🙏 พระพุทธเจ้า vs พระศิวะ ใครเกิดก่อน | ⚡ ใครคือผู้สูงสุดแห่งสรรพสิ่ง | 🔍 ไขปริศนาความเชื่อ 4500 ปี

สวัสดีค่ะทุกคน วันนี้เราจะมาคุยกันเรื่องสุดพิเศษที่หลายคนอาจจะเคยสงสัย หรืออาจจะไม่เคยนึกถึงมาก่อนเลยก็ได้นะคะ แต่เป็นคำถามที่ยิ่งใหญ่มากๆ เลยค่ะ นั่นก็คือระหว่างพระพุทธเจ้ากับพระศิวะ ใครเกิดก่อนกันแน่ แล้วใครกันนะที่เป็นผู้ที่อยู่บนจุดสูงสุดของทุกสรรพสิ่ง

ที่เลือกเรื่องนี้มาคุยกันวันนี้นะคะ เพราะมันไม่ใช่แค่คำถามว่าใครเก่งกว่าใคร หรือใครมาก่อนมาหลัง แต่มันเป็นคำถามที่พาเราเดินทางย้อนกลับไปสู่จุดเริ่มต้นของอารยธรรมมนุษย์เลยทีเดียวค่ะ มันพาเราไปสำรวจความเชื่อที่แตกต่างกันสุดขั้ว 2 เส้นทางที่ยิ่งใหญ่ที่หล่อหลอมความคิดของพวกคนมานับพันๆ ปี เส้นทางนึงคือของมหาเทพผู้เป็นดั่งลมหายใจของจักรวาล และอีกเส้นทางนึงคือของมนุษย์ธรรมดาคนนึงที่เดินบนผืนดินเหมือนเรานี่แหละค่ะ แต่กลับค้นพบความจริงอันสูงสุดด้วยตัวเอง ว้าว แค่คิดก็ขนลุกแล้วใช่ไหมคะ รับรองเลยว่าเรื่องราวที่เราจะคุยกันวันนี้ จะทำให้ทุกคนต้องอ้าปากค้างจนร้องโอ้โหแน่นอนค่ะ

ลองนึกภาพตามนะคะ ย้อนกลับไปใกล้กว่า 4,500 ปี ในดินแดนที่ตอนนี้คือประเทศปากีสถาน มีเมืองใหญ่ที่เจริญรุ่งเรืองมากๆ แล้วก็หายสาบสูญไปจากประวัติศาสตร์อย่างลึกลับ แล้ววันนึง นักโบราณคดีก็ขุดเจอตราประทับดินเหนียวชิ้นเล็กๆ ชิ้นนึงค่ะ แต่สิ่งที่อยู่บนนั้น โอ้โห มันคือภาพของร่างนึงที่นั่งขัดสมาธิ มีเขาสัตว์ แล้วก็มีสัตว์ป่าล้อมรอบร่างนั้น คือใครกันนะ แล้วเรื่องนี้จะมาตอบคำถามของเราได้ยังไงว่าใครเกิดก่อน รับรองว่าฟังแล้วต้องทึ่งแน่นอนค่ะ

แล้วจากเรื่องราวที่เก่าแก่จนแทบจับต้องไม่ได้ เราจะข้ามเวลามาเจอเรื่องของเจ้าชายองค์หนึ่ง ที่มีทุกสิ่งทุกอย่างเพียบพร้อม แต่ท่านกลับเลือกที่จะทิ้งมันไปทั้งหมด ทิ้งพระราชวัง ทิ้งความสุขสบาย และที่น่าตกใจที่สุด ท่านยอมสละแม้กระทั่งลูกรักทั้ง 2 คน ทำไมกันคะ การกระทำที่ดูเหมือนจะโหดร้ายในสายตาของเรา มันซ่อนความหมายอะไรที่ยิ่งใหญ่กว่านั้นไว้หรือเปล่า เรื่องราวของท่านจะพาเราไปเข้าใจอีกแง่มุมนึงของคำว่า "ผู้สูงสุด" ค่ะ

เอาล่ะค่ะ นั่งลงสบายๆ นะคะ ทำใจให้ว่างๆ แล้วเราจะออกเดินทางไปค้นหาคำตอบด้วยกัน การเดินทางครั้งนี้จะพาเราไปไกลกว่าที่คิด ไปสู่จุดกำเนิดของเทพเจ้า และจุดสูงสุดของการเป็นมนุษย์ค่ะ

เคยนึกสงสัยไหมคะว่าความเชื่อในเทพเจ้าที่เราเคารพบูชากันอยู่ทุกวันนี้ มันเริ่มต้นมาจากไหนกันแน่ จุดเริ่มต้นมันเก่าแก่แค่ไหนกันนะ คำตอบของคำถามแรกของเราว่าระหว่างพระศิวะกับพระพุทธเจ้าใครเกิดก่อน คำตอบในเชิงประวัติศาสตร์และโบราณคดีนั้นชัดเจนมากๆ เลยค่ะ ว่าการบูชาเทพเจ้าที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับพระศิวานั้นเก่าแก่กว่ายุคสมัยของพระพุทธเจ้าหลายพันปีเลยทีเดียวค่ะ

โอ้โห มันนานขนาดนั้นเลยนะคะ เราต้องย้อนเวลากลับไปไกลมากๆ เลยค่ะ ไกลถึงประมาณ 2,500 ปีก่อนคริสตกาล หรือประมาณ 4,500 กว่าปีที่แล้ว ในยุคที่เรียกว่าอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินทุ ที่นี่เป็นที่ตั้งของ 2 เมืองใหญ่ที่น่าทึ่งมาก คือเมืองโมเฮนโจดาโร และเมืองฮารปา ซึ่งอยู่ในประเทศปากีสถานปัจจุบันค่ะ ลองคิดดูสิคะ ว่าในยุคที่พีระมิดที่อียิปต์เพิ่งจะสร้างเสร็จใหม่ๆ ที่นี่มีเมืองที่มีการวางผังเมืองอย่างดี มีระบบท่อระบายน้ำ มีบ้านเรือนที่สร้างจากอิฐเผาอย่างเป็นระเบียบ มันเจริญมากๆ เลยนะคะ

แล้วสิ่งที่นักโบราณคดีขุดค้นพบที่นั่น มันเปลี่ยนความเข้าใจของเราเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ศาสนาไปเลยค่ะ พวกเขาพบตราประทับทำจากหินสบู่ชิ้นเล็กๆ นับพันชิ้น แต่มีอยู่ชิ้นนึงที่พิเศษกว่าใครเพื่อน มันถูกเรียกว่า "ตราประทับปศุปติ" บนตราประทับชิ้นนี้นะคะ มีการแกะสลักเป็นรูปของบุรุษผู้หนึ่งนั่งอยู่ในท่าขัดสมาธิ คล้ายๆ กับการทำสมาธิในท่าโยคะที่เรียกว่าปัทมาสนะ ที่น่าทึ่งไปกว่านั้นคือ บนศีรษะของท่านมีเครื่องประดับศีรษะเป็นเขาสัตว์ขนาดใหญ่โค้งสวยงาม บางคนบอกว่าท่านมี 3 ใบหน้าด้วยนะคะ แล้วรอบๆ กายของท่านก็มีสัตว์ป่าล้อมรอบอยู่เต็มไปหมดเลยค่ะ มีทั้งช้าง เสือ แรด แล้วก็ควาย เอ๊ะ แล้วรูปนี้มันเกี่ยวกับพระศิวะยังไงกันน้า

