พระอริยบุคคลมีทั้งหมดกี่แบบ แต่ละแบบแตกต่างกันยังไง ?

มึงรู้ไหมว่าในพระไตรปิฎกเนี่ยเวลาเขาพูดถึงคนที่บรรลุธรรมหรือที่เรียกว่าพระอริยบุคคล เขาไม่ได้เหมารวมนะเว้ย เขามีการแบ่งเลเวลชัดเจนโคตรๆ ว่าใครอยู่สเต็ปไหนและกิเลสอะไรได้บ้าง มีทั้งหมด 4 ระดับหลักๆ

ก่อนจะไปดูว่ามีอะไรบ้าง กูต้องปูพื้นก่อนว่าตัวชี้วัดการอัพเลเวลเนี่ย เขาใช้อะไรวัด สิ่งนั้นเรียกว่าสังโยชน์ 10 สังโยชน์คือเครื่องร้อยรัด หรือกิเลสที่ผูกมัดพวกเราไว้กับวงจรเวียนว่ายตายเกิด ใครตัดสายป่านพวกนี้ได้ก็ขยับเลเวลขึ้นไป

ระดับแรกคือพระโสดาบัน นี่คือผู้แรกเข้าสู่กระแสแห่งนิพพาน เป็นสเต็ปที่เปลี่ยนสถานะจากคนธรรมดาเป็นพระอริยบุคคลแบกถาวร พระโสดาบันเนี่ยตรัสสังโยชน์เบื้องต้นได้ 3 ข้อคือสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และศีลปรามาส แปลกง่ายๆ คือเขาไม่หลงฝังว่ากายนี้เป็นของตัวเองแบบถาวร ไม่มี ความสงสัยในพระรัตนตรัย และไม่งมงายในพิธีกรรม คนที่เป็นโสดาบันเขายังมีความโกรธ ความรัก หรืออยากรวยอยู่นะเว้ย แต่มันจะอยู่ในกรอบของศีล 5 แบบเป๊ะๆ และถ้าตายไปเขาจะกลับมาเกิดอีกไม่เกิน 7 ชาติ

ขยับมาสเต็ปที่ 2 เรียกว่าพระสกทาคามี แปลว่าผู้กลับมาเกิดอีกแค่ครั้งเดียว เลเวลนี้ตัดสังโยชน์ได้ 3 ข้อแรกเหมือนพระโสดาบันเป๊ะ แต่ที่ผีกว่าคือราคะ โทสะ โมหะ มันเบาบางลงไปมาก คือยังมีกิเลสอยู่นั่นแหละ แต่มันทำงานได้ช้าลง อ่อนกำลังลงแบบสุดๆ ถ้าตายปุ๊บจะกลับมาเกิดบนโลกมนุษย์นี้อีกแค่รอบเดียว

ระดับที่ 3 อันนี้เดือดจริงเรียกว่าพระอนาคามี แปลว่าผู้ไม่กลับมาเกิดบนโลกนี้อีกแล้ว เลเวลนี้คือการตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ 5 ข้อได้เด็ดขาดหมดเกลี้ยง บวกเพิ่มจากเดิมคือตัดกามราคะ และปฏิฆะได้ หมายความว่าพระอนาคามีจะไม่มีความต้องการทางเพศ ไม่มี ความพอใจในรูปกามรสกลิ่นเสียง และไม่มีความหงุดหงิดขัดเคืองใจอีกต่อไป คนที่มาถึงจุดนี้ถ้ากายเหนือตายไปจะไปเกิดในพรหมโลกชั้นสุทธาวาส แล้วไปบรรลุธรรมเป็นขั้นสุดยอดที่นั่นเลย

และระดับสูงสุดท็อปสุดของห่วงโซ่นี้คือพระอรหันต์ ผู้หักกรรมกงเกวียนแห่งสังสารวัฏได้แบบราบคาบ พระอรหันต์คือคนที่ตัดสังโยชน์ได้ครบทั้ง 10 ข้อ ตัดสายรัฐที่ละเอียดที่สุดออกไปได้หมด สิ่งที่เขาตัดเพิ่มได้คือ ความติดใจในรูปฌาน อรูปฌาน ความถือตัวถือตน ความฟุ้งซ่านรำคาญใจ และอวิชชา อวิชชาคือความไม่รู้แจ้ง เป็นบอสใหญ่สุด พอทำลายบอสตัวนี้ได้จิตก็หลุดพ้นโดยสมบูรณ์ ไม่มีกิเลสอะไรหลงเหลือให้ก่อกวนจิตใจได้อีก สำหรับพระอรหันต์เนี่ย การเกิดแก่เจ็บตายสิ้นสุดลงแค่นี้ ชาตินี้คือชาติสุดท้าย ขันธ์ 5 ดับลงเมื่อไหร่คือเข้าสู่นิพพาน

ทั้ง 4 ระดับนี้ถูกบันทึกคลิกไว้ในพระไตรปิฎกแบบชัดเจน เป็น road map ของการปฏิบัติธรรมที่ชาวพุทธสายเถรวาทศึกษาและยึดถือกันมาตลอด