Transcription
[muzyka] Średniowieczny wzorzec rycerza. Omów zagadnienie na podstawie znanych ci fragmentów pieśni o Rolandzie. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Jednym z propagowanych w średniowieczu ideałów parenetycznych był wzorzec rycerza. Miał być on mężczyzną honorowym, szlachetnym, lojalnym wobec króla, nieustannie zaprzątniętym troską o dobrą sławę i w związku z tym nie unikającym okazji do walki. Często wielbił platonicznie damę serca, którą mogła być kobieta z wyższych sfer, wypadku zakonów rycerskich, Matka Boża. Etos nakazywał również, by był hojny dla ubogich i znał się na dworskiej etykiecie. Najistotniejsze jednak, by w obronie wyznawanych wartości, zwłaszcza wiary i ojczyzny, był gotowy oddać życie.
Wzorzec rycerza upowszechnił się w średniowieczu dzięki legendom, takim jak legendy o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu, oraz dzięki pieśniom o czynach, czyli Szanson de żest. Jedną z nich jest pieśń o Rolandzie, ukazująca dwóch bohaterów realizujących ideał średniowiecznego rycerza.
Ten francuski, dwunastowieczny epos rycerski łączy historię z fantastyką. Wykorzystuje prawdziwe wydarzenie, wyprawę franków pod wodzą Karola Wielkiego do Hiszpanii, która miała miejsce w 778 roku, oraz postaci historyczne. Roland był hrabią Brytanii, który zginął w Pirenejach, gdy na tylną straż króla Karola Wielkiego napadli baskijscy górale, a nie Saraceni, jak głosi pieśń, której zresztą wydarzenie to jest wyolbrzymione. Zgodnie z historią, wyprawa francuskiego władcy na półwysep pirenejski zakończyła się niepowodzeniem. W utworze zaś jest sukcesem. Finałem jest chrzest Hiszpanii. Wydarzenia historyczne pozostały zatem wykorzystane jako pretekst do stworzenia utworu, który miał pełnić funkcje propagandowe, stanowiąc uzasadnienie przewodniej roli Francji w organizowanych 300 lat później krucjatach.
W pieśni o Rolandzie ta wspomniana historyczna postać została wyidealizowana. Podkreślono jego odwagę, lojalność wobec króla i miłość do ojczyzny. Czytamy, że oddziały wojska dowodzone przez Rolanda wpadły w zasadzkę i zostały zaatakowane przez Saracenów. Sam hrabia nie posłuchał rad przyjaciela Oliviera i nie zdecydował się na zadęcie w róg i wezwanie pomocy. Nie chciał narażać życia władcy. Ta wojenna decyzja była umotywowana bezgraniczną odwagą Rolanda, który zbyt wysoko cenił swój honor, by pokazywać słabość, prosząc o militarne wsparcie.
W scenie tej zostaje również ukazany drugi ideał rycerza, roztropny Oliwier, który w odróżnieniu od mężnego Rolanda jest zwolennikiem strategii i chłodnej kalkulacji. Jednak lojalnie podporządkowuje się on Rolandowi jako dowódcy. Obaj przyjaciele nie unikają walki z przeważającymi siłami wroga. Podkreślona zostaje ich determinacja, ale również głęboka nienawiść do pogan. W bitwie zginie najpierw Oliwier, który zostaje przez Rolanda opłakany, a potem sam hrabia.
Nawet jego śmierć jest idealna i stanowi przykład Ars Moriendi, czyli sztuki umierania. Roland umarł jako ostatni z Francuzów. Jest przecież najdzielniejszy. Odwrócił głowę w stronę pogan, dowodząc tego, że umiera jako zwycięzca. Wspiął się i położył na wzgórzu, które ma być nawiązaniem do Golgoty. Próbował zniszczyć swój miecz Durendal, by znajdujące się w nim relikwie nie dostały się w ręce pogan. Bił się w piersi, wyrażając żal za grzechy. Wyciągnął do nieba prawą rękawicę, by Bóg spojrzał na jego dobre uczynki. Wspomniał najważniejsze dla siebie wartości. Modlił się za słodką Francję i wielkiego króla. Błagał Boga o ratunek dla swojej duszy. Znakiem potwierdzającym przyjęcie go do raju jest zstąpienie aniołów, którzy zabrali duszę hrabiego do nieba.
Oczywiście śmierć Rolanda i jego towarzyszy zostaje osobiście przez króla pomszczona, a zdrajcy ukarani. Zatem we wspomnianej pieśni o Rolandzie odnajdujemy dwa przykłady realizacji wzorca rycerza: mężnego, wiernego Bogu i ojczyźnie, gotowego na śmierć Rolanda, oraz jego rozsądnego przyjaciela, odważnego i lojalnego Oliwiera. Ich śmierć jest równie godna i dostojna jak ich życie. Ma być świadectwem ich wiary.
Dowodem na to, jak bardzo ideał średniowiecznego rycerza jest nośny, są współczesne bractwa rycerskie odtwarzające dawne tradycje, stosowane w niektórych krajach tytuły honorowe, ale przede wszystkim społeczna świadomość, że w codziennym życiu warto zachowywać się po rycersku: nie tchurzyć, być sprawiedliwym, prawdomównym i uprzejmym.