เกี่ยวกับมากเลยค่ะ เพราะหนึ่งในพระนามที่เก่าแก่ที่สุดของพระศิวะก็คือ "ปศุปติ" ซึ่งแปลว่าเจ้าแห่งสรรพสัตว์นั่นเองค่ะ ว้าว ชื่อนี่ตรงเป๊ะเลยใช่ไหมคะ แล้วถ้าขัดสมาธิแบบโยคะนั่นอีกล่ะคะ ก็ไปตรงกับอีกบทบาทนึงของพระศิวาที่ทรงเป็น "อาทิโยคี" หรือโยคีองค์แรก ผู้เป็นบรมครูแห่งโยคะทั้งปวง ด้วยหลักฐานเหล่านี้ นักวิชาการหลายท่านจึงเชื่อว่านี่อาจจะเป็นรูปแบบเริ่มต้น หรือ "โปรโต-ศิวะ" ซึ่งก็คือต้นแบบของพระศิวะที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบันนั่นเองค่ะ แน่นอนว่านี่เป็นเพียงทฤษฎีนะคะ เพราะเรายังอ่านอักษรโบราณของชาวสินธุไม่ออก แต่แค่การมีอยู่ของตราประทับชิ้นนี้ ที่มีอายุเก่าแก่ถึง 2,500 ปีก่อนคริสตกาล ก็เป็นหลักฐานที่ทรงพลังมากๆ แล้วว่าความคิดเกี่ยวกับเทพเจ้าผู้เป็นเจ้าแห่งสัตว์และเป็นโยคีนั้น มีมานานแสนนานในดินแดนอินเดียค่ะ

ทีนี้เราลองขยับเวลามาข้างหน้าอีกสักหน่อยนะคะ มาสู่ยุคพระเวท ประมาณ 1,500 ปีก่อนคริสตกาล เป็นยุคที่ชาวอารยันอพยพเข้ามาในอินเดีย และได้แต่งคัมภีร์ที่เก่าแก่ที่สุดของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูขึ้นมา นั่นก็คือคัมภีร์ฤคเวท ในคัมภีร์เล่มนี้นะคะ เราได้พบกับเทพเจ้าองค์นึงที่มีชื่อว่า "พระรุทระ" ค่ะ พระรุทระในยุคแรกเริ่มเนี่ย โอ้โห ท่านน่าเกรงขามมากๆ เลยค่ะ พระนามของท่านแปลว่า "ผู้คำราม" หรือ "ผู้ที่ทำให้ร้องไห้" ท่านเป็นเทพแห่งพายุที่เกรี้ยวกราด เป็นนายธนูผู้ยิงศรแห่งความตายและโรคภัยไข้เจ็บ เวลาผู้คนในยุคนั้นเอ่ยถึงพระนามของท่าน จะเอ่ยด้วยความหวาดกลัว ต้องคอยสวดอ้อนวอนไม่ให้ท่านโกรธ

แต่ในขณะเดียวกันนะคะ พระรุทระก็มีอีกด้านที่อ่อนโยน ท่านเป็นเทพแห่งการเยียวยารักษา มีสมุนไพรนับพันชนิดที่สามารถขจัดโรคภัยได้ เห็นไหมคะว่าท่านมีความซับซ้อนอยู่ในตัวเอง ทั้งน่ากลัวและน่าพึ่งพาในเวลาเดียวกัน

แล้วพระรุทระกลายมาเป็นพระศิวะได้อย่างไร แทนที่จะล้มล้างความเชื่อเก่า เขากลับค่อยๆ รวมความเชื่อทั้งสองเข้าด้วยกันค่ะ พลังอำนาจอันน่าเกรงขามของพระรุทระ ถูกนำมารวมกับความลึกล้ำในฐานะปรมาจารย์โยคีของเทพปศุปติ และเพื่อให้เทพเจ้าองค์ใหม่นี้เข้าถึงง่ายขึ้นและเป็นที่รักมากขึ้น พวกเขาจึงเริ่มเรียกท่านด้วยพระนามที่เป็นมงคลว่า "ศิวะ" ซึ่งในภาษาสันสกฤตแปลว่า "ผู้เป็นมงคล" หรือ "ผู้มีเมตตากรุณา" ในช่วงแรกๆ คำว่าศิวะอาจจะเป็นแค่คำคุณศัพท์ที่ใช้เรียกพระรุทระให้ท่านใจดี แต่เมื่อเวลาผ่านไป พระนามศิวะกลับกลายเป็นที่รู้จักและได้รับความนิยมมากกว่า จนในที่สุด เทพเจ้าผู้เกรี้ยวกราดนามว่ารุทระ ก็ได้วิวัฒนาการมาเป็นพระศิวะมหาเทพผู้เป็นมงคล ที่ทั้งทำลายสิ่งชั่วร้ายและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ อย่างที่เราเคารพบูชากันในทุกวันนี้ค่ะ นี่คือการเดินทางอันยาวนานของพระศิวะ ที่มีรากเหง้าย้อนกลับไปได้ไกลถึงยุคสัมฤทธิ์ เป็นความเชื่อที่เติบโตและเปลี่ยนแปลงไปพร้อมๆ กับอารยธรรมของมนุษย์ ซึ่งทั้งหมดนี้เกิดขึ้นก่อนที่เจ้าชายสิทธัตถะจะประสูติเป็นเวลานานนับพันๆ ปีเลยค่ะ

ทีนี้เราจะเดินทางข้ามเวลามาข้างหน้าหลายพันปีเลยนะคะ จากยุคแห่งตำนานเทพเจ้าที่เล่าขานกันในคัมภีร์โบราณ มาสู่ช่วงเวลาที่ประวัติศาสตร์เริ่มบันทึกเรื่องราวของมนุษย์จริงๆ ได้ชัดเจนขึ้น เราจะมาสู่ช่วงประมาณ 563 ปีก่อนคริสตกาลค่ะ นี่คือช่วงเวลาที่บุคคลสำคัญที่สุดคนนึงในประวัติศาสตร์โลกได้ถือกำเนิดขึ้น ท่านคือเจ้าชายสิทธัตถะ ผู้ที่จะกลายมาเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคตนั่นเองค่ะ

เห็นไหมคะว่าแค่เรื่องของช่วงเวลาก็ชัดเจนแล้วว่าการบูชาพระศิวะมีมาก่อนนานมาก แต่เรื่องราวของพระพุทธเจ้านั้นไม่ใช่เรื่องของเทพเจ้าที่ดำรงอยู่ชั่วนิรันดร์ แต่เป็นเรื่องราวของมนุษย์คนนึงที่เริ่มต้นชีวิตเหมือนกับเราๆ ท่านนี่แหละค่ะ

เรื่องราวเริ่มต้นที่กรุงกบิลพัสดุ์ ในดินแดนที่เป็นประเทศเนปาลปัจจุบัน พระเจ้าสุทโธทนะและพระนางสิริมหามายา ทรงมีพระราชโอรสองค์หนึ่งนามว่าสิทธัตถะ ตำนานเล่าว่าการประสูติของพระองค์นั้นมหัศจรรย์มากค่ะ พระนางสิริมหามายา ทรงพระสุบินว่ามีช้างเผือกสีขาวนำดอกบัวมาถวายแล้วเข้าสู่พระครรภ์ทางด้านขวา และเมื่อถึงเวลาประสูติ ณ สวนลุมพินีวัน พระองค์ก็ประสูติออกมาในท่ายืน และทันทีที่พระบาทแตะพื้นก็ทรงดำเนินไปได้ 7 ก้าว โดยมีดอกบัวผุดขึ้นมารองรับทุกย่างก้าวเลยค่ะ พร้อมกับเปล่งวาจาอันอาจหาญว่า "เราเป็นเลิศในโลก การเกิดครั้งนี้เป็นการเกิดครั้งสุดท้ายของเรา"

หลังจากประสูติได้ไม่นานก็มีดาบสท่านหนึ่งชื่ออสีตะ ผู้มีญาณวิเศษ ได้มาเฝ้าและทำนายว่า เจ้าชายน้อยพระองค์นี้ หากอยู่ครองเรือนจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่ แต่ถ้าหากออกบวชจะได้เป็นศาสดาเอกของโลก โอ้โห คำทำนายนี้ทำให้พระเจ้าสุทโธทนะทรงกังวลใจมากค่ะ พระองค์อยากให้พระโอรสสืบทอดราชบัลลังก์มากว่า จึงทรงทำทุกวิถีทางเพื่อผูกมัดเจ้าชายสิทธัตถะไว้กับความสุขทางโลก พระองค์ทรงสร้างปราสาท 3 ฤดูให้อยู่รายล้อมไปด้วยความสวยงาม ความสะดวกสบาย และความบันเทิงทุกรูปแบบ เจ้าชายสิทธัตถะทรงเติบโตขึ้นมาในกรงทองที่แท้จริง พระองค์ไม่เคยรู้จักเลยว่าความทุกข์คืออะไร ไม่เคยเห็นคนแก่ ไม่เคยเห็นคนเจ็บ และไม่เคยเห็นคนตาย โลกของพระองค์มีแต่ความสุขและความหนุ่มสาวเท่านั้นค่ะ

