Transcription
เรื่องของพระนางจามเทวีเป็นตำนานที่ถูกบันทึกเอาไว้ในประวัติศาสตร์ เล่าว่าเมื่อมีการสร้างเมืองเมื่อก่อนไม่ใช่ลำพูนนะ เป็นอาณาจักรหริบุญชัย บรรดาพระฤาษีสร้างเมืองขึ้นแล้วอยากจะได้ใครสักคนนึงมาปกครอง ไปขอธิดาของกษัตริย์เมืองลพบุรีคือพระนางจามเทวีเนี่ย ขึ้นไปปกครองหารีุญชัย
ถ้าถามว่าทำไมเราถึงเลือกมาลำพูน เหตุผลคงไม่ใช่แค่เพราะประวัติศาสตร์ แต่เป็นเพราะคำถามที่ว่าถ้าพูดถึงลำพูนเราจะนึกถึงอะไร ถ้าไม่ใช่พระรอดหรือพระธาตุหริพุญชัย บางคนบอกเราว่าอำพลลำพูน บางคนบอกแล้วว่าลำไย บางคนบอกแล้วว่าลำพูนเป็นแค่ทางผ่านไม่มีอะไร นั่นเลยทำให้เราตัดสินใจออกเดินทาง
หลังนั่งรถมากว่า 9 ชม. เราก็มาถึงและถูกมื้อกลางวันต้อนรับด้วยบะหมี่เกี๊ยวเจ๊สวน ตามคำบอกเล่าของคนลำพูนถึงความเป็นร้านเก่าแก่และเป็นรสชาติแห่งความทรงจำที่สืบทอดและส่งต่อมาหลายชั่วอายุคน
"อันนี้เป็นคนในกล่อง แล้วก็ย้ายมาทำมาหากินตอนอายุ 15 ย้ายมาอยู่เชียงใหม่ แต่งงานมาอยู่นี่"
"แม่เริ่มได้สูตรมาจากยายแล้วตอนนี้เป็นรุ่นที่ 2"
"ของยายเอามารุ่นนี้รุ่นที่ 3 รุ่นที่ 4 แล้วกันลูกชายรุ่นที่ 4"
"ของแม่นี่คือมันเริ่มมากี่ปีแล้วอ่ะคะ พ.ศ. 2515 ถ้าจะ 60 ปีถึงมั้ย"
"เปิดนี่จะ 7:00 น. แต่กว่าจะขายนี่ก็ประมาณ 8:00 น. บางทีก็ 7:30 น. แล้วแต่ถ้าคนมาไวก็ 7:30 น. ก็ขายได้ แต่พูดถึงให้น้ำเข้มข้นก็ประมาณ 8:00 น."
"กินกี่โมงอร่อยสุดคะ"
"อร่อยทั้งวัน"
"ถนนอินทยงยศข้างๆเลยสำนักงานที่ดินมาหน่อย หรือว่าจะเฉลี่ยงปั๊มน้ำมัน 3 ทหารก็ได้"
"และถ้าถามว่ารสชาติของบะหมี่ชามนี้เป็นยังไง สำหรับเรามันคงเป็นรสชาติแห่งความทรงจำในวัยเด็ก"
หลังจากนั้นเราก็เข้าที่พักมาพักร่างอยู่ที่ปิ๊กบ้านโฮสเทล เป็นบ้านไม้ที่ลายล้อมไปด้วยต้นไม้และให้ความรู้สึกเหมือนมานอนบ้านเพื่อนที่ลำพูน และรู้สึกเหมือนกำลังอยู่บ้านจริงๆ เราเอาหนังสือติดไปตั้งใจว่าครูมีเวลาได้อ่าน หลายคนคงคิดว่าคนอะไรนั่งอ่านหนังสือตากแดดเอานะ มันก็เป็นเพราะเรื่องทางภาพนั่นแหละทุกคน
