Transcription
[සංගීතය]
ආයුබෝවන්! රබ සන්ධ්යාවක් වේවා! ආයුබෝවන් සර්.
පටන් ගපු දේශනය ඒ අ ගැටුම් නිරාකරණ නැත්නම් සමතන ක්රියාවලිය පිළිබඳව තමයි අපි සාකච්ඡා කරමින් ඉන්නේ. එතකොට අපි ඒකෙදී ප්රධාන මෙවලම් දෙකක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කළා. තුන්වෙනි මෙවලම විදිහට ගැටුම් කළමනාකරණය පටන් ගමු අද.
එතකොට කළමනාකරණය කිව්වම දැන් ඒකේ වචනෙම තියෙනවා ඒකේ තේරුම. ගැටුම් කළ කල්මනා කරන කියන එකේ වචනෙම තිබෙනවා මේකේ අර්ථය. කොහොමනත් මේක බහු ක්රියාවලියක්. එතකොට මේක කළමනා කරන කිව්වම කළමනාකරුවෝ නෙමෙක් කරන්නේ ඇත්තටම. එතකොට ඒ පිළිබඳව කුසලතා අත්පත් කරගන්න ඕන. කුසලතා තියෙන්න ඕන. විශේෂයෙන්ම ගැටුමකදී වැදගත් වෙනවා සන්නිවේදන කුසලතා. මොකද ගැටුම් පාර්ශ්ව අතර පණිවිඩු හුවමාරුව අතිශයම වැදගත්. ඒ වගේම විකල්ප, ඒ කියන්නේ විසඳුම් පිළිබඳව පරිකල්පන හැකියාවකුත් තියෙන්න ඕනේ.
එතකොට මනුස්සයෙක් විදිහට අපි දන්නවා කළමනාකරණය කියන්නේ ඒ මනුස්සයා සතු වැදගත්ම සමාජ කුසලතාවයක්. මනුස්සයා සතු සමාජ කුසලතාවයක්. බොහෝ ප්රශ්න කොහොමද කළමනාකරණය කරගන්නේ? ඔබ ඔබේ ප්රශ්න කොහොමද කළමනාකරණය කරගන්නේ? ඔබේ ආර්ථිකය කොහොමද කළමනාකරණය කරගන්නේ? ඒවයින් ගොඩක් පුද්ගලයෝ සාර්ථක වෙනවා. ඒ වගේම කළමනා කරන හැකියාවක් නැත්නම් අසාර්ථක වෙනවා.
එතකොට ගැටුම් පාර්ශ්ව පල්මනාකරණයදී කරගත යුතු කුසලතාවන් වෙන්නේ එකක් සන්නිවේදනය, සොරි, සවන්දීම. ඊට පස්සේ සන්නිවේදනය. ඊළඟට අන්තර්ගල සම්බන්ධ සම්බන්ධතාවය. ඒ වගේම ටීම්වර්ක්, කණ්ඩායමක් විදිහට වැඩීමේ හැකියාව, නිපුනතාවය. එතකොට ගැටුමක් විසඳන්න නම් සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් සාමකාමීව කිසිම කැපවීමක් තිබෙන්න ඕනේ. ඒට සානීයව ප්රතිචාර දක්වන්න ඕනේ.
එතකොට ගැටුම් කළමනා කරන්නේ අපි අර න්යායකව බැලුවහම කවුද මේ කවුරුත් කතා කරනේ. එතකොට ගැටුම් කළමනාකරණය පිළිබඳව අපි අර මුලදී ගිය සතිය කරපු පාඩමේදී අපි සාකච්ඡා කළා විධි ක්රම හතරක් ගැන. අර සත්තු හතර දෙනෙක් සම්බන්ධ කරගෙන අපි ප්රධාන විභික්රම හතරක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කළා. එතකොට ඒ විධිකරම හතරක්නේ පහක් කතා කළා. ඒ විධිකම තමයි ඇත්ත වශයෙන්ම ගැටුම් සම්බන්ධව ගැටුම් කළමනා කරන්නේ විධික්රමය. අපි ඒ ගැන පොඩ්ඩක් අවබෝධයක් තියාගන්න ඕන. මොකද සමාජ ගැටුම් කළමනාකරණය කිරීම පිළිබඳව ඒ ඔස්ස තමයි ඒ කටයුතු සිද්ධ වෙන්නේ.
ඊට පස්සේ අපි සාරෝගික ග්රහයක් කරනවා. එතකොට මුලින්ම තිබුණේ අපිට තරඟ කිරීම, කම්පටිින් කියන එක. එතකොට ජයග්රහණයනේ ඒකේ අපේක්ෂාව වෙන්නේ. ඒක එක ක්රමයක්නේ. ජයග්රහණය තමයි අපේක්ෂාව. එසේ හෝ ජයග්රහණයක් කිරීම, අන්න අය පරාජය කරලා ජයග්රහණය කිරීම. එතකොට මෝරා කියන්නේ ඒ වගේ සතෙක්නේ. මෝරට තමයි ඒක කරන්නේ. ඕ අනිත් එයාගේ කැමැත්ත අකැමැත්ත එතනදි වැදගත් වෙන්නේ නැහැ. එතකොට කෙසේ හෝ ජයග්රහණය. එතකොට එකයි ජයග්රහණයෙන් අනික්කාගේ පරාජයෙන් ගැටුම විසඳෙන බව තමයි ඔවුන්ගේ අදහස. මේ ප්රවේශය අදහස. එතකොට ඒකෙදී තිබිය යුතු ගැටුම් කළමනා කරන කුසලතා. තරඟ කිරීම කියන ප්රවේශය තුළ තිබිය යුතු ගැටුම් කළමනා කරන කුසලතා වෙන්නේ එකක් තමයි තර්ක කිරීම නැත්නම් විවාද කිරීම. ඒකෙනුත් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ ජයග්රහණය. තර්ක කරලා විවාද කරලා ජයග්රහණය. කෙසේ හෝ ජයග්රහණය. අනිකම අභිභව. ඊට පස්සේ බලපෑම් කිරීම, ඉන්ලුවන්ස්. ඊළඟට තමන්ගේ මතය දැඩි ලෙස තහවුරු කිරීම. දැඩිව ඒක තහවුරු කරනවා. ඒක තමයි පිළිගන්න ඕන කියන එක. ගැටුම් සාකච්ඡාසේදී බලගතු පාර්ශව දුරවල පාර්ශව මත විසඳුම තියෙනවා. ඒක පිළිගන්න කියලා බල කරනවා. එතකොට හැම වෙලාවේම තමන්ගේ ස්ථාවරය මතගෙන තමයි වැඩ කටයුතු කරන්නේ. මේ සම්බන්ධව ගත්තොත් තමන්ගේ ස්ථාවරය මතගෙන තමයි වැඩ කටයුතු කරන්නේ.
ඊළඟට අපි කතා කළා දෙවෙනි ප්රවේශය විදිහට අවෝයිඩින, වැලකීම කියන එක. යස් බෑවා. මිනිස්සු මෙතන්දි ඇත්තටම මොකක්කින් ගැටුමට කැමති නෑ. ගැටුමක් ඇති වුනාට පස්සේ ඒවට විසඳුන් හොයන්න කල්ගත වෙනවා. ඒකට වියදන් යනවා. ගැටුම් වලින් බේරෙන්න කැස්බෑව කරන්න තමන්ගේ කටු වලට වෙලා ගුලි වෙනවා. එතකොට ඒ ගැටුම ඇති වුනාට පස්සේ ගන්න උත්සාහයත් නිෂ්ඵලයි කියන එක තමයි ඔවුන්ගේ අදහස්. ඉතින් මේකත් එක ගැටුම් කළමනා කරන විධික්රමයක්. එතකොට එතන්දි අත් කරගත යුතු කුසලතා තමයි එකක් තමයි ඉවත් වීමේ හැකියාව. එහෙම හැමෝටම බෑනේ. කැස්බෑවට පුළුවන් ඉවත් වෙන්න. කටු ඇතුළට ගිහිල්ලා ආරක්ෂා සක්ද. ගොඩක් අයට එක කරන්න බැහැ. Ability to withdraw. ඊළඟට ප්රශ්නයක් තියෙනවනේ. ඉතින් ඒ ප්රශ්නයක් තිබුණට ඒක ගණන් ගන්න නැතුව ප්රශ්නයක් නොතිබුණා වගේ හිතලා ඒප් වෙනවා. හරි අපි ඒකටත් කියනවා ability to leave things unresolved කියලා. Ability to leave things unresolved. ප්රශ්නයක් තියෙනවා ඒක අපි ඒ වගේ නැතුව ගණන් ගන්නේ නැතුව කේප් එකේ අයින් වෙලා යනවා. හරි ඒකත් එකයිඩිනක්නික් එකක්.
ඊට පස්සේ අපි කිව්වේ මම හිතන්නේ ඇකමඩේටින් එක. ඇකමඩේ සබන්තා ගොඩනගා ගැනීම. එතකොට ඒකේ අපි යොදාගත්තේ මොකක්ද? දැක්කමඩේටින් වලදී වදාගත්තේ මොකක්ද? ඕගොල්ලෝ මතක කරන්න එපා. ඔ හරියට තියාගන්නවා. ආලස්පටවා නේද? සබතා ගොඩනගා ගැනීම. මිත්රත්වය වැඩි දියුණු කිරීම. පිළිගැනීමට. ඒක ඉතින් ඇත්තටම ගැටුම් කල්පනා කරන ප්රවේශයක වැදගත් අවස්ථාවක්. ගැටම වළක්වන්න නම් කන්ෆිඩන්ස් බිල්ඩින එක අත්යාවශ්යයි. එතකොට පැහැදිලිවම තමන්ගේ දේවල් යම් ප්රමාණයකට කැප කිරීමක් කරන්න ඕන. සමහර දේවල් අමතක කරලා දානවා. විසඳුමකට එන්න. අතීතේ අමිහිරි සිද්ධියෙන් අපි පෞද්ගලිකවත් එහෙමනේ. අපි දෙන්නෙක් අතර ගැටුමකදී එහෙම කරනවානේ නේ. දැන් ස්වාමීන් පුරුෂයා සහ භාර්යාව අතර ගැටුමකදී ඒකටිසෝල් කරන්න, කළමනාකරණය කරන්න, මැනේජ් කරගන්න තමන් වෙලාවට ඒ ඇතිවෙච්ච අමිහිරි සිදුවීම් අමතක කරලා දාන්න. ඒකඩ්ටක් එකක්නේ. අපි කියනවා forgetting your desires කියලා ඒකට.
ඊළඟට ඒකේ තියෙනවා තව එකක් පරාර්ථකාමීත්වය. අසෙල්essනස්. අත්මාර්ථකාමී වුනාම එතන තියෙන තරඟය තමා පමණක් ජයග්රහණය කිරීම. පරාර්ථකාමී වුනාම අවුල් විසඳුමකට යන්න පුළුවන්. දෙන්නම එකතු වෙලා විසඳුමකට යනවා. ඊළඟට අවනත වීම. ඔබ ඕඩ්ස්. යම්කිසි එහෙම සාුභූතියක් ඇති කරගන්න එපා. අවන වීම ඇත්තටම එහෙම. ඒකෙන් තමන් පල්ලෙහාට වැටෙන්නේ නෑ.
ඊට පස්සේ අපි කතා කළා කම්පරමයිසින්. එතකොට පැහැදිලිවම අපි සම්මුතිය ඉතා වැදගත්. ඔබට අවශ්ය ප්රමාණයට වඩා අත්හැරීම. සම්මුතිය කියලා කියන්නේ ඔබට අවශ්ය ප්රමාණයට වඩා අත්හැරීම. Compromising can be define as giving up more than you w. Giving up more than you w. වර්ෂ ප්රමාණයට වඩා අත්හැරීම. සමහරුන් අර්ථ දක්වනවා දෙපර්ශයම ජයග්රහණය ලැබීම. දෙපර්ශයටම ජයග්රහණය ලැබීම. It is both party is win. ඉතින් ඇත්තටම එහෙම කරන්නම් කැමීමක් අවශ්යයි. එතකොට ඉවලා කරන්නේ ඒකනේ. ඒක කිරීම. එතකොට තාවකාලික විසුමකට අපි යන්න නම් සම්මතියකට යන්න නම් මේකෙදී ඒ විදිහට වෙන්න ඕන. එහෙම කරන්න නම් ඇත්තටම කොම්පරමයිස්ට ටෙක්නික්ස් තියෙනවා. ගැටුම් කළමනා කරන එක. එකක් සාකච්ඡා කිරීම. අපි ඒවා වෙනම කතා කරනවා දීර්ඝව පසු කාලේ. ඊට පස්සේ ප්රශ්නය දක්ෂයරු කරනවා. ප්රශ්නේ ස්වභාවය. ආචාර ධර්ම වගයන්. Assessing values. ඊට පස්සේ දැන් සාකච්ඡා කරලා එන්නේ කම්පරමයිස් කියන්නේ මැද තැනකටනේ එන්නේ. ඒගොල්ලටම පිළිගන්න පුළුවන් තැනකටනේ එන්නේ. දෙකලටම පිළිගන්න පුළුවන් තැනකට. Finding a middle ground. ඊළඟට ඇත්තටම ඒකමේ එන වැදගත් වෙන්නේ. කන්සන් එකනේ එන්නේ. මේ කන්සේෂන්. ඔය බලාපොරොත්තු වෙන්නේ දෙගොල්ලටම සමාධානයනේ. සහනයනේ.