แต่แล้ววันนึง เมื่อเจ้าชายมีพระชนมายุ 29 พรรษา ความจริงของโลกที่ถูกปิดซ่อนไว้ก็ได้ปรากฏขึ้นต่อหน้าพระองค์จนได้ค่ะ วันนั้นพระองค์เสด็จประพาสสวนอุทยานนอกพระราชวัง และได้ทอดพระเนตรเห็นเทวทูตทั้ง 4 ครั้งแรก พระองค์ทรงเห็นคนแก่ชรา หลังค่อม ผมหงอกโพลน พระองค์ตกใจมากและถามสาราถีว่านั่นคืออะไร สารถีทูลตอบว่า "นั่นคือคนแก่พ่ะย่ะค่ะ ทุกคนเกิดมาแล้วก็ต้องแก่เป็นธรรมดา" หัวใจของเจ้าชายสั่นสะเทือนเป็นครั้งแรกค่ะ ครั้งที่ 2 พระองค์ทรงเห็นคนป่วยนอนร้องครวญครางด้วยความเจ็บปวด และก็ได้เรียนรู้ว่านี่คือความเจ็บป่วยที่ไม่มีใครหลีกหนีได้ และครั้งที่ 3 สิ่งที่น่าสะเทือนใจที่สุด พระองค์ทรงเห็นคนตาย ร่างกายที่ไม่ไหวติ่งถูกหามไปยังป่าช้า พระองค์ทรงเข้าใจในที่สุดว่านี่คือความตาย จุดจบที่รอทุกคนอยู่เบื้องหน้า โลกที่เคยสวยงามของพระองค์พังทลายลงในพริบตาค่ะ พระองค์ทรงตระหนักว่าความสุขที่พระองค์มีความหนุ่มแน่น ความแข็งแรง ล้วนเป็นสิ่งชั่วคราว สุดท้ายแล้วทุกคนก็ต้องเผชิญกับความแก่ ความเจ็บ และความตายเหมือนกันหมดเลย

แต่แล้วในการเสด็จครั้งที่ 4 พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นสมณะ หรือนักบวช ผู้มีกิริยาสงบนิ่ง ใบหน้าเปี่ยมด้วยความสุขที่แท้จริง แม้จะไม่มีทรัพย์สมบัติใดๆ เลยก็ตาม ภาพนั้นจุดประกายความหวังในใจของเจ้าชายค่ะ พระองค์ทรงคิดว่า "หรือนี่จะเป็นหนทาง หนทางที่จะเอาชนะความทุกข์จากความแก่ เจ็บ ตายได้" คืนนั้นเอง เจ้าชายสิทธัตถะทรงตัดสินพระทัยครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในชีวิต นั่นคือการออกบวชค่ะ

ลองนึกถึงความเสียสละของพระองค์ดูสิคะ พระองค์แอบเข้าไปทอดพระเนตรพระนางยโสธรา พระชายา และพระราหุล พระโอรสองค์น้อยที่เพิ่งประสูติเป็นครั้งสุดท้าย ด้วยหัวใจที่เต็มไปด้วยความรัก แต่ก็เด็ดเดี่ยวที่จะแสวงหาหนทางพ้นทุกข์เพื่อมวลมนุษยชาติ แล้วพระองค์ก็ทรงม้ากัณฐกะ หนีออกจากพระราชวังไปในความมืด สละทิ้งทุกสิ่งทุกอย่าง ทั้งราชสมบัติ ความสุขสบาย และครอบครัวอันเป็นที่รัก

หลังจากนั้น พระองค์ทรงใช้เวลาถึง 6 ปีเต็มในการแสวงหาความจริงค่ะ ทรงไปศึกษาในสำนักของอาจารย์ต่างๆ จนหมดความรู้ แล้วก็หันมาบำเพ็ญทุกรกิริยา คือการทรมานร่างกายอย่างแสนสาหัส อดอาหารจนร่างกายซูบผอมเหลือแต่หนังหุ้มกระดูก กลั้นลมหายใจจนแทบสิ้นพระชนม์ แต่ก็ไม่พบว่าการทรมานร่างกายไม่ใช่หนทางที่ถูกต้องเลย จนกระทั่งวันหนึ่ง พระองค์ทรงรับข้าวมธุปายาสจากนางสุชาดา เมื่อเสวยแล้วก็ทรงมีกำลังวังชาขึ้นมา พระองค์ทรงตระหนักรู้ถึง "ทางสายกลาง" มัชฌิมาปฏิปทา ว่าการตรัสรู้ไม่ได้มาจากความหมกมุ่นในความสุขสบาย และก็ไม่ได้มาจากการทรมานร่างกายให้ลำบาก แต่มาจากการบำเพ็ญเพียรทางจิตใจที่พอดีต่างหาก นี่คือจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดในชีวิตของพระองค์ การเดินทางของมนุษย์คนนึงที่ลองผิดลองถูก ล้มลุกคลุกคลาน แต่ไม่เคยยอมแพ้ เพื่อเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่าชีวิตของตนเองค่ะ

มาถึงตรงนี้ เราได้เห็นการเดินทางที่แตกต่างกันของ 2 มหาบุรุษแล้วนะคะ คนหนึ่งคือเทพเจ้าที่มีรากเหง้าความเชื่อย้อนไปไกลนับพันปี อีกคนหนึ่งคือเจ้าชายผู้เป็นมนุษย์ที่เพิ่งเริ่มต้นการเดินทาง แล้วอะไรล่ะคะคือบททดสอบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของแต่ละท่าน อะไรคือเหตุการณ์ที่จะพิสูจน์ความเป็นที่สุดของทั้ง 2 พระองค์ โอ้โห บอกเลยว่านี่คือจุดไคลแม็กซ์ของเรื่องราวทั้งหมดค่ะ เพราะการเผชิญหน้าครั้งสำคัญของทั้ง 2 ท่านนั้น มันช่างแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง และมันจะเผยให้เราเห็นถึงแก่นแท้ของพลังอำนาจที่แตกต่างกันด้วยค่ะ

เรามาเริ่มกันที่เรื่องราวของพระศิวะก่อนนะคะ บททดสอบของพระองค์เกิดขึ้นในเหตุการณ์ที่ยิ่งใหญ่ระดับจักรวาลที่เรียกว่า "พิธีกวนเกษียรสมุทร" เรื่องมันเริ่มจากที่เหล่าเทวดาโดนคำสาปของฤาษีทุรวาส ทำให้เสื่อมฤทธิ์อำนาจลง ในขณะที่พวกอสูรกลับมีพลังแข็งแกร่งขึ้นเรื่อยๆ จนเกือบจะยึดครองทั้ง 3 โลกได้ เหล่าเทวดาจึงต้องไปขอความช่วยเหลือจากพระนารายณ์ พระวิษณุค่ะ พระนารายณ์ทรงแนะนำว่าหนทางเดียวที่จะทำให้เหล่าเทวดากลับมามีพลังและเป็นอมตะได้ ก็คือต้องดื่มน้ำอมฤตที่ซ่อนอยู่ใต้เกษียรสมุทร หรือทะเลน้ำนมนั่นเอง แต่งานนี้มันใหญ่เกินกว่าที่เหล่าเทวดาจะทำได้ตามลำพัง พวกเขาจึงต้องยอมสงบศึกชั่วคราว แล้วไปชวนพวกอสูรมาช่วย โดยหลอกว่าจะแบ่งน้ำอมฤตให้ แล้วมหกรรมกวนทะเลน้ำนมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ก็ได้เริ่มต้นค่ะ

