Transcription
İdari teşkilat, Devlet idaresinin asli görev ve hizmetlerini yürüten tüm kamu kurum ve kuruluşlarını, makam ve mercilerini, organ ve birimlerini içeren bir kavramdır. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Teşkilatı olarak da nitelenebilecek idari teşkilat, tüm ülkede Devlet tüzelkişiliği kapsamında milli ve asli hizmetleri sunar. Merkezi idareye ait başkent ve taşra teşkilatı ile kamu tüzelkişiliğe sahip yerinden yönetimlerden oluşur.
Merkezi idare devletin sunmak zorunda asli ve milli kamu hizmetlerini tüm ülkede hiyerarşik emir ve talimat yoluyla aynı standartta sunan kamu idarelerdir. Merkezi idareden görece idari ve mali özerkliği haiz yerinden yönetimler ise, belirli ve sınırlı coğrafyada mahalli hizmetler sunan mahalli idarelerle, sunulan hizmetin içeriğine göre farklılaşan hizmetsel ya da fonksiyonel yerinden yönetimlerdir. sorularına cevap bulabileceksiniz.
Kamu hizmetleri, ülkemizde tek bir Devlet tüzelkişiliği altında Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlıklar ve bunlara bağlı idare ve kuruluşlardan oluşur. Başkent teşkilatının hiyerarşik denetim ve gözetimi altında sunulur. Yürütme yetkisi ve görevinin tek başına sahibi olan Cumhurbaşkanı hem siyasal olarak Devletin ve Hükümetin başı, idari olarak da idari teşkilatın en yüksek hiyerarşik amiridir. Cumhurbaşkanı, seçildikten sonra bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilir. Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanı tarafından verilen görevleri yaparlar. Büyükelçi unvanı verilen Cumhurbaşkanı Özel Kalem Müdürü; Cumhurbaşkanlığına ilişkin resmi ve özel yazışmalar, gezi, protokol ve iletişim hizmetlerinden sorumludur. En yüksek Devlet memuru olan İdari İşler Başkanı, bütün birimlerin faaliyetlerini, işlemlerini ve hesaplarını denetlemekle görevli ve yetkilidir. 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Cumhurbaşkanlığı bünyesinde Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulu kurulmuştur. Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlar ise şu şekildedir;
Kamu hizmetlerinin konu bakımından prensibine göre Devlet tüzelkişiliği içinde sunulduğu en yüksek örgütlenmeye “bakanlık” denir. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir. Bakan, bakanlık kuruluşunun en üst amiridir. Bakanlıklar şu birimlerden oluşur: merkez teşkilatı, ihtiyaca göre kurulan taşra ve yurtdışı teşkilatı, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlardır. Bakanlık merkez teşkilatı, bakanlığın sorumlu olduğu hizmetlerin yürütülmesi, bu hizmetlerle ilgili amaç ve politika tayini, planlama, kaynakları düzenleme ve sağlama, koordinasyon, gözetim ve takip, idareyi geliştirme ve denetim gibi birimlerden oluşur. Bakanlık taşra teşkilatı, ihtiyaca göre belirli kuruluşların tamamından veya birkaçından meydana gelecek şekilde düzenlenir.
Bu kuruluşlar; Merkeze yardımcı kuruluşlar, idarenin başkent teşkilatına idari, hukuki ve mali nitelikte danışma, öneri, inceleme, planlama ve denetim yoluyla yardım eder. Bu kuruluşlar “danışma”, “uzman” ya da “kurmay” statüsünde kuruluşlardır. Bu kuruluşlara örnek olarak, Sayıştay, Milli Güvenlik Kurulu, Yüksek Askeri Şura, Milli Eğitim Şurası, Sağlık Şurası, Danıştay, Yüksek Planlama Kurulu, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu, Ekonomik ve Sosyal Konsey verilebilir. Millî Güvenlik Kurulu; Devletin millî güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanması ile ilgili alınan tavsiye kararları ve gerekli koordinasyonun sağlanması konusundaki görüşlerini Cumhurbaşkanına bildirir. Danıştay’ın merkezi idarenin başkent teşkilatına yardımcı kuruluş mesabesinde şu an “inceleme”, “düşünce bildirme” ya da “karara bağlama” biçiminde idari görevleri yerine getiren Birinci İdari Dairesi’dir. Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlidir.