ඊළඟට අපි කිව්වා අන්තිමට කොළබරේ. එතකොට සබන්තා ගොඩනැගීම. This is opposed to avoiding. ඒ කියන්නේ ඉවත් වීමේ ප්රතිවෘද්ධ පත්නය කියන්නේ ඒකේ අදහස. පස්ස කරන්නේ ඒ වැඩියි. එතකොට මේ වැඩේ කරන්න ඕනේ එකතු වෙලා. ඒකාබද්ධ විසඳුමක්නේ. Integrated solution නේ. එහෙකට යන්නේ. බෙදා හදාගත්ත දෙයක්. ප්රශ්නය විසඳම බෙදා හදාගන්නවා. Settlement. එතකොට එක්කෝ වැඩ කරන්න ඕන. ඉතින් එහෙම කරන්නම් අවබෝධයක් තියෙන්න ඕන. ඒ හැම දෙයක්ම කම්පූර්ණ වුනාම එහෙම ගොඩනැගෙනවා. ඉතින් ඒකට කළ යුතු දේවල්. ටෙක්නික්. හොඳට සවන් දෙන්න ඕන. දෙපාර්ශවෙන් ප්රතිවෘද්ධ පාර්ශවය දුක් ගැනවිලී ඉල්ලීම වලට සාධාරණව සවන්දීම. Active listening. ඒ වගේම මේකට දැනුමක් තියෙෙනවා. ඒ දැනුම කල්මනාකරණය කරගන්න ඕනේ. මේක විශංජ කාර්යක්නේ. ඒක විශේෂඥාර්යක්. ඒ දැනුම කළමනා කරනි. Education management කියලා අපි කියන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ප්රශ්න හඳුනාගන්න ඕන. ගැටලු හඳුනාගන්න. Identifying causes. ඒ වගේම මේ සද්ධර්මය. මේ විසඳුම විශ්ලේෂණය කරන. Analysing. ඉතින් මේවා තමයි ගැටුම් කළමනාකරණයේ විධික්රම. අපි කලින් කතා කරා මේවා. මම මතක් කළේ මොකද ගැටුම් කළමනාකරණය කියන්නේ මොකක්ද කියන එක පැහැදිලි කර ගැනීමේදී මේ විධිකම පිළිබඳව තිබෙන අවබෝධය ඉතා වැදගත්.
කොහොම වුනත් මේක ලොකු විෂයක්. ගැටුම් නිරාකරණය, කළමනාකරණය. බොහොම ළඟ ළඟ යන සංකල්ප. නමුත් කළමනාකරණයෙන් ඔබට තමයි නිරාකරණය තියෙන්නේ. ඒක දල වශයෙන් ඕගොල්ලෝ තේරුම් ගන්න. කළමනාකරණයෙන් ඔබට තමයි නිරාකරණය තියෙන්නේ.
එතකොට මේක මේ සංකල්පය 1980 දවසකෙන් පස්සේ වර්ධනය වුණු අදහසක්. ඔබ දන්නවා මක් නිසාද? සුදර්ශකයෙන් පස්සේ විශේෂයෙන්ම තල යුද්ධය අවසන් වුනාට පස්සේ ලෝකයන් තුළ රාජ්යයන් අතර තිබුණු ගැටුම්. ඒ වගේම න්යායික සමාජවාදයද ධනවාදයද ඒ වගේ පදනමේ ඇතිවුණු ගැටුම් වල අවසානයක් නැත්නම් අඩුවීමක් දැකගන්න පුළුවන්. ලෝෂ්ටිමය පදනමේ ගැටුම් අඩු වෙනවා. එතකොට සමාජවාදී කඳවුර බිඳවටුනට පස්සේ සුවෙක්කේ අනුකයේදී ලෝකය ඒ සමාජවාද රටවලුත් ක්රමයෙන් ලිබරල්වාදී නැත්නම් ධනවාදී ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ සිදු කරන තැනට යනවා. එතකොට මේ තත්ත්වය තුළ අර මිනිස්සු දෘෂ්ටිය කියන්නේ ඇත්තටම මිනිස්සුන්ගේ බුද්ධිය තුළින් දැනුම තුළින් ඇතිවෙන්නේ. කල්පනා කරලා වඩා හොඳ මොන පාලන ක්රමය. දැන් මිනිස්සු අතර අර නිරාචාරවත් ගති සතු වෙනවා. මොනවද ඒ නිරාචාරවත් ගති? මම කියන්නේ ඒවා නිරාචාරවල් කිසිම සදාචාරයක් නෑ. ආ මොනවද මිනිස්සුන්ගේ තියෙන නිරාචාරවත් ගතිය? ගැටුම් වලදී අපි කියන්නේ ඒක නම කියන්න බල. අනෙත් පාර්ශ්වය පිළිබඳ කිසිම දැකීමක් ඇති නොවීම. සර්. මොකක්ද ඒ කියන්නේ? අනිත් පාර්ශවය පිළිබඳ කිසිඳු දැකීමකින් තොරව කටයුතු කිරීම. ඒකම නෙවෙයි. ඇත්තටම දැන් මේ මම කිව්වේ දැන් නිරාචාරවත් මනෝෂික මේ මේ අ ගති ලක්ෂණ කියන්නේ ඇත්තටම ඒක ඇස් සරීමක්නේ. දැන් අපි කිව්වේ දෘෂ්ටිය සමාජවාදයද ධනවාදයද වඩා හොඳ මොකක්ද? වඩා හොඳ ප්රශස්ත පාලනය මොකක්ද? මිනිස්සුන්ගේ ප්රශ්න විසද දන්නේ මොකක්ද? සමාජ යුක්තිය විසන්නේ? සමාජ සාධාරණත්වය ඇති වෙන්නේ මොකක් වෙද? එතකොට ඒක බුද්ධිය තුළින්නේ ඇති වෙන්නේ. එතකොට ඊට වඩා හැඟීම් ආවේග ඒවා තුළින් ඇතිවෙන්නේ ඇත්තටම ඒවා සදාචාරත් නැත්නම් ආචාර් ධමික භාවයකට එහා ගිහිල්ලා ඒවා මිනිස්සුන්ගේ ඒවා තුළින් මිනිස්සුන්ගේ නග්නභාවයක් පෙන්නනවනේ නේ. ජාතිය, වර්ගය, කුලය, ගෝත්රය, තමන්ගේ ප්රදේශය. සමහර වෙර වෙලාවට ඒ තුළින් මිනිස්සු සදාචාරයට වඩා ආචාර් ධර්ම වලට වඩා සමහර වෙලාවට හැමෝම නෙවෙයි. සමහරක් අය ඒවයින් පෙන්නන්නේ තමන්ගේ නිරාචාරත් භාවය, නග්නස්සභාවය. එතකොට එහෙම වුනාම ඒවා ගැටුම් බවට පත්වෙනවා. ආගමික ගැටුම්. හරි. ඇයි ආගම් ගහගන්නේ? ඈ ආගම් වල ගහගන්නද? නෑනේ. ආගමික සහනසීලිතාවය. ජනර්ගයයි ගහගන්නේ. කවුරුත් අ මනුෂ්යයෝ නේ. මනුෂ්ය ජාතියක් තියෙන්නේ. ඔක්කොම විද්යාත්මකෝ හෝමෝසේපියන්ස්. එතකොට අ අපි කොහොමද අපි ඒක කියන්නේ දෙලද? සිංහලද කියලා. ඈ ඒක ඉතින් සංස්කෘතික සංකල්පයක්නේ. ආගම, ගෝත්රය, කුලය. ඈ කොහොමද එහෙම කියන්නේ? අපි මොන කුලයේද? ඈ එහෙම කියන්න බැනේ. අපි කවුරුද අමිෂර මේ මේ අමිත්ර මිනිස්සු හොයාගන්න පුළුවන්ද? බෑනේ. හිට්ලර් උත්සාහ කළ ඒකනේ. ඊගලට කිව්වේ අමිශර ජාතියක් ගැන. ජමාරුනු ජාතිය අමිත්රයි. ඉතින් ඒ තත්ත්වය තුළ අනිකුත්ත මිශ්රවූ අය සංහාරය කළ යුතුයි. ඉතින් ඕක හොයාගෙන ය ගියාම ඉතින් හොයන්න බැහැ ඇත්තටම. ඕක තේරුමක් නෑහ. වාසෙට්ඨ සූත්රයෙත් බුදුහාමුදුරුවෝ ඕක කිව්වොත් ජනවර්ගය කියන එක තේරුමක් නැති දෙයක්. වර්ගය, ආගම. ඈ ඔහො යන්නේ පසුගාමී මිනිස්සු.
ඉතින් දැන් 80 දවසකෙන් පස්සේ මේ වගේ ගැටුනේ වැඩි වෙන්නේ. ලෝකේ හරි භයානකයි. ජනර්ග ගැටුම් හරිම භයානකයි. ඒ සැරි මිනිස්සු දහස් ගානක් මැරෙන්න පුළුවන්. රුවන්වටාවේ මිනිස්සු අ ලක්ෂ ගාණක් මරනවා.
[සංගීතය]
රවණාවේ මිනිසුන් ලක්ෂ ගාණක් මරණ. අපි පොඩ්ඩක් බලමු. අපි සමහර අයට මේවා කරන ගමන් ඒවා අවබෝධ කරන්න නම් ඒවා පෙන්නන්න ඕනේ. එතකොට අපි අපි කිව්වේ ඇත්තටම දැන් අර්ග ගැටුම්, ආගමික ගැටුම් මහා විශාල ඡේදවාජකනේ. එතකොට අපි අර ඒ දෙයක් බලන්න උත්සාහ කළේ. එතකොට දැන් මේ වගේ ගැටුම් අලක්වීම ඉතාම අසිරුයි. මොකද සාමාන්යයෙන් දෘෂ්ටිමය කාරණා වගේ දේවල් තර්ක කරලා විතර්ක කරලා බේරගන්න පුළුවන්. ඉතින් ඇත්තටම සමහර දේවල් ගොඩක් ඇදහීමනේ. දැක්කනේ මිනිස්සු කොය තරම් ප්රචද ප්රකෝපකාරීද කියලා ආගම සම්බන්ධව. දැන් අර දළදා ප්රදර්ශනයත් එක්ක ඒ සිදුවීම දිහා බැලුවම ඔකට පැහැදිලි වෙනවා. මොකද ඒකේ පැත්තකින් මිනිස්සු පිරිසක් ඒක බොහොම දුක්ඛිත විදියට ඒක නරඹන්න ගියා. තවත් පිරිසක් මම හිතන්නේ ඔය දල ධම්මා මාලිකාවේ පරිපාලනය හා සම්බන්ධ උදවියගේ මැදිහත් වීමෙන් වෙන විදියට ඒවා බැලුවා. ඉතින් මේ මේ තුළ තියෙන්නේ අපිට මොකක්ද මේ පෙන්නන්නේ? මේවයේ තියෙන්නේ බොහොම ම හිස් බව සහමභාවය. ඉතින් ඒ ඔස්සේ ඇතිවන ගැටුම් ඉතාමත්ම විනාශරී. ඉතින් අසුර දසකයෙන් පස්සේ ඇතිවෙච්ච අදහසක් තමයි මේ ජනමාර්ගික ගැටුම් ආගමික ගැටුම් වගේ ඒවා ඉතාම විනාශීවා. විසඳීම ඉතා දුෂ්කරයි.
එතකොට විසඳීම දුෂ්කර නම් ඒවා විනාශකාරී නම් මොකක්ද කරන්න ඕන? ඒවා අඩුගානේ විසඳන්න බැරිනම් පාලනය කරගන්න ඕන. කළමනාකරණය කරගන්න. ඒ වගේ අදහසක් එනවා. මොකද ඒක ඇත්තටම කිසියම් ආකාරයකට ගැටුම හැසර වීමේ ක්රමයක්නේ. ගැටුම අනාගතය විසඳන්න පුළුවන්. හැබැයි දැන් ස්ටොප් කරගත්තොත් ගැටුමේ ප්රචත්වය අඩු කරගත්තොත් ඒක ඉතා වැදගත්. එතකොට මෙන්න මේ අර්ථයෙන් තමයි ගැටුම් කළමනාකරණය පිළිබඳ ප්රවේශය කරලියට එන්නේ.