หลังพักจนเข้าที่เข้าทางดีแล้ว เราออกไปเดินย่านถนนอินทยงยศ ย่านเศรษฐกิจสำคัญในอดีตของลำพูน เมืองเก่าที่ฉายให้เห็นภาพความรุ่งเรืองของลำพูนในวันวาน อย่างโรงแรมศรีลำพูนที่เป็นโรงแรมเก่าแก่แห่งแรกของจังหวัดลำพูน และแม้จะดูเงียบเหงาแต่ก็ยังคงเปิดให้บริการอยู่ในราคาย่อมเยา ห้องภาพดาราลำพูนที่เก็บภาพความทรงจำของผู้คนที่นี่มาหลายยุคหลายสมัย แจ่มฟ้าห้างสรรพสินค้าที่อยู่คู่กับคนลำพูนมานานกว่าหลายสิบปี สำหรับเราสิ่งเหล่านี้ดูเหมือนจะเป็นตัวแทนของผู้คนในวันๆ ที่ออกมาทักทายและบอกกับเราว่า "ขอต้อนรับสู่ลำพูน"
ชีวิตปกติในตอนเช้าของเราต่างเริ่มต้นด้วยความเร่งรีบบนรถไฟฟ้าและท้องถนน แต่สำหรับหลายคนที่นี่เริ่มต้นที่ตลาดเช้าหนองดอก ซึ่งก็อาจจะไม่ได้ต่างจากตลาดทั่วไปนัก อากาศตอนเช้าที่นี่เย็น สังเกตได้จากการแต่งตัวของผู้คนที่ออกมาตลาด ยกเว้นเราที่ไม่ได้เอาอะไรมาเลย ที่นี่มีของท้องถิ่นหลายอย่างที่เราไม่คุ้นหน้าคุ้นตา อย่างสิ่งที่เรียกว่า Apple Star
และที่นี่เรานัดเพื่อนของเพื่อนเราเอาไว้ บอสไม่ใช่คนลำพูนโดยกำเนิด แต่เป็นลูกครึ่งลำปาง-พิจิตร ที่มีความสนิทกับลำพูน เพราะต้องมารับช่วงกิจการต่อจากที่บ้าน
"พี่บอส นี่มันคือตลาดแบบเป็นชุมชนป่ะ"
"ก็ใช่ครับ เป็นตลาดตลาดหลักของจังหวัดเลย"
"พี่บอสเดินบ่อยมั้ย"
"มาบ้างก็กลางคืนก็เริ่มขายแล้วตั้งแต่ 1:00 น. 2:00 น. ครับ มีจีนมีอะไรงี้ขาย"
"อันนี้เขาเรียกว่าอะไรอ่ะคะ"
"แอปเปิ้ลสตาร์"
"แอปเปิ้ลสตาร์"
"มันเป็นมันมันส้มอ่ะครับ ออกเปรี้ยวมั้ยครับ ออกหวานเนาะมั้ย"
"อ๋อ ชิมมั้ย"
"เอาลูกใหญ่ลูกเล็ก"
"ลูกเล็ก ลูกไหนก็ได้จ้ะแม่ที่แบบว่าอร่อย"
"อ่ะ"
"อ้า ไปกินก่อน"
"เดี๋ยวชิมๆกันครับ"
"อันนี้นะคะ Apple Star ค่ะ ชื่อเหนือ"
"กี่โมง"
"ชิมดู ชิมดู เอา เอาเห็ดกึ่งเดียวกับปอครับ"
"เอาโมดนี้เลย"
"จ๊ะ ขอบคุณครับ ขอบคุณครับ"
"เป็นไงบ้าง"
"ตอนนี้กำลังประมวลผลอยู่ว่า รสชาติไม่เหมือนอะไรเลยอ่ะ คือปกติเวลาเรากินใช่ป่ะ เราจะนึกว่าอันนี้รสชาติเหมือนอะไร แต่อันนี้รสชาติไม่เหมือนอะไรเลย"
"เหมือนอะไรพี่บอส"
"เหมือนเงาะ"
"เหมือนเงาะใช่ กลิ่นแรกๆมันเหมือนเงาะ"
"รินชอบกินกล้วย"
"รำครับ"
"รำแปลว่าอะไรคะ"
"รำแปลว่าอร่อยมาก"
"รำแปลว่าอร่อย รำขนาด"
"รำขนาด รำจัดหนัก"
"แกงกระด้าง"
"อืม ใช่จ้า"
"อันไหนคือแกงกระด้างล่ะคะ"
"อันนู้น อันอันนี้กับแม่น อันปุ๊ดกับแม่น"