ลองนึกภาพตามนะคะ พวกเขาใช้ภูเขามันทระคีรี ลูกมาเป็นไม้กวน แล้วก็ไปเชิญพญานาค "วาสุกรี" มาเป็นเชือกพันรอบภูเขา ฝ่ายอสูรจับทางหัวพญานาค ฝ่ายเทวดาจับทางหาง แล้วก็เริ่มชักเย่อกัน กวนทะเลน้ำนมให้ปั่นป่วน โอ้โห มันเป็นภาพที่ยิ่งใหญ่มากๆ เลยนะคะ แต่ระหว่างที่กำลังกวนกันอยู่นั้น ภูเขาก็เริ่มจะจมลงไปค่ะ ร้อนถึงพระนารายณ์ต้องอวตารเป็นเต่ายักษ์ หรือที่เรียกว่า "กูรมาวตาร" เพื่อเอากระดองของท่านไปรองรับภูเขาเอาไว้ พวกเขาใช้เวลาชักหน้ากันเป็นพันๆ ปีเลยนะคะ จนพญานาค วาสุกรี ทนไม่ไหว ก็เลยคายพิษที่ร้ายแรงที่สุดในจักรวาลออกมา พิษนั้นมีชื่อว่า "หลาหลา" พิษนี้มันร้ายกาจมากค่ะ แค่ไอของมันก็ทำให้ทั้งเทวดาและอสูรล้มตายกันเป็นเบือ ความร้อนของมันแผดเผาไปทั่วทั้ง 3 โลก จักรวาลกำลังจะถึงการอวสาน ในวินาทีแห่งความสิ้นหวังนั้นเองค่ะ เมื่อไม่มีใครสามารถจะทำอะไรได้ พระศิวะก็ได้เสด็จมา ด้วยความเมตตากรุณาต่อทุกสรรพชีวิต พระองค์ทรงรวบรวมพิษหหลาทั้งหมด แล้วดื่มเข้าไปในรวดเดียว เพื่อช่วยจักรวาลเอาไว้ เหลือเชื่อจริงๆ ค่ะ แต่พิษนั้นมันรุนแรงมาก ขณะที่มันไหลผ่านลำคอของพระองค์ พระแม่ปารวตี ชายาของพระองค์ทรงตกใจมาก จึงรีบใช้พระหัตถ์บีบที่พระศอของพระศิวะไว้ ไม่ให้พิษไหลลงสู่พระวรกาย พิษจึงได้หยุดที่พระศอ ทำให้พระศอของพระองค์กลายเป็นสีน้ำเงินอมดำ นับแต่นั้นมา และทำให้พระองค์ได้รับอีกพระนามหนึ่งว่า "นีลกันฐ์" ซึ่งแปลว่า "ผู้มีพระศอสีน้ำเงิน" นั่นเองค่ะ

เห็นไหมคะ นี่คือการเสียสละที่ยิ่งใหญ่ที่สุด พระองค์ทรงยอมรับเอาความเจ็บปวดและความตายของทั้งจักรวาลไว้ที่ตัวเอง เพื่อปกป้องทุกชีวิตเอาไว้ การกระทำของพระองค์เป็นการแสดงพลังอำนาจในระดับจักรวาล เป็นการต่อสู้กับภัยพิบัติทางกายภาพที่แท้จริงค่ะ

ทีนี้เราลองมาดูบททดสอบของพระพุทธเจ้ากันบ้างนะคะ การต่อสู้ของพระองค์ไม่ได้เกิดขึ้นท่ามกลางเหล่าเทพและอสูร ไม่ได้เป็นการต่อสู้กับพิษร้ายจากภายนอก แต่เป็นการต่อสู้ที่เกิดขึ้นภายในจิตใจของพระองค์เองค่ะ หลังจากที่พระองค์ทรงค้นพบทางสายกลางแล้ว พระองค์ก็ได้เสด็จมาประทับนั่งขัดสมาธิใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ และตั้งจิตอธิษฐานอย่างแน่วแน่ว่า "แม้เลือดและเนื้อในร่างกายของเราจะเหือดแห้งไป เหลือแต่หนัง เอ็น และกระดูกก็ตามที หากเรายังไม่บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณ เราจะไม่ลุกขึ้นจากที่นั่งนี้เป็นอันขาด"

การตั้งจิตที่เด็ดเดี่ยวขนาดนี้ ได้สั่นสะเทือนไปถึงภพของมารค่ะ พญามาร "วัสวดีมาร" ผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ชั้นสูงสุดของฝ่ายมาร เห็นว่าหากเจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้สำเร็จ ก็จะทรงชี้ทางให้ผู้คนหลุดพ้นจากอำนาจของตนไปได้ พญามารจึงเกิดความหวาดกลัวและริษยา และได้ยกทัพมาเพื่อขัดขวางการตรัสรู้ของพระองค์ สงครามครั้งนี้เป็นสงครามทางจิตวิทยาล้วนๆ เลยค่ะ พญามารโจมตีพระองค์ด้วยกิเลส 3 รูปแบบ

1. **การโจมตีด้วยความใคร่:** พญามารได้ส่งธิดาทั้ง 3 ของตนที่มีความงดงามที่สุด ชื่อว่านางตัณหา นางราคะ และนางอรดี มาเต้นรำยั่วยวน พยายามใช้เสน่ห์ดึงพระองค์ออกจากสมาธิ แต่พระองค์ก็ทรงไม่หวั่นไหว จิตของพระองค์ยังคงนิ่งสงบดุจผิวน้ำในสระที่ไร้คลื่นลมค่ะ

2. **การโจมตีด้วยความกลัว:** เมื่อการยั่วยวนไม่ได้ผล พญามารก็เนรมิตกองทัพอสูรที่น่าเกลียดน่ากลัวนับไม่ถ้วน บ้างก็มีหลายหัวหลายแขน พวกมันส่งเสียงคำรามกึกก้อง แล้วระดมยิงอาวุธนานาชนิดเข้าใส่พระองค์ ทั้งหอก ดาบ ธนู ก้อนหิน เพลิง แต่ด้วยอำนาจแห่งพระเมตตาบารมีที่พระองค์ทรงสั่งสมมา อาวุธเหล่านั้นพอเข้ามาใกล้พระวรกาย ก็กลับกลายเป็นดอกไม้ทิพย์ร่วงหล่นลงมาบูชาพระองค์จนหมดสิ้น โอ้โห มหัศจรรย์จริงๆ ค่ะ

3. **การโจมตีด้วยความลังเลสงสัย:** เนี่ยคือการโจมตีที่ร้ายกาจที่สุดค่ะ เมื่อพญามารเห็นว่าทำอะไรพระองค์ไม่ได้ ก็เลยใช้สงครามจิตวิทยาตะโกนถามพระองค์ว่า "ท่านมานั่งอยู่ตรงนี้ บัลลังก์นี้เป็นของท่านได้อย่างไร ท่านมีดีอะไร ใครจะเป็นพยานให้ท่านได้ว่า ท่านได้บำเพ็ญบารมีมามากพอที่จะตรัสรู้" ในตอนนั้นพระองค์ทรงอยู่เพียงลำพัง ไม่มีใครอยู่เป็นพยานให้พระองค์เลย แต่แทนที่จะโต้เถียง พระองค์ทรงทำในสิ่งที่เรียบง่ายแต่ทรงพลังที่สุดค่ะ พระองค์ทรงเหยียดพระหัตถ์ขวา แล้วชี้นิ้วลงบนพื้นปฐพี เป็นการอ้างเอาแผ่นดินเป็นพยาน ในทันใดนั้นเองค่ะ พระแม่ธรณีก็ได้ปรากฏกายขึ้น แล้วบีบมวยผมของท่าน สายน้ำแห่งบุญบารมีที่พระองค์ทรงเคยทำไว้ในอดีตชาติ ที่พระแม่ธรณีได้รองรับเอาไว้ ก็ไหลทะลักออกมาเป็นมหาสมุทร พัดพากองทัพของพญามารจนแตกพ่ายไปจนหมดสิ้น เหตุการณ์นี้จึงเป็นที่มาของพระพุทธรูปปางมารวิชัย หรือ "สะดุ้งมาร" ที่เราเห็นกันบ่อยๆ นั่นเองค่ะ