එතකොට කළමනාකරණයේ මූලික හරය තමයි ගැටුමට සම්බන්ධ පාර්ශ්ව අතර කිසියම් ආකාරයක ධනාත්මක චර්යාවක්, පොසිටිව් බිහේවියර් එකක්, හොඳ යහපත්යාවක්. පරා ගැනීමට ටිකක් නිශ්ශබ්දව අර අර අපි කතා කරපු අර ටෙක්නික්ස් ඒවයේ තියෙනවානේ ඒවා. එතකොට ඒ වගේ චර්යාවක් ඇති කිරීම. එතකොට අනාගතයේදී ඇත්තටම ගැටුමට විසඳුමක් හොයාගන්න පුළුවන්. අනාගතයේ අනාගතයේදී විසඳුමක් හොයාගන්න පුළුවන් නම් දැන් ඒක ටිකක් මේකේ සැර අඩු කරගන්න. මේකේ සැර අඩු කරගන්න.
ඉතින් මේ පිළිබඳව අදහස් ඉදිරිපත් කරපු අය අතරුව දසකයේදී විශේෂයෙන්ම පිළිබඳව සම්භාවය අධ්යයනයක් කරපු ගැටුම් විශ්ලේෂකයෙක් ඉන්නවා. අයල් කියලා තමයි හඳුන්වන්නේ. එතකොට ඕක් හේක් මියල්. එතකොට ඔහු සහ තවත් තිෙනෙක් වෙලා ඉතා වැදගත් ප්රතියක් ලියලා තියෙනවා. Contemporary Conflict Resolution: The Prevention, Management and Transformation of Deadly. පොත ඉතා හොඳ පොතක්. ඕගොල්ලෝ කවුරුහරිට කියවනවා නම් මම ඕගොල්ලන් ගරූප රූපකට දාන්නවා වගේ කව තියෙනවා ඒක. ඕගොල්ලන් ගරූප එකට දාන්නම් ඕක ඒවා ගන්න පුළුවන් ඕවා ඒවා. ඒ අධ්යනයේදී ඇත්තටම මේකේ ප්රමුඛයෙක්. එතකොට ඔහු තමයි මේක සාමාන්යයෙන් මේ අදහස ප්රථමෙන්ම යොදාගත්තේ. ගැටුම් කළමනාකරණය පිළිබඳ ඒ අදහස ප්රථමයෙන්ම යොදාගත්තේ.
එතකොට මොකක්ද නෙමෙල නමයිට වෙලා තියෙන්නේ? ඈ ඊට ගම මයික් ඔන්න වෙනවානේ. මේක අවධානයක් නෑනේ. වෙන වැඩ කරනවා. ඉතින් මේ ඈ එච්චර එකට සවන් දෙනවට වඩා ඕන. ඉතින් මේ ඇත්තටම මේවා හරි අසාර්ථක ක්රමවයද නේ. මේ ඔන්ලයින් ක්රමය හරි අසාර්ථකයි. මේ ළමයි ගෙන්නලා මේක කොහොමහරි කරන්න ඕනනේ. අපි කොච්චර කිව්වද මේ වයර් පාදිය කටෙට ඒගොල්ලෝ ඒ ඒක නෑසු කන්න නැතුව ඉන්නේ. ඉතින් ඒක කරන්න ඕන දෙයක්නේ. ඕගොල්ලන් ඒ ලොකුමද කු්න්නවා. ආ එතකොට අඩු ගානේ මේක දිස්ටරික් මධ්යස්ථාන වල හරි දැන් ළමයි ඉන්න විදිහට අපිට ඇවිල්ලා කරන්න පුළුවන්. අපි ඉස්සර කළා ඔය විදිහට ඔය තරුණ සවා සභාවත් එක්ක කොලබරේationන් එකකින් අපි ඒ සෙන්ටස් වල ඒක සාර්ථකව කරගෙන ගියා. මට මතකයි මොන් රාගල, බදුල්ල, අම්පාර, පුණා ඒ කාලේ සමරාධපුරය, පොළුරුව. ඈ රටපුරාම කියා. ඉතින් එහෙම හරි මේ මේක මේ ගමවේදයක් තියෙන්න ඕනේ ඇත්ත. මේක හරි අසාර්ථකයි. මේක ළමයිටත් අවශ්යයි. ඉතින් ඇත්තටම දැන් මේකේ මේකට එන්ටර් වෙලා ඉන්න අය විතරයි පාස් වෙන්නේ මට පේන්නේ. එතනට ඒක හැකියාව ලැබෙන්නේ නැහැ. මේ රෝට් එකක් ලියලා බෑනේ. මේ කතාවත් අඩු ගානේ අහන්න ඕනේ. මේකට සමන් දෙන්න ඕනේ. ඒකට සජීව සාව සම්බන්ධ වෙන්න ඕන නේද? මොකද ඕගොල්ලෝ හිතන්නේ ඒ ගැන?
ඔව් සර් තමයි සර්. ඔව් සර්. අපි කිව්වා සර් මේ ඒ කියන්නේ ළමයි එකතු වෙලා කිව්වා මේ අපිව ගෙනලා තියන්න කියලා. ඒත් වැඩක් වුනේ නෑ සර් ඒකට. ඒක තමයි නේ. ඔව්.
අ සංවිධානාත්මකව එහෙම ඉතින් අ මොකද මේකේ ඉතින් අ කහුගිය කාල ඔය කොවිඩ් වසංගතයත් එක්ක තමයි මේ ප්රශ්නය ආවේ. ඉතින් දැන් ඒවා ඉවර වෙලා ගොඩක් කල්ලනේ. ඉතින් ළමයින්ට මේ දැන් දේශන තියන්නත් ඉතින් තැන් තියෙනවා ම හිතන්න භාවනපාදය ඒකෙත් තියන්න පුළුවන්. දැන් මේවා කොටස් කරලා කරන්න පුළුවන්ද? අපේ විෂය ළමයි වැඩියි. ඒක ඒක ඇත්තටම මේ මධ්යගත කරලා කරන්න පුළුවන්. ළමයි වැඩිපුර ඉන්න ප්රදේශ. අපි රත්නපුරේ ගත්තොත් ඒ කරන්න පුළුවන්. ඉතින් ඒවට අපිට පහසුකම් දෙන්න ඕනේ. ඉතින් ඒක කළමනාකරණය කරන්න ඕන. කළමනාකරණය කිරීමේ නොහැකියාව තමයි තියෙන්නේ හැමතැනම. ඈ ගැටුම් කළමනාකරණය අත්යි. අ හැමදේම කළමනාකරණය කරගන්න. කල්මනාකරණය නොකළොත් ඉතින් ලොකු විනාශයක් ඇති.
දැන් මාල ඇතුළු කණ්ඩායම කළමනාකරණේ යන යදුම භාවිතා කළේ ප්රච ගැටුමක් සීමා කිරීම, සැහැල්ලු කිරීම, පැතිරීම නතර කිරීම, විස්තර කිරීම. ප්රජ ගැටුම සීමා කිරීම, සැහැල්ලු කිරීම, පැතිරීම නතර කිරීම. එතකොට අ දැටුම් කළමනාකරණය මගින් අපේක්ෂිත අරමුණු වෙන්නේ අ ඇම අපේක්ෂිත අරමුණු තමයි අ මූලික අරමුණු තමයි කැටුමක ප්රචය සහ විනාශරී මට්ටම අවම කිරීම. ගැටුමේ ප්රචවය සහ විනාශරී මට්ටම අවම කිරීම. අ අපි දන්නවා ගැටුම් වල එක ආකාරයට ප්රචවය තියෙනවා. විනාශීත්වය තියෙනවා. අ දැන් ඒවා මනින විදි ක්රමක් තියෙනවා. සාමාන්යයෙන් අ ගැටමක තීව්රතාවය මනින මෙවලම් තියෙනවා. එතකොට ඒ තීව්රතාවය මනින මෙවලම් වලට අනුව සමහර ගැටුම් අඩා පරිමාණ ගැටුම් විදියට සලකනවා. අ සමහර ගැටුම් අ මහා පරිමාණ ගැටුම් විදිහට සලකනවා. ඒ කියන්නේ ජීවිත. ඒ කියන්නේ දැන් අපි කුඩා පරිමාණ ගැටුම් ගත්තොත් අ ඒ ගැටමෙන් සිදුවෙන මටන ගාන අඩුයි. සාමාන්යයෙන් ඒවා ගැන මේ එක්කෙනා එක එක අදහස් තියෙනවා. සාමාන්යයෙන් අ වර්ෂයකට සිදුවන මරණ ගාන 25කටත් වඩා අඩුනවා. හරි සමස්ත ගැටුමින් සිදුනු මරණ සංඛ්යාව 10කට අඩුනා. 25ේ 10 වුණාන. ඒ වගේම කුඩා පරිමාණ ගැටුම්. මැදි ගැටුම් කියන්නේ ඇත්තටම ඒවා ටිකක් වැඩියි. මරණ සංඛ්යාව අ 25 17 අතර ප්රමාණයක්. ඒ කියන්නේ මේ 25 17 වතු අතර. එතකොට යුද්ධ කියලා කියන්නේ සිවිල් යුද්ධ, අභ්යන්තර යුද්ධ ඒවා ලොකු විශාල පරිමාණ ගැටුම්නේ. එතකොට ඒ වගේ ගැටුම් වලදී සිදුවෙන මරණ සංඛ්යාව 10කට වඩා වැඩි. ඕනම මොහොතක දහකට වඩා වැඩි. දැන් ලංකාවේ වුනත් ඔය යුද්ධ තිබිච්ච කාලවල කොයිතරම් මැරුනද මිනිස්සු. දැන් උදාහරණයක් විදිහට 1999 සැප්තැම්බර් ඉඳලා සැප්තැම්බර් ඔක්ටෝබර් නොවැම්බර් දෙසැම්බර් වගේ මාස දිහා බැලුවම ලංකාවේ උතුරවන හැර දකුණේ ප්රදේශවල අ මරණ සංඛ්යාව ඒ කියන්නේ සමහර දිනවල මැරිච්ච සංඛ්යාව සමහර වෙලාවට සනක් 1000ක් වගේ වෙලා තියෙනවා. ඉතින් මේවා බොරු නෙමෙයි. මම කියන්නේ ඇමිනුස්ටි ඉටරනැෂනල් කන්ටරිපෝට් අරගෙන බලන්න. ලංකාව විශාල වාර්තා ප්රමාණයක් ඒ කාලේ පල කළා. උදාහරණයක් විදිහට අර ඇමෙරික ශිෂ්ය ඝාතනය, සෙවන කෑම්පඉඩන්ස් කියලා ඒ වෙනම ලොකු රිපෝට් එකක් තියෙනවා. මේ වගේ දේවල් ගොඩක් සිමුණා. උතුරෙත් එහෙමයි. යුද්ධේ අවසාන කාලේ සිද්ද වෙච්ච ගාතන පිළිබඳව චැනල් ෆෝනාලිකාවෙන් ගොඩක් විස්තර ඉදිරිපත් කරලා තියෙනවා. ඒවට සමහර ඒවා ඉතින් අතිෂයක්තියෙන් ඒවා රූගත කිරීම වගේ දේවලුත් තිබ. නමුත් ඉතින් මොනවාහරි දෙයක් වෙන්න ඇතිනේ. අපි ඒවා මුළුමනිම බැහැර කරන්නත් හොඳ නෑනේ. ඉතින් අ ඒ වගේ අ මේ ගැටුමෙන් වෙන ප්රචවය අ ඇත්ත වශයෙන්ම මේ ප්රචයේ තීව්රතාවය අ විනාශී මට්ටම අඩු කරන්න ඕන. අවම කරන්න. ඒක එක ඒක අරමුණක්. ගැටුම් කළමනාකරණය. එහෙම කරොත් ඇත්තටම අනාගතයට සුභනිමිත බලාගන්න පුළුවන්. අ එකපාරටම යුද්ධ නතර වෙන්නේ නැහනේ. එකටම විසදුවකට යන්නත් බැ.