"อันนี้ก็แม่น อันนี้แกงกระด้าง"
"อ๋อ"
"ถ้าเป็นคนจีนเค้าเรียกอะไร แกงแกงหมูหนาวเหรอ"
"แกงหมูหนาว"
"แต่ที่นี่ทำได้ตลอดเพราะว่าหนาวอ่ะคะ"
"ไม่ๆ ทำเฉพาะหน้านี้ ได้สักประมาณกุมภาพันธ์ก็หมดแล้วอ่ะ ชิม"
"อ่ะ ชิม อ่ะ ลองซิ"
"เอาเล็กๆก็ได้ค่ะ ไม่เอาไม่มี"
"อ่ะ คนละครึ่ง อวิ คนละครึ่ง เอาวิกัดก่อน เอาวกัดก่อน"
"เยลลี่ เยลลี่หน่อย"
"อันนี้มันไม่ครึ่งแล้ว อันนี้ 10 ปีที่แล้ว"
"อ๋อๆ"
"นี่ นี่แม่ได้ 77 จังหวัด"
"เป็นเครื่องเทศด้วย"
"ของหยังก็นสุพิมหยังมาแล้ว"
"อ เป็นวุ้นๆ เหนียวๆ หนึบๆ"
"อันนี้เฮาเอาไปเอาไปอุ่นในไมโครเวฟได้ก่อครับ"
"เออ ได้จ้ะ"
"มันจะละลายออกมาเป็นน้ำ"
"กลายเป็นแกงอ่อมค่ะ"
"อ๋อ เป็นแกงอ่อม เออ แกงอ่อม"
"อ๋อ ถ้าสมมุติว่าเราไปอุ่นมันก็จะกลายเป็นแกงอ่อม"
"เออ ใช่ ลักษณะคล้ายๆ แกงอ่อม"
"ซื้อ 1 ได้ถึง 2"
"ใช่"
"เออ เมื่อกี้เนี้ยเราไปกินแกงกระด้าง แกงกระด้าง แกงกระด้าง กระด้า แกบอกว่ามันใช้เครื่องแกงเดียวกับแกงอ่อม"
"แต่เป็นอ่อมเหนือนะ มันจะมีอ่อมอีสานกับอ่อมเหนือ"
"ไม่ใช่อ่อมแบบ"
"ไม่ๆ อ่อมอไม่อ่อมไม่อ่อม"
"อ่า แล้วก็มันจะมีตัวแกงฮังเลเนาะ แต่วันนี้วันนี้ไม่ได้เห็นเพราะว่ามันต้องเทศกาล"
"อืม ก็เค้าต้องรอเทศกาล มันไม่ได้มีกินต"
"ส่วนใหญ่มันจะเป็นงานเลี้ยงงานบุญอะไร เงี้ย เค้าจะทำกัน อย่างที่บ้านเนี่ยจะได้กินช่วงเอ่อ"
"งานสงกรานต์"
"สงกรานต์เนาะ"
"แต่ถ้าทางเหนือเป็นเปิ้ดท้องปีใหม่เมือง"
"ปีใหม่เมือง"
"ใช่ แล้วเสร็จปุ๊บมันก็จะมีแกงทางเลบ้านที่อร่อยบ้านที่ไม่อร่อยอะไรอย่างเงี้ย คือมันเป็นแกงเดียวกัน แล้วก็สุดท้ายมันต้องเอาไปรวมกันใช่มั้ย"
"แล้วสุดท้ายพอวันหลังๆเนี่ย จะกลายเป็นแกงโฮ๊ะ"
"อืม"
"เอาทั้งหมดที่มีอ่ะ รวมกันไปเลย แล้วก็เหมือนเอามาคั่วอีกทีนึง"
"อันเนี้ยมันคล้ายๆ ผ้ากลางภาคกลางเค้าจะมีที่เรียกว่าแบบเป็นแกงสมพรม แกงสมพรก็คือเหมือนมันจะเป็นแกงอาทิหลักๆชนิดอ่ะ แล้วพอหลายวันเข้าอ่ะ"
"มันอุ่นรวมกันแล้วมันก็เลยเรียกว่าแกงสมพร"
"อ๋อ ตะแกงที่เริ่มอมเปรี้ยวแล้วรึเปล่า"
"ก็นิดนึงเงี้ย เออ ใช่ แกงแกงโฮ๊ะก็จะรสชาติออกอย่างงั้นนะ"
"ใช่มเออ"
"หรือแม้แต่ตอนเราเรียนมัธยมเองอ่ะ ทุกวันศุกร์จะได้กินแกงโฮ๊ะ"
"อืม"
