Transcription
มีเหตุการณ์ 14 ตุลาได้รับการจดจำอย่างหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นวันประชาธิปไตย วันมหาวิปโยค หรือวันวีรชน เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 77 ราย บาดเจ็บมากกว่า 800 ราย และสูญหายนับไม่ถ้วน จากการเรียกร้องรัฐธรรมนูญดำเนินไปสู่ความรุนแรงได้อย่างไร เรามาย้อนดูกันค่ะ
บรรยากาศการเมืองยุคนั้น ประเทศไทยอยู่ภายใต้การปกครองแบบเผด็จการมาเป็นสิบปี ก่อนจะมีการเลือกตั้งช่วงสั้นๆ ปี 2512 แต่จอมพลถนอม กิตติขจร ซึ่งเป็นนายกรัฐมนตรีจากการเลือกตั้งครั้งนั้น ก็ตัดสินใจรัฐประหารตัวเองขึ้นสู่อำนาจเบ็ดเสร็จอีกครั้งในปี 2514 ต้องบอกก่อนนะคะว่าการเลือกตั้งที่เกิดขึ้นเต็มไปด้วยข้อกังขา แต่การรัฐประหารทำให้ความหวังที่จะมีประชาธิปไตยยิ่งหายวับไปกับตา ทำให้เกิดกระแสต่อต้านจอมพลถนอมจากทั้งประชาชนและในหมู่ข้าราชการ กระแสต่อต้านนี้ถูกโหมได้ข่าวเฮลิคอปเตอร์ตกหลังกลับจากทุ่งใหญ่ นเรศวรเมื่อปี 2516 ซากสัตว์ป่าที่พบกลายมาเป็นชนวนให้คนโกรธแค้นต่ออภิสิทธิ์ของชนชั้นนำในยุคนั้น โดยเฉพาะพันเอกณรงค์ กิตติขจร บุตรชายของจอมพลถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรี บุตรเขยของจอมพลประภาส จารุเสถียร รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยและอธิบดีกรมตำรวจ ซึ่งปรากฏว่าร่วมคลิปล่าสัตว์ในครั้งนั้นด้วย
วันที่ 5 ตุลาคม 2516 กลุ่มนักศึกษานำโดยธีรยุทธ บุญมี แถลงข่าวเรียกร้องให้มีการร่างรัฐธรรมนูญใหม่ วันต่อมา กลุ่มนักศึกษาก็เดินหน้าแจกใบปลิวอัญเชิญพระราชหัตถเลขาของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ใจความของข้อความกล่าวว่า กษัตริย์สละอำนาจให้แก่ราษฎร แต่ไม่ได้มอบอำนาจให้แก่คณะ 1 คณะใด ใบปลิวนี้เดินแจกจ่ายไปตามจุดต่างๆของกรุงเทพฯ ก่อนที่คณะผู้จัดใบปลิวจะถูกจับกุมที่ประตูน้ำ มีการตรวจค้นขยายผล สรุปแล้วมีผู้ถูกจับกุมจากการเรียกร้องรัฐธรรมนูญในตอนนั้น 12 คน ถูกต้องข้อหามั่วสุมชักชวนให้มีการชุมนุมทางการเมือง ภายหลังมีการจัดตัวสสนครพนม ที่เชื่อว่าอยู่เบื้องหลังนักศึกษารวมเป็น 13 คน เรื่องนี้ทำให้นักศึกษากลุ่มอื่นๆ เช่น องค์การนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นักศึกษาวิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตร นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหง มหิดล และมหาวิทยาลัยอื่นๆ ออกมาประสยเรียก ร้องให้ปล่อยตัวทั้ง 13 คน ก่อนที่ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย หรือ สนช. จะเข้ามาเป็นตัวประสานงานหลัก