ඊළඟට ගැටුමේ තීවෘතාවය අවම කිරීම. ඒ කියන්නේ ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ ගැටුමක තීව්රතාවය සිද්ධ වෙන්නේ පාවිච්චි කරන ආයුධානුව. භාවිතා කරන ආයුධානුව. දැන් ඕගොල්ලන්ට තේරෙනවා යුද්ධ කොහොමද සිද්ධ වෙන්නේ කියලා. දැන් නියස්කාර ආයුධ තිබුනට නියස්කික ආයුධ කවුරුවත් භාවිතා කරන්නේ නැහැනේ. ඒවා ලෝකය විනාශ කරන අයුධනේ. ජන සංරක ආයුධනේ. අ හැබැයි ඊට වඩා අධි තාක්ෂණික යුධ උපකරණ. ඒ කියන්නේ ඩ්රෝන යානා, ඩ්රෝන් යානා, ඊට පස්සේ හයිපොසෝනික් මිසයිල. ඒ වගේ දේවල් ඒවයින් තමයි යුද්ධය සිද්ධ වෙන්නේ. තාක්ෂණය බද්ධ යුද්ධයක්. දැන් ඉන්දියාව සහ පස්තානේ අතර ඔය බහුගිය මොහොතේ ඇවිල් වුනුද්ධයත් ඒ වගේ. රුෂියාණු යුක්රියන යුද්ධයෙත් අපි පෙන්නන්නේ ඒක. ඇත්ත වශයෙන්ම අ ගැටුමක තීව්රතාවය අවම කිරීම කියන්නේ අ ඒ ගැටුම තුළින් භයානක ආයුධ පාවිච්චි කිරීමට තිබෙන ඉඩකඩ අ අඩු කිරීම. භයානක ආයුධ පාවිච්චි කිරීමට තිබෙන අවකාශය අඩු කිරීම. හරි භයානක ආයුධ පාවිච්චි කිරීම තිබෙන අවකාශය අඩු කිරීම. එහෙම වමනාම තීවරතාවය අඩු වෙනවා. අර මැරෙන ගණන් අඩු වෙන්න පුළුවන්. එතකොට හරි ඒක කල්මනා කරනේ ඒක අරමුණක්.
ඊට පස්සේ වෙනත් දිසාවන්ට ගැටුම තිරස් ලෙස ව්යාප්ත වීම. ගැටමක් ගත්තොත් ඒක සමහර වෙලාවට එක ප්රදේශයකින් තවත් ප්රදේශයකට එනවා. තවත් කණ්ඩායමන් ඒකට සම්බන්ධ වෙනවා. ජනවර්ග ගැටුම් වල ඒක තියෙනවා. දැන් ලංකාවේ ජනවර්ග ගැටුමෙ තිබුණේ සිංහල දෙමල කණ්ඩායම් මත. ඊට පස්සේ නැගෙන පළතී ගැටුම තීවුර වුනාම අඑල්ට සංවිධානය මුස්ලිම් ප්රජාවට පහළ දුන්නා. එතකොට ඒකේ ප්රතිඵලයක් වශයෙන් මුස්ලිම් ප්රජාව අණ්ඩුවත් එක්ක එකතු වෙලා දෙමල ගම්මාන වලට ප්රජාවලට පහළ. එතකොට දැන් ඒක ගැටුමොත් තිරස් ආකාරයට ව්යාප්ත වීමක්. තවත් කණ්ඩායම්ම තවත් පිරිස් ඒකට සම්බන්ධ වෙනවා. හරි. දැන් දකු වුනේ 879 කැරල මූලික වශයෙන්ම රජයේ සන්නද්ද හමුදා සහ අ දේශප්රේමී නැත්නම් ජනතාව ප්රරමණයේ කැරලිකරුවන් අතර. හැබැයි ඉතින් ඒකට අ වෙනත් කණ්ඩායම් සම්බන්ධ වුණා. ඒකේ ප්රහාර තීවර වෙනකොට දැන් අිසප්රේමී ජනතා ව්යාපාරය විසින් වෙලත් කණ්ඩායම් වලට පහර දෙනකොට ඒගොල්ලත් ආයුධාතට ගත්තේ. දැන් උදාහරටක් විදිහට ඔය රාගී සංවිධානය හැදුනා. සමහර දේශපාලනඥයෝ ඝාතක කණ්ඩායම් හදාගත්තා. එතකොට දැන් ඒ වගේ ගැටුම වෙනත් වෙනත් දිශාවන්ට පැතිරීම හරි ඒකයි ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ. එතකොට දැන් කළමනාකරණය කරගන්න පුළුවන් වුනොත් හරි කළමනාකරණය කරගන්න පුළුවන් වුනොත් ඒ පැතිරීම තිරස් ලෙස ව්යාප්ත වීම වළකාගන්න පුළුවන්.
එතකොට මෙන්න මේ වගේ අපේක්ෂිත අරමුණු තියෙනවා. මොකටද ගැටුම් කළා කරනට. ඊට පස්සේ අපි බලමු ගැටුම් කළමනා කරන කොයි විදිහටද මේ විද්යුතුන් අර්ථ දක්වලා තිබෙන්නේ කියන එක. ඒ පිළිබඳව අධ්යයනය කරපු අය. දැන් මේ අදහස් වලම්නේ අපි මේ කතා කළේ. ඒ අය අ ඒ ඔය මාවල් වගේ අය. ඊළඟට ලන්ට් වගේ අය. ගැටුම් කළමනාකරණය කුමක්ද යන්න කියලා කියපු කතාවල අර විදිහට තමයි අපි මේ කාරණා ටික ගත්තේ. පොදු ගත්තම ඒගොල්ල කියපු ඒගොල්ලන්ගේ අදහස් අ ඒක අර්ථ කථන වලින් අපිට එළවෙන්න පුළුවන් නිගමන තමයි මේ විදියට අපි මේ ඉදිරිපත් කරලා තිබෙන්නේ.
එතකොට අපි ඊළඟට බැලුවොත් ලන්ට් කියලා ගැටුම් පිළිබඳ ලේඛකයෙක් කරනවා අදහසක්. ඔහු කියනවා ගැටුම් කළමනාකරණය කියන එකේ අර්ථ දෙකක් තියෙනවා. නැත්නම් ඒකේ ප්රධාන අපේක්ෂිත ඉලක්ක දෙකක් තියෙනවා කියලා. මොකක්ද ඒ ඉලක්ක දෙක? පළවෙනි ඉලක්කය තමයි ගැටුම යම් සීමාවක් තුළ සීමා කිරීම. යම් සීමාවක් තුළ සීමා කිරීම. පාලනය කර සීමාවක් තුළ තබාගෙන ගැනීම. ඒ කියන්නේ ගැටුම තියෙනවා එහෙම හැබැයි ගැටුමේ විනාශී ගතිකත්වය, ප්රචවය, තීවෘතාවය ඒ වගේම ඒකේ තියෙන ආනිකර ප්රතිවිපාක කිසියම් දුරකට පාලනය කරලා තියෙන්නේ. කිසියම් දුරකට පාලනය කරලා තියෙන්නේ. හරිට කියන විදියට එක අදහසක්. ඒක අරමුණක්. ඒක කැටයක්. සර්. එතකොට ගැටුම යම් සීමාවක්කට සීමා කිරීම. යම් රාමුවකට සීමා කිරීම.
ඊළඟට ට සර්. ඔව් සර්. ස්රීන් එක ශාර් කරලද සර් තියෙන්නේ? ඔය එකේ ඇත්තටම මේ ශර් කරන්න අවශ්ය වෙන්නේ නැහැ. මම අර ටයිටල් ටික විතරනේ ඒක තියෙන්නේ නේ. අ හරි මන්න නෝට් නැහැනේ. නෝට් එක හැදුනම ඕගොල්ලන්ට මේ ටික බලාගන්න පුළුවන්. මම කියන ටික ඇතුලත්ව ඒ නෝට් එක සම්පූර්ණම නෝට් කියන්නේ සංක්ෂිප්ත නෝට් එකක් මම හදලා දෙනවා. මොකද ඒකේ තියෙන්නේ අර අටයිටල් ටික විතරයි අරකේ. දැන් අපි වැලවනේ දැන්. ඒ නිසා මම ඒකා කළේ නෑහ. මොකද වැඩකුත් නෑනේ.
දෙවෙනි අදහස ගැටුම් වල අ ඇත්තටම දැන් එහෙන් එහාට ගිහිල්ලා එහෙන් ඔබට ගිහිල්ලා මේක කිසියම් ආකාරයකට දීර්ඝකාලීන ක්රියාවලියක් තුළ ගැටුම පාලනය කරන්න ඕන. එන් එහාට යන්න ඕනේ. ක්ෂණිකව මේ යම් යම් සීමාවල් පනවලා ඒක සීමා කිරලා කරීම ප්රමාණවත් නෑ. ඒ කියන්නේ ගැටුම් නිරාකරණය දක්වා ගෙනියන්න ඕන. එතකොට යම්කිසි සහයෝගිතා ක්රියාවලියක් හදාගන්න ඕන. අපි අර අර ටෙක්නික්ස් වලදී අපි කතා කරානේ. ඈ අ අපි ඒකදි කිව්වා කම්පරමයිසින් කරටින. ඈ ඒ වගේ දේවල් වලදී කරන්නේ මේක. ගැටුම් කළමනා කරන විධික්රම වල ඒවයිෙන් කරන්නේ මේක. අවසානයේදී අපි අවසාන අරමණ අවසාන විසඳුමකට එනවනේ. තමකට එනවා. ඉතින් ඒකට අවශ්ය දීර්ඝ කාලීන වැඩපිළිවල ක්රියාවට ලගන්න ඕනේ. ඒකත් මේ ගැටුම් කළමනාකරණය තුර තියෙනවා. ඉතින් ඒ නිසා අ සමහර විචාරයකෝ කියනවා මේ ගැටුම් කළමනාකරණේ අර්ථ දෙකක් තියෙනවා කියලා. ඒ අර්ථ දෙක මේක. අර්ථ දෙකක් විදියට ගන්නත් පුළුවන්. අපි ආය කිව්වොත් ඒක එකක් තමයි ගැටුම ගැටි කාලීනව කළමනාකරණය කිරීම. ඒකේ ප්රචත්වය තීවෘතාවය රැතිරීම වැලැක්වීම. දෙවෙනි එක ඒක මැදි කාලේ ඉන දෙව්කාලීන විසඳුමකට යන්න අවශ්ය අ පියවර ගැනීමෙන් ඔබට ගිහිල්ලා ගැටුම කළමනා කරන එක හරි. ඒ විදියට ඕගොල්ලෝ ඕක අ තේරුම් ගන්න. එතකොට අ මේ ගැටුම් කළමනාකරණය කියන මේ ප්රවේශය අපි කිව්වා අ ලෝකයේ ගැටුම් අධ්යන ගැටුම් විසඳීමේ ප්රවේශයන් තුළ සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරලා තිබෙනවා. සුව දාසකෙන් පස්සේ මේකේ වැදගත්කම එන්න එන්න වැඩි වෙනවා. ඒට හේතුව තමයි මේ අනන්යතා පදනමෙන් ඇතිවුණු ගැටුම් ඒ කියන්නේ ජනවාර්ගික, ආගමික, ගෝත්රික ගැටුම් දීර්ඝකාලීව විසඳීමට අපහසු. ඒ විස්තර කල්ගත වෙනවා. හරලාවට විසඳම ක්රියාවට නැගින්නේ නෑලයිබීරියාවේද, සෝමාලියාවෙද, සීරාලියෝන් වලද, සිරියාවේද, ඈ අප්ගනිස්තානයද, පකිස්තානේද? පකිස්තානෙත් තියෙනවනේ අර අලෝචිස්තාන් ප්රාන්තයේ ගැටුමක් තියෙනවා. ඒගොල්ලෝ වෙනම වෙන්වීමක් ගැන කතා කරනවා. ඊරාණ බෝඩර් එකේ තියෙන ප්රාන්තයක් ඒක. ඉතින් ඒ වගේ අහුත තැන්වල ඔය තියෙනවනේ දිග සුන්ගුරුමේ තියෙනවා. ඊළඟට බුරියන්ර කියලා කියන්නේ සූදානේ තියෙනවා. ඈ එතකොට අ මේවා දීර්ඝව කතා කරන දේවල් බවට පත්වෙලා තියෙනවනේ. එතකොට ගැටුම් කළමනාකරණය කියන එක වර්තමානයේ ගැටුම් අධ්යන ක්ෂේත්රය තුළ ගැටුම් නිරාකරණ විෂය තුළ අ සුවිශේෂී සලකා බැලීමක් බවට පත්වෙලා තිබෙනවා. අට හේතුව තමයි මේ මේ වගේ ගැටුම් වල තිබෙන සංකීර්ණභාවය. විශේෂයෙන්ම ජනවාර්ගික ගැටුම්. ජනවාර්ගික ගැටුම් අ සංකීර්ණයි. සැදීම ඉතාම දුෂ්කරයි. දැන් අපේ රටේ ජනවර්ධ ගැටුම පිළිබඳවත් තියෙන්නේ ඒ වගේ සංකීර්ණ තත්ත්වයක්නේ. අ ඒ වගේ ඉතාම ඉහළ මට්ටමේ සංකීර්ණ තත්ත්වයක් තමයි තිබෙන්නේ.
