarına uygun olarak yörede yaşayanların alanı mevcut kaynakların kullanılmasını sağlayarak dağta dayalı geleneksel yaşam şekillerinin korunduğu karasudeniz alanlarıdır. Yine bu alanlarda tescilden önce mevcut yapılan varsa ilke kararları kapsamında yeni süre izin verilmeden bu yapılar mevcut ömrünü tamamlayana kadar kullanılabilir. Ancak yeni yapılamaz. Nitelikli doğa koruma alanlarında yine kesin korunacak alanlar gibi madencilik faaliyeti yapılamaz. Bu alanlarda taş, toprak, kum alınamaz. Yine toprak, curuf, çöp ve sanayi atıkları bu alanlara asla dökülmez.
Sürdürülebilir Koruma Kontrol Kullanım Alanları: Bunlar eski üçüncü derece doğal sit alanlarıyla beş tane kararları içeren alanlardır. Barındırdığı jeolojik ve ekolojik değerlerin korunması ve geliştirilmesi amacıyla alanı ve askeri ve kullanım özellikleri göz önünde bulundurularak doğal ve kültürel bakımdan uyumlu düşük yoğunluklu faaliyetleri, turizm, yerleşim yeri gibi alanlara izin verilen alanlardır. Kesin korunacak hassas alanlar veya nitelikte doğal koruma alanları etkileyen bu koruma bölgeleri ile bütünlük gösteren ve tampon bölgeler olarak sürdürülebilir kontrol kullanım alanları düşük yoğunluklu yerleşim yerleri olarak yararlanabilecek sit kararı öncesi almam ruhsatlı yapılar mevcudiyetini koruyacaktır. Kentsel yerleşik alanlarda ve kentsel dönüşüm alanlarında yoğunlukla yapılacak koruma amaçlı imar planı ve belirlenecektir. Bu alanlarda sanayi tesislerine izin verilmeyecek. Ancak mevcut ruhsatla sanayi tesisleri gerekli çevresel tedbirleri almak koşulu ile kullanılabilecektir. Benim bu alanlarda yapılacak yenilenebilir enerji alan bu durumlara göre imar planları koruma amaçlı imar planı çalışması hazırlamak yürütülecektir.
Gerekli tanımlamaları yaptıktan sonra rüzgar enerjisi santrallerinde yapılan imar planı süreçlerine biraz değinelim. Bilindiği üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan verilen lisans veya Ege kurumlarından alınan izinler sonrasında kurulmuş ya da kurulacak olan enerji üretim tesislerin yer alabileceği alanlar enerji üretim alanları olarak tanımlanmıştır. Bunlardaki planlama sürecine ilişkin olarak süreç 5346 sayılı yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımına ilişkin kanunda tanımlanan yenilenebilir enerji üretim alanları ile ilgili kurum ve kuruluşlardan alınan izinler ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunca verilecek lisans kapsamında Bakanlığın uygun görüşü alması koşuluyla bir bölümü üzgün ölçek teacher şu anda değişikliğe gerek kalmaksızın ilgili kurum ve kuruluş görüşleri doğrultusunda hazırlanan Nazım ve uygulama imar planları ile ilgili idare et idaresince onaylanır ve planlar bilgi için Bakanlığa gönderilir hükmüyle tarif edilmiştir.
Çevre düzeni plan hükümlerinde yenilenebilir enerji kaynaklarının planlama sürecindeki hükümleri doğrultusunda mekansal planlama ilkelerine uygun olarak hazırlanan enerji tesis alanına ait nazım imar planı ve uygulama imar planları gerek ilgili belediyesince gerekse imar kanunu 9. maddesi kapsamında bakanlıkça onaylanarak yürürlüğe girer. Tüm planlama çalışmalarında olduğu gibi kurum ve kuruluş görüşleri planlama sürecinde tamamlanır ve plan kararları bu doğrultuda oluşur.