Anayasamızda ismi açıkça geçen tek mülki idare ya da taşra teşkilatı birimi il idaresidir. Ülkemizde “il” ve “ilçe” olmak üzere iki adet mülki teşkilat türü bulunur. Bu iki idarenin sırasıyla başında bulunan “vali” ve “kaymakam” ise mülki idare amirleri olarak geçer. Devlet tüzel kişiliği altında örgütlenen il genel yönetimi vali, il idare kurulu ve il idare şube başkanları olmak üzere 3 birimden oluşur. İlçenin kurulması, kaldırılması, merkezlerinin belirtilmesi, adlarının değiştirilmesi, bir ilçenin başka bir ile bağlanması kanunla gerçekleştirilir.
İl, belediye veya köy halkının mahallî müşterek ihtiyaçlarını yerinden yönetim, diğer bir deyişle “adem-i merkeziyet ” ilkesi prensibince idari, mali ve hukuki özerklik içinde yürüten kamu tüzelkişilerine mahalli idareler adı verilir. İl özel idaresi, il halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir. Vali ise, il özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Büyükşehir belediyesinin, sınırları il mülki sınırı içindedir ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlar. Büyükşehir belediyeleri, idarî ve malî özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getirir. Karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişiliğine sahiptir. Belediyeler ise, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulur. Karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Belediye idaresinin üç organı bulunur: Belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanıdır. Belediye sınırları içinde, ihtiyaç ve öncelikleri benzer özellikler gösteren ve sakinleri arasında komşuluk ilişkisi bulunan idarî birimlere mahalle denir. Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir. Köyler, il özel idareleri ve belediyeler gibi kendi kamu tüzelkişilikleri ve bütçeleri olan, kendi yürütme ve karar organları bulunan yerel yönetim birimleridir. Köyün organları üç tanedir: Köy derneği, köy muhtarı ve ihtiyar meclisidir.
Kamu kurumları ya da hizmetsel yerinden yönetim birimleri; eğitim, kültür, ekonomi, sanat gibi teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren kamu hizmetlerini yürütmek üzere devlet tüzelkişiliğidir. Yerel mahalli idareler dışında örgütlenen, kamu tüzelkişiliğine sahip; kendilerine ait mal varlıkları, gelir kaynakları ve bütçeleri olan kurumlardır. Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü kamu iktisadi kuruluşlarına, Ziraat bankası da iktisadi devlet teşekkülerine örnek gösterilebilir. Toplu Konut İdaresi ya da Türkiye İş Kurumu gibi kurumlar da sosyal kamu kurumlarındandır. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu veya Yükseköğretim Kurulu da bilimsel, teknik ve kültürel kamu kurumlarına örnektir. Türk Tabipler Birliği ya da Türkiye Barolar Birliği ise kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Teşkilatı olarak da nitelenebilecek idari teşkilat, tüm ülkede Devlet tüzelkişiliği kapsamında milli ve asli hizmetleri sunan merkezi idarenin başkent ve taşra teşkilatı ile kamu tüzelkişiliğe sahip yerinden yönetimlerden oluşur. Devletin var oluş nedeni olan kamu hizmetleri, bütün ülkede tek bir Devlet tüzelkişiliği altında Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlıklar ve bunlara bağlı idare ve kuruluşlardan oluşur. Başkent teşkilatının hiyerarşik denetim ve gözetimi altında sunulur. Anayasamızda ismi açıkça geçen tek mülki idare ya da taşra teşkilatı birimi il idaresidir. Ülkemizde “il” ve “ilçe” olmak üzere iki adet mülki teşkilat türü bulunur. Ayrıca, merkez ve taşra teşkilatının dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip belirli kurum ve kuruluşlar da çeşitli alanlarda kamu hizmetinde bulunurlar. sorularına değinildi. Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi İdare Hukuku ders kitabının 2. ünitesinde yer almaktadır.