"ในโรงเรียนนะ"
"เพราะว่าเขาเอาจากวันที่แบบ วันที่ 1 วันจันทร์อังคารมารวมกันแล้วก็เป็นแกงโฮ๊ะวันศุกร์ใช่ แล้วก็เด็กบางคนก็รอรอเพื่อจะกินแกงโฮ๊ะ"
"มันแซ่บ"
"มันแซ่บ"
"เออ บ๊ายบาย"
รถ 3 ล้อยังคงเป็นการเดินทางแบบหนึ่งของคนลำพูน คุณลุงเล่าให้เราฟังว่าปั่น 3 ล้อมาตั้งแต่สมัยได้ครั้งละ 2 บาท นานพอๆกับตอนที่ปู่เคยเล่าให้เราฟังว่าสมัยก่อนกินก๋วยเตี๋ยวชามละ 50 สตางค์
"คือลุงบอกลุงอายุเท่าไหร่นะพี่"
"70"
"70 เท่าไหร่ครับ"
"72"
"พี่บอส นั่งแบบเค้าเรียกอะไร ปกติคนลำพูนเค้านั่งสามล้อเป็นปกติอยู่แล้วป่ะ หรือไม่ปกติ"
"ก็คือมีแค่นักท่องเที่ยว"
"บางทีซื้อพักซื้อครัวเนาะลุงเนาะ"
"ครับ"
"ครับ บางทีรถ รถเนี่ย อันเนี้ยคือจอดได้หมดรอบตลาดอะไรเงี้ย บางทีเค้าจอดตรงนี้เค้าเดินไปซื้อตรงนู้นเงี้ย เค้าก็นั่งมาตรงนี้อะไรเงี้ย"
"ก็คือเป็นวิถีปกติอยู่แล้วที่เขาจะนั่งสามล้อ"
"ใช่ครับ ใช่"
"เมื่อก่อนจะนั่งสามล้อ ไอ้รถ ไอ้รับนักเรียนก็รถ 3 ล้อเมื่อก่อน"
"เมื่อก่อนรถมันไม่มีไง"
"รับไอ้เด็กนักเรียนไปโรงเรียนจะใส่ได้ประมาณ 7 คนน่ะ"
"3 ล้อนั่งใส่เด็กได้ 7 คน"
"7 คน"
นั่งรถ 3 ล้อมาที่สมใจกาแฟ ร้านกาแฟโบราณที่เรียกได้ว่าเป็นตำนานสภากาแฟของเมืองลำพูน คำว่าสภากาแฟทำให้เรานึกถึงตอนเด็กๆ ทุกเช้าปู่เราจะต้องไปกินกาแฟและอัปเดตข่าวสารกับแก๊งชาวสภากาแฟที่อายุรุ่นราวคราวเดียวกัน ตอนนี้ไม่มีสภากาแฟนั้นแล้ว ชาวสภาก็เช่นกัน แต่สมใจกาแฟคือตำนานสภากาแฟจากวันวานที่ยังคงดำเนินต่อไปกับวิถีชีวิตยามเช้าของคนลำพูนอย่างที่เรากำลังมองดู จะว่าไปนี่ก็ไม่น่าจะต่างจากภาพของสภากาแฟในความทรงจำ
พระธาตุหริพุญชัยเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของวีรกรรมชาวล้านนา จะมีความเชื่อที่ว่าดวงจิตของมนุษย์ก่อนเกิดเป็นคนจะถูกนำไปสถิตกับพระธาตุเพื่อรอการเกิด เมื่อถึงเวลาเกิดดวงจิตจะย้ายไปสถิตอยู่ทีี่กระหม่อมของผู้เป็นพ่อ 7 วัน จากนั้นจะเคลื่อนเข้าสู่ครรภ์ของผู้เป็นแม่ และเมื่อเสียชีวิตลงดวงจิตหรือวิญญาณก็จะกลับไปสถิตอยู่ที่พระธาตุเจดีย์องค์เดิมที่เคยจากมา ความเชื่อเหล่านี้เลยทำให้คนล้านนามีความผูกพันกับพระธาตุประจำปีนักษัตรของตนที่เชื่อมโยงเข้ากับการเกิดและการดับของชีวิต