එතකොට දැන් අ එහෙම වුනාම අ ඇත්තටම ඒවා සංකීර්ණ වෙන්නේ කොහොමද? අ ඇත්තටම අ මේ කණ්ඩායම් තමන්ගේ අනාගතය තමන්ගේ දෙශාගතිය පිළිබඳව අ බලලානේ එහෙම කරන්නේනේ. මෙම මොනවා හරි ප්රිදුවීමක් වුනාද? මොකක් හරි සම්බන්තාව බිඳවටුනද? නෑ සර්. නෑ සර්. මොකද මේ දවසල ටිකක් අර වැඩිහි බර කාලුණේ තියෙන්නේ. ඒක නිසා මේ හේතු බලපාන පැටුම් කියන්නේ තමන්ගේ අටව එක් කණ්ඩායම් වල ඇතිවන සිදුවන ගැණ්ඩායම්. ස ආයේ මයික් එක කොන් වෙලා. න හරිද? දැන් ඒක මුට් වුනාද? ඒ වැඩ කරන්න බෑහැනේ මට ඉතින් මේක මේට් කර කර මේ ළමයින්ට මේක තේරෙන්නේ නැද්ද? මම දන්නේ නැහැ. මේ උස්සෙල්ලා තමන්ගේ විනය පොඩ්ඩක් හදාගන්න එපය නේ. ගන්නේ මේ දේශනය මේ කරන වෙලාවේ අනිත් අය ගැනත් හිතන්න ඕනේ. ඈ ආත්මාර්ථකාමී බව තමයි ඉතින් ඒකෙන් පෙන්නන්නේ. තමන් ගැන හිතන මේ කොහාටද යන්නේ නේ. එහෙම ගිහිල්ලා කෙළවර මොකක්ද? එතකොට ජනවාර්ගැටුම් ඇතිවෙන්නේ මේ විදියට ප්රතිවාද කණ්ඩායම් තමන්ගේ අනාගතය පිළිබඳව ඇතිවෙන භීතිය සාමූහික භීතිය නිසානගින්නේ. මොකද වෙන්නේ කියන එක අපිට අනාගතයේදී බලය වදීමක් සිද්ධ වෙනවද? බලය පැවරීමක් ලැබෙනවද? අපට මොනවද ලැබෙන්නේ? එතකොට ඒවා සාමූහික භීතියනේ. එතකොට අනිත් පැත්තෙන් ජනවා ගැටුම් කියන්නේ අවසාන විසඳුමක් දැකෙන් නොහැකියි. අ දීර්ඝ කාලයක් තුළ පමණක් කළමනාකරණය කළ යුතු ගැටුම් විශේෂයක්. අවසාන විසුම මොකක්ද කියන එක පිළිබඳව එකඟතාවයක් නෑනේ. ඒක බලය බෙදීමද? ඒකේ බලය බෙදීමේ කොයි විදිහේ ආකෘතියක්ද? ඒක අ ඒ පිළිබඳව මත ගැටුනේ තියෙන්නේ. සම්මෝතික තත්ත්වයක්නේ තියෙන්නේ. එතකොට දැන්අ අවසාන විෂමක් දකින්න බෑ. හැබැයි ඉතින් කරන්න පුළුවන් එක දේ තමයි දීර්ඝක ක්රියාවලියක් තුළින් කල්මනා කරන. හරි මේක ටික ටික මේකේ සැර අඩු කරලා අ ඒක පවත්වාගෙන යාම. දැන් අපේ රටවල් වල මේ ගොඩක් වෙලාවට මේ ගැටුම කළමනාකරණය කිරීමක් නෙමෙයි වෙලා තියෙන්නේ. ඒකත් හරියටම සිද්ධ වෙලා නැහැ. නමුත් විසිදුමක් කියන එකක් වෙලා නැහැ කියන එක තමයි අපට කියන්න තියෙන්නේ.
එතකොට දැන්අ මේ සුවිශේෂී තත්ත්වය නිසා තමයිඅතමානයේදී ජනවාගි ගැටුම් අ සඳහා කළමනාකරණය කියන එක මේ විසඳුමක් නොමැති දිගැස්සුණු ජනවාරි ගැටුම් ආගිණු ගැටුම් විසඳීම සඳහා මේ විශේෂඥයන්ගේ අවධානය යොමු කරලා තියෙන්නේ අ ඒ නිසා. එතකොට ගැටුම් කළමනාකරණ ප්රවේශය තුළ ජනවාර්ගික ගැටුම් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා කළ හැකි බොහෝ දේවල් තිබෙනවා. කරන්න පුළුවන් දේවල් ක්රමෝයන් තියෙනවා. පොදුවේ ගත්තම බොහෝ රටවල් වල මෙහෙන් ගැටුම් කළමනා කරන ක්රමෝයන් මේසඳුම් යොදාගෙන තිබෙනවා. ඒවයින් කීහපයක් අපි මෙහේදී ඉදිරිපත් කළොත් එකක් බලය බෙදා හදා ගැනීමේ ක්රම මගින් සුළු ජන කණ්ඩායම් වල සුළුතර කණ්ඩායම් වල දේශපාලන සහභාගීත්වය සහ විශ්වාසය තවුරු කිරීම. ඉතින් ඇත්තටමඅ පවුල් විසඳුමකට යන්නේ. එතකොට බෙදා හදාගන්න ඕන. අර කුඩා ළමයා අඹ ගෙඩිය බෙදා හදාගන්නවා වගේ ප්රධාන ජනවර්ගයයි අනිකුත් ජනවර්ගයි අ බෙදා හදාගන්නවා. ඒකනේ එතන කරන්නේ. අ එතකොට එහෙම නම් එහෙම කරන්න නම් බලය බෙදා හැරීමේ ව්යාපෘතියකට යන්න එපා. එතකොට කොයි විදිටද ඒක බලය බෙදන්නේ. ඒක රාජ්යයක් ඇතුලේ අ යම් ආකාරයකට බලය බිදීමක් කරනවද? එතකොට ඒකෙත් ක්රම කීපයක් තියෙනවනේ. ඒකේ රාජ්යයක් ඇතුලේ සමහර අ ප්රශ්නේ තියෙන තැනට වැඩියෙන් බලපෙදනවා. ඒකට අපි කියනවා අසම්වමිතික ආකාරයකට බලය බෙදෙනවා. දැන් ඉන්දියාවෙත් ඔය අනුගනව ව්යස්ථාවේ 370 වගන්තිය යටතේ පහුගිය කාලේ කා්මීර ප්රාන්තයට එහෙම බලය බෙදලා තිබුණා. ලොකු ප්රශ්නයක් එතන තියෙනවනේ. හැබැයි ඉතින් නරේද්ර මෝධී දෙවෙනි සරයේ 2019 ජනවරම ගත්තට පස්සේ අ ඒකේ මැතිවරණ පොරදව විදිහට දැන් එයා හේතු ජාතිකවාදී ව්යාපෘත්තයකන ඉන්නේ. අ ඒ වගන්දි අහෝසි කළා. අවලඟු කරා. ඉතින් දැන් මේකට හොඳම උදාහරණය බ්රාන්ය. බ්රාණයේ අ පන්ද හතරක් තියෙනවනේ. ප්රධාන ප්රතිස හතරක් තියෙනවා. ඉංගලන්තය, ස්කෝොට්ලන්තය, පේල්සය සහ උතුර වයර්ලන්තය. මේක තැන ප්රශ්නයක් තිබුණා උතුරු වෛරලාන්ත. ඒක ප්රස්තවාදී ගැටමක් බවට පත්වුණා. ඒ වගේම ඉස්කෝට්ලන්තේ කිසියම් ආකාරයකට ජාතිකවාදයක් තිබෙනවා. මොකද ස්කෝටිස් වෙලා ඉංග්රීස්ය වෙනස්. ඒගොල්ලන්ගේ භාෂාවත් ඉංග්රීසි වුනාට ඒ භාෂාවේ උච්චාරණය වෙනස්කම් තියෙනවා ගොඩක්. ඉතින් දැන් එංගලන්ත ආණ්ඩුව තානය ආණ්ඩුව ප්රශ්නය හැටිය තේරුම් අරගෙන ඒ අවශ්යතාවය පරදි ඒ තැන් වලට අවශ්ය විදිහට වැඩි වැඩි වශයෙන් බලයපදේ. එතනදි ඉස්කෝට් ලන්තයට වැඩියෙන් බලය එපද. ඊළඟට උතුර අයර්ලාන්තයට අඩුවෙන් වේල්ස්යට බලය දීලා තියෙනවා. එතකොට ඒකේ රාජ්යයක් ඇතුලේ අසමමිතික ආකාරයට බලය වෙනවා. සමහරට ඒක අර්ථ සන්ධිය තත්ත්වයකට එන්න පුළුවන්. දැන් ඉන්දියාව ගත්තොත් ඉන්දියාවේ ප්රාන්ත වලට බලය දීලා තියෙනවා. ඊළඟට ඊට අමතරව සාංගමික ප්රදේශ කියලා ප්රාන්ත ඇතුලේ තියෙන තවත් කුඩා ප්රදේශ ගණනාවක් තියෙනවා. ඒවාට තවත් මට්ටමක බල දීලා තියෙනවා. හැබැයි මධ්යම ආණ්ඩුවේ අධිකාරීත්වය තියෙනවා. ඉතින් ඉදියන් සන්ධිය ක්රමය හඳුන්වන්නේ විචාරකින් අර්ථ සන්ධිය ක්රමයක්. එතකොට දැන් ඇමෙරිකාවේ වගේ කැනඩාව වගේ රටවල්වලා තියෙන්නේ ඊට වඩා එහාට ගියපු සන්ධියක. ඒවයිදී ප්රමාණවත් පරිදි අ පන්තාණ්ඩුවලට බලය දීලා තියෙනවා. දැන් ඇමෙරිකානු විවස්ථාවේ වැඩියම බලය දී ප්රාන්තන වලට. හැබැයි ඉතින් ඒවා මෑත කාලේ අ ඒ වෙධ හේතු නිසා ඒවා නැවත මධ්යමාණ්ඩුව වෙතට පැමිණමින් තිබෙනවා. රාවට ගන්නේ මධ්යමාණ්ඩුව. ඉතින් ඔය විදිහට අ රාජ්යයන් වල විවිධ ආකාරයට බලය බෙදා හදා ගැනීමේ ක්රම තියෙනවා. ඉතින් මේවා ගැටුම් කළමනාකරණය කිරීමේ විධික්රම. ඉතින් මේවා හරියට සඵල වෙන්නේ නෑහැ මොකද මේකෙන් එහාට යන්න ඕන පශ්චාත් ගැටුම් සාමයකට යන්න එපාය. චත් ගැටුම් කළමනාකරණයකට යන්න ඕනේ. ඊළඟට තව තියෙනවා ප්රාදේශිය සුවම්පාලන ක්රම. ඊළඟට සුරුතර ජනවර්ග වල අභිලා ශක්තිමත් කිරීම. ඊළඟට මධ්යේ බලයට සම්බන්ධ කර ගැනීම. පව ශයාරින් ක්රම. කැනිට් පණ්ඩලයට ආණ්ඩුකරණයට ඒගොල්ලෝ සම්බන්ධ කරගත්තා. ඒකේ අදහස් කරන්නේ සොළුතර කණ්ඩායම් වලට කැබිරිනට් කැමපුට තරුතුරක් දීම නෙවෙයි. ලංකාවේ නම් ඉතින් ඕගොල්ලෝ දකින්නේ ඇතිනේ. අ ඒ තරුතුර දොන්නේ මොකටද කියලා. දැන් රාජපක්ෂවරු නම් ඒගොල්ලන්ගේ අදි කරගන්න තමයි ඒ අයට තනතුර දුන්නේ. කියන්නේ එයාලගේ කොළියට මිනී වරන්න ගත්ත කෙනෙක්නේ. ලසොල් ධාතුවෙක්නේ. දග්ලස් දේවානන්දත් එහෙමයිනේ. ඒ වගේ එහෙම ඒක පවශය හරින් නෙවෙයි. මොකද මේ මේ රටේ ඒවා එහෙම කියන්න බෑහැනේ. බලපංගුකාරීත්වය කියන්නේ සැබෑ ඒ ජනවර්ග වල නියෝජිතව ඉන්න ඕනේ. දැන් උතුර අයර්ලන්තය එහෙම තියෙනවා. අන්න එතන දැන් අපි ඔය කතා කරනකොට ඔය කතා කරනවා. ඔතුර වරලන්තය අපට ඉදිරියේ කතා කිරීමට නියමිත මාතෘකාවක්නේ. ඉතින් ඒ නිසාඅ ඔබලා වැරදි විදියට තේරුම් ගන්න එපා. ඒක පවශයින් නෙවෙයි. මේක කිසිසේත්ම පවශයින් නෙවෙයි.
