Transcription
[เพลง] พุทธศักราช 2417 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในครั้งนั้น สมเด็จพระปิยมหาราชได้ทรงมีพระราชปณิธานมุ่งมั่นที่จะพัฒนาประเทศสยามให้เจริญก้าวหน้าทัดเทียมนานาอารยประเทศ มิใช่เพียงเพื่อให้สามารถยืนหยัดต่อสู้ภยันตรายจากลัทธิจักรวรรดินิยมของมหาอำนาจตะวันตกเท่านั้น หากแต่เพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขและอำนวยความเป็นธรรมให้กับประชาชนของพระองค์ด้วย [เพลง]
ผลจากพระราชปณิธานดังกล่าวทำให้เกิดหน่วยงานสำคัญขึ้นหน่วยงานหนึ่งในประเทศสยาม นั่นคือ เขาซิวออฟสเตส หรือคณะที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน ซึ่งได้รับการจัดตั้งขึ้นในลักษณะเดียวกันกับสภาที่ปรึกษาแห่งรัฐของประเทศในทวีปยุโรป เขาซิวออฟสเตสมีหน้าที่ 2 ประการ คือ เป็นที่ปรึกษาของพระมหากษัตริย์ในการบริหารราชการแผ่นดินและร่างกฎหมาย กับพิจารณาเรื่องที่ราษฎรได้รับความเดือดร้อนจากฝ่ายปกครอง เพื่อให้การจัดตั้งเขาซิวออฟสเตสเป็นไปดังพระราชประสงค์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงโปรดให้มีประกาศการในที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน ซึ่งมีความตอนหนึ่งว่า [เพลง]
ซึ่งทรงตั้งขึ้นไว้นี้มีคุณ 2 ประการ ประการที่ 1 ยอมให้มีอำนาจที่จะยึดหน่วงขัดขวางพระเจ้าแผ่นดินได้ คือ การใดๆ ที่พระเจ้าแผ่นดินทรงพระราชดำริเป็นการไม่ถูกต้องด้วยยุติธรรม ราษฎรจะได้รับความเดือดร้อน มีแต่จะเร่งเอาเงินแก่ราษฎรทั้งแผ่นดินเป็นต้น การที่จะมีผู้คิดต่อไปภายหน้าเขาซิ่วก็ต้องมีอำนาจตรวจตราดูการเข้านั้น ถ้าเห็นขัดขวางไม่ถูกต้องไม่เป็นคุณแก่แผ่นดินไม่เป็นคุณแก่พระเจ้าแผ่นดินไม่เป็นคุณแก่ราษฎรทั่วไปก็จะต้องคัดค้านว่ากล่าวได้เต็มอำนาจทีเดียว อาจกล่าวได้ว่ากลไกแรกเพื่อปกป้องคุ้มครองสิทธิของประชาชนจากการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายของฝ่ายปกครองได้ถือกำเนิดขึ้นแล้วในประเทศไทยนับตั้งแต่นั้น แม้ว่าเขาซิวออฟสเตสจะได้ยกเลิกไปในเวลาต่อมา แต่ความพยายามในการสร้างกลไกเพื่ออำนวยความเป็นธรรมให้กับประชาชนเมื่อเกิดข้อพิพาทกับฝ่ายปกครองก็ไม่ได้เลือนหายไปตามกาลเวลา การจัดตั้งคณะกรรมการกฤษฎีกาในปีพุทธศักราช 2476 การจัดตั้งคณะกรรมการเรื่องราวร้องทุกข์ในปีพุทธศักราช 2492 และการจัดตั้งคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ในปีพุทธศักราช 2522 เหล่านี้ล้วนแต่เป็นความพยายามในการผลักดันให้เกิดกลไกดังกล่าวขึ้น ความพยายามเหล่านั้นบ้างสำเร็จบ้างล้มเหลว แต่ต่างก็เป็นรากฐานสำคัญที่ผลักดันให้เกิดกลไกใหม่ที่มั่นคงแข็งแรงในอนาคต ท่ามกลางการรอคอยอันยาวนาน แสงแห่งความหวังเริ่มทอทอเมื่อพลังประชาชนผลักดันให้เกิดรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ขึ้น รัฐธรรมนูญฉบับนี้บัญญัติให้จัดตั้งองค์กรที่ใช้อำนาจตุลาการเพื่อวินิจฉัยข้อพิพาททางปกครองระหว่างประชาชนกับฝ่ายปกครองขึ้นโดยเฉพาะแยกต่างหากจากศาลยุติธรรมและให้ชื่อว่าศาลปกครอง [เพลง]
ความพยายามยังคงดำเนินต่อไปไม่หยุด อย่าง 2 ปีต่อมาได้มีการบังคับใช้พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พุทธศักราช 2542 เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2542 และอีกหนึ่งปีเศษนับจากนั้น ศาลปกครองได้เปิดทำการเป็นครั้งแรกในประเทศไทยเมื่อวันที่ 9 มีนาคม 2544 127 ปี แม้เป็นการรอคอยอันยาวนานแต่ก็คุ้มค่าเมื่อที่สุด ประเทศไทยได้มีกลไกปกป้องคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนเมื่อได้รับความเดือดร้อนจากฝ่ายปกครอง ในรูปแบบองค์กรที่ใช้อำนาจอธิปไตยทางตุลาการเพื่ออำนวยความเป็นธรรมในสังคมในชื่อของศาลปกครอง
นับแต่มีการใช้ระบบการบริหารราชการแผ่นดินในแบบปัจจุบัน ข้อพิพาทระหว่างประชาชนกับหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐอาจเกิดขึ้นได้เสมอ ไม่ว่าจะโดยความตั้งใจหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ หากสามารถประสานประโยชน์ซึ่งกันและกันได้ ข้อพิพาทนั้นก็ยุติ แต่หากไม่สามารถระงับข้อพิพาทได้ก็จำเป็นต้องมีองค์กรที่มาทำหน้าที่วินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทนั้น ศาลปกครองเป็นสถาบันหลักของประเทศที่ใช้อำนาจตุลาการอำนวยความยุติธรรมเกี่ยวกับข้อพิพาททางปกครอง โดยมุ่งให้เกิดความสมดุลในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนและการดำเนินงานของรัฐเพื่อประโยชน์สาธารณะและเกิดแนวทางในการปฏิบัติราชการที่ดีให้แก่หน่วยงานทางปกครองและเจ้าหน้าที่ของรัฐ [เพลง]
กฎหมายกำหนดให้ศาลปกครองมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีปกครอง ซึ่งได้แก่ คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น การออกกฎหรือคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย การที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐละเลยต่อหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควร คดีพิพาทเกี่ยวกับการกระทำละเมิดทางปกครอง คดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง และคดีพิพาทเกี่ยวกับเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้อยู่ในเขตอำนาจของศาลปกครอง [เพลง]
ศาลปกครองแบ่งออกเป็น 2 ชั้นศาล คือ ศาลปกครองสูงสุดซึ่งมีเพียงแห่งเดียวตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร และศาลปกครองชั้นต้นซึ่งได้แก่ ศาลปกครองกลางมีที่ตั้งอยู่ในกรุงเทพฯและศาลปกครองในภูมิภาคซึ่งกระจายอยู่ ในภูมิภาคต่างๆ ของประเทศ [เพลง]
การอำนวยความเป็นธรรมเพื่อความผาสุขของประชาชนมิได้สิ้นสุดลงไปพร้อมกับการเปิดทำการศาลปกครองสูงสุดและศาลปกครองกลาง หากแต่ยังคงดำเนินต่อไปภายใต้ภาวะการที่แปรเปลี่ยน แม้ว่าการเปิดทำการศาลปกครองสูงสุดและศาลปกครองกลางจะทำให้ศาลปกครองมีครบทั้ง 2 ลำดับชั้นตามโครงสร้างที่กฎหมายกำหนด แต่อุปสรรคในเรื่องของความห่างไกลความเจริญและความไม่รู้ของประชาชนทำให้ศาลปกครองต้องเร่งเปิดทำการศาลปกครองในภูมิภาคเพื่อกระจายความเท่าเทียมไปสู่ประชาชนในท้องถิ่นห่างไกล ซึ่งปัจจุบันศาลปกครองได้เปิดทำการแล้วทุกภูมิภาคทั่วประเทศ ความพยายามของศาลปกครองในการอำนวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชนมิได้สะท้อนผ่านการเปิดทำการศาลปกครองในภูมิภาคเท่านั้น แต่ยังสะท้อนผ่านกระบวนวิธีพิจารณาคดีในศาลปกครองด้วย การพิจารณาคดีของศาลปกครองใช้ระบบไต่สวนที่มุ่งให้เกิดความเป็นธรรมกับทั้งฝ่ายประชาชนและฝ่ายราชการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนซึ่งมักเกรงว่าจะเสียเปรียบฝ่ายปกครองซึ่งมีเอกสารหลักฐานและมีบุคลากรผู้เชี่ยวชาญมากกว่า วิธีพิจารณาคดีของศาลปกครองกำหนดให้ตุลาการศาลปกครองซึ่งเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญหลักกฎหมายมหาชนและการบริหารราชการแผ่นดินมีอำนาจตรวจสอบและแสวงหาข้อเท็จจริงแห่งคดีได้เองโดยการเรียกเอกสารหลักฐานจากคู่กรณีทั้งสองฝ่ายและด้วยการไต่สวนเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงที่กระจ่างแจ้งและครบถ้วน และในการพิจารณาพิพากษาคดี ระบบวิธีพิจารณาคดีของศาลปกครองยังกำหนดให้มีการเสนอความเห็นในเชิงวินิจฉัยคดีที่เรียกว่าคำแถลงการณ์โดยตุลาการผู้แถลงคดีซึ่งเป็นตุลาการที่ไม่ได้ร่วมอยู่ในองค์คณะพิจารณาพิพากษาเพื่อเป็นการถ่วงดุลการพิจารณาพิพากษาขององค์คณะให้มีการใช้วิจารณญาณโดยถี่ถ้วนรอบคอบที่สุด เพราะกฎหมายกำหนดให้ศาลปกครองต้องเผยแพร่คำพิพากษาและคำแถลงการณ์ควบคู่กันเสมอ [เพลง]
ไม่เพียงเท่านั้น ด้วยตระหนักดีว่าคดีปกครองบางประเภทเป็นคดีที่มีลักษณะเฉพาะซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชนเป็นวงกว้าง หรือหากปล่อยให้เนิ่นนานไปความเสียหายของคู่กรณีอาจจะมากจนเกินเยียวยาแก้ไขได้ ศาลปกครองจึงได้จัดตั้งแผนกคดีปกครองเฉพาะด้านขึ้นเพื่อช่วยให้ความเดือดร้อนของประชาชนได้รับการแก้ไขโดยรวดเร็วและเป็นธรรมที่สุด ทั้งประชาชนและฝ่ายปกครองจึงมั่นใจได้ว่าความเป็นธรรมที่ดูเหมือนจะเป็นเรื่องห่างไกลนั้นจะถูกทำให้เกิดขึ้นได้จริงโดยระบบวิธีพิจารณาคดีของศาลปกครองที่มุ่งอำนวยความเป็นธรรมให้กับทุกฝ่าย ประชาชน หน่วยงานทางปกครองและเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ได้รับความเดือดร้อนจากการกระทำทางปกครองสามารถยื่นฟ้องคดีได้ด้วยตนเองหรือทางไปรษณีย์ลงทะเบียนที่สำนักงานศาลปกครองในพื้นที่ที่ตนมีภูมิลำเนาหรือที่มูลคดีเกิดขึ้นและสามารถขอรับคำปรึกษาเกี่ยวกับคดีปกครองได้ที่สำนักงานศาลปกครอง สายด่วนศาลปกครองหมายเลข 1355 และเว็บไซต์ศาลปกครอง www.at.go.th [เพลง]
ความเป็นธรรมคือภารกิจของเรา [เพลง]