"สวย"
"อ่ะ ชมเหรอ"
"ไม่ใช่อันนี้เรียกสวย"
"อ๋อ"
"ที่ถืออยู่สวย"
"ภาษาเหนือ ภาษาเมืองเปิ้ลท้องว่าสวยดอก"
"ก็คือดอกไม้ที่ใช้ไหว้พระ"
"ใช่อย่างภาษากลางก็เป็นอะไร กรวยดอกไม้"
"อ่า"
"เหนือก็ใช้เป็นสวยดอก"
"อ่า สวยดอกมันเป็นสวยหรือสวยอ"
"สวยก็ได้ ถ้าบางพื้นที่อาจจะออกเสียงโสย เงี้ย"
"แต่ถ้าอู้ง่ายๆเนาะ สาเมืองก็ซวยดอกเี้ย"
"กำเมืองอู้บ่เจ้า"
"กำเมืองมันก็จะมีแต่ละพื้นถิ่นเนาะ เชียงฮายพ้อง เชียงใหม่พ้อง ลำพูน ลำปาง"
"คือเขาบอกว่าถ้าแบบต่างอำเภอกันก็คือพูดไม่เหมือนกันแล้ว"
"ใช่ ทางโซนจอมทองเงี้ยก็จะไปไหนคิงจะไปไหน"
"จะไปไหน"
"เออ คิงจะไปไหน"
"คิงจะไปไหน"
"เออ คิคิงนี่เป็นภาษาแปลว่ามึง"
"อ๋อ โอเค คิงฮาอะไรอย่างเงี้ย อืฮาี่ไม่ใช่ว่าตลกนะ ฮาแปลว่ากูอ"
"ก็คือแบบอย่างบ้านพี่บอสอะไรเงี้ย คนเฒ่าคนแก่ก็คือมีความเชื่อหนักแน่นมากเรื่องแบบพระธาตุประจำปีเกิด"
"ใช่ครับ ก็เชื่อ ก็ทุกปีก็ต้องไปไหว้ หมายถึงว่าถ้าถ้าอย่างอ่าใกล้บ้านอย่างเงี้ย อย่างคนกาลเกิดก็ต้องมาที่นี่อะไรอย่างเงี้ย อย่างที่ใกล้ๆจังหวัดลำพูนก็จะมี ลำปางเป็นปีฉลูอะไรเงี้ย อย่างแม่เราเกิดปีฉลูแม่เราก็ต้องไปที่พระธาตุ อ่า ลำปางหลวงทุกปีอะไรอย่างเงี้ย"
"อืม"
และไม่เพียงแต่พระธาตุหริพุญชัยจะเกี่ยวโยงความศรัทธาของผู้คนลำพูนเอา ยังมีตำนานของสตรีผู้เป็นปฐมกษัตริย์องค์แรก แน่นอนว่าเรามาถึงตรงนี้เรากำลังจะเข้าพาร์ทของประวัติศาสตร์กัน ดินแดนหริพุญชัยเป็นชื่อเดิมของลำพูน ถ้าให้พูดง่ายๆ ก็คือจังหวัดลำพูนแต่เดิมเป็นที่ตั้งของอาณาจักรหริพุญชัย ตามตำนานเล่าว่ามีฤาษีวาสุเทพเป็นผู้สร้างอาณาจักร และได้เชิญราชธิดาแห่งอาณาจักรละโว้ก็คือพระนางจามเทวีมาปกครองเป็นปฐมกษัตริย์พระองค์แรก และมีบางตำนานก็เล่าว่าระหว่างเดินทางพระนางได้ไปล้างหน้าที่ลำธารและพบว่าเงาในน้ำของตนมีถึง 3 คน จนในที่สุดพระนางก็รู้ว่าทรงตั้งครรภ์พระโอรสฝ่าแฝด และเมื่อมาถึงดินแดนหริพุญชัย เชื่อกันว่าประตูท่านางคือประตูที่พระนางเสด็จลงเรือที่นี่เป็นครั้งแรก และยังเป็นประตูสำหรับการค้าทางเรือระหว่างเมืองต่างๆ กับเมืองหริพุญชัย เป็นที่เรื่องลือกันว่าพระนางเป็นสตรีที่ฉลาดปราดเปรื่องและงดงาม