เห็นความแตกต่างที่ชัดเจนไหมคะ การต่อสู้ของพระศิวะคือการจัดการกับปัญหาภายนอกที่เป็นรูปธรรม เพื่อรักษาสมดุลของจักรวาล ส่วนการต่อสู้ของพระพุทธเจ้าคือการเอาชนะปัญหาภายในที่เป็นนามธรรม นั่นคือกิเลสในใจของพระองค์เอง เพื่อบรรลุถึงสภาวะที่อยู่เหนือกจักรวาล มันคือการพิสูจน์ความเป็นที่สุดในคนละมิติกันโดยสิ้นเชิงเลยค่ะ

หลังจากที่ทั้งสองพระองค์ผ่านบททดสอบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดมาได้แล้ว บทบาทของท่านต่อจักรวาลและสรรพชีวิตก็ยิ่งชัดเจนขึ้นไปอีกค่ะ ลองมาดูกันนะคะว่าพลังอำนาจของท่านทั้งสอง ได้แสดงออกมาในรูปแบบไหน และมันส่งผลต่อโลกของเราอย่างไรบ้าง

สำหรับพระศิวะนะคะ พลังของพระองค์คือพลังแห่งการขับเคลื่อนจักรวาลอย่างแท้จริงค่ะ และสิ่งที่ เป็นสัญลักษณ์แทนพลังนั้นได้ดีที่สุด ก็คือ "ศิวะนาฏราช" หรือพระศิวะร่ายรำนั่นเองค่ะ เคยเห็นรูปปั้นหรือภาพวาดของพระศิวะที่กำลังเต้นรำอยู่ในวงแหวนไฟไหมคะ นั่นแหละค่ะคือปางนาฏราช และทุกท่วงท่า ทุกสัญลักษณ์ ล้วนมีความหมายที่ลึกซึ้งซ่อนอยู่ค่ะ

ลองนึกภาพตามนะคะ พระหัตถ์ขวาบนของพระองค์จะถือกลองเล็กๆ ที่เรียกว่า "ดัมรุ" เสียงของกลองนี้คือเสียงแห่งการสร้างสรรค์ เป็นจังหวะการสั่นสะเทือนแรกที่ทำให้จักรวาลถือกำเนิดขึ้นมาค่ะ ว้าว ส่วนพระหัตถ์ซ้ายบนจะถือเปลวไฟ เปลวไฟนี้คือสัญลักษณ์ของการทำลายล้าง เป็นพลังที่จะเผาผลาญทุกสิ่งทุกอย่างให้มอดไหม้ไป เมื่อถึงการสิ้นสุดของยุคค่ะ แล้วพระหัตถ์ขวาล่างล่ะคะ จะทำท่า "อภัยมุทรา" หรือท่าประทานอภัย เป็นการบอกกับเราว่า "อย่ากลัวเลย เราจะปกป้องคุ้มครองเจ้าเอง" ส่วนพระหัตถ์ซ้ายล่างจะชี้ลงไปที่พระบาทที่ยกขึ้น เป็นการบอกใบ้ถึงหนทางแห่งการหลุดพ้นค่ะ และที่สำคัญที่สุด พระบาทข้างหนึ่งของพระองค์จะเหยียบอยู่บนอสูรแคระตัวนึง อสูรตนนี้มีชื่อว่า "อัปปัสมาน" ซึ่งเป็นตัวแทนของความไม่รู้ หรืออวิชชานั่นเองค่ะ การที่พระองค์เหยียบมันไว้ ก็หมายถึงการขจัดความมืดมิดในจิตใจของผู้ที่ศรัทธาค่ะ

เห็นไหมคะว่าการร่ายรำของพระศิวะไม่ใช่แค่การเต้นรำธรรมดา แต่มันคือ "จังหวะของจักรวาล" Cosmic dance เป็นการแสดงออกถึงวัฏจักรที่ไม่สิ้นสุดของการสร้าง รักษา และทำลาย ที่เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา ทุกการสั่นสะเทือนของอะตอม ทุกการโคจรของดวงดาว ทุกการเกิดและการตายของสิ่งมีชีวิต ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการร่ายรำอันยิ่งใหญ่นี้ทั้งสิ้นค่ะ พระองค์ไม่ได้แค่สร้างกฎ แต่พระองค์เป็นกฎนั่นเองค่ะ

ทีนี้เราลองมาดูบทบาทของพระพุทธเจ้ากันบ้างนะคะ หลังจากที่พระองค์ตรัสรู้แล้ว พระองค์ไม่ได้ใช้พลังเพื่อสร้างหรือทำลายโลก แต่พระองค์ทรงใช้ปัญญาเพื่อเปิดเผยความจริงของโลกให้เราได้เห็นค่ะ พระองค์ได้เสด็จไปยังป่าอิสิปัตนมฤคทายวัน เพื่อโปรดปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ซึ่งเป็นสหายเก่าที่เคยบำเพ็ญเพียรมาด้วยกัน และที่นั่นเองค่ะ ที่พระองค์ได้ทรงแสดง "ปฐมเทศนา" หรือการเทศน์ครั้งแรก ซึ่งเปรียบเสมือนการหมุนวงล้อแห่งธรรม "ธรรมจักรกับปวารณา" เป็นครั้งแรกในโลก

สิ่งที่พระองค์สอนในวันนั้น ไม่ใช่เรื่องลี้ลับซับซ้อนอะไรเลยค่ะ แต่เป็นความจริงพื้นฐานที่เรียบง่ายและทรงพลังที่สุด นั่นก็คือ "อริยสัจ 4" ซึ่งเปรียบเสมือนการวินิจฉัยโรคและการให้ยาของหมอผู้เชี่ยวชาญเลยค่ะ

1. **ทุกข์:** คือการบอกเราว่า "นี่คืออาการของโรค" ชีวิตของเราเต็มไปด้วยความทุกข์ ทั้งทุกข์จากการเกิด แก่ เจ็บ ตาย ทุกข์จากการพลัดพรากจากสิ่งที่รัก ทุกข์จากการไม่ได้ในสิ่งที่ต้องการ นี่คือความจริงที่เราทุกคนต้องยอมรับ

2. **สมุทัย:** คือการบอกเราว่า "นี่คือสาเหตุของโรค" สาเหตุของความทุกข์ทั้งหมดก็คือตัณหา หรือความทะยานอยาก ความอยากมีความอยากเป็นและความไม่อยากเป็น

3. **นิโรธ:** คือการบอกเราว่า "โรคนี้รักษาให้หายได้" สภาวะที่สิ้นทุกข์โดยสิ้นเชิงนั้นมีอยู่จริง นั่นก็คือนิพพาน

4. **มรรค:** คือการบอกเราว่า "นี่คือวิธีการรักษา" หนทางที่จะนำไปสู่การดับทุกข์ได้นั้น ประกอบด้วยองค์ประกอบ 8 ประการ หรือที่เรียกว่า "อริยมรรคมีองค์ 8" นั่นเองค่ะ

เห็นไหมคะว่าการหมุนวงล้อแห่งธรรมของพระพุทธเจ้า ไม่ใช่การเข้าไปควบคุมหรือเปลี่ยนแปลงจักรวาล แต่เป็นการเปิดเผยกฎของธรรมชาติ กฎแห่งเหตุและผล กรรมที่มีอยู่แล้ว ให้เราได้เข้าใจ พระองค์เปรียบเสมือนผู้ค้นพบแผนที่ ที่ชี้ทางให้เราเดินออกจากวงจรแห่งความทุกข์ "สังสารวัฏ" ได้ด้วยตัวของเราเอง พระองค์ไม่ได้เป็นผู้สร้างกฎ แต่พระองค์เป็นผู้ค้นพบและชี้ทางค่ะ