එතකොට මේ විදියට ගැටුම් කළමනාකරණය කියන්නේ ඇත්තටම ඉතාම වැදගත් විෂයක්. ගැටුම් නිරාකරණ විෂය තුළ. ඉතින් ඇත්තටම මේක වැදගත් වෙලා තියෙන්නේ මේ වර්තමානයේ තිබෙන ගැටුම් විසඳීමේදී ඇතිවෙලා තිබෙන සංකීර්ණ තත්ත්වය නිසා. ඒකට හේතුව වර්තමානය තිබෙන ගැටුම් අතිශය සංකීර්ණ ගැටුම්. ඒවා එක්කෝ ජනවාර්ගික, ආගමික, නැත්නම් ගෝත්රික. එතකොට ඒවා අනන්යතා පදනමෙන් ඇතිවෙන ගැටුම්. ඒවා ඉතාමත්ම සංකීර්ණ සහ විසඳීම ඉතාම දුෂ්කර. හරි නිරාකරණ ඉතා දුෂ්කර. කල්ගත වන දිග්ගැස්සනු ස්වභාවයකින් යුක්ත ගැටුම්. අන්න ඒ නිසා ගැටුම් කළමනාකරණය අත්යාවශ්ය වෙලා තිබෙනවා. එතකොට ඒකින් අදහස් කරන්නේ ගැටුම විසඳන්න නැත්නම් නිරාකරණය කරන්න පෙර ඒ ගැටුම මනා ලෙස කළමනාකරණය කළ යුතුයි. හරි. දැන් ඕගොල්ලෝත් ඕගොල්ලගේ ප්රශ්න තියෙනවා. දෙන්නෙක් කතර වෙනවනේ ප්රශ්න. ඉතින් ප්රශ්නයට අවසාන විසුඳුමක් ඇති කරගන්න කලින් මොකක්ද කරන්නේ? ඈ මොකද කරන්නේ? දැන් ඕගොල්ලෝ අතර ලොකුත් කැටුම් තියෙනවනේ නේ. ඕගොල්ලන් අතර අරන්ය වශයෙන් එහෙම තියෙනවා. ගැටුම්. ප්රේමවන්තයන් අතර එහෙම තියෙනවා. ඉතින් ඒවා ඉතින් ඉස්සෙල්ලාම මේ කළමනාකරණය කර ගැනීමේ කතා බහ කරලා. ඉතින් එකපාරට විසිදුමට යන්න බැනේ සමහර දේවල් නේ. එතකොට ඒකයි තියෙන්නේ. එතකොට ගැටුම් කළමනාකරණයෙන් කියන්නේ ගැටුම් නිරාකරණයට පෙර ගැටුම මනා ලෙස කළමනාකරණය කරගත යුතුයි. ඉතින් සමහරින්තුන් කියන විදිහට ජනවාරිකිගිකත්වය ආගම ගෝත්රය පදනම් කරගත්ත අනන්යතා පදනමෙන් යුක්ත ගැටුම් පරිපූර්ණ ලෙස විසඳීමට නොහැකි සන්භයක තිබෙන බැවින් ජනවාර්ගික ආගමික ජනවාර්ගිකත්වය ආගම අ ගෝත්රය කුලය පදනම් කරගත්ත අනන්යතා පදනකින් යුක්ත ගැටුම් පරිපූර්ණ ආකාරයට විසඳීම දුෂ්කර බැවින් අ ඒවා යම්තාක් දුරකට කළමනාකරණය කරගත හැකියි. එසේ කිරීමෙන් අදිෙනක හෝ විසඳුමකට යාමට පුළුවන්. ඒ මාවත විවර වෙලා තිබෙන්නේ කළමනාකරණය තුළින්. විසඳුම තියෙන්නේ කළමනාකරණය තුළින්. තේරුණාද? ප්රසාදිය ඉන්නවද? ඇවිල්ලා ඉන්නවද? ඔව්. මොකද මයික් එකන්. එතකොට දැන් අ ගැටුම් කළමනා කරන පිළිබඳව මේ සේමාව යටත ඕගොල්ලන් මාට ගැටලු තියෙනවා නම් අහනඑක්මට අපිට ඔන්නට ඊළඟ මාතෘකාවට යන්න ඕනේ. මොනවා හරි ගැටලුවක් තියෙනවා නම් විසඳ ගන්න. නැත්නම් තේරෙන්නේ නැති තැනක් තිබුණානම්.
A ඊළඟට අපිට තියෙන්නේ කතා කරන්න. ආයි මම අර ඕන සටහන පෙන්නන්නම්. අ කල්ම කරණන් පස්සේ පරිවර්තනය. ගැටම් පරිවර්තනය. එතකොට අ ඉංග්රීසින් කියනවා ඒකට conflict transformation කියලා. Transformation කියන පරිවර්තනය නැත්නම් විපරිවර්තනය. විපරිණාමය. ඕ වචන ගොඩක් තියෙනවා මේකට. පරිවර්තනය කිව්වම වඩා ලේසියක්මට අප්රමාණ මහාප්රාණ අඩුවනේ. විපරිවර්තනය. විපරිණාමය. ඈ ඒ අදහස් ළඟ ළඟ එන අදහකfliි transfමation. ගැටුම් පරිවර්තනය. ඒකෙත් අර වගේම වචනේ මේ තුළින්ම අ තේරුම ගන්න පුළුවන් කෙනෙකුට. පරිවර්තනය වෙනවා. ඈ මොකක්ද පරිවර්තනය කියන්නේ? කෙනෙක් දැන් පරිවර්තනය වෙලා. ඈ ඒක මොකද කියන්නේ? වෙනසකට භාජනය වෙනවා. වෙනස් වෙනවා. වෙනස් වෙලා පරිවර්තනය කියන්නේ වෙනස් වෙලා කියන එක. ඇත්තටම එයින් එහාට ඒක පොඩ් කියරු දෙයක්. පරිවර්තනය ගොඩාක් පැති තියෙනවා. අ එතකොට දැන් මේ සංකල්පය අ ඒකත් වහන්සේ අසුල් ගණන් වලදී වර්ධනය වුණු අදහසක්. ගැටුම් නිරාකරණ විෂය තුළ. අඑතම දැන් දැන් ඔබ දන්නවා අ ගැටුම කැටුම තුළ තියෙන ප්රචනය. අ දැන් අපි එතන්දි දැන් සාකච්ඡාව විසඳුමකට යනකොට අපි මුලින්ම කරන්නේ ඒක අ නතර කරනවා. කළමනාකරණය කරනවා. First is and immediate one to stop it. මට මේක විසඳගන්න නම් මේක ඒ කියන්නේ විසඳුමකට යන්න නම් අශයෙම ප්රචවය අඩු කරගන්න ඕන. ප්රචණ්ඩත්වය නැති කරන්න ඕන. සටන් විරාමයකට යන්න ඕන. තාම ගිවිසුමකට යන්න ඕන. අ දෙවනුව අ ඇත්තටම මේ කණ්ඩායම් අතර කිසියම් එකඟතාවයකට අ එකඟතාව විසඳුමකට යන්න. අවශ්ය වැඩ කටයුතු ඒ ටික සාකච්ඡා ක්රියාවලිය. ඒකේ ගොඩක් දේවල් තියෙනවනේ. විශ්වාසය ගොඩනැගීම ඒ ඇතුලත්ව බොහෝ දේවල් තිබෙනවා. ඒ ටික කරන්න ඕන. මේමීඩියම් ටම්. තුන්වනුව නැත්නම් දීර්ඝකාලී නවති පතිරසාරව ගැටුමට විසඳුම් ලබා දෙන්න ඕන. ඒ කියන්නේ ගැටමට තුළුන් සාධක වලට ආමන්ත්රණය කරමින් ඒ සඳහා කැපවුණු විසඳුමක් ඇති කරගැනීම සහ අවසාන සාමය කරා යන්න ඒ කටයුතු සම්පාදනය කිරීම. එතකොට මේක කරන්න මේක කිරීමට නම් කිසියම් හෝ පරිවර්තනයක් සිදුවීම. පරිවර්තනය කියන්නේ වෙනසක් වෙන්න ඕනේ. යු කරපු අය දැන් වෙනස් වෙලා තියෙන්න ඕනේ. යොද කරපු අය දැන් සාකච්ඡාවලට සූදානම් වෙලා තියෙන්න ඕනේ. ඒකට හුරු පුරුදු වෙලා තියෙන්න ඕනේ. කරුණා අම්මානලා වඩි වනන්තරයෙන් තසෙල්ලා පටුනාය ගවන්දුරව පොළ හරහා අ තානාලන්තයේ රෝස් ගාඩන් වලට එකගෙන ගියා. ඈජේ යන වැදිහත්කරුව ඒ 2001 කාලේ අ පඨන් විරාමගි උසුමත් එක්ක ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුව සහ ඇල්ටීට සංවිධානය අතර ඇතිවෙච්ච ඒ සාකච්ඡා ක්රියාවලින් වෙනසක්නේ එතන තිබුනේ. ඒ වෙනස් වෙලා තියෙන්නේ එතකොට දැන් අ මේ වෙනස මේ පරිවර්තනය තමයි ඇත්තටම ගැටුම් පරිවර්තනයෙන් අදහස් කරන්නේ. ගැටමක්ස දන්න නම් අ ඒ බොහෝ දේවල් කරන්න තමන්ගේ තිබෙන බොහෝ ගුණාංග ලක්ෂණ චර්යාවන් වෙනස් වෙන්න ඕන. එතකොට ගැටුම් නිරාකරණය තුළදී ඇත්තටම කරන්නේ මේ පරස්පර විරෝධිතාවන් සමනය කිරීමේ. සියලු දෙනාටම සෑහීමකට පත්වෙන්නට පුළුවන්ඳුමකට යාමනේ මේ කරන්නේ. එතකොට එහෙම කරන්න නම් මේ ගැටුම් පාර්ශ්වල ආකල්ප හැසිරීම් චර්යාවන් වෙනසකට භාජනය විය යුතුමයි. වෙනසකට භාජනය විය යුතුයි. එතකොට එසේ කරන්නේ එසේ ඒ කටයුත්ත සිදු කරන්නේ කැටුම් පරිවර්තනය කියන න්යායාත්මක කියවීම තුළින් ඊට අවශ්ය මූලධාර්මික සහය ලබා දෙන්නේ ගැටුම් පරිවර්තනය කියන න්යායයික ප්රස්තිය නැත්නම් පරිකල්පනය මගි. එතකොට ගණන් වල අපි කිව්වා මේක වර්ධනය වුණා 8 ගණන් වල තිට ගැටුම් කළමනාගනත් එක්කම ආපු අදහසක්. අ මේ අදහස වර්ධනය කරපු පුද්ගලයන් විදිහට ඇඩම් කරල්, ජොහන් ගැල්තුන්, ලොුස් ක්රිස්බර්ග, ඊළඟට වේිනන්, ඊළඟට පෝල් ලෙන්ඩරාජ්. අපි මේ නන් ටික ඔය කොයි වෙලාවක් හරි ඕගොල්ලන්ට කියවෙලා තියෙනවා. ඒ වගේම ලංකාවේ පුද්ගලයෙක් හිටියා කුමාර රූප සිං කියලා. එතුමා මගේ තැන මැරුනත් අ ලංකාවේ සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරී කයෙක්. අ සහ මම හිතන්නේ ජන්කා බණ්ඩාරනායකේ සොහයුනියෝන කුමාරු තුනෙත්රා ගේ හිටපු ස්වාමි පුරුෂයා කුමාර රූපස්සහ. ඉතින් ඔහුත් ඇත්තටම ඒ පිළිබඳව ලියලා තියෙනවා. ගැටුම් පරිවර්තනය ගැන. ඕගොල්ලඉටරනෙට් එක ගාලා බැලුවම conflict transformation සතේස් ඒකබිල්ඩ් අ කරන්න දායක වෙච්ච එක්කෙනෙක් කුමාර රෝපසින්. ඊළඟට අපි බැලුවොත් මොකක්ද මේ විපරිවර්තනය පරිවර්තනය කියන්නේ මොකක්ද කියලා. ඒ පිළිබඳව තියෙන අදහර මොනවද? එතකොට මේ පිළිබඳවත් අර අනිත් සංකල්ප වගේම පොදු අදහසක් නෑ. ඒ පිළිබඳව විවිධ මතු තියෙන්නේ විවිධ පුද්ගලයන් විවිධ අදහස් බල කරලා තියෙනවා. හැබැයි ඒවයින් කීහපයක් අපට මේ අවස්ථාවේදී ඉදිරිපත් කරන්න වෙනවා. සංකල්පය අපට තේරුම් ගන්න නම් ඒ අදහස් අපි මොනවාද යන්න? ඒවසා බැලිය යුතුයි.