Süreç içerisinde imar planı gerekliliklerin bu ses ve irdelenmesi gereken bazı hususlara bakalım. Rüzgar santrallerinde planlama öncesinde mülkiyet analizi nedir? İmar planı yapılmadan önce alınması gereken gerekli izin ve yapılacak işlemlerin tespiti için imar planı sınırları içinde kalan ülkeye tespitinin yapılması zorunludur. Aynı zamanda ilgili kurum ve kurum görüşlerinin alınması için eş zamanlı olarak mülkiyeti edinimi işlemlerinde başlaması gerekmektedir. Ancak çoğu Tapu ve Kadastro müdürlükleri ilgili belgeleri şirket adına almak mümkün değildir. Bu yüzden konuyla ilgili Egekal kamulaştırma dairesine dilekçe ile başvurarak teknik destek yazılarını ilgili kurumlara yazılması talep etmiş ve hala zıvır salak arazide yapılan ölçümler sonucunda sahada bulunan tüm detayların çıkararak büyük ölçekli harita yapım yönetmeliği doğrultusunda hazırlanması ve ilgili belediyesine ayrılmasıdır. Ailesi haritaları ölçülü 1/1 ve 1/5 gündür.
Bugün görüşelim. İmar Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince imar planı için gerekli ilgili kurum ve kurul görüşen alınması zorunludur. Enerji full projelerinde bölgenin özelliğine, mücavir alan sınırlarına göre ilgili yerel belediyeler, İl Özel İdareleri, Büyükşehir Belediyeleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı daima inanan onaylamaya gelir. Bu başlıca kurum görüşürüz sesi Botaş Genel Müdürlüğü, Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü, Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Doğa Koruma Milli Parklar Bölge Müdürlüğü, DSİ Bölge Müdürlüğü, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü, İl Kültür Turizm Müdürlüğü, İl Halk Sağlığı Müdürlüğü, Karayolları Bölge Müdürlüğü, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü, Maden Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlüğü, Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü, Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü, Türk Telekom İl Müdürlüğü, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü Strateji Başkanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü, Doğalgaz Dağıtım A.Ş., Gediz Elektrik Dağıtım A.Ş., Ulaştırma ve Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü, İlçe Belediye Başkanlığı, Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü, Milli Savunma Bakanlığı İnşaat Emlak Bölge Başkanlığı, İlçe Jandarma Komutanlığıdır.
Mülkiye sahibi kurumlarda Norman maliyet, mera gibi alınması gerekli imar planına esas görüşlerinden önce mülkiyete ilişkin işlemlerin, özellikle Egekal tarafından alınacak kurul kararlarının alınmış olması gerekmektedir ve ilgili kurumların ile trip iyi bilmesi gerekmektedir. Aksi halde ilgili kurumun görüşü olumsuz olmaktadır. Yol projelerinin hazırlanması onaylı hâlihazır haritalar ve seçilen türbin tipine göre Türk'ün firması takılması tarafından belirtilen değil kurt ölçüleri, yol genişliği, kaplama cinsi gibi kriterlere göre yol projeleri hesaplamaları yapılmaktadır.
Jeolojik etüt raporları: Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün talebi doğrultusunda açılacak sondaj adedi ve yeri belirlenir. Sonra noktalarına sondaj makineleri ve araştırma ulaşabileceği yol olması durumunda öncelikle gerekli yollar hazırlanır, izinleri alınır. İmara esas sondajlar ve zemin sondajları tamamlanarak ne boratlar deneyleri ve diğer işlemler doğrultusunda onaylı halihazır haritalar üzerine yerleşime uygunluk haritaları oluşturulur. Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün yerinde inceleme ve dosya kontrolü sonucunda onaylanır.
Bir bilgi ve belgeler res projeleri kapsamında diğer belgeler arasında ornitoloji raporu, ekosistem değerleme raporu, pizzacı onarım raporu, izleme çalışmaları, analiz ve sentez çalışmaları gibi belgeler bulunmaktadır.
Bir an olayım imar planları ilgili İlçe Belediyesi, Büyükşehir sınırları içinde ise Büyükşehir Belediyeleri, gerekirse de imar kanununun 9. maddesi gereği ve 644 sayılı kanun hükmünde kararname doğrultusunda Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü tarafından Çevre Şehircilik Bakanlığınca onaylanabilir. Buca sahası doğal sit alanı, Milli Park ve özel çevre koruma Bölgesi'nde kalıyor ise 644 sayılı ve 648 sayılı kanun hükmünde kararname doğrultusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıkları ve Koruma Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmalıdır. Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen Turizm Merkezi veya Turizm Koruma Gelişim Bölgelerinde ise planlanan ona yapılacak alan yetki Turizm ve Kültür Bakanlığı'nda dır.