ดังนั้น ถ้าจะให้เปรียบเทียบง่ายๆ นะคะ พระศิวะคือพลังงานที่ขับเคลื่อนจักรวาล ส่วนพระพุทธเจ้าคือปัญญาที่ทำให้เราเข้าใจและอยู่เหนือการขับเคลื่อนนั้นได้ คนหนึ่งคือผู้ที่เป็นดั่งกฎ ส่วนอีกคนหนึ่งคือผู้ที่เปิดเผยกฎนั้นให้เราได้รู้ ช่างเป็นบทบาทที่ยิ่งใหญ่ แต่ก็แตกต่างกันอย่างน่าทึ่งจริงๆ ค่ะ

เมื่อเราพูดถึงมหาบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ เรามักจะนึกถึงพลังอำนาจที่น่าเกรงขาม แต่รู้ไหมคะว่าอีกแง่มุมนึงที่ทำให้ท่านทั้งสองเป็นที่รักและเคารพมาจนถึงทุกวันนี้ ก็คือแง่มุมของความรักและความเมตตานี่แหละค่ะ แต่ความรักของทั้ง 2 ท่านก็แตกต่างกันอีกละค่ะ เป็นความรักคนละรูปแบบที่สะท้อนถึงแก่นแท้ของปรัชญาที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงเลย

เรามาดูเรื่องราวความรักของพระศิวะกันก่อนนะคะ ความรักของพระองค์เป็นความรักที่ร้อนแรง ลึกซึ้ง และเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนจักรวาลเลยทีเดียวค่ะ เรื่องราวความรักของพระองค์นั้นเป็นมหากาพย์ที่ยิ่งใหญ่มาก เริ่มต้นตั้งแต่พระชายาองค์แรกของพระองค์ที่มีพระนามว่า "พระแม่สตี" พระแม่สตีเป็นพระธิดาของท้าวทักษะประชาบดี แต่ท้าวทักษะเนี่ย ท่านไม่ค่อยชอบพระศิวะเท่าไหร่ค่ะ เพราะมองว่าพระศิวะเป็นโยคีมอมแมม ไม่คู่ควรกับลูกสาวของตน วันนึง ท้าวทักษะได้จัดพิธียัญญะที่ยิ่งใหญ่ แต่จงใจไม่เชิญพระศิวะมาร่วมงาน โอ้โห เป็นการดูหมิ่นกันอย่างรุนแรงเลยนะคะ พระแม่สตีเสียพระทัยมาก จึงเสด็จไปที่งานเพื่อทวงถามเกียรติของพระสวามี แต่กลับถูกพระบิดาของตนเองดูถูกเหยียดหยามต่อหน้าแขกเหรื่อมากมาย ด้วยความรักและภักดีต่อพระศิวะอย่างสุดหัวใจ พระนางจึงได้ประกาศสละร่างที่เกิดจากท้าวทักษะ แล้วก็กระโจนเข้ากองไฟในพิธี เพื่อบูชาเกียรติของพระสวามีค่ะ ช่างเป็นความรักที่เด็ดเดี่ยวจริงๆ

เมื่อพระศิวะทรงทราบข่าว ความเศร้าโศกของพระองค์ก็แปรเปลี่ยนเป็นความโกรธเกรี้ยวที่สั่นสะเทือนไปทั้ง 3 โลก พระองค์ทรงสร้างอสูรที่น่ากลัวชื่อ "วีรภัทร" ขึ้นมา แล้วส่งไปทำลายพิธียัญญะของท้าวทักษะจนพังพินาศ หลังจากนั้นพระศิวะก็ทรงอุ้มร่างที่ไร้วิญญาณของพระแม่สตี แล้วก็ร่ายรำด้วยความโศกเศร้า ร่ายรำไปทั่วทั้งจักรวาล ไม่ยอมปล่อยวาง จนพระนารายณ์ต้องใช้จักรสุทรรศน์ตัดร่างของพระแม่สตีออกเป็นชิ้นๆ ถึง 51 ชิ้น เพื่อให้พระศิวะคลายจากความทุกข์ ชิ้นส่วนเหล่านั้นได้ตกลงไปบนพื้นโลก และกลายเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่า "ศักติปีฐะ" มาจนถึงทุกวันนี้ค่ะ

ความรักของพระศิวะที่แสดงออกมาในตอนนี้ นะคะ มันเป็นความรักที่ลึกซึ้ง เป็นความผูกพันที่เมื่อสูญเสียไปแล้ว แม้แต่มหาเทพผู้ยิ่งใหญ่ก็ยังต้องเจ็บปวดรวดร้าว แต่เรื่องราวยังไม่จบแค่นั้นค่ะ เพราะพระแม่สตีได้กลับชาติมาประสูติใหม่เป็นพระธิดาของท้าวหิมวัตและพระนางเมกา และได้รับพระนามใหม่ว่า "พระปารวตี" ในชาตินี้ พระนางก็ยังคงรักมั่นต่อพระศิวะเพียงผู้เดียว แต่พระศิวะในตอนนั้นยังคงจมอยู่กับความเศร้าโศก กลายเป็นโยคีบำเพ็ญตบะอย่างเดียวดาย ไม่สนใจโลกอีกต่อไป พระแม่ปารวตีจึงต้องทรงบำเพ็ญตบะอย่างหนัก เพื่อพิสูจน์ความรักแท้ของพระนาง จนในที่สุดก็สามารถเอาชนะใจพระศิวะได้อีกครั้ง การอภิเษกสมรสของพระศิวะและพระแม่ปารวตี ถือเป็นการรวมกันของ 2 พลังที่ยิ่งใหญ่ คือศิวะ ซึ่งเป็นตัวแทนของสติปัญญา หรือจิต (consciousness) และ "ศักติ" ซึ่งก็คือพระแม่ปารวตีที่เป็นตัวแทนของพลังงาน หรือธรรมชาติ (Energy/Nature) เมื่อทั้งสองรวมกัน จักรวาลจึงเกิดความสมดุลและสมบูรณ์ และการรวมกันนี้เองที่ทำให้เกิดพระโอรส 2 พระองค์คือพระพิฆเนศและพระขันธกุมาร ทำให้พระศิวะกลายเป็นเทพเจ้าแห่งครอบครัวที่สมบูรณ์แบบค่ะ ความรักของพระองค์จึงเป็นความรักที่ก่อให้เกิดเป็นพลังแห่งการสร้างสรรค์นั่นเองค่ะ

ทีนี้เราลองมาดูความรักในแบบของพระพุทธเจ้ากันบ้างนะคะ ความรักของพระองค์ไม่ได้มุ่งไปที่บุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่เป็นความรักที่แผ่ไพศาลไปทั่วทุกสรรพสิ่ง โดยไม่มีขอบเขต ไม่มีเงื่อนไข และไม่หวังผลตอบแทน ซึ่งเราเรียกว่า "มหากรุณา" ค่ะ

ลองดูตัวอย่างจากเรื่องราวของ "องค์คุลิมาล" สิคะ องค์คุลิมาลเป็นมหาโจรที่โหดเหี้ยมมาก ฆ่าคนไปแล้วถึง 999 คน แล้วก็ตัดนิ้วมือของเหยื่อมาร้อยเป็นพวงมาลัยคล้องคอ จนไม่มีใครกล้าออกจากบ้านเลยค่ะ วันหนึ่ง องค์คุลิมาลเห็นพระพุทธเจ้าเสด็จมาแต่ไกล ก็ดีใจมาก เพราะจะได้ฆ่าคนให้ครบ 1,000 คนเสียที เขาวิ่งไล่ตามพระองค์ไป แต่ที่น่าแปลกคือ แม้พระองค์จะเสด็จดำเนินไปตามปกติ แต่องค์คุลิมาลกลับวิ่งตามเท่าไหร่ก็ไม่ทัน จนเหนื่อยหอบ องค์คุลิมาลจึงตะโกนว่า "หยุดก่อน สมณะ!" พระพุทธเจ้าตอบกลับมาด้วยเสียงอันเปี่ยมด้วยเมตตาว่า "เราหยุดแล้ว แต่ท่านสิยังไม่หยุด" คำพูดสั้นๆ นี้กระแทกเข้าไปในหัวใจของมหาโจรค่ะ "หยุด" ของพระองค์หมายถึงการหยุดเบียดเบียน หยุดทำบาป ส่วน "ยังไม่หยุด" ขององค์คุลิมาล คือการยังวิ่งวนอยู่ในกงล้อแห่งกรรมชั่ว ด้วยพระมหากรุณาและปัญญาของพระพุทธเจ้า ในที่สุดองค์คุลิมาลก็ได้สติ ทิ้งดาบ ขอบวช และได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ในที่สุดค่ะ