එතකොට වේරනන් කියන විදිහට ගැටුමේ සමස්ත සන්දර්ය තුළ ඇතිවන වෙනස. සමස්ත සන්ය තුළ ඇතිවන වෙනස නැත්නම් විපරයාසය. ගැටුමේ සමස්ත සර්භය තුළ ඇතිවන විපරයාසය. එයා තවදුරටත් කියනවා ඒකෙදී ගැටුම් පාර්ශ්වයන් අතර තිබෙන සම්බන්ධතාව තාවල ඇතිවෙනස තීරණාත්මකයි කියලා. ගැටමේ පාර්ශව කරුවන් අතර ගොඩනැගෙන නවග්ය සම්බන්ධතා අලුත් සම්බන්ධතාව. කලින් යුදකාමී විදිහට එකින එකා මරාගන්න කටයුතු කරපු දෙවිය දැන් සහයෝගයෙන් එකට වාඩු වෙලා සාකච්ඡා කරමින් ඒකාබද්ධ විසඳුමක් කරා ප්රවිෂ්ට වෙලා තියෙනවා. එතකොට ඒක ලොකු වෙනසක්. වෙේන කියන විදියට. ඊළඟට දැන් ගොඩක් තියෙනවා අර්ථගතන. තවත් එකක් අපි ගත්තොත් ජාතයන්තර අපිට ඒක ඉංග්රීසියෙන්මයි කියන්නේ වෙන්නේෂනල් ඇලට් කියලා සංවිධානයක් තිබුණා. ඔය කුමාර රූපසං සම්බන්ධ වෙලා හිටියේ ඒ සංවිධානයට. ඒකේ මම හිතන්නේ මුලින්ම හිටපු සභාපතිවරයෙක් වූ නර්වේජයාණු ගැටුම් නිරාකරණය පිළිබඳ නෝරීජයාණු රාජ්ය නොවන සංවිධානයක්. එතකොට ඉටරනැෂationනල් ඇලට් ආයතනය කියන විදිහට ගැටුමට සම්බන්ධ වෙලා තියෙන පුද්ගලයන්ගේ වෙනසක්. ඉපරියාසයක්. විපරිවර්තනයක්. ගැටුම් පරිවර්තනය කියන්නේ. ගැටුමට සම්බන්ධ වෙලා හිටපු අයගේ විපරයාසයක්. එහෙම ලියන්න එපා ඕගොල්ලෝ. විපරයාසයක් කිව්වම හරි. එක එක භාෂාවල් වල එක එක ප්රදේශවල කතා කරනකොට එක එක විදියට විචාරණය වෙනවානේ නේ. ඈ අපි කියන්නේ ඒකට භාෂාවේ දිවිරූපතාවය කියලා. ඕගොල්ලෝ සිංහල ඉගෙන ගන්නවා නම් ඒකේ උගන්නනවායි කියලා. ඕගොල්ලන්ගේ උපාධි විෂියට මම හිතන්නේ මම නම් සිංහල ඉගෙන ගත්තේ නැහැ. උපාධිය සඳහා. මම හෙලවල් වලදී ඉගෙන ගත්තා සඳහා. මම සිංහල ටිකක් කියවලා තියෙනවා. සාහිත්ය ක්රියා කරන නම් මම මෙච්චර ලොකුවට දන්නේ නැහැ. හැබැයි ඉතින් ලියන ඒවායි ටිකක් දෝෂ අඩුවෙන් ලියන්න මට හැකියාව තියෙනවා. මොකද ලියපු නිසා ටිකක් ඒ හැකියාව තියෙනවා. තද බල විදිහට මම කරන දන්නේ නැහැ. එහෙමයා කරන ලොකුවට අවශ්යත් නෑහ. එහෙම අලුතෙන් ලියනකොට එහෙම පුළුවන්. ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ නැහැ මේ විච්චූර්ණ භාෂාවල්. ඒ අ මේ නිකන් ඒවා මේ අරඑම් භාෂාවල් කියලනේ කියන්නේ ඒවටනේ. එප්පම් නාලිකාවල තියෙන භාෂාවල් අ මේ අඩු කෙල්ලොයි කොල්ලොයි ඈ කතා කරන දේවල් ඈ භාෂාව මරණවනේ නෙත්. ඒක නෙවෙයි මම කියන්නේ. එහෙම වැඩක් නෑහ. ඉතින් අර භාෂාවකට තියෙනවනේ මේ නිවෙටි එකක්. කොහොමනත් ගැටුම් පරිවර්තනය අ පිළිබඳව මේ ඉදිරිපත් කරපු අදහස් දිහා බැලුවම ඒ අදහස් තුළින් ගැටුම් පරිවර්තනය මූලික ඉලක්ක නැත්නම් ගොණාංග කීපයක් ඒ තුළ හඳුනාගන්න පුළුවන්. ගති ලක්ෂණ කීහිපයක් අපට මෙහිදී ඉදිරිපත් කරන්න පුළුවන්.
එතකොට අපි බලමු ගැටම පරිවර්තනය කියන සංකල්පයේ මූලික ලක්ෂණ මොනවද කියලා. එකක් තමයි ගැටුම් පරිවර්තනයෙන් අදහස් කරන්නේ ගැටුමේ සද්ධය කන්ටෙක්ස්ට් එක වෙනස් කිරීම. සමස්ත සද්ධර්මය වෙනස් කිරීම. සද්ධර්මය කිවා ඔක්කොම ටික ඇතුලත් වෙනවා එතනට සියලු තේලුවන්. අංක ඊළඟට දෙවනුව ගැටවට සම්බන්ධ පාර්ශ්වයන් අතර තිබෙන සබතා වෙනස් වීම. වෙනසකට ලක් කිරීම. කලින් තිබුනේ ගැටුම්කාරී සබතා. ප්රච සබතා. දැන් තාවකාමී සහයෝගී සබතා බවට පත්වෙලා තියෙනවා. මිත්ර සබතා බවට පත්වෙලා තියෙනවා. එතකොට ඒ සමතාවන් වෙනසකට භාජනය කිරීම. එතකොට තුන්වනුව පරිවර්තනයෙන් ඇත්තටම කිසම් වූ සවිබලකරණයක් ලැබෙනවා. යවයක් ලැබෙනවා. එතකොට ඒ හරහා අලුත් විදිකට හිතන අලුත් සංවර්ධනයක්, වෘද්ධියක් අපේක්ෂා කරන පිරිසක් ඇතිවෙනවා. එතකොට ඒ වගේ පුද්ගල මට්ටමේ ලොකු වෙනස්වීම් සිද්ධ වෙනවා. මේවා කෙටි කාලේ නොවෙන දේවල් නෙමෙයි. දීර්ඝ කාලයේ නොවෙන. එතකොට ගැටුම් පරිවර්තනයේදී මූලික වශයෙන්ම ගැටුමේ සමාජ දේශපාලන මූලයන්. මේක බොහොම සංකීර්ණ වැඩක්. ඒ වැඩේදී ගැටුමේ දේශපාලන සමාජ මූලයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න ඕන. ඒවා පිළිබඳව සැලකිලිමත් වෙන්න ඕන. යැටුමට සම්බන්ධ විවිධ බලවේග තියෙනවා. සමහර ඒවා සාධනීය නිශේදනීයයි. සමහර ඒවා නිශේදනීයයි. එතකොට එතන්දි ඇත්තටම පරිවර්තනයේදී අර නිශේදනීය බලවේග සාධනීය බලවේග බවට පත්වෙනවා. දැන් වොලන්ස්ට්රීන් කියන විචාරකය අපි කලින් කතා කරලා තියෙනවා එයාව. ඔහු කියන විදිහට තාර්ථක ගැටුම් පරිවර්තනයකදී ගැටුම් පාරිෂ හේතු. ගැටුමට බලපාපු හේතු සහ පරමාර්ථ පාර්ශ්ව හේතු. සහ ගැටුමේ පරමාර්ථ පවා වෙනස් වෙනවා. ගොඩක් එහාට යනවා. එහෙමයින්ස්ටීන් කෙටුම් පරිවර්තනය දැක්කේ. න් ඇත්තටම මේ වෙනස් වීම නිසාම අනාගතයේදී තවදුරටත් යුද්ධයක් ඇතිවීම පිළිබඳව තියෙන බිය සැක අඩු වෙනවා. වෙනස කියන්නේ ඒක ඒ තරම් බලග දෙයක්. පරිවර්තනය කියන්නේ ඒකයි. දැන් මේ අලුත් තාණ්ඩුවත් උත්සාහ කරන්නේ ඒ වගේ දෙයක් පරිවර්තනය සමාජ පරිවර්තනය දන්නනෑ කොයි තරම් තුනට සාර්ථකද කියලා. අ විවේචන ගොඩක් තියෙනවා. නමුත් තියෙනවා. පරිවර්තනයක් කරන්න. එතකොට අපි මේ පස්ාත් ගැටුම් කාලීන සමාජය පරිවර්තනයට ලක් ඉන්නවා. ඉතින් පරිවර්තනය කරාම ගැටුමක් පරිවර්තනය වුනාම අලුත් මේ සබතා ගැටුම් පාර්ශ අතර විවිධ කණ්ඩායම් අතර නව්ය සබතා ඇතිවෙලා තියෙනවා. එතකොට තවදුරටත් බයවෙන්න කාරණාවක් නෑහ. බියවීමට කාරණාවක් නෑහ. මොකටද අයුද්ධයක් ඇතිවීමට නැත්නම් ගැටුමක් ඇතිවීමට එහෙම බියක් ඇති වෙන්නේ නැ. ඒක ඉතා හොඳ තත්ත්වයක්නේ. දැන් අපේ සමාජය තුළ ඒ ඇතිවෙච්ච පරිවර්තනයද 2020ේ ඒ ජනතා අරගලය. ඒ ප්රතිඵලය විදිහට විශාල පරිවර්තනයන් නවෙලා තියෙනවා. ආය වාර්ග ගැටු ආගමික ගැටුම් පිළිබඳව ඒවා ඇතිවීම පිළිබඳව භීතිය ටිකක් පහවෙලා ගිහිල්ලා තියෙනවා. විවිධ කණ්ඩායම් විවිධ දේවල් කිව්වට ඒවා ඒතර මිනිස්සු ගණන් ගන්නේ නෑ. ඈ කලබල වෙන්නෙත් නෑ. ඔය රාජපක්ෂ නිකායේ සමහර භික්ෂූන් ඔය මේ පීවරධාරීන් මේ ගානවා නේ මේ දවස්වල පාරවල් ටෙන්නවට බහිනවා. ඈ ජරාධිපතිතුමා රණ විරෝ කිව්වේ නෑ කියලා දුකින් ඉන්නවා. ඈ කොයි විතරම් දේවල් තියෙනවද මේ දවල? හැබැයි ඉතින් පරිවර්තනය වෙලා තියෙනවා නේ. ඕක තමයි ගැටුම් පරිවර්තනය. එතකොට තවදුරටත් භීතියක් යුද්ධයක් පිළිබඳව භීතියක් ඇතිවීමක් ඒකේ අපේක්ෂාවක් නෑ. ඕගොල්ලෝ එහෙම තේරුම් ගන්න. ඒක එහෙම ඒක උදාහරණයක් නෙමෙයි හොඳේ. නමුත් අර ඒක මම සරල අදහසක් විදිහට කිව්වේ.
එතකොට බේරීනන් කියපු විදිට ගැටුම් පරිවර්තනය සිදු කරන ක්රම ආකාර ගොඩක් තියෙනවා. ඒ වගේම මෙයා කියන ලේඛකයා. දැන් වේරීනන් කියපු විදිහට ඒවා හතරක් තිබුණා. කියන විදිහට දැන් ඒකට පහක් එකතු වෙලා තියෙනවා. Conflict transformation is a multi-dimensional task. අපි ඒ ටික බැලුවොත් මුලින්ම සද්ධර්භ පරිවර්තනය. ගැටුමේ සද්ධය පරිවර්තනයට ලක්වීමක. Context transformation. සද්ධර්භ පරිවර්තනය. එතකොට ගැටුමේ සන්ය බෙහිවින්ම පලයි. ඒක අභ්යන්තර, කලාපීය, ජාත්යන්තර විදිහට තිබෙන්න පුළුවන්. සමහර ඒවා අභ්යන්තර ගැටු. සමහර ඒවා කලාපී. සමහර ඒවා ජාත්යන්ත. එතකොට සද්ධර්භ විපරිවර්තනය.
[සංගීතය]
... තුළින් ඇත්තටම සියලු වෙනස්කම් වෙනවනේ. ගැටුම් පාර්ශවයන්ගේ අභ්යන්තර වෙනස්කම්. ඔවුන් අතර වෙනස්කම්. ඈ Change the international or regional environment. අපි සරලව කියනවා නම් context transformation කියන්නේ මේක ලොකු වැඩක්. සමස්ත එකතුවනේ මේ සමස්ත එකතුව මේ වෙන්නේ. වෙනසේ එකතුව. ඒක කරන්න නොකූ වැඩ කොටසක් කරන්න අවසානය ඒක තමයි වෙන්නේ.