Kısacası, bir Rüzgar Enerji projesinin santrali projesinin ana izin süreçlerinin yürütülmesi sırasında 14 aylık kuru ve 50'yi aşkın biriminden görüş, izin ve onay işlemleri alınması zorunludur.
Oluşmuş bir önemli bir husus, beyaz proje alanı sit alanı içinde kalıyor ise Rüzgar Enerji Santrali amaçlı imar planı süreci nasıl ilerliyor? Bu kapsamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından koruma amaçlı imar planlarının onaylanması gerekmektedir.
Koruma amaçlı imar planı nedir? 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim geçiş sahasında göz önünde bulundurularak kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimari, demografik, kültürel, sosyal, ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren araştırmasına dayalı olarak halihazır haritalar üzerine koruma alanı içinde yaşayan hanehalkları faaliyet durumları, işyerleri, sosyal ve ekonomik yapıları iyileştiren istihdam ve katma değer yaratma stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamaların sağlıklaştırma larını, yenileme ve alan projelerini uygulamaya etap ve programlarını, açık alan sistemi, yaya dolaşımı, taşıt ulaşımı, altyapı tesisleri tasarım esasları, yoğunluklar, bu parsel tasarımları, yerel sahiplik, uygulamanın finansmanı gibi katılımcı olan yönetim modelini içeren hedefi araçları stratejileriyle plan kararları raporu ve notları ile bütünlük arzeden nazım ve uygulama imar planıdır.
Doğal sit alanlarında yapılacak yenilenebilir enerji kapsamında yer alan Rüzgar enerji santralleri planlama çalışmasına geçilmeden önce tüm koruma amaçlı imar planı çalışmalarında olduğu gibi etaplama çalışmasıdır. Etaplama çalışmaları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın altlık olarak kullandığı ve kaplama paftası üzerine Rüzgar Enerji Santrali planlandığı alanlar işlenir. Raporlamaları yapılır ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıkları Genel Müdürlüğü iletilir. Çalışma bakanlıkça incelenir. Bu etaplama değerlendirilmiş uygun gelmiştir. Etaplama çalışması onaylanır. Etaplama çalışması ile doğal sit alanlarında yapılacak planlama çalışmaları etaplar halinde izin verilir ve kontrollü bir sistemde izleme sağlanır.
Planlama çalışması kapsamında koruma amaçlı imar planlarından ekipte şehit yanmasının yanı sıra peyzaj mimarı, sosyolog, orman mühendisi gibi meslek isimlerinin nerede planlama ekibinde ve raporlamalarında yer alır. Ekosistem ve Ontoloji raporları yöreye ve mevsim dönümlerindeki bilimsel çalışmalara göre titizlikle oluşturulur ve planlama çalışmalarına yön verir. Bu kapsamda yaklaşık 15 adet Rüzgar Enerji Santrali alan planlaması yapmış bulunmaktayız. Konunun her aşamasında yasal mevzuata dayalı hazırladığımız planı bu çalışmaları onay süreçlerinin tamamlayıp yürürlüğe girmiştir. Santraller faaliyete geçmiş, temiz enerji üretimi başlamış, ülke ekonomimize katkı sağlamaktadır.
Planlama mevzuatında yer alan bir fonksiyon türü olan yenilenebilir enerji kaynakları planlaması, teknik işlem olarak diğer tüm fonksiyonlarını izlediği sürece yürütüldüğü, ilişkili olduğu tüm çevreleri, etkenleri korunmasına özveriyle ilgilendiği temiz enerji çalışmalarıdır. Enerji kaynaklarının doğal kaynakların hızla tüketildiği günümüzde geleceği miras bırakacağımız en önemli, en değerli yatırımlar olacaktır. Rüzgarla kalın, dostça kalın, hoşça kalın.