เห็นไหมคะ นี่คือความรักที่สามารถเปลี่ยนแปลงคนที่เลวร้ายที่สุดให้กลายเป็นคนที่ดีที่สุดได้ หรืออย่างในกรณีของ "พระเทวทัต" ซึ่งเป็นพระญาติและเป็นศัตรูตัวฉกาจของพระองค์ พระเทวทัตพยายามลอบปลงพระชนม์พระพุทธเจ้าหลายครั้ง ทั้งกลิ้งหินใส่ ปล่อยช้างตกมันมาทำร้าย แต่พระองค์ก็ไม่เคยโกรธแค้นหรือคิดตอบโต้เลยค่ะ มีแต่ความสงสารและเวทนา เพราะทรงรู้ว่ากรรมที่พระเทวทัตทำนั้น จะนำความทุกข์ทรมานมาให้เขาเองอย่างแสนสาหัสในอนาคต

และที่สุดของความเมตตาที่อยู่เหนือความผูกพันส่วนตัว ก็คือเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ตอนที่ทรงเป็น "พระเวสสันดร" นั่นเองค่ะ ในชาตินั้น พระองค์ทรงบำเพ็ญทานบารมี หรือการให้ทาน ถึงขั้นสูงสุด พระองค์ทรงบริจาคทุกสิ่งทุกอย่างที่ทรงมี จนกระทั่งทรงบริจาคพระกัณหาและพระชาลี พระโอรสและพระธิดาอันเป็นที่รัก ให้กับชูชกพราหมณ์เฒ่าที่มาขอไปเป็นทาส นี่อาจดูเป็นการกระทำที่โหดร้าย แต่ในมุมมองของพระโพธิสัตว์ที่กำลังจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้านี่คือการตัดความยึดมั่นถือมั่นที่ยิ่งใหญ่ที่สุด เป็นการแสดงให้เห็นถึงความรักที่ปรารถนาจะช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์ ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่าความรักที่มีต่อครอบครัวของตนเองเสียอีกค่ะ

ดังนั้น ความรักของพระศิวะจึงเป็นความรักแบบทวิภาคี ที่ร้อนแรงและสร้างสรรค์ เป็นความรักระหว่าง 2 สิ่งที่เติมเต็มซึ่งกันและกัน ส่วนความรักของพระพุทธเจ้าเป็นความรักแบบสากล ที่เยือกเย็นและปลดปล่อย เป็นความเมตตาที่แผ่ไปถึงทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน เพื่อนำพาทุกชีวิตออกจากความทุกข์ค่ะ

เอาล่ะค่ะ หลังจากที่เราเดินทางผ่านเรื่องราวที่ทั้งยิ่งใหญ่ ทั้งลึกซึ้งและน่าประทับใจมามากมาย ตอนนี้ก็มาถึงคำถามสุดท้ายและเป็นคำถามที่สำคัญที่สุดแล้วนะคะ นั่นก็คือใครกันแน่ที่เป็นผู้ที่อยู่บนจุดสูงสุดของทุกสรรพสิ่งค่ะ

คำตอบของคำถามนี้นะคะ มันไม่ได้มีคำตอบเดียวที่ถูกหรือผิด เพราะมันขึ้นอยู่กับว่าเรามองจากมุมมองไหน หรือเรากำลังพูดถึงจุดสูงสุดในความหมายอะไรค่ะ

ถ้าเรามองจากมุมมองของศาสนาฮินดู โดยเฉพาะใน "ไสวนิกาย" หรือนิกายที่นับถือพระศิวะเป็นใหญ่ที่สุด คำตอบนั้นชัดเจนมากค่ะว่าพระศิวะคือผู้ที่อยู่บนจุดสูงสุดอย่างแท้จริง ทำไมถึงเป็นอย่างนั้นล่ะคะ เพราะในปรัชญาของไสวนิกาย พระศิวะไม่ใช่แค่เทพเจ้าองค์นึง แต่พระองค์คือความจริงสูงสุดของจักรวาล ที่เรียกว่า "พรหมัน" นั่นเองค่ะ พรหมันคืออะไร ลองนึกภาพตามนะคะ พรหมันไม่ใช่เทพเจ้าที่มีรูปร่างหน้าตา แต่เป็นสภาวะที่ไร้รูป ไร้ขีดจำกัด เป็นต้นกำเนิดของทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นเนื้อแท้ของจักรวาล เป็นทั้งผู้สร้าง ผู้รักษา และผู้ทำลายที่รวมอยู่ในหนึ่งเดียว พระศิวะในฐานะมหาเทพที่เราเห็นกัน ที่มีพระจันทร์เสี้ยวบนมวยผม มีงูพันพระศอ ถือตรีศูล นั่นคือร่างที่พระองค์แสดงออกมาให้เรารับรู้ได้ ซึ่งเรียกว่า "สากุณพรหม" หรือพรหมที่มีคุณลักษณะ แต่แก่นแท้ของพระองค์นั้นคือ "นิรคุณพรหม" หรือพรหมที่อยู่เหนือคุณลักษณะใดๆ ทั้งปวง อยู่เหนือเวลา เหนือสถานที่ และเหนือความเข้าใจของมนุษย์ค่ะ

ดังนั้น ในมุมมองนี้ เทพเจ้าองค์อื่นๆ โลก จักรวาล หรือแม้แต่ตัวเราเองค่ะ ล้วนเป็นเพียงการแสดงออก หรือส่วนหนึ่งของพระศิวะทั้งสิ้น พระองค์จึงได้รับพระนามว่า "มหาเทพ" หรือ "เทวะเทวา" ซึ่งแปลว่า มหาเทพ หรือเทพผู้ยิ่งใหญ่เหนือเทพทั้งปวง เพราะไม่มีสิ่งใดที่อยู่นอกเหนือไปจากพระองค์ ความเป็นที่สุดของพระองค์คือ "ความเป็นที่สุดในเชิงการดำรงอยู่" (ontological supremacy) ค่ะ คือท่านเป็นแก่นแท้ของทุกสรรพสิ่งนั่นเอง

ทีนี้เราลองเปลี่ยนมุมมอง มามองจากฝั่งของพระพุทธศาสนาบ้างนะคะ โอ้โห คำตอบจะเปลี่ยนไปคนละเรื่องเลยค่ะ ก่อนอื่นเราต้องเข้าใจหลักการพื้นฐานที่สำคัญที่สุดของพุทธศาสนา ก่อนนะคะว่าพุทธศาสนาเป็นศาสนา "อเทวนิยม" (non-theistic) หมายความว่าพุทธศาสนาไม่ได้ปฏิเสธว่าเทวดาหรือพรหมไม่มีจริง มีค่ะ แต่ไม่เชื่อว่ามีพระผู้สร้างที่เป็นอมตะและมีอำนาจสูงสุดในการบันดาลทุกสิ่งทุกอย่าง ในมุมมองของพุทธ แม้แต่ท้าวมหาพรหมที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ก็ยังคงเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในสังสารวัฏ ยังมีกิเลส และยังไม่รู้จักหนทางแห่งการดับทุกข์ที่แท้จริง