ทำให้เป็นที่หมายปองของบรรดาเจ้าราชรัฐต่างๆ หนึ่งในนั้นมีขุนหลวงวิรังคะที่มาตกหลุมรักพระนางจามเทวี แต่ต่อให้พยายามทำยังไงก็แล้วแต่พระนางก็ยังคงไม่รับรัก เพราะเล่ากันว่าพระนางทรงมีใจรักมั่นคงต่อพระสวามีที่สิ้นชีพในสมรภูมิที่ยังไม่พบพระศพ พระนางจึงออกอุบายบอกว่าถ้าขุนหลวงวิรังคะสามารถพุ่งเสนาหรือหอกให้มาตกที่ลำพูนได้ พระนางจะยอมเป็นชายา ขุนหลวงวิรังคะเป็นผู้มีฤทธิ์เดชและมีวิชาอย่างมาก ในครั้งแรกสามารถปาหอกจากยอดดอยสุเทพมาตกเกือบถึงเมืองลำพูนได้ เมื่อเหตุการณ์เป็นดังนั้นพระนางจึงขอขมาต่อฟ้าดินและได้ออกอุบายส่งข้าวของไปให้ขุนหลวงวิรังคะคือหมวกในว่าเป็นเครื่องกำนัล เมื่อขุนหลวงวิรังคะพระเห็นของพวกนี้ก็คิดว่าพระนางจามเทวีมีใจให้เลยสวมหมวกโดยที่ไม่รู้เลยว่าหมวกนั้นเย็บจากผ้าที่เปื้อนเลือดประจำเดือน นั่นจึงทำให้ฤทธิ์เดชของขุนหลวงวิรังคะเสื่อมลงและทำให้การปาหอกในครั้งต่อไปไกลได้แค่ถึงตีนดอยสุเทพ เมื่อเหตุการณ์เป็นดังนั้นทั้งความรักและความโกรธขุนหลวงวิรังคะจึงอธิษฐานขอให้ทั้งสองดินแดนขาดกันพร้อมปาห่อขึ้นไปบนฟ้าและเอาอกครับ
"เพิ่นก็สาบว่าขออันขอืพาจารย์เป็นเทวี อย่างอันอีคนระหว่างเมืองเชียงใหม่กับเมืองลำปูนเนี่ย ต้องได้ฮักกันไปอริสัตรู กันต่อไปอหยังอ่ะ และทีนี้เปิ่นก็หลังสิ้นคำสาปอ่ะค่ะ เปิ่นก็ปรุงหอกขึ้นบนฟ้าแล้วก็แอนอกฮับ เพราะด้วยความศักดิ์ศรีเนาะ แล้วเพิ่นก็ตายแล้ว ก่อนก่อนที่เปิ่นจะสิ้นลมอะ ความฮักที่เปิ่นมีแล้วก็แบบชอบมากพระนางมากเนี่ย เปิ้ลก็เลยบอกว่าขอเอาศพฉันไปไว้ตรงแผ่นดินที่มันสูงที่สุดและเห็นแผ่นดินคุณชัยเน้อ อย่างเงี้ย เปิ้ลเป็นคนที่มีความฮากกับพระพระนางขนาดเจ้า"
"แต่ว่าพอตอนหลังมาพระนางจามเทวีเนี่ย เปิ้ลก็มีลูกชายฝาแฝด 2 คนมงก่ะคะ แล้วก่อนหน้านั้นน่ะ คุณหลวงวิรังคา เปิ้ลก็มีลูกสาวเหมือนกัน พระนางจันทเทวี เปิ้ลก็ทำพิธีขอเขมาบอกว่าคือบ่อยากเฮ้อลูกหลานปานเต้ากำรูนน่ะจะต้องมาแบบหมางกันเรื่องเมือง 2 เมืองอะหยังอี้น่ะค่ะ เพิ่นก็ ือรถทั้งไปแต่งไปทูลขอพระ อ่าพระบิดาแต่แต่งงานกันเพื่อแล้วก็บอกว่า"
"อ่า มึงหยังอ่ะ ขอฮื้อข้อผนหลังวิรังคาือ อภัยในทุกอย่างทุกอัน"
