Transcription
Evet. Bunlar duygular. Biliyorsunuz 6 tane duygu vardır insanda. Bunun bir tanesi bakın bu nedir? İşte eee sinirliktir, tiksinmedir, korkudur. Bakın insandaki en temel duygu korkudur. Çünkü korku bizim tehlikeden kaçmamızı sağlar. Başka mutluluk, hüzün ve eee nedir? Surprise yani nedir? O da ilginç bir duygudur. Sürpriz. Onun için bütün insanlarda ve hayvanlarda eee 6 tane duygu olduğunu bilelim. Bu altı duygunun en temel, en baskın olan da korku eee duygusudur.
Bakın bu limbik sisteme bir kateter bağlanıyor ve elektrik veriyor hayvan buraya ve hayvan sürekli butona basar. Çünkü limbik sistemi uyarmak hayvana zevk verir. O nedenle şuradan biliyoruz. Limbik sistem bir hayvanın zevk bölgesidir. O nedenle defalarca buraya basabilir. O zaman zevk bölgesi neresidir sorusunun cevabı limbik sistemdir. Yani beynin portakalın orta kısımlarıdır. Geçelim.
Bu bir sıçan beyni. Sıçan beynindeki burası serebellum. Bakın arka kısımları. Evet. Evet. Bakın buradaki nörotransmitterler var. Burada bakın bütün nörotransmitterler beyin sapından çıkar. Beyin sapı neresi? Bakın şurası. Beyin sapı ensenizdir. Burada solunum merkezi ve kalbi kontrol eden merkez vardır. Onun için beyin sapı çok önemlidir. Beyin sapından çıkar bütün kimyasallar ve beyine taşınır. Bakın beyin sapını görüyorsunuz. Ensenizden çıkar. Daha sonra omurlik geliyor buradan aşağıya.
Beyin sapından çıkan dopamini görüyorsunuz. Serotonini görüyorsunuz. Histamin, nörepinefrin gibi maddeler. Burada size dopaminden bahsedeyim ve aklınızda kalsın. E dopamin beyin sapından çıktıktan sonra dopamin iki şeyi sağlar. Bir hazzı sağlar beyinde. Nereye gidiyor bakın? Stratuma gidiyor. Beynin orta kısımlarına gidiyor ve hareketi sağlar. Şu anda bunları anlatırken bu elimin hareketleri, yüzümün hareketleri, konuşma hepsi dopamine bağlıdır. Dopamin azaldığı zaman Parkinson oluşur. Parkinson'da hareketler yavaşlar. Mesela şunu yapamazsınız. Eliniz geri kalır ve Parkinson bir elden başlar. Hareketler yavaşlar. Bağcıkları bağlayamazsınız. Hızlı yürüyemezsiniz. Hareketler yavaşlar. İmza atamazsınız. Yüzünüz donuklaşır ve poker face oluşur. Demek ki dopamin azaldığı zaman hareketler yavaşlıyormuş.
Dopaminin çok arttığı durumda şizofrenidir. Onun için şizofrenide tikler başlar, sanrılar başlar. Yani siz eee olmayan şeyleri düşünmeye başlarsınız. işte biri beni öldürecek, biri beni takip ediyor gibi. Eee hatta daha sonra da halüsinasyonlar, kulağınıza hiç olmayan şeyler gelir. Emirler işte şunu yap, sen değersizsin, işte seni kimse sevmiyor gibi şeyler duyarsınız. Demek ki dopamin azalırsa Parkinson aşırı artarsa şizofreni oluşur.
Serotoninin hepinizin çok iyi bildiği mutluluk maddesidir. O da beyin sapından çıkar ve beyne dağılır. Hepimiz bunu biliyoruz. Seratonin biliyorsunuz seratonini çok iyi olan insanlar mutlu, huzurlu ve uyumlu olurlar. Serotonini az insanlarda depresif, kaygılı, mutsuz, huzursuz olurlar. Nörepinefrin de kaygı maddesidir, korku maddesidir. Bakın nörepinefrin en çok gittiği yerde beyinde neresidir? Amigdaladır. Onun için amigdala nörepinefrinde çalışır ve sizi kaygı, huzursuz ve korku panik hali oluşturur. Geçelim.
Bunlar beyninizdeki nörotransmitterlerdir. Bakın serotonin, dopamin, nürepinefrin, asetilkolin, histamin. Bakın yüzlerce var. Bakın burada nitrik oksit ve karbonmoksit görüyorsunuz. Onlar da gaz maddelerdir. Bunun içinde hidrojen sülfür vardır. Buraya eklenebilir. O da gaz maddedir beyninizde. Demek ki beyninizde nitrik oksit, karbonmoksit ve hidrojen sülfür var. Mesela hidrojen sülfür kokmuş yumurta ya da lağım gazıdır. Beyninizde bulunur. Onun için beyinde kükürtlü hidrojen sülfür yani gaz da var. Onun için karbonmoksit ne? Eee, sigaradaki ya da soba zehirlenmesinden sorumlu gazdır. Karbonmoksit ve sigara içildiği zaman ya da soba dumanına maruz kaldığın zaman ya da egzozdan çıkan gazdır. Bu da beyninizi etki eder. Onun için bunlar da bağımlılık yapar. Onun için sigaranın bağımlılığının sebebi karbonmoksit. Sadece nikotin değil yani karbonmoksit ve lağım gazı olan hidrojen sülfür de beyninizde bağımlılık oluşturabilir. Onun için ünlü olduğu için bunu da burada ekleyelim. Demek ki esasında sigara bağımlılığı egzoz gazı bağımlılığı ya da lağım gazı bağımlılığıyla aynıdır. Bunu da belirtmek isterim. Geçelim.
En son slaytta bu olsun. Beynimizde en temel iki kimyasal yani nörotransmitler. Nörotransmitler ne? Beynimizde nöronların haberleşmesini sağlayan maddeler nedir diye sorulduğunda, evet dopamindir, evet soloterindir. Bunlar iki nöronu birbirine haberdar etmesini sağlar. Ama beyinde en çok bulunan birbirine nöronların haberleşmesini sağlayan madde glutamattır. Glutamat bir amino asittir biliyorsunuz. İkincisi de gabadır. Öbürsü bakın ne kadar az. Seratonin, nöopinefrin, dopamin. Esas madde glutamat gabadır. Glutamat gazdır. Gaba frendir. Glutamat biliyorsunuz çok ünlüdür. Glutamat duymuşsunuzdur. Tat da verir. Etin tadını, balığın tadını veren glutamattır. Onun için bir şeyin içinde glutamat amino asiti varsa ki beynin esas maddesidir glutamat. Eee, et, balık, eee, tavuk tadını glutamat verir. Bir de Çin tuzu vardır. Monosodyum glutamat. O da cipslere et tadını verir. Eğer bir şeyin içine glutamat koyarsanız et tadı alırsınız. Bunu da takit eden madde Çin tuzudur. Çin tuzu Avrupa Birliği'nde bütün cipslere konulur ve cipse güzel bir tat verir. Et tadı verir ve bağımlılık yapar. Yağlı karaciğer yapar ve insülin direnci yapar. Glutamat ünlü bir bağımlılık maddesidir. Ama unutmayın ette de en çok bulunan şey glutamattır. Demek ki beyin bir et gibi düşünün. İçinde bol miktara glutamat var. Ein de içinde, tavuk etinin içinde de ne var işte ya da diğer kırmızı etlerde glutamat olduğunu bilelim.
Bugün özet olarak şunları eee işledik. Beyinde en çok glutamat vardı. Beyin bir et yapısıydı. Beyindeki dopamini öğrendik. Dopamin zevk veriyor insana, haz veriyor. Ve bugün eğer bir şeker yerseniz ya da bir yemek yerseniz beyninizde hemen dopamin artar ve zevk alırsınız. Zevk maddesidir limbik sistemde ve dopamin çok artarsa şizofreni başlar. E bu sefer olmayan şeyi oldu zannedersiniz ya da olmayan şeyi eee görürsünüz. Buna halüsinasyon deniyor ya da eee ya da kulağınıza bir halüsinasyon olabilir. Ya da olmayan şeyleri düşünürsünüz. İşte biri beni takip ediyor zehirleyecek gibi. Dopaminin azaldığı hastalık da Parkinson'dur. Parkinson'da da ne demiştim? Bütün eee hareketleriniz yavaşlar. Demek ki dopamin hem hazzı veriyor hem de hareketleri sağlıyor. Onun için dopamin azaldığı zaman da eee ne olur? Parkinson olur. Hareketler yavaşlar ve şu hareketi yapamamaya başlarsınız. Ve bütün nörotransmitterlerin beyin sapında enseden çıkıp beyine dağıldığını söylemiştim. Serotoninden bahsettik. Mutlu ediyordu insanı. huzurlu yapıyordu. Nöpinefrini ise özellikle beyin sapından çıkıp amigdalaya gidiyor ve kaygıyı sağlıyordu.
Unutmayın en önemli bizim eee duygumuz korkudur. Hayatta tutar bizi. Tehlikelerden kaçmamızı sağlar. Amigdala çıktığı zaman da korkusuzluk oluşur. Hatırlayın ne yapıyordu? Maymun her şeyi ağzına götürüyordu ve her şeyi yalamaya çalışıyordu ve eee tür dışı eee hayvanlarla çiftleşmeye çalışıyor. Onun için amigdala yoksa hiperseksüalite, korkusuzluk ve aşırı oral eğilimler, ağız eğilimleri oluşur. Burada Kulüver Busi iki bilim adamı yapmıştı. Bunu amigdalayı çıkarmıştı. Onun için e ünlü bir konudur. Amigdalaya sonra daha devam edeceğim. Demek ki amigdala önemli. Hatta bazı kanser hastalarında amigdalaya karşı bazen antikor gelişir. Eee yani şöyle oluyor bu meme kanseridir hastaya da akciğer kanseridir. Eee vücutta bağışıklık yanıtı kansere doğru ilerlerken aynı bağışıklık amigdalaya karşı oluşur ve amigdala fonksiyonu kaybeder. Onun için bazen böyle amigdala fonksiyonu kaybettiği zaman hastada sapıklıklar görmekteyiz. Hasta mesela kanser hastası akciğer kanseridir ama hastada limbik ensefalopati gelişir ve hasta birden cinsel eğilimlerde artma, garip davranma oluşabilir ve MR çektiğimizde bazen görürüz ki hiç beyinde metastaz olmadan sadece immun mekanizmayla yani bağışıklığın sapıtması yüzünden amigdalaya karşı reaksiyon girişir ve amigdala çalışmaz ve hasta sapıtır. Buna da limbik ensefalopati adı verilir. Onun için ilginç durumlar oluşturabilir. Hepinize sevgiler.