แล้วใครล่ะคะที่อยู่สูงสุดในมุมมองนี้ คำตอบก็คือ "พระพุทธเจ้า" ค่ะ แต่ความเป็นที่สุดของพระองค์ไม่ใช่ที่สุดด้วยอำนาจ หรือการเป็นผู้สร้าง แต่เป็นที่สุดด้วย "ปัญญา" (epistemological supremacy) ค่ะ ลองดูพระนามของพระองค์สิคะ "พุทธะ" แปลว่า "ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน" และอีกพระนามที่สำคัญมากก็คือ "สัตถา เทวมนุสสานัง" ซึ่งแปลว่า "ศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย" เห็นไหมคะ แม้แต่เทวดาก็ยังต้องมาฟังธรรมจากพระองค์ เพราะเทวดาก็ยังทุกข์ ยังไม่พ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด แต่พระพุทธเจ้า ซึ่งเดิมทีเป็นเพียงมนุษย์ กลับทรงใช้ความเพียรและสติปัญญาของพระองค์เอง ค้นพบความจริงอันสูงสุดคืออริยสัจ 4 และค้นพบหนทางที่จะออกจากวงจรแห่งทุกข์นี้ได้อย่างถาวร นั่นคือพระนิพพาน สภาวะแห่งนิพพานนั้นอยู่เหนือกว่าสวรรค์ อยู่เหนือกว่าพรหมโลก อยู่เหนือการเกิดและการตาย อยู่เหนือทุกสิ่งทุกอย่างในจักรวาลที่พระศิวะเป็นผู้ขับเคลื่อน

ดังนั้น ในมุมมองของชาวพุทธ พระพุทธเจ้าจึงเป็นศาสดาเอกของโลก (The Supreme Teacher) เพราะพระองค์คือผู้ที่ชี้ทางที่ประเสริฐที่สุด ทางที่แม้แต่เทพเจ้าก็ยังไม่รู้จัก ให้กับทุกสรรพชีวิตได้

ดังนั้น ใครอยู่บนจุดสูงสุด? คำตอบก็คือท่านทั้งสองอยู่บนจุดสูงสุดคนละแบบกันค่ะ ลองนึกภาพเปรียบเทียบง่ายๆ แบบนี้นะคะ พระศิวะคือจุดสูงสุดของการดำรงอยู่ ท่านคือท้องฟ้าที่ไร้ขอบเขต คือจักรวาลทั้งหมด คือความเป็นจริงทั้งหมดที่เราอาศัยอยู่ ส่วนพระพุทธเจ้าคือจุดสูงสุดของความรู้แจ้ง ท่านคือผู้ที่วาดแผนที่ของท้องฟ้านั้นได้สำเร็จเป็นคนแรก ท่านเข้าใจกฎทุกอย่างของท้องฟ้า และที่สำคัญที่สุด ท่านชี้ทางให้เราบินออกไปให้พ้นจากท้องฟ้านั้นได้ คนหนึ่งคือความเป็นจริง (reality) ส่วนอีกคนหนึ่งคือหนทางสู่อิสรภาพจากความเป็นจริงนั้น (the path to freedom from that reality) ค่ะ

สุดท้ายแล้ว จุดสูงสุดที่มีความหมายกับเรามากที่สุด ก็คงจะเป็นจุดสูงสุดที่เราเลือกที่จะเดินไปหานั่นเองค่ะ

เดินทางกันมาตั้งยาว สนุกไหมคะ เราได้ย้อนเวลาไปไกลถึง 4,500 ปี ได้ไปเยือนเมืองโบราณที่หายสาบสูญ ได้เห็นการกำเนิดของมหาเทพ แล้วก็ได้ข้ามเวลามาสัมผัสชีวิตของเจ้าชายผู้แสวงหาความจริง เราได้เห็นการต่อสู้ที่ยิ่งใหญ่ 2 รูปแบบ การเสียสละเพื่อจักรวาลและการเอาชนะใจตนเอง ได้เรียนรู้ความรักที่ร้อนแรงและสร้างสรรค์และความเมตตาที่เยือกเย็นและปลดปล่อย จนมาถึงคำตอบสุดท้ายที่ว่าจุดสูงสุดนั้นมีอยู่หลายรูปแบบเหลือเกิน

ทีนี้เราลองนำเรื่องราวที่ยิ่งใหญ่นี้ กลับมาสู่หัวใจของเรา กลับมาสู่บ้านของเราที่ประเทศไทยกันนะคะ ในประเทศไทยเรา เราโชคดีมากๆ เลยนะคะ ที่เราได้รู้จักและสัมผัสกับความยิ่งใหญ่ของทั้ง 2 พระองค์ เรานับถือพระพุทธศาสนาเป็นหลัก เรามีพระพุทธเจ้าเป็นสรณะสูงสุด เราพยายามเดินตามแผนที่ที่ท่านได้มอบไว้ให้ เพื่อจะนำพาชีวิตของเราไปสู่ความสงบสุขและพ้นจากความทุกข์ แต่ในขณะเดียวกัน เราก็ให้ความเคารพในพลังของท้องฟ้าหรือจักรวาลด้วยเช่นกัน เราเรียกพระศิวะว่า "พระอิศวร" เราเห็นท่านปรากฏกายอย่างยิ่งใหญ่ในวรรณคดีสำคัญอย่างรามเกียรติ์ ในฐานะมหาเทพผู้ประทานพรและอาวุธอันทรงพลัง เรามีเทวสถานของท่านให้ไปสักการะ หลายๆ คนอาจจะไปขอพรจากท่านในเรื่องของการงาน ขอให้มีอำนาจบารมี ขอให้ผ่านพ้นอุปสรรคต่างๆ ไปได้ นี่คือความพิเศษและเป็นปัญญาของวัฒนธรรมไทยเราเลยนะคะ ที่สามารถผสมผสานและให้เกียรติกับความเชื่อที่แตกต่างกันได้อย่างลงตัว เราสามารถแยกแยะได้ว่าอะไรคือหนทางแห่งการพ้นทุกข์ในระดับจิตวิญญาณ และอะไรคือหนทางแห่งความสำเร็จในการดำเนินชีวิตในโลกนี้ เราจึงสามารถรับเอาทั้งปัญญาของพระพุทธเจ้าและพลังของพระศิวะ มาปรับใช้ในชีวิตของเราด้วยค่ะ

สุดท้ายนี้นะคะ อยากจะชวนทุกคนลองคิดดูเล่นๆ ค่ะว่าเรื่องราวของทั้ง 2 พระองค์ ก็เหมือนกระจกที่สะท้อนเข้ามาในชีวิตของเราทุกคนเลย จริงไหมคะ ในชีวิตของเราทุกคน มันมีบางอย่างที่ต้องทำลายทิ้งไป เหมือนพลังแห่งการทำลายล้างของพระศิวะ นั่นอาจจะเป็นนิสัยที่ไม่ดี ความคิดลบๆ ความกลัว หรือความยึดติดในอดีต เราต้องกล้าที่จะทำลายสิ่งเก่าๆ เหล่านี้ เพื่อที่จะสร้างพื้นที่ให้กับสิ่งใหม่ๆ ที่ดีกว่าได้เกิดขึ้นมา และในขณะเดียวกัน ชีวิตของเราก็ต้องการปัญญาที่จะนำทาง เหมือนแสงสว่างของพระพุทธเจ้า เราต้องมีสติ ต้องรู้ว่าอะไรคือทุกข์ อะไรคือสาเหตุของทุกข์ และเราจะเดินไปในทิศทางไหน เพื่อให้ชีวิตของเราก้าวไปข้างหน้าได้อย่างถูกต้องและสงบสุข พลังแห่งการเปลี่ยนแปลงและปัญญาแห่งการปล่อยวาง บางทีจุดสูงสุดในชีวิตของเรา อาจจะไม่ใช่การเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่อาจจะเป็นการเรียนรู้ที่จะใช้พลังทั้ง 2 อย่างนี้ให้สมดุลกันก็ได้นะคะ จริงไหมคะ

ขอบคุณทุกคนมากๆ เลยนะคะ ที่ร่วมเดินทางมาด้วยกันในวันนี้ หวังว่าเรื่องราวทั้งหมดจะให้ทั้งความรู้และก็ความสุขกับทุกคนนะคะ แล้วไว้คราวหน้าเราจะมาคุยกันเรื่องสนุกๆ แบบนี้อีกแน่นอนค่ะ สำหรับวันนี้ สวัสดีค่ะ