ඊළඟට ව්යහ පරිවර්තනය. විවහාත්මක පරිවර්තනය. විහාත්මක පරිවර්තනය. ඒ කියන්නේ Structural transformation. විවත්මක පරිවර්තන. ඒකෙදි වෙන්නේ ඇත්තටම ගැටුමේ ව්යුහය. මොනවද ගැටුමට සම්බන්ධ පාර්ශවකරෝ? ගැටලු ප්රශ්න? අභිලා? සම්බන්ධතා? ඒ සියල්ලම වෙනස් වෙනවා. ඒ සියල්ලම වෙනස් වෙනවා. From asymmetric to symmetric relations. ඈ මොකක්ද ඒ? අසමතුලිත නැත්නම් අසමාන ආකාරයට තිබිච්ච දේවල් තමා තුළිත තත්ත්වයට එනවා. ආමයි වෙන්නේ. අසමමිතික තත්ත්වය ඉඳලා සමමිතික තත්ත්වයට වෙනස වෙනවා. බල්යූහය වෙනස් වෙනවා. In power structure. Market of violence. ප්රචවය භාවිතා කිරීම නැත්නම් ඒක යූස් කිරීමේ මාගට් කියන්නේ ඇත්තටම භාවිතා කිරීමේ. ප්රචත්වය ඇත්තටම සමාජයන් තුළ මේ ගැටුම තුළදී ඒක මාකට් කරනවනේ. ඒක කෙවල් කිරීම යොදා උපාය මාර්ගයක් විදිහට ගැටුම තුළ යොදාගන්නවා ප්රචරක්. ඉතින් ඒක වෙනසක්කට ලක් කිරීම. Changes of market of violence.
තුන්වනුව තිබෙන්නේ පාර්ශවකරුවන් විපරිවර්තනය වීම. පාර්ශවකරුවන් වෙනස් වීම. Actors transformation. Actors transformation. ගැටමට සම්බන්ධ පාර්ෂවකරුවෝ දැන් වෙනස් වෙනවා. ප්රධාන පාර්ශවකරුවෝ වෙනස් වෙනවා කියන්නේ නවීකරණය වෙනවා. අර පැරණි අදහස්. එවාදී වර්ගවාදී අදහස් වලින් අත්මිදිලා තියෙනවා. හැබැයි ඒකෙන් අදහස් කරන්නේ නැ ගැටුම විසඳිලයි කියලා. හැබැයි ඒගොල්ලෝ අලුත් විදියකට ගැටුම ගැන හිතනවා. අලුත් විදියකට ගැටුම ගැන හිතනවා. දැන් අර කරුණා පාර්ශවය. අ ඇත්තටම කරුණාමන් ඇතුළු පිරිසක්නේ ඒ සාකච්ඡා සභාව සාකච්ඡාවට ගෙනියන ඕනේ. අ එතකොට ඒගොල්ලෝ සාකච්ඡාව සඳහා තෝරාගත්ත තායිලන්තයේනේ. සාකච්ඡාවට දෙකක් තිබුණ තායිලන්තයේ. රෝස් ගඩන්. රෝස් ගඩන් කියන්නේ අර තයිලන්තයේ අර සංචාරක පාරාදීශයක කොටසක්. පතායා වගේ ඒවා තියෙන තැන්වල කොටසක්. ඉතින් දැන් කැලේ ඉඳපු කරුණාමන් අ ට්රයිකෝට් ැඳගෙන ගුවන් ගිහිල්ලා ලෝකේ දකිනවා. විශේෂයෙන්ම ස්රූපික කාන්තාවෝ දකිනවා. තායලන්ත. ඉතින් වෙනස කිසියම් ආකාරයකට. දැන් ඔය එක එක්කෙනා එක එක විදියට අර්ථගතනය කළාට ඒකත් කිසියම් දුරකට බලපෑවා. අ ඔහුගේ ද්රෝහී වැඩ නිසා ඔහු අ ප්රභවා කරන්නන්ගේ උදහසක් ලක් වුනයි කියලා සත් පොන්සක කියනවනේ. ඒ නිසා එල්ටිට එක ඉවත් වුණා කියලා. හැබැයි ඊට කලින් එයා සාකච්ඡාවලට ගියානේ. ගිහිල්ලා අර ලෝකය දැක්කනේ. දැන් මම උදාහරණයකට ගත්තේ ඒක. ඉතින් 50ටප 50ක් 150ක් නිවැරියි. ඒක 150ප නිවැරදියි. අලුත් විදිකට හිතන්න පටන් ගන්නවා ගැටම ගැන. හරි ඒකෙන් අදහස් කරේ නෑ. අලුත් විදියකට හේතුව කිව්වේ නෑනේ. ඒක දැන් එයා ඇවිල්ලා අ ශ්රී ලංකා රජයේ හමුදාවල කොටස්කරුවෙක් වුණා. අ ඒක ඒකයි මම කිව්වේ පටපක් කියලා. ඒක සාර්ථක නෑහ. ඒක සුනක් නෙවෙයි. නමුත් අ පාර්ශවකරුවෝ පරිවර්තනය වීම නිසා ගැටුම්කාරී චර්යාව වෙනුවට දැන් ඒගොල්ලෝ අතර මිත්රශීලී චර්යාවක් ගොඩකින්න. Changes of leadership. Changes of go party. Change ches in partituen. මේ ඔක්කෝම වෙන්නේ මේ පාර්ෂවකරුව පරිවර්තනය වීම නිසා.
ඊළඟට ගැටලු පරිවර්තනය. නෑ. Issues transformation. ගැටලු පරිවර්තනය. දැන් ගැටුම ට බලපාපු හේතු. ගැටුම් ඇතිවෙන්න බොහෝ දුරට එක ගැටලුවක්, ගැටලු කීහිපයක් පදනම කරන. ඒවා ගැඹුරට මුල් ඇැදලා තියෙනවා. එතකොට ඒ ගැඹුරට මුල් ඇදපු කාරණා විවිධ දිසාවන්ට ගිහිල්ලා තියෙනවා. එතකොට දැන් පරිවර්තනය වෙනම දැන් ඒ හේතු බොහෝ දුරට එදිරිවාදිකම් ප්රතිවිරුද්ධතාවය ඇති කරන හේතු. එතකොට ඒ වගේ හේතුව වැදගත්කම දැන් අඩු වෙනවා. සාමය, සහජීවනය, ඒකාබධතාවය ටබුරුවන හේතු ප්රශ්න ගැන හිතනවා. එහෙම තත්ත්වයක් ඇති වෙනවා. බැරෑරුම් ප්රශ්න එළියට විසුවෙලා බොහෝ බෙදා හදාගත යුතු විසඳුම් සැපිය යුතු ප්රශ්න ගැන අවධානය යොමු කරනවා. එතකොට ඒ ඊසුස් පරිවර්තනය වෙලා තියෙනවා. ගැටලු පරිවර්තනය වෙලා තියෙනවා. ආඩ් විදියට ගැටලු වලදී හිතන්නේ නෑ දැන්. දැඩිධාරීන් විදිහට හිතන්නේ නෑ. දැන් ටිකක් මධ්යස්ථව හිතන. අර මස් රාත් වලම ඉල්ලන ප්රවේශයෙන් ඈත් වෙලා තියෙනවා.
ඊළඟට තව එක පරිවර්තනයක් ගැන දැන් වේරයින් වේරයින් කියනවා රීති පරිවර්තනය කියන එකක්. Rule transformation. ගැටුමේ නීති රීති වෙනස් වෙලා තියෙනවා. එතකොට ගැටුමේ නීති රීති. මේ ගැටුම තුළ යුද්ධයේ ඒ භාෂාව යුද්ධය නම් ැ යුද්ධය වෙනකොට සාකච්ඡාව ඇවිල්ලා තියෙනවා. එතකොට ඒක ලොකු වෙනත්තිකි වෙනසක්කට ලක් වුණා කියන එක. එතකොට ඒකේ ගැටමේ චර්යාව වෙනස් වෙනවා ඒකෙන්.
ඊළඟට මියල්ලා කියනවා තවත් වෙනස් වීමක් ගැනනල් නැත්නම් එලන්මation. පජලික නැත්නම් අ ප්රභූ වෙනස් වීමක් කියලා. ඒකෙදී ඇත්තටම වෙන්නේ ගැටුමේ ප්රවේශය වෙනස් වෙනවා. Changes of perspectives. ඒ ගැටුම බෙදුම්මවාදී ගැටුමක් නම් ඒකේ බෙදුම්වාදය යෝතට ගිහිල්ලා තියෙනවා. Changes of her. ඒකේ කේන්ද්රීය තත්ත්වය කේන්ද්රීය ලක්ෂණ වෙන්වීම නම් එහෙම ඒවා වෙනස් වෙලා තියෙනවා. එහෙම වෙනස් වෙන නම් පුද්ගලයෝ සහ ඒකේ නායකයෝ වෙනස් වෙන්න ඕනේ. ඊළඟටග consciation. සමගි සන්ධානයකට යන්න නම් ඒ සඳහා එකට එකතු වෙන්න ඕන. ඒ සඳහා ලොකු අ පරිත්යාගයක් කරන්න ඕන. කැප කිරීමක් කරන්න ඕන. එතකොට මේ විදිහට ගැටුම් පරිවර්තනයේ මූලික විදිකම පහක් ගැන අදහස් ඉදිරිපත් වෙලා තිබෙනවා. මේ ඔක්කොම නෝට් එකේ කෙටියෙන් ඇතුලත් වෙනවා. එතකොට ඕගොල්ලන්ට මතක් මේ කතා කරන ඒවත් එක්ක නෝට් එක අරගෙන ඒක අ බලන්න. මොකද මේ නෝට් හදන්නම වෙලාව යනවනේ. අ දැන් හදන්නත් ඕනේ මේවා. මට හදාගන්න බලමු. අපි ලබන සති වෙනකොට අපිට ඕක දෙන්න පුළුවන්.
එතකොට ගැටුම් පරිවර්තනයේදී ඇත්තටම වෙන්නේ ගැටුම් පාර්ශවයන් වල සාධනීය අභිලායන් ගොඩනැගීම. ඒ කියන්නේ ඇත්ත යුක්තිය එළියට එනවා. ශක්තිය වෙනුව. ඒ කියන්නේ සාවද්දයක දේවල් මිත්යාවන් බැහැර වෙනවා. බොහෝ දුරට ගැටුම් කියන ඒවා ඇති වෙන්නේ මිත්යාවන් මත පදම්ම වෙලාේ. ඒ කියන්නේ ඒවා ඓතිහාසික මිත්යාවන්. අපි අර ගැටුම් මැතිවීමට බලපාන සාධකවලදී කතා කළා. සංස්කෘතික මිත්යාවන්. ඈ එතකොට ඒ සංස්කෘතික මිත්යාවන් මිනිස්සුන්ගේ හදවත් තුළ කිබ බැහැලා තියෙනවා. ඊයම් බරු වගේ. ඒවා අයින් කරන්න. හරි අමාරුයි. පැය ගානක සල්ල කර්මයක් කරන්න ඕන. ඒත් නිෂ්ටාවට සුව වෙන්නේ නැ. පරිවර්තනය වුනාම ඒ තත්ත්වය වෙනස් වෙනවා. හරි. දැන් ඒගොල්ලෝ සාධනීය විදිහට ගැටම ගැන හිතනවා. අලුත් විදියට හිතනවා. අර වැරදි අවබෝධය ගත්ත දාලා තියෙනවා. නව අදහස් තියෙනවා. එතකොට අලුත් ආශාවන් ගොඩනැගෙනවා. අභිප්රායන් ගොඩනැගෙනවා. තිබුණු ඒ බෙදුම්වාදයට නැත්නම් එදිරිවාදීත්වයට භාර කපපු දේවල් සියල්ලම දැන් වෙනස් වෙලා තියෙනවා. වෙනස් කරලා තියෙනවා. එතකොට ඒ පසුබිම තුළ ගැටුම් පරිවර්තනය කියන එක ඇත්තටම සාර්ථක ගැටුම් නිරාකරණයකට විසඳීමකට අවශ්යයි. සාර්ථක ගැටුම් විසඳීමකට මේ පරිවර්තනය අත්යාවශ්යයි. හරි. සාර්ථක ගැටුම් විසදීමකට මේ පරිවර්තනය අත්යාවශ්යයි. ඒ වගේම තිරසාර සාමයකට. අවසාන වශයෙන් ස්ථිර සාමයකට. කල්පවත්නා සාමයකට යාමට ඒ පරිවර්තනය ඉතාමත්ම අත්යාවශ්ය වූ කාරණාවක්. පරිවර්තනයට මගින් සාමය කරා යන ගමනේ ප්රධාන ාවත විවර කරනවා.
එතකොට මේ විදිහට අපි ඊළඟ සංකල්පය විදිහට අ ගැටුම් නිරාකරණය නැත්නම් ගැටුම් අ සමථනය. අපි අන්තිමට දාලා තියෙන්නේ ඒක. ඒක තමයි ඊළඟට තියෙන්නේ. ගැටුම් නිරාකරණය. අපි ඒකට කියන්නේ හොඩක් නම් තියෙනවා. Conflict resolution කියනවා. ගැටුම් සමථනය කියනවා. ගැටම විසඳීම කියනවා. විවිධ නම් ගම් වලින් ඒක හඳුන්වනවා. අපි ඒ ගැන ඊගාවට බලමු. අපි විනාඩි කීපය එක інтервал එකක් අරගෙන ඊළඟට අපි සාකච්ඡාවලට එමු. අපි අද නමය හමාර විතරනකම් දේශනය කරනවා.