นี่ก็เป็นเรื่องราวของพระนางจามเทวี สตรีผู้เป็นปฐมกษัตริย์แห่งอาณาจักรหริพุญชัย แล้วว่ากันว่าถ้าใครมาไหว้พระนางจามเทวีและขอพรเรื่องความรัก เชื่อกันว่าจะได้พบเนื้อคู่ แต่ใครที่มีคู่อยู่แล้วความรักนั้นก็จะมั่นคงยั่งยืน แต่ถึงแม้เราจะขอพรเรื่องความรักได้ แต่เราก็ไม่สามารถขอให้ใครมารักเราได้อยู่ดี
นอกจากเรื่องพระนางจามเทวี พระธาตุหริพุญชัยยังมีอีกสิ่งคือลำไยที่คนจะนึกถึงเมื่อพูดถึงลำพูน แต่สิ่งที่ทำให้เราแปลกใจก็คือก๋วยเตี๋ยวใส่ลำไย ทำไมก๋วยเตี๋ยวถึงใส่ลำไย
"ลำไยเนี่ยเป็นผลผลิตนะคะเยอะของจังหวัดลำพูนเลย เป็นจเป็นจังหวัดที่ผลิตลำไยเนี่ยมากที่สุดนะคะ แล้วก็มีปรากฏการณ์ครั้งนึงที่ลำไยเนี่ยเยอะล้นตลาดค่ะ เราก็เลยมาแปรรูปผลิตภัณฑ์เอาลำไยสดเนี่ยมาอบแห้ง อบแห้งแล้วขายก็ยังไม่ไม่ ได้ขายเท่าไหร่ เราก็ต้องอ่าคิดวิธีละค่ะ ว่าเอาลำไยแห้งเนี่ยมาทำอะไรต่อไปนะคะให้เกิดประโยชน์แล้วก็ได้ขายช่วยเกษตรกรด้วยนะ แล้วก็เอาลำไยเนี่ยมาลองใส่ในก๋วยเตี๋ยวค่ะ ก็จะใช้แทนในส่วนของเผ็ดหอมในสูตรของคนจีนนะคะ ก็ก็เป็นเคล็ดลับของเรานะคะ เพิ่มมูลค่า เดิมทีเนี่ยเราขายมูตอยู่แล้วขายก๋วยเตี๋ยวอยู่แล้วค่ะ ก็เอาลำไยมาใส่นะคะ เพิ่มแบบว่าอัปเกรดมตุนของเราขึ้น แล้วก็เป็นเป็นอาหารขึ้นชื่อจังหวัดลำพูนด้วยค่ะ"
พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมืองลำพูนเป็นที่รวบรวมบันทึกเรื่องราวของลำพูนเอาไว้ผ่านภาพถ่ายวิถีชีวิตของผู้คนในอดีต ประเพณีและเหตุการณ์สำคัญที่เคยเกิดขึ้นในอาณาจักรแห่ง รวมถึงสิ่งของเครื่องใช้ที่ผ่านกาลเวลาและถูกเก็บรักษาเอาไว้ตั้งแต่ครั้งที่ลำพูนยังมีเจ้าผู้ครองนคร พลตรีเจ้าจักรคำคจรศักดิ์เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์สุดท้าย เป็นเจ้านายที่มีความทันสมัยและโก้กว่าใครในยุคนั้น หลังจากพลตรีเจ้าจักรคำคจรศักดิ์ถึงแก่พิราลัยก็ไม่มีการตั้งใครเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนอีก และลำพูนก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของสยามในเวลาต่อมา
และทั้งหมดนี้ก็เป็นเรื่องราวของดินแดนหริพุญชัย ผ่านเรื่องราวจากการเดินทางและย้อนกลับไปยังคำถามที่ว่าถ้าพูดถึงลำพูน เราจะนึกถึงอะไร การเดินทางครั้งนี้คงเป็นคำตอบสำหรับเ