เราจะเห็นความเคลื่อนไหวของนักเรียนนักศึกษาครั้งที่ผ่านๆ มา มีความพยายามในการชักธงดำใช่ไหมคะ ธงดำถูกชักครึ่งเสาครั้งแรกก็ตอน 14 ตุลา นี่เอง โดยชักขึ้นเหนือยอดโดม ช่วงนั้นเป็นช่วงสอบ แต่กุญแจห้องถูกปิดตายด้วยปูน นักศึกษาเข้าห้องสอบไม่ได้ เป็นการงดสอบไปโดยปริยายนี่เอง จุดเริ่มต้นของการปักหลักชุมนุมภายในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ที่ยืดเยื้อหลายวัน ถ้านักศึกษามหาวิทยาลัยอื่นๆ ก็มดสอบมาสมทบ มีการต่อรองกับรัฐบาลให้ปล่อยตัวผู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญและร่างรัฐธรรมนูญใหม่ทันที แต่รัฐบาลไม่มีท่าทีอ่อนข้อ ประกาศดำเนินการด้วยมาตรา 17 ซึ่งให้อำนาจผู้นำคณะรัฐประหารแทรกแซงอำนาจตุลาการได้ คล้ายๆ กับมาตรา 44 ที่เคยมีเมื่อไม่นานมานี้ นอกจากนี้จอมพลถนอมให้สัมภาษณ์ด้วยว่า พบหลักฐานฝักใฝ่ลัทธิคอมมิวนิสต์ จึงตั้งข้อหาคอมมิวนิสต์อีกกระทงหนึ่ง นักศึกษาปักหลักอยู่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พอถึงวันที่ 12 ตุลาคม กลุ่มนักศึกษาก็ประกาศยื่นคำขาดให้ปล่อยตัวผู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญ มีเช่นนั้นจะใช้มาตรการเด็ดขาด
รัฐบาลในตอนนั้นก็อนุญาตให้มีการประกันตัวค่ะ แต่กลุ่ม 13 นักศึกษาปฏิเสธ เพราะไม่รู้จักในประกัน ขณะที่กลุ่มผู้ชุมนุมเรียกร้องให้รัฐบาลปล่อยตัวทั้ง 13 คนอย่างไม่มีเงื่อนไข ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย หรือ ศธ. ส่งตัวเล่นเดรจากับรัฐบาล แต่ไม่มีการสื่อสารกับมายังผู้ชุมนุม ภาพการเคลื่อนขบวนประท้วงจึงเกิดขึ้นในวันต่อมา มีการชุมนุมในวันที่ 13 ตุลาคม เริ่มด้วยการร้องเพลงชาติและกล่าวสาบานต่อที่ชุมนุมว่าจะเทิดทูนชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และรัฐธรรมนูญ ก่อนเคลื่อนขบวนไปตามถนนราชดำเนิน ภาพของการเคลื่อนพลครั้งนั้นกลายเป็นตำนาน เพราะมีคนเข้าร่วมจำนวนมาก สำนักข่าว BBC ในสมัยนั้นประกาศว่ามีผู้เข้าร่วมกว่า 2 แสนคน ขณะที่เมื่อไม่นานมานี้ ไอรอมีการคำนวณจากพื้นที่ถนน ประเมินตัวเลขได้เข้าๆ ถึง 168,000 คน ทั้งหมดเครื่องเป็นขบวนไปที่พระบรมรูปทรงม้า
จังหวะกดดันที่สุดของการชุมนุมดูเหมือนจะเป็นช่วงตอนเย็นนี้เอง ขณะนั้นไม่เหมือนสมัยนี้นะคะ การสื่อสารติดต่อกันลำบากมาก วิทยุประกาศเมื่อ 20 นาฬิกาว่ารัฐบาลยอมทำตามข้อเสนอให้ปล่อยตัวนักศึกษาและจะประกาศใช้รัฐธรรมนูญใหม่ แต่เสกสรรค์ ประเสริฐกุล ผู้นำขบวนไม่สามารถติดต่อกับตัวแทน ศธ. ได้ จึงไม่ไว้วางใจ นำซ้ำยังมีข้อความกล่าวร้ายโจมตีผู้พี่หนุ่มนี่เอง จึงเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เขานำขบวนไปอยู่ที่หน้าสวนจิตรลดา โดยชีว่าหวังเอาพระบารมีเป็นที่พึ่งและรอฟังผลการเจรจาของตัวแทนต่อไป ล่วงเข้าเช้ามืดวันที่ 14 ตุลาคม แกนนำทั้งหลายจึงติดต่อกันได้และประกาศยุติการชุมนุมในที่สุด
หลังยุติการชุมนุมได้ไม่นาน เสียงระเบิดรูปแรกก็ดังขึ้น มีการบันทึกถึงเรื่องนี้ไว้แตกต่างกันไป พลตำรวจเอก วสิษฐ เดชกุญชร ซึ่งเป็นนายตำรวจราชสำนักในขณะนั้น บันทึกว่านักเรียนอาชีวะคนหนึ่งพกระเบิดขวดในกระเป๋าแล้วระเบิดโดยอุบัติเหตุ ทำให้การปะทะเกิดขึ้น บางก็ว่าเป็นการสื่อสารที่ผิดพลาด ทำให้เจ้าหน้าที่ตำรวจยังสกัดไม่ให้ผู้ชุมนุมออกจากพื้นที่ได้จนเกิดการปะทะ ขณะที่หลากหลายทฤษฎีเชื่อว่ามีการสั่งการเนื่องจากขั้วการเมืองชนชั้นนำในขณะนั้นเกิดความขัดแย้ง คำถามที่ว่าเหตุปะทะครั้งนั้นมีที่มาที่ไปอย่างไร ทฤษฎีไหนถูกต้อง เป็นเรื่องที่ถกเถียงกันในวงวิชาการต่อไป อ้างจากเหตุระเบิดลูกน้ำบานปลายอย่างรวดเร็ว มีการใช้กระบองและยิงแก๊สน้ำตาใส่ฝูงชน ไปจนถึงการใช้อาวุธสงครามประหัตประหารผู้ประท้วงตามจุดต่างๆ
ช่วงเย็นวันที่ 14 ตุลาคม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำรัสทางวิทยุและโทรทัศน์ ขอให้ทุกฝ่ายระงับเหตุแห่งความรุนแรง และทรงแต่งตั้งศาสตราจารย์ สัญญา ธรรมศักดิ์ ซึ่งเป็นอธิบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในขณะนั้น เป็นนายกรัฐมนตรีแทน แต่เรื่องก็ยังไม่จบนะคะ เที่ยงคืนวันนั้น จอมพลถนอม กิตติขจร อดีตนายกรัฐมนตรียังคงอยู่ในตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุดอยู่แล้ว ก็ยังคงออกแถลงการณ์ขอให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติหน้าที่จนสุดความสามารถ การประหัตประหารอย่างรุนแรงจึงดำเนินต่อไปจนถึงวันที่ 15 ตุลาคม 2516
ภาคการเมืองแสดงความขัดแย้งในกลุ่มกองทัพและชนชั้นนำ นำโดยพลเอก กฤษณ์ สีวะรา ผู้บัญชาการทหารบกของตัว ออกจากการสนับสนุนรัฐบาล ทาสกันว่านี่เอง ที่เป็น 1 ดีใจที่บีบให้จอมพลถนอม กิตติขจร พร้อมทั้งคนใกล้ชิดเดินทางออกจากประเทศไทยออกไป เหตุการณ์นองเลือด 14 ตุลาคมสิ้นสุด ณ เวลา 18:40 น. ที่สถานีวิทยุประกาศข่าวกันละออกของจอมพลถนอมและคนใกล้ชิดแจ้งว่าพวกเขาเดินทางออกจากประเทศไทยไปแล้ว
ถ่ายมาเกือบ 50 ปี ปีผลลัพธ์ของเหตุการณ์นี้ถูกจดจำต่างๆ กันไป บางว่าเป็นชัยชนะ บางว่าเป็นการต่อสู้ที่ค้างคา นำมาสู่การเกิดขึ้นของ 6 ตุลาในเวลาต่อมา แต่ที่แน่ๆ เป็นครั้งแรกที่เราเห็นความพยายามของภาคประชาชนที่จะแทรกตัวเข้ามาเป็นหนึ่งในตัวแสดงของการเมืองไทย และเป็นแรงบันดาลใจให้การเคลื่อนไหวอื่นๆ ในเวลาต่อมา
[เพลง] ม.ค. ม.ค. พ.